A1 Raadsvoorstel en ondertekend besluit Koers herijking Werkom

}

Raadsvoorstel en ontwerpbesluit

?

PUR

MER END

Registratienummer raad 1561465

Datum: 11 januari 2022

Portefeuillehouder: M.T.A. Hegger/H.M.M. Rotgans

Domein / Team: MAAD/STHO

Onderwerp: Koers herijking Werkom

Samenvatting: Het doel van de Participatiewet is om zoveel mogelijk mensen -met en zonder beperking- de kans te bieden op werk. Sinds de invoering ervan in 2015 is er veel veranderd voor gemeenten ten aanzien van de uitvoering van de wet. Gemeente Purmerend en Zaanstad hebben samen Werkom opgericht vanaf 2018. Dit is het leerwerkbedrijf dat voor beide gemeenten inwoners met een bijstandsuitkering (Participatiewet) begeleidt naar werk. En voor wie dat (nog) niet haalbaar is, biedt Werkom beschut werk binnen het werkbedrijf. We zijn nu enkele jaren verder en hebben steeds meer kennis en ervaring. De gevolgen van de veranderde wetgeving worden steeds beter zichtbaar. Vanuit het Rijk zijn er flinke bezuinigingen doorgevoerd op de gemeentelijke budgetten voor de uitvoering van de Participatiewet. Terwijl de opgave om mensen aan het werk te helpen complexer is geworden vanwege een veranderde doelgroep. Tegelijkertijd zien we dat ook de arbeidsmarkt verandert. Vraag en aanbod sluiten nog niet goed op elkaar aan. Dit vraagt van Werkom dat zij kandidaten intensiever en langduriger moet begeleiden èn dat Werkom innovatief moet samenwerken met werkgevers, onderwijs en andere partners. De budgetten die gemeenten vanuit het Rijk ontvangen sluiten echter niet aan bij deze complexe opgave.

Om in de toekomst zoveel mogelijk inwoners op een goede manier naar werk te kunnen blijven begeleiden, moeten we keuzes maken. Daarvoor hebben gemeenten Zaanstad, Purmerend en Werkom samen vier toekomstsscenario's uitgewerkt. In het voorliggende koersdocument is het scenario uitgewerkt dat zowel het college van Purmerend als van Zaanstad het beste vinden passen bij de huidige ontwikkelingen en daarom het meest toekomstbestendig achten. Dit scenario betreft een doorontwikkeling van Werkom als sociaal ontwikkelbedrijf.

Registratienummer: 1561465 Onderwerp: Koers herijking Werkom Purmerend, 11 januari 2022 Aan de gemeenteraad van Purmerend, Inleiding en probleemstelling: Op 1 januari 2018 is Werkom opgericht en het Sociaal werkbedrijf Baanstede ontvlochten. De bedoeling van Werkom is om mensen die vallen onder de Participatiewet en een overbrugbare afstand hebben tot de arbeidsmarkt te begeleiden naar werk. Daarnaast organiseert Werkom voor mensen die recht hebben op beschut werk een betaalde werkplek. Vanaf 2021 zagen wij diverse aanleidingen om opnieuw naar Werkom te kijken. Zowel vanuit inhoudelijk als financieel perspectief is een herijking nodig: Als gevolg van wetswijzigingen vanaf 2015 is de doelgroep die gemeenten begeleiden diverser geworden en daarmee ook complexer. Mensen die voorheen in de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) terecht kwamen of een Wajong uitkering ontvingen komen nu in de Participatiewet. Mensen binnen de oude Wsw behouden hun rechten en werken grotendeels nog steeds bij Werkom. Zij stromen structureel uit tot 2050. Een deel van de mensen uit de Participatiewet krijgt nog wel een indicatie "beschut werk" maar dit aantal is slechts 1/3 van de mensen die voorheen in de Wsw kwamen. Bij het opleveren van de begroting 2021 van Werkom bleek dat het niet meer mogelijk was een sluitende begroting op te leveren binnen de huidige kaders.

Het tekort in de begroting is ontstaan door de uitstroom van Sw-medewerkers. Omdat er onvoldoende personeel dreigt te zijn om de opdrachten uit te voeren, is er spanning gekomen op de begroting. Sw-medewerkers behalen samen namelijk een bepaalde omzet (€8,5 miljoen), waarmee een (groot) deel van de organisatiekosten wordt betaald. Zonder voldoende mensen kunnen de opdrachten niet meer worden uitgevoerd en valt dus een deel van de omzet weg. Tegelijkertijd is de opdracht om mensen niet 'binnen' te houden, maar zodanig te helpen in hun ontwikkeling dat hun kansen op werk groter worden. Met als doel dat zij een werkgever vinden waar zij aan de slag kunnen. Als enerzijds de druk ligt op het behalen van voldoende omzet (productie) en anderzijds op ontwikkeling naar buiten, levert ook dit een spanningsveld op binnen Werkom. In het algemeen zien we dat de inhoudelijke opgave om de doelgroepen aan het werk te helpen steeds complexer wordt. We hebben de afgelopen jaren steeds meer kennis en ervaring opgedaan met de uitvoering van de Participatiewet. We weten steeds beter wat werkt en niet werkt. En ook zien we steeds meer wat de maatschappelijke waarde van werk is. Er is een toenemend besef dat een groep mensen misschien wel voor altijd kwetsbaar zal zijn op de arbeidsmarkt. En terwijl jaren geleden al een gat was tussen vraag en aanbod, is dit nog steeds aanwezig.

Er is nog veel werk aan de winkel. Tot slot is het belangrijk om te beseffen dat de budgetten vanuit het Rijk niet zijn meegegroeid met deze opgave. De invoering van de Participatiewet in 2015 ging gepaard met een bezuiniging. Het budget voor re-integratie is verminderd, het budget voor de Wsw is ook gedaald en het budget voor de nieuwe doelgroepen groeit onvoldoende. We zien nu dat de huidige financiering niet meer aansluit op de complexe participatieopgave. Hierdoor is het risico dat er onvoldoende middelen zijn om mensen de ondersteuning te bieden die zij nodig hebben

Pagina 2 van 7

Registratienummer: 1561465 Onderwerp: Koers herijking Werkom In het traject van de herijking hebben we samen met Werkom en mede-eigenaar gemeente Zaanstad gezocht naar een nieuwe balans tussen enerzijds de goede dingen doen om mensen aan het werk te helpen en anderzijds een financieel realistisch kader te scheppen. Oplossingsrichtingen: 4 scenario's Binnen de herijking is gewerkt aan scenario's die vanuit de inhoud zijn aangevlogen en daarna financieel zijn vertaald. 1. Scenario 1: Financieel kader is leidend: gemeenten gaan niet méér betalen dan in 2021gevolg: snelle krimp 2. Scenario 2: Voortzetten dienstverlening 2022- gevolg: gedempte krimp 3. Scenario 3: Differentiëren, doorontwikkelen - gevolg: krimp interne werkomgeving en groei organisatiedeel gericht op arbeidsmobiliteit 4. Scenario 4: Behoud productiebedrijf en re-integratie voor iedereen- gevolg: lichte groei In scenario 1 moet Werkom haar taken uitvoeren binnen de huidige financiële kaders. En daar zit nu juist het probleem. Het aanbod zal daardoor zeer beperkt worden. Hierdoor komt de uitvoering van de wettelijke taken onder (grote) druk te staan en krijgen inwoners minder mogelijkheden om uit te stromen naar betaald werk. In scenario 2 verandert er weinig, maar wordt de interne werkleeromgeving van Werkom wel langzaam kleiner.

Dit scenario komt niet tegemoet aan de gewenste doorontwikkeling die nodig is om meer mensen te begeleiden naar de reguliere arbeidsmarkt. Onze conclusie is dat deze eerste 2 scenario's niet voldoende aansluiten bij de opgave, de wettelijke taken en de ambitie om meer kansengelijkheid te creëren. Daarom zijn scenario 1 en 2 afgevallen. Het grootste verschil tussen scenario's 3 en 4 ligt in de omvang van het interne (leer)werkbedrijf van Werkom. In scenario 3 volgen we de autonome ontwikkelingen. Het aantal Sw-medewerkers daalt, het aantal medewerkers met een indicatie "beschut werk" stijgt, maar per saldo wordt het aantal dat een beschutte werkplek nodig heeft kleiner. De werkomgeving kan dus ook krimpen. Wel moet er een solide werkomgeving blijven bestaan voor mensen die een beschutte werkplek nodig hebben. In scenario 4 wordt de omvang van het werkbedrijf gegarandeerd. Het gevolg is dat de werkplekken wel gevuld moeten worden om de opdrachten te kunnen blijven uitvoeren. Dat lukt nu niet meer voldoende. Een oplossing daarvoor is de inzet van "ontwikkelbanen". Op deze manier kan de werkomgeving voortgezet worden. Binnen scenario 4 verandert het minst ten opzichte van de huidige situatie. Daarentegen zien we dat de ontwikkeling naar 'buiten' hard nodig is.

Binnen scenario 4 blijft het risico bestaan dat er nu ook is; de focus moet eigenlijk liggen op ontwikkeling van mensen, maar de noodzaak om voldoende omzet te draaien blijft drukken op de organisatie. Scenario 3 noodzaakt om innovatiever te worden en samenwerkingsverbanden aan te gaan met werkgevers en partners die meer mogelijkheden bieden voor de mensen uit de Participatiewet. Aandachtspunt bij scenario 3 is dat het niet voorziet in ontwikkelbanen, terwijl dit wel extra kansen zou kunnen bieden voor mensen. Omdat we met een pilot zijn gestart binnen Werkom is het wel wenselijk om de resultaten af te wachten. De colleges van Zaanstad en Purmerend hebben zich uitgesproken voor het voorkeursscenario 3+ dat aan de raden wordt voorgelegd. Dit betreft scenario 3 plus een voortzetting van de pilot ontwikkelbanen. De vertaalslag van scenario 3+ is de koers van Werkom zoals die in het Koersdocument is uitgewerkt.

Pagina 3 van 7

Registratienummer: 1561465 Onderwerp: Koers herijking Werkom Koers van Werkom: doorontwikkeling als sociaal ontwikkelbedrijf (scenario 3+) Scenario 3+ is te zien als een doorontwikkeling naar een sociaal ontwikkelbedrijf voor mensen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie. Deze mensen worden ondersteund door Werkom, die in nauwe samenwerking met werkgevers in kanssectoren en onderwijs mensen begeleidt naar duurzame uitstroom op de arbeidsmarkt. Door te gaan experimenteren met dienstverbanden en detachering zal Werkom de overgang van uitkering naar werk verkleinen. Mensen die recht hebben op een Sw- of beschut werk indicatie behouden deze rechten. De ambitie is dat Werkom het interne werk zo organiseert dat het aansluit bij de mogelijkheden van deze mensen. Tegelijkertijd wordt de pilot ontwikkelbanen voortgezet in 2022 en 2023 0m te toetsen wat de baten zijn van een dienstverband bij Werkom. In die periode zullen de baten kwantitatief en kwalitatief worden gemonitord. Dat gaat over de vraag wat een dienstverband oplevert voor mensen aan kwaliteit van leven, ontwikkeling en doorstroming naar een reguliere baan. Meetbare doelstellingen: Na besluitvorming zal Werkom richting geven aan de beschreven koers. Op basis daarvan worden door de gemeenten afspraken gemaakt over doelstellingen.

Financiële consequenties: Vanaf 2022 en verder is de begroting van Werkom niet meer sluitend binnen de huidige kaders. Zonder ingrijpen neemt het tekort in de begroting van Werkom jaarlijks toe. De koers (scenario 3+) vertaalt zich in de volgende meerjarenbegroting van Werkom. (bedragen x € 1.000) Resultaat

2022

2023

2024

2025

2025

-1.055.485

-1.797.283

-2.582.862

-2.911.901

-2.935.965

Er is sprake van een structureel een oplopend tekort die zonder aanpassingen ook doorgaat na het laatste jaar (2026) van de meerjarenbegroting. De begroting bouwt voort op het huidige bekostigingsmodel van Werkom. We willen gaan werken met een ander bekostigingsmodel. Wij verwachten dat het mogelijk moet zijn -door innovatie en meer samenwerking met het bedrijfsleven- om te komen tot kostenreductie en/of meer omzet. Een duurzame oplossing voor dit financiële vraagstuk is nog niet gevonden en vraagt nadere uitwerking. Samen met bureau Berenschot gaan we de komende tijd onderzoeken op welke vernieuwende manieren Werkom bekostigd zou kunnen worden, in het licht van de ingeslagen koers. Daarnaast verwachten we nog steeds dat het Rijk met extra geld gaat komen om de sociale ontwikkelbedrijven in stand te kunnen houden. Dekking aanvullende bijdrage Als mede-eigenaar van Werkom staan we garant voor de kosten, die volgens de bijdrage verordening worden gedeeld met Zaanstad, waarbij Purmerend 1/3 van de kosten draagt en Zaanstad 2/3. In de onderstaande tabel is dit weergegeven. In de tabel wordt op basis van het huidig bekostigingsmodel een extra bijdrage geraamd voor de daling in de WSW-omzet in combinatie met de gestegen kosten voor begeleiding van de cliënten.

Pagina 4 van 7

Registratienummer: 1561465 Onderwerp: Koers herijking Werkom

Scenario 3+

2022

2023

2024

2025

2026

Resultaat

-1.055.485

-1.797.283

-2.582.862

-2.911.901

-2.935.965

Onttrekking algemene reserve Werkom

1.055.485

300.000

Aandeel Zaanstad

998.189

1.721.908

1.941.268

1.957.310

Aandeel Purmerend

499.094

860.954

970.634

978.655

In 2022 wordt geen extra bijdrage van Purmerend gevraagd. De algemene reserve van Werkom kan dit dekken. We verwachten dat de algemene reserve van Werkom nog ruimte bevat om de gevraagde dekking voor 2023 te verlagen met € 3oo.ooo. Het tekort voor 2023 wordt dan €1.497.283. Dit betekent dat Purmerend een bedrag van € 499.094 extra zal moeten bekostigen voor Werkom. In het huidig beeld is dit bedrag nog opgenomen in programma 2 (WSW budgetten). Vanaf 2024 is dit niet meer het geval. Hiervoor is een stelpost in de begroting opgenomen. In de Kadernota('s) zal deze nader worden ingevuld omdat de huidige reeksen beïnvloed zullen worden door de maatregelen van het nieuwe bekostigingsmodel. Beheersing risico 2022 op verscherpt Toezicht Provincie Hoewel Werkom in 2022 het tekort nog kan opvangen uit de eigen reserves, betekent het voorgaande wel dat Werkom in 2022 geen sluitende meerjarenbegroting kan presenteren, wat een risico vormt gelet op het verscherpt toezicht van de Provincie. De gemeentebesturen (aandeelhouders) en Werkom zullen trachten deze consequentie te ondervangen met een proactieve benadering van de provincie waarin zal worden betoogd dat er al besluiten zijn genomen om de ontstane situatie vanaf 2023 structureel op te lossen. Communicatie: In Purmerend is de Adviesraad sociaal domein op meerdere momenten mondeling meegenomen in de herijking.

De opmerkingen zijn meegenomen in het Koersdocument. Om praktische redenen en in verband met de gewijzigde Adviesraad na de fusie is het niet mogelijk om een advies op papier te ontvangen. Het mediabeleid is tot nu toe reactief geweest. De communicatie richting raadsleden en de interne organisaties, met focus op de medewerkers van Werkom, is proactief. Omdat Purmerend vanaf 3 januari 2022 een nieuwe gemeenteraad heeft, zullen de raadsleden via een informatiesessie worden bijgepraat over de ontwikkelingen. In aanloop naar de definitieve besluitvorming door de Raad is een communicatiestrategie opgesteld. Kernwoorden zijn: gezamenlijkheid (in boodschappen en timing), transparant, met oog voor de doelgroepen. Speciale aandacht gaat in deze fase uit naar de medewerkers van Werkom en de medewerkers in de participatieketen van beide gemeenten. Zij worden tijdig en zorgvuldig via de eigen lijn geïnformeerd over het raadsbesluit, met de mogelijkheid om vragen te stellen. Ook samenwerkingspartners (WSP, UWV, onderwijs, werkgevers) en vakbonden worden actief meegenomen.

Pagina 5 van 7

Registratienummer: 1561465 Onderwerp: Koers herijking Werkom Voor de uitvoeringsfase wordt een communicatiestrategie voorbereid. De belangrijkste doelgroepen zijn de medewerkers, professionals en inwoners die daadwerkelijk in de praktijk iets zullen gaan merken van de nieuwe beleidskoers. Zij moeten zorgvuldig mee worden genomen in de voorgenomen veranderingen en wat dit concreet voor hen betekent. Hier ligt een grote rol weggelegd voor Werkom, maar ook de gemeenten zullen zichtbaar moeten zijn in de communicatie naar in- en externe stakeholders, om de gezamenlijke visie uit te dragen. Duurzaamheid: Niet van toepassing. Monitoring/evaluatie: Niet van toepassing. Voorstel: De raad wordt voorgesteld om 1. In te stemmen met de doorontwikkeling van Werkom als sociaal ontwikkelbedrijf overeenkomstig scenario 3+, zoals omschreven in het Koersdocument herijking Werkom; 2. Het tekort in de meerjarenbegroting van Werkom te betrekken bij de Kadernota 2023 van Purmerend. Burgemeester en wethouders van Purmerend, de secretaris de burgemeester,

Bijlage(n): Koersdocument herijking Werkom

Pagina 6 van 7

Registratienummer: 1561465 Onderwerp: Koers herijking Werkom

De raad van de gemeente Purmerend, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 11 januari 2022,

BESLUIT:

1.

2.

In te stemmen met de doorontwikkeling van Werkom als sociaal ontwikkelbedrijf overeenkomstig scenario 3+, zoals omschreven in het Koersdocument herijking Werkom; Het tekort in de meerjarenbegroting van Werkom te betrekken bij de kadernota 2023 van Purmerend.

n de openbare vergaderin de

Pagina 7 van 7