B bijlage-1-projectbeschrijving-omgekeerd-inzamelen

Projectbeschrijving invoering omgekeerd inzamelen 1. Inleiding In de Notitie Toekomstbestendig Afvalbeheer Purmerend 2022-2025 is een maatregelenpakket beschreven om te komen tot verdere verbetering van de gescheiden inzameling van grondstoffen en het verder verminderen van de hoeveel restafval die verbrand wordt. Het college heeft de opdracht gegeven om de maatregel omgekeerd inzamelen verder uit te werken en aan te geven wat het betekent als dit in Purmerend ingevoerd zou worden.

2. Omgekeerd Inzamelen Omgekeerd inzamelen betekent het makkelijk maken van gescheiden weggooien van grondstoffen zoals bioafval (GFT+etensresten), papier en plastic/metaal/drinkpakken (pmd) en het minder makkelijk maken van het weggooien van restafval. Bij Omgekeerd Inzamelen ligt de focus op de inzameling van grondstoffen aan huis. Van afval naar grondstof dus! 2.1 Doel Het doel van het invoeren van omgekeerd inzamelen is het verder verhogen van de hoeveelheid grondstoffen die we gescheiden ophalen. Met omgekeerd inzamelen hoeven we geen grondstoffen onnodig met het restafval te verbranden. Hierbij ligt de focus op het bioafval, omdat we zien dat het percentage restafval dat eigenlijk bioafval is in gemeente Purmerend nog te hoog is. Hiermee wil Purmerend het aandeel bioafval in het restafval met 60% verminderd hebben eind 2026 ten opzichte van 2022. Purmerend doet het goed in vergelijking met het vorige jaar en in vergelijking met gemeenten uit dezelfde stedelijkheidsklasse. De hoeveelheid restafval laat een dalende lijn zien, onze hoeveelheid gescheiden ingezamelde grondstoffen blijven echter achter. Zie de tabel hieronder met kilo’s ingezameld per persoon in de afgelopen 2 jaar, in vergelijking met het gemiddelde van gemeenten met dezelfde stedelijkheidsklasse.

2.2 Hoe gaat de nieuwe situatie eruit zien als omgekeerd inzamelen wordt ingevoerd? Elk bebouwingstype wordt op een andere manier voorzien van omgekeerd inzamelen. We maken onderscheid tussen laagbouw binnen de bebouwde kom, hoogbouw of gestapelde bouw en laagbouw buiten de bebouwde kom (buitengebied). Hieronder volgt per bebouwingstype een afbeelding en korte toelichting. Laagbouwwoningen binnen de bebouwde kom

Figuur 1a – laagbouwwoningen Laagbouwwoningen hebben straks drie containers ter beschikking: voor bioafval, oud papier en karton en plastic, metaal en drinkpakken (pmd). Voor de pmd containers wordt gebruik gemaakt van de oude restafvalcontainer die voorzien wordt van een duidelijke pmd-aanduiding. Het restafval brengen inwoners zelf weg naar een ondergrondse restafvalcontainer, die centraal in de wijk staat. Als uitgangspunt hanteren we 1 ondergrondse restafvalcontainer op 100 woonhuisaansluitingen, met een maximale loopafstand naar de container van 250 meter. De ondergrondse restafvalcontainers zijn voorzien van een toegangssysteem dat werkt met de bestaande afvalpas die elk huishouden heeft.

Hoogbouw of gestapelde bouw

Figuur 1b – hoogbouwwoningen Hoogbouw of gestapelde bouw zijn aangewezen op verzamelcontainers voor papier en restafval. Dit kunnen ondergrondse containers of inpandige rolcontainers (vierwiel) zijn. Zij hebben straks de mogelijkheid om bij het wooncomplex bioafval apart weg te gooien via een bovengrondse gfe container (gfe staat voor groente-, fruit- en etensresten). Voor pmd kunnen zij gebruik maken van verzamelcontainers die centraal in de wijk staan. De gfe-container is voorzien van een toegangssysteem dat werkt met de bestaande afvalpas die elk huishouden heeft. Bewoners die hun bioafval apart weg willen gooien, krijgen met hun afvalpas op aanvraag toegang tot de gfe-container. Dit om misbruik te voorkomen. Woningen buiten de bebouwde kom (buitengebied)

Figuur 1c - laagbouwwoningen in het buitengebied: Woningen buiten de bebouwde kom, krijgen een extra rolcontainer aan huis. Zij behouden hun restafval container en krijgen er een pmd container bij. Het is niet mogelijk om in het buitengebied restafval ondergronds in te zamelen. Voor 1 container op 100 woonhuisaansluitingen worden in het buitengebied de loopafstanden onevenredig lang.

3. Projectbeschrijving Het invoeren van omgekeerd inzamelen vraagt om een goede voorbereiding en een gestructureerde aanpak. Alle betrokkenen – zowel intern als extern – moeten tijdig meegenomen worden in het project om draagvlak en betrokkenheid te creëren. Cruciaal hierbij is het besef dat de inwoners centraal staan, zij zijn het om wie het uiteindelijk allemaal draait in het slagen van dit project. Om die reden is de communicatie aanpak belangrijk. In de invoering van Omgekeerd Inzamelen onderscheiden wij de volgende fases: 1. de opstartfase 2. de participatiefase 3. de besluitvorming 4. de uitrolfase 5. de nazorgfase De fasering is van toepassing op bestaande bebouwing. Bij renovatie- en nieuwbouwplannen wordt aangegeven dat de inzameling conform de systematiek van het Omgekeerd Inzamelen moet worden ingericht. De verschillende fases in het project worden in de volgende paragrafen uitgebreider beschreven. 3.1. Opstartfase In deze fase worden alle voorbereidingen gedaan die nodig zijn om het project daadwerkelijk te starten. Het gaat om het opstellen van het plan van aanpak met hierin de volgende onderdelen: - Vaststellen criteria bepaling en plaatsing ondergrondse containers: Het gaat in dit geval om bereikbaarheidscriteria, loopafstanden, afstanden tot gevels, etc.

- Locatiebepaling ondergrondse containers: Voor omgekeerd inzamelen zijn extra ondergrondse containers voor restafval nodig. Voor deze containers worden locaties bepaald die voldoen aan de bereikbaarheidseisen voor bewoners en inzameldienst én die ook geschikt zijn om de container te plaatsen, dus geen kabels en leidingen die een belemmering vormen. - Locatiebepaling bovengrondse gfe-containers bij de hoogbouw. - Communicatie-aanpak: Er komt een communicatieplan dat een integraal onderdeel vormt van het plan van aanpak voor het hele project. De aanpak voor de hele gemeente is waar mogelijk gelijk en wordt deels per wijk herhaald. - Voorbereiding inspraaktraject: De containerlocaties die in deze fase bepaald worden, worden via een aanwijsbesluit van het college als voorlopige containerlocaties aangewezen. Vervolgens gaan deze containerlocaties het inspraaktraject met de direct omwonenden van deze locaties in gedurende de participatiefase.

3.2. Participatiefase In de participatiefase worden de bewoners via allerlei kanalen geïnformeerd over onder andere: - Dat de gemeenteraad gekozen heeft voor omgekeerd inzamelen, waarom deze keuze is gemaakt en wat dit betekent voor de inzameling in Purmerend. - Wat omgekeerd inzamelen is en welke wijzigingen zij kunnen verwachten. - Uitnodiging voor de informatiebijeenkomsten. - Voor elke containerlocatie een brief naar direct omwonenden t.b.v. het inspraaktraject. - Voor elke hoogbouwlocatie een brief t.b.v. inspraak op de voorgestelde plek van de gfe-container.

De informatiebijeenkomsten zijn voor iedereen vrij toegankelijk, er is ruimte voor het stellen van vragen over het nieuwe afvalsysteem en alles wat daarmee samenhangt. Per wijk worden meerdere bijeenkomsten georganiseerd, bewoners uit de betreffende wijk kunnen zelf kiezen welke van de bijeenkomsten hen het beste uitkomt. De bijeenkomsten hebben geen vast programma, iedereen kan inlopen op het moment dat hen beste uitkomt. 3.3. Besluitvorming Voor het vaststellen van de containerlocaties wordt een inspraaktraject met direct omwonenden doorlopen. Zij ontvangen een brief met het voorgenomen besluit van het college om de betreffende containerlocatie aan te wijzen. Bewoners kunnen gebruik maken van hun recht op inspraak en een zienswijze indienen. Deze zienswijzen worden door ons behandeld en verwerkt in een zienswijzerapportage. Het is mogelijk dat voorgenomen containerlocaties wijzigen als gevolg van de inspraak, waarbij indien nodig een nieuw inspraaktraject van toepassing kan zijn. Als de inspraaktermijn verlopen is en alle zienswijzen afgehandeld zijn, kan het definitieve aanwijsbesluit door het college genomen worden. Betrokken bewoners die het niet eens zijn met het resultaat van hun inspraak, kunnen tegen dit aanwijsbesluit in beroep gaan. 3.4 De Uitrolfase Na het aanwijsbesluit wordt een realisatieplanning opgesteld voor de uitrol van het project.

Per wijk wordt een uitrolplanning gemaakt zodat wijk voor wijk voorzien wordt van het nieuwe inzamelsysteem. De volgorde van de werkzaamheden is als volgt: 1. plaatsen ondergrondse restafvalcontainers 2. plaatsen gfe containerbehuizingen bij de hoogbouw 3. oranje aanpassing van de huidige in gebruik zijnde restafvalcontainers zodat deze voor pmd gebruikt kunnen worden 4. uitdelen rolcontainers voor bioafval en voor papier waar van toepassing. Wanneer de activiteiten in de wijk gaan starten, vertellen we onze bewoners wat we gaan doen in hun wijk, wat ze kunnen verwachten, waar ze overlast van zouden kunnen ondervinden en vanaf wanneer het nieuwe systeem in werking treedt. Indien mogelijk worden de afvalcoaches ook ingezet in de wijk waar de uitrol plaatsvindt om zo ter plaatse vragen te beantwoorden of extra informatie te verstrekken. 3.5 De Nazorgfase Er zullen altijd onverwachte dingen optreden in een dergelijk project, zoals containers die toch niet geplaatst kunnen worden of het ontbreken van alternatieven voor locaties met veel weerstand vanuit de direct omwonenden. Deze moeten opgelost worden, zodat iedereen het nieuwe inzamelsysteem ter beschikking heeft. Na 3 maanden doen we intern een check op eventuele knelpunten. Een jaar na de realisatie van het nieuwe systeem, bevragen we de bewoners over hun ervaringen met en eventuele knelpunten in het nieuwe systeem.

3.6 Communicatie Er wordt een communicatieplan opgesteld dat een integraal onderdeel vormt van het plan van aanpak voor het hele project. De aanpak voor de gemeente is voor een groot deel gelijk (m.u.v. het buitengebied van Beemster). Het project raakt alle inwoners van de gemeente en heeft impact op de manier waarop de inwoners afval scheiden en aanbieden. Deze bestaat uit de volgende onderdelen: • Campagne en informatie over invoering omgekeerd inzamelen en het schoon scheiden van afval. • Informeren inwoners over wijzigingen in de afvalscheiding en het aanbieden van afval. Inzet van gemeentelijke communicatiemiddelen. • Participatie: informeren van inwoners over de wijzigingen bij het aanbieden van afval en het delen van de locaties van de ondergrondse containers voor restafval (zie paragraaf 3.2). We onderscheiden hierin de volgende fases: - informatiefase (1e fase ‘ik weet wat omgekeerd inzamelen is’) - bewustwordingsfase (2e fase ‘ik weet waarom dit gedaan wordt en dat dit bijdraagt aan een beter milieu’) - handelingsfase (3e fase ‘ja, ik ga het doen’)

3.7 Aanvullend beleid De keuze voor omgekeerd inzamelen vraagt ook om aanvullende beleidskeuzes. Zo is de dienstverlening van het afvalbeheer bij de fusie tussen Purmerend en Beemster grotendeels gelijk getrokken, maar niet helemaal. Belangrijkste verschillen zijn de papierinzameling (in Beemster wordt papier opgehaald door verenigingen, in Purmerend door de gemeente) en in de Beemster gebruiken we geen zijladers. De dienstverlening in Beemster op hetzelfde serviceniveau brengen kan in het project invoering omgekeerd inzamelen meegenomen worden. Het gaat om de volgende onderdelen: Zijlader Beemster In de Beemster worden de rolcontainers ingezameld met een achterlader. Hierbij kunnen de containers op een pluk bij elkaar aangeboden worden. In Purmerend wordt ingezameld met een zijlader, vooral vanwege arbo redenen 1. Wanneer gekozen wordt om ook in de Beemster met de zijlader te gaan inzamelen, dan moeten de rolcontainers naast elkaar in een rij aangeboden gaan worden. Het inzetten van de zijlader in de Beemster vraagt dus vooral om het inrichten van nieuwe aanbiedplaatsen voor de rolcontainers. Hiervoor moet een aanbiedlocatieplan gemaakt worden waarop per straat staat waar de rolcontainers aangeboden kunnen worden. Papierinzameling Beemster De papierinzameling wordt in delen van de Beemster verzorgd door (sport-)verenigingen.

Zij gebruiken rolcontainers voor papier of grote verzamelcontainers waar een aantal keer per jaar het papier gebracht kan worden. Op enkele locaties in de Beemster staan verzamelcontainers voor papier die wel onder de dienstverlening van de gemeentelijke inzameldienst vallen. Gelijk stellen van de dienstverlening voor Beemster betekent dat inwoners in de Beemster ook een rolcontainer voor papier aan huis krijgen. Om te voorkomen dat de verenigingen hierdoor hun extraatje aan inkomsten missen, kan met de verenigingen gekeken worden naar welke alternatieven er voor het wegvallen van de papierinzameling zijn, zoals bijvoorbeeld de huis aan huis inzameling van textiel. 1 Het werken met een zijlader is minder belastend voor ons personeel. De containers worden niet meer van de aanbiedplaats naar de inzamelauto verplaatst en de beladers hebben minder last van stof inademen omdat ze niet achter de auto werken. Alleen de aangeboden containers worden nog door onze mensen goed neergezet zodat de zijlader zijn werk kan doen. Op deze manier werken is dus een stuk minder fysiek belastend. Ook zijn 2 mensen op de inzamelauto nodig in plaats van 3.

Inzamelfrequentie en rolcontainers Bij andere gemeenten in Nederland die omgekeerd inzamelen zien we verschillende inzamelfrequenties. Vooral de pmd- en de papiercontainer. Dat varieert van vierwekelijks, driewekelijks tot tweewekelijks. De ervaringen bij andere gemeenten laten zien dat eens per 4 weken te lang is, de rolcontainer heeft dan onvoldoende capaciteit. De inzameling van pmd en papier in een frequentie van 2 of van 3 weken biedt een betere service voor onze inwoners. De focus bij omgekeerd inzamelen ligt bij zoveel mogelijk schone grondstoffen inzamelen, wat inhoudt dat aan huis bioafval, papier en pmd opgehaald wordt. Het vrijwillige aspect van de bioafval-container zou moeten vervallen bij de invoering van omgekeerd inzamelen. Praktisch Om het omgekeerd inzamelen te laten slagen is praktische ondersteuning nodig. Bijvoorbeeld in de vorm van afvalcoaches die in de wijk vragen van bewoners kunnen beantwoorden en kunnen helpen om het goed scheiden van afval en grondstoffen uit te leggen. Daarnaast is structurele inzet van toezichthouders of handhavers nodig op het aanbiedgedrag van bewoners om overlast door bijplaatsingen en dumpingen bij ondergrondse containers te beperken en om te handhaven op onjuist gebruik van de verschillende rolcontainers.

4. Risico’s Omgekeerd inzamelen leidt tot een hoger afvalscheidingsniveau en minder restafval, zo laten ervaringen uit het land zien. Er zijn ook risico’s te benoemen, die mogelijk optreden tijdens en na het invoeren van omgekeerd inzamelen. De belangrijkste risico’s zijn de volgende: Ontwijkgedrag; vervuiling grondstofstromen Bewoners zijn niet altijd blij met veranderingen. In het systeem met omgekeerd inzamelen wordt het weggooien van restafval ontmoedigd door dit weg te laten brengen naar een ondergrondse container. De ervaringen met omgekeerd inzamelen in andere gemeenten laten zien dat dit soms leidt tot “misbruik” van de grondstofcontainers door hier ook restafval in te doen. Dit leidt tot afkeur van deze vrachten die vervolgens alsnog tegen hoge kosten naar de afvalverbranding gaan. Vervuiling van de grondstoffen is geen nieuw fenomeen, dat gebeurt nu ook al. Regelmatig wordt restafval aangetroffen in de containers voor bioafval en papier. Structurele inzet van toezichthouders kan dit risico sterk beperken. Vrijwillige bioafvalcontainer wordt verplicht voor elke laagbouwwoning Met de overgang van de wekelijkse naar de tweewekelijkse inzameling van het restafval in 2016, hebben alle laagbouwwoning een rolcontainer voor bioafval gekregen. Of ze deze ook wilden houden en gebruiken was vrijwillig.

Een deel van de laagbouwwoningen heeft deze bioafvalcontainer weer ingeleverd. In het systeem met omgekeerd inzamelen ligt de focus op het zo makkelijke mogelijk maken van het gescheiden weggooien van grondstoffen aan huis. Daarom krijgen alle laagbouwwoningen die in eerste instantie geen bioafvalcontainer gekozen hadden, deze alsnog uitgereikt. Niet iedereen zal hier blij mee zijn. Het gescheiden weggooien van bioafval aan huis scheelt echter veel gesleep met zware vuilniszakken naar de ondergrondse container.

Bereidheid van hoogbouw om zich aan te melden voor de gescheiden inzameling van bioafval Net als de laagbouw zonder container voor bioafval, krijgt ook de hoogbouw/gestapelde bouw een voorziening om bioafval gescheiden weg te gooien. Omdat afval scheiden in een appartement of flatwoning niet altijd makkelijk te realiseren is, laten we de bewoners zelf kiezen of ze dit willen. De voorziening wordt bij de wooncomplexen geplaatst, voorzien van een toegangssysteem. Het streven is om 50% van de hoogbouwbewoners mee te laten doen, de laatste bewonersenquête laat zien dat er wel behoefte aan een dergelijke voorziening voor de hoogbouw is. Of bewoners ook inderdaad mee gaan doen, dat is een lastig te beïnvloeden variabele. Met uitgebreide informatie voor hoogbouwbewoners wordt hun bereidheid hopelijk genoeg gestimuleerd om zich aan te melden. Lange levertijden voertuigen Voor het omgekeerd inzamelen zijn nieuwe voertuigen nodig. Op het moment van schrijven van deze notitie loopt er een bestelling voor de vervanging van oudere inzamelvoertuigen. De levertijden zijn extreem lang, tot ruim 18 maanden. Vooralsnog lijkt hier geen verandering in te komen. Met de invoering van omgekeerd inzamelen moet hier dus rekening mee gehouden worden. Krapte personeelsmarkt Met nieuwe voertuigen is ook nieuw gekwalificeerd personeel nodig.

De markt is krap op dit moment, het is onduidelijk hoe zich dit de komende jaren ontwikkelt. Hier moet dus rekening mee gehouden worden.

5. Maatwerk en specials Er zijn altijd situaties die niet passend zijn of waar maatwerk noodzakelijk is, ook al is het streven om voor iedereen de nieuwe inzamelmethode beschikbaar te hebben. Het betreft dan meestal bewoners die vanwege fysieke beperkingen of medische redenen niet met de nieuwe wijze van inzamelen uit de voeten kunnen. Het gaat dan bijvoorbeeld om: - Structureel veel onvermijdbaar medisch afval en geen ondergrondse restafvalcontainer dichtbij. - Hoge leeftijd en geen ondergrondse restafvalcontainer dichtbij. - Bewoners met een handicap. - Bewoners van zorgwoningen met eigen adres. - Gezinsvervangend/begeleid wonen met eigen adres. Voor deze inwoners wordt per situatie gekeken wat een mogelijke oplossing kan zijn. Wanneer iemand zich aanmeldt voor maatwerk wordt gekeken op welke wijze dit geleverd kan worden. Specials Het streven is om zoveel mogelijk één gemeentelijk inzamelbeleid aan te houden, tenzij dit niet mogelijk is. In het buitengebied van Beemster is dit het geval. Hier kan omgekeerd inzamelen niet ingericht worden zoals in de overige delen van de gemeente. Door de lage bebouwingsgraad is het buitengebied niet geschikt om te voorzien van ondergrondse containers voor restafval.

In het buitengebied wordt daarom gekozen voor een extra rolcontainer aan huis voor het pmd en een aangepaste inzamelfrequentie van de restafvalcontainer naar eens per 4 weken legen.. In deze categorie vallen ook alle buurten die een andere vorm van afvalinzameling hebben, zoals de binnenstad van Purmerend en enkele buurten met laagbouw met alleen ondergrondse containers, zoals Kop West. Hiervoor wordt per buurt gekeken wat nodig is om omgekeerd inzamelen vorm te geven.

6. Globale planning De planning is afhankelijk van de bestuurlijke besluitvorming in oktober. Wanneer de keuze gemaakt wordt om door te gaan met omgekeerd inzamelen, kan gestart worden met de vereiste aanbestedingstrajecten voor voertuigen en inzamelmiddelen. Planning van de verschillende fases, met onderverdeling in activiteiten per fase wordt aan het begin van het project opgesteld. Begin 2024 kan begonnen worden met de opstartfase en dan met name voorbereidingen zoals locatiebepaling en voorbereiden bestuurlijke besluitvorming inzake de nieuwe containerlocaties. Voor het project wordt rekening gehouden met een doorlooptijd van minimaal 2 jaar na de opstartfase.