B -bijlage-1-memo-1584122-18-april-2023-overwegingen-zoekgebieden-opvangopgave

MEMO

Aan Van Datum Onderwerp Registratienummer Bijlage(n)

: Gemeenteraad Purmerend : Wethouder Harry Rotgans : 18 april 2023 : Zoekgebieden opvangopgave : 1584122 : 1. Tabel met scenario’s 2. Tabel met overwegingen voor een locatiekeuze

Introductie Tijdens de werkbijeenkomst van 3 april 2023 over Oekraïense ontheemden in Purmerend is uw raad door de ambtelijke organisatie geïnformeerd over de actuele landelijke en regionale ontwikkelingen op het gebied van zowel de asielopvang als de opvang ontheemden en wat deze ontwikkelingen (mogelijk) betekenen voor Purmerend. Wat uit deze ontwikkelingen duidelijk wordt is dat, in aanvulling op de reeds bestaande (crisis)opvang die in de regio Zaanstreek-Waterland wordt geboden, een meer structurele en verdergaande aanpak nodig is. Dit vanuit het grotere en blijvende beroep dat het Rijk doet op gemeenten en de Veiligheidsregio’s om asielzoekers en Oekraïense ontheemden van (tijdelijke) opvang te voorzien. Zoals door mij is toegezegd tijdens de werkbijeenkomst ontvangt u deze notitie met nadere duiding. De presentatie van de werkbijeenkomst is met de griffie gedeeld en kan door u worden geraadpleegd. Deze notitie heeft als doel om uw raad meer informatie te geven over de actuele ontwikkelingen op landelijk, regionaal en lokaal niveau. Door mij is toegezegd meer informatie te geven over de zoekgebieden en de overwegingen die daarbij spelen. Gelet op de nieuwe regels over geheimhouding in de Gemeentewet is het nu niet mogelijk deze onder geheimhouding met de raad te delen, daarom beperkt deze memo zich nu tot de criteria waarmee word gezocht.

Als er meer duidelijkheid is over ofwel de geheimhouding, ofwel de zoekgebieden, ontvangt u deze informatie. Onderdelen van deze notitie zijn: 1. Huidige opvang in Purmerend 2. Wat zijn de landelijke en regionale ontwikkelingen? 3. Wat betekent dit voor Purmerend? 4. Met welke overwegingen wordt naar locaties gezocht? 5. Zoekgebieden 6. Vervolg

1. Huidige opvang in Purmerend In de gemeente Purmerend worden sinds 5 oktober 2022 in de crisisnoodopvang (CNO) op de Baanstee-Noord 450 asielzoekers opgevangen, nu onder de dagelijkse leiding en organisatie van de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland (VrZW). Naast deze vluchtelingen vangen we ook sinds begin maart 2022 zo’n 540 ontheemden uit Oekraïne op in het Burggolf hotel, het voormalig gemeentehuis Middenbeemster en Intermaris-woningen in Wheermolen. Nieuwe locaties waarmee we een verdere bijdrage leveren aan het opvangen van gevluchte Oekraïners zijn de u bekende panden aan de Van IJsendijkstraat en de Mercuriusweg. Met deze opvangplekken voldoen we nagenoeg aan onze taakstelling van het afgelopen jaar (640 plekken voor Oekraïense ontheemden).

1

2. Wat zijn de landelijke en regionale ontwikkelingen? Zowel de asielcrisis als de oorlog in Oekraïne zijn na een jaar onverminderd actueel. Landelijk is er voor beide doelgroepen (asielzoekers en ontheemden) een al bestaand tekort aan opvangplekken, sluiten er gedurende het jaar locaties en is de verwachting dat er meer opvangplekken nodig zijn. De landelijk benodigde opvangplekken worden door het Rijk (naar rato) verdeeld over de Veiligheidsregio’s volgens ‘taakstellingen’. De landelijke, regionale en lokale taakstelling voor asielzoekers en Oekraïense ontheemden zijn weergegeven in tabel 1. De genoemde aantallen in de kolommen ‘huidig’ zijn de aantal zoals bekend bij het schrijven van deze notitie. In de VrZW gaat het per het einde van het jaar 2023 om een taakstelling van 1.297 asielzoekers en 2.595 Oekraïense ontheemden 1. Dit aantal wordt in beginsel naar rato toegekend per gemeente, waardoor iedere gemeente een taakstelling heeft. Voor Purmerend gaat het dan om 351 asielzoekers en 701 Oekraïense ontheemden. Taakstelling

Landelijk

Regionaal

Purmerend

Doelgroep

Huidig

31-12-2023

Huidig

31-12-23

Huidig

31-12-23

Asielzoekers

51.000

75.500

1.081

1.297

301

351

Oekraïense ontheemden

75.500

90.000

2.311

2.595

640

701

Tabel 1: Landelijke, regionale en lokale (Purmerendse) taakstellingen.

2.1. Spreidingswet De ‘Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen’, ook wel bekend als de ‘Spreidingswet’ is naar de Tweede Kamer verstuurd. Het beoogde doel van deze wet is om specifiek de asielopgave evenrediger te verdelen over Nederland. Gemeenten krijgen een naar inwoneraantal te verdelen taakstelling aan asielzoekers die zij in beginsel moeten opvangen (voor Purmerend 351 asielzoekers). Als gemeenten geen asielopvang realiseren krijgt de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid de bevoegdheid om gemeenten een aanwijzing te geven. Als de Tweede en Eerste Kamer akkoord gaan treedt de wet naar verwachting per 1 januari 2024 in werking. 2.2. Samenwerking Bestuurlijk vinden in de regio Zaanstreek-Waterland gesprekken plaats over samenwerking bij de opvangopgave voor asielzoekers en Oekraïense ontheemden. De gemeente Zaanstad heeft aangegeven met een uitbreiding en verlenging van de bestaande (nood)opvang in de Achtersluispolder de komende vijf jaar 1.550 asielzoekers op te kunnen vangen. Dat zijn voldoende plekken om te voldoen aan de regionale taakstelling (1.297). Als één na grootste gemeente in de regio heeft Purmerend aangegeven extra inspanningen te leveren bij de opvang van Oekraïense ontheemden. Alle andere gemeenten bieden ook opvang aan Oekraïense ontheemden.

De regio heeft ook een opgave om alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV’ers) op te vangen.

1

Ook de huisvesting van statushouders is onderdeel van de regionale opgave. Omdat dit toeziet op huisvesting zijn deze in deze notitie niet meegenomen.

2

3. Wat betekent dit voor Purmerend? Het besef daalt in dat de opvangopgave in omvang en duur toeneemt en dat daarvoor een andere aanpak nodig is. Crisisoplossingen voor korte tijd in het (eigen) vastgoed voldoen op iets langere termijn niet meer. Het is nodig om de overgang te maken naar meer duurzame vorm van opvang die meer mensen kan huisvesten en langere tijd gebruikt kan worden. Omdat Zaanstad zich de komende jaren inspant bij het opvangen van asielzoekers betekent dit dat andere gemeenten in de regio geen asielzoekers hoeven op te vangen. Voor de gemeente Purmerend betekent dit meer inspanning op het opvangen van Oekraïense ontheemden. Met deze opvang hebben we nu ruim een jaar verregaande ervaring. De meest kansrijke oplossingsrichting om te voldoen aan deze opgave is het plaatsen en gebruiken van tijdelijke woningen, de zogenoemde flexwoningen, vergelijkbaar met de bestaande woningen op de Verzetslaan en het Karekietpark. Naast deze huisvesting wil het college ook flexwoningen plaatsen voor huisvesting van Purmerendse spoedzoekers of andere woningzoekenden en statushouders. Ook biedt dit een kans om na een periode van opvang van Oekraïense ontheemden, de woningen in te zetten voor huisvesting van Purmerendse woningzoekenden. Op deze manier verkorten wij de wachtlijst in de sociale huur sector voor bepaalde doelgroepen.

We begrijpen dat de vraag leeft over welke omvang het gaat. Het is lastig om nu een exact aantal aan op te vangen Oekraïense ontheemden te noemen. Dit aantal is afhankelijk van meerdere factoren, waaronder de landelijke taakstelling en de daaruit voortvloeiende de regionale behoefte aan opvang, maar ook van de ruimtelijke mogelijkheden in de regio. Ook is het afhankelijk van hoe onze eigen maatschappelijke opgaven hier plek krijgen. De cijfers over de regionale behoefte wisselen en zijn sterk afhankelijk van nieuwe ontwikkelingen zoals het verloop van de oorlog in Oekraïne en regionale sluitingen of openingen van opvanglocaties. In de regio wordt de behoefte aan opvangplekken verder uitgewerkt. Wat wel duidelijk is, is dat het gaat om een substantieel aantal in de orde van 500 tot 1000 opvangplekken. Het gaat om enkele honderden tijdelijke woningen.

4. Met welke overwegingen wordt naar locaties gezocht? Er is een eerste inventarisatie uitgevoerd naar locaties die geschikt zijn voor het plaatsen van enkele honderden tijdelijke woningen. Adviezen zijn ingewonnen van verschillende gemeentelijke afdelingen, waaronder de teams juridische zaken, planologie, wijkmanagement, ontwikkeling en het maatschappelijk domein. Door het bestaande gebruik en de plannen voor de ontwikkeling van de gemeente is beschikbare grond schaars en staat er druk op de ruimte. Vertrekpunt voor deze opgave is dat geplande ontwikkelingen of ambities niet onevenredig worden gehinderd. Het college van B&W heeft op basis van een drietal scenario’s (bijlage 1) en een aantal overwegingen (bijlage 2) verschillende locaties in onderzoek.

5. Zoekgebieden Het college heeft zoekgebieden op het oog. Wij hebben u toegezegd de locaties in een brief of memo met u te delen en op dit stuk geheimhouding op te leggen. Na deze toezegging bleek dat de Gemeentewet is gewijzigd, onder meer op het gebied van geheimhouding. Door de wettelijke beschrijvingen ziet het college nu geen mogelijkheid de locaties met u te delen, ook niet onder geheimhouding, omdat dit de verdere uitwerking bemoeilijkt. Het college kan vanaf het moment van verstrekking aan de raad bijvoorbeeld geen gesprekken voeren met partijen die nog geen kennis hebben van de inhoud , dat staat de wet niet toe. De gemeenteraad kan hiervoor nadere regels stellen. Op dit moment wordt hiertoe een voorstel voorbereid. Zodra uw raad de nadere regels heeft vastgesteld delen wij de informatie over de zoekgebieden met u. 3

De zoekgebieden worden de komende maanden op haalbaarheid onderzocht. Het onderzoek wordt aangevuld met een planning die inzichtelijk maakt wat de doorlooptijd is om tot ontwikkeling en realisatie te komen. We verwachten de resultaten hiervan medio dit jaar, mogelijk nog voor het zomerreces, met u te kunnen delen. Uit dit onderzoek moet blijken welke van de onderzochte gebieden het meest geschikt is voor het realiseren van de huisvesting van ontheemden en Purmerendse spoedzoekers en andere woningzoekenden. Het haalbaarheidsonderzoek bestaat uit een uitwerking op volgende onderdelen: • • • • • • • • • •

Definitie van het (maatschappelijk) programma; Inzage in benodigde juridisch-planologische procedures en bijbehorende onderzoeken waaronder milieueffecten en stikstof; Kunnen beschikken over de grond en het voeren van verkennende gesprekken met grondeigenaren, pachters, huurders, etc.; Planontwikkelingskosten; Financiële consequenties en afspraken met het Rijk over bekostiging; (Civiel)technische aspecten; Inkoop en aanbesteding; Versnellingsmogelijkheden in het proces; Communicatie- en participatieaanpak; Maatschappelijke haalbaarheid (onderwijs, zorg, voorzieningen).

6. Vervolg Het college hecht belang aan het gesprek over deze opgave met uw raad en omwonenden. Hiervoor organiseren wij zodra er meer bekend is, zoals u van ons gewend bent, gespreksmomenten met u en met inwoners. Zoals hiervoor gezegd delen wij de locaties met u na vaststelling van de nadere regels rondom geheimhouding. Graag hebben wij dan aansluitend met u het gesprek.

4

Bijlage 1: scenario’s voor een mogelijke locatie Scenario

Toelichting Met binnenstedelijk wordt bedoeld het zoeken van een locatie binnen de grenzen van Purmerendstad. In de stad is de woondichtheid hoog, waardoor er relatief meer druk staat op de draagkracht en

Binnenstedelijk

voorzieningen in de buurten. Omdat nutsvoorzieningen aanwezig zijn duurt het realiseren van de locatie korter. Meestal zijn er andere, voor de stad belangrijke functies, toegekend aan deze locaties of zijn locaties op het oog voor ontwikkeling. Met bedrijventerrein wordt bedoeld het zoeken van een locatie op de bedrijventerreinen zoals de Baanstee-Noord. Waar het college van B&W gelet op de ontstane crisis met het toestaan van de crisisnoodopvang een uitzondering heeft gemaakt, is langdurig wonen op deze locatie mogelijk

Bedrijventerrein

onwenselijk gelet op de bestemming. De bedrijventerreinen zijn nu niet ingericht voor woningen. Er zijn geen (maatschappelijke) voorzieningen. De energieproblematiek is actueel op de BaansteeNoord. Er zijn nog gronden in eigendom van de gemeente waardoor snel handelen mogelijk is. In deze gebieden zijn per locatie ontwikkelingen gepland, maar ook van de gebieden in zijn geheel. Het ontwikkelen langs de randen van de stad betekent dat dit voor zover dat mogelijk is de druk op buurten en maatschappelijke voorzieningen enigszins beperkt blijft. Vaak zijn er in deze gebieden

Randen van de gemeente

ontwikkelingen gepland op middellange of lange termijn. Er zijn vaak nog geen voorzieningen aanwezig in de nabijheid, dus is het te overwegen deze op het terrein in te richten. Er is relatief meer ruimte om bijvoorbeeld ook andere (maatschappelijke) opgaven in te passen in het gebied. De gemeente heeft maar beperkte beschikkingsmacht over de gronden, waardoor verwerving of onderhandeling nodig kan zijn.

5

Bijlage 2: tabel met overwegingen voor een locatiekeuze Criteria

Toelichting

Plek voor enkele honderden tijdelijke woningen, met ruimte voor andere voorzieningen (sociaalmaatschappelijk, onderwijs, levensmiddelen). Minimaliseert druk op maatschappelijke voorzieningen en is maatschappelijk draagbaar.

Het exacte aantal op te vangen Oekraïense ontheemden is nog onduidelijk. In beginsel zal het gaan om een aantal honderden tijdelijke woningen waarin naast deze ontheemden ook spoedzoekers en statushouders (gelijktijdig en volgordelijk) gehuisvest kunnen worden. Om dat ook draagbaar te maken zijn voorzieningen op locatie (waaronder een school, supermarkt en zorg) te overwegen.

Beperken van ruimtelijke en

Beschikbare grond in de gemeente is beperkt: door het huidige gebruik of door

maatschappelijke consequenties,

geplande ontwikkelingen. Om een afweging te maken is het nodig om inzicht

beperkte gevolgen voor ontwikkeling

te hebben in de gevolgen voor het bestaande als het geplande gebruik van de

van de stad.

locatie.

Snelheid waarmee de locatie gereed kan worden gemaakt: •

Beschikkingsmacht over de gronden

•

Snelle ontwikkeling mogelijk

Gelet op de landelijke aantallen is de nood aan opvangplekken hoog en nu actueel. Met een normale doorlooptijd van projecten worden pas in 2026 de eerste woningen opgeleverd. Het snel in gebruik kunnen nemen van de locatie is afhankelijk van een aantal zaken, waaronder de ruimtelijke procedures, beschikkingsmacht (eigenaarschap) van gronden en of er al nutsvoorzieningen zijn. In het proces wordt gezocht naar versnelling. Om tijdelijke woningen te kunnen plaatsen is het nodig dat de locatie minimaal

Geschikt voor de lange termijn (ca. 10

10 jaar gebruikt kan worden. Als het voor die tijd niet meer nodig is om

jaar)

Oekraïense ontheemden op te vangen in de geplaatste tijdelijke woningen wordt de locatie ingezet voor huisvesting van Purmerendse woningzoekenden. Als er meer locatie(s) verspreid over de gemeente worden ontwikkeld betekent dit dat er meer druk ligt op het ambtelijk apparaat komt te liggen, zowel voor

Beperken druk op ambtelijk apparaat

het realiseren van de locatie(s) als het sociaal beheer. Ook betekent het dat er meer druk op de ruimte ligt op verschillende locaties. Het ontwikkelen van een locatie beperkt deze druk zo veel als mogelijk. Uitgangspunt is dat voor het realiseren van de locatie(s) geen financiële

Beperken van financiële consequenties

gevolgen zijn en dat dit wordt gedekt door de SPUK Oekraïne vanuit het Rijk. Er worden met het Rijk afspraken gemaakt over de kosten en het dragen daarvan.

6