A.-raadsvoorstel-en-ontwerpbesluit-opvangopgave-Oekraiense-ontheemden

Raadsvoorstel en ontwerpbesluit

Registratienummer raad 1589923

Datum: 20 oktober 2023

Portefeuillehouder: H. Rotgans, E. van Selm

Domein / Team: RUID / PMB

Onderwerp: Opvangopgave Oekraïense ontheemden Samenvatting: Er wordt door de Rijksoverheid een groot beroep gedaan op gemeenten om vluchtelingen van oorlog, geweld of vervolging (asielzoekers, Oekraïense ontheemden, statushouders) van huisvesting- en opvang te voorzien. In de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland wordt samengewerkt op dit vraagstuk. In het licht van de asielcrisis heeft Zaanstad toegezegd de komende jaren het aantal reguliere asielzoekers die zijn toegekend aan de regio (ca. 1.397) op te vangen. Door Purmerend is regionaal toegezegd om een aanzienlijk deel van het regionaal toegekende aantal Oekraïense ontheemden op te vangen. Dit is afhankelijk van een aantal factoren (instroom, sluiting en opening van locaties elders in de regio) en betreft circa 500 tot 1.500 ontheemden. Overige gemeenten in de regio hebben toegezegd inspanning te leveren om het regionaal toegekende aantal alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMVers) op te vangen. Door de regionale afspraken bestaat de opvangopgave voor Purmerend de komende jaren uit het bieden van opvang aan gevluchte Oekraïners. Op dit moment worden er circa 540 Oekraïense ontheemden opgevangen op diverse locaties in Purmerend. Ook de zes andere gemeenten in de regio vangen Oekraïense ontheemden op. Het college onderzoekt de mogelijkheden voor het bieden van meer extra en meer duurzame opvang.

Het college van B&W vraagt de gemeenteraad kennis te nemen van de maatschappelijke opgave van het opvangen van Oekraïense ontheemden. Ook vraagt het college aan de gemeenteraad in te stemmen met een aantal uitgangspunten voor het verder uitwerken van deze locatie en de bijbehorende communicatietrajecten.

Registratienummer: 1589923 Onderwerp: Opvangopgave Oekraïense ontheemden Purmerend, 20 oktober 2023 Aan de gemeenteraad van Purmerend, Inleiding en probleemstelling: Op 3 april 2023 is er een werkbijeenkomst geweest over de opgave van het opvangen van Oekraïense ontheemden. Op 20 april 2023 heeft het college de gemeenteraad geïnformeerd (bijlage 1) over het zoeken naar een locatie voor het opvangen van Oekraïense ontheemden, dat er twee zoekgebieden op het oog waren en welke scenario’s en uitgangspunten hiervoor zijn gebruikt. Op 1 juni heeft het college de gemeenteraad onder geheimhouding geïnformeerd over de voortgang (bijlage 2). Op 5 september is de gemeenteraad geïnformeerd over de uitkomsten van het locatieonderzoek (bijlage 3). Op 5 oktober 2023 is, na het lekken van de beoogde locatie, door de gemeenteraad besloten de geheimhouding op te heffen van informatie die toeziet op de ruimtelijke en maatschappelijke haalbaarheid, de technische risico’s en de locatie(s) die in beeld zijn (bijlage 4). Achtergrond Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne worden in Nederland Oekraïense ontheemden opgevangen onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming 1 (RTB). Momenteel worden er in Nederland ca. 97.000 Oekraïners opgevangen en zijn er ca. 80.000 2 beschikbare bedden in de gemeentelijke noodopvang (GOO).

Het aantal Oekraïense ontheemden dat naar Nederland vlucht en hier een beroep doet op de bedden in de gemeentelijke opvang stijgt nog steeds met circa 250 Oekraïners per maand. Vanwege het onzekere verloop van de oorlog, het beroep dat opvang doet op gastgezinnen, het stijgende aantal ontheemden en het sluiten van bestaande (kortdurende) opvanglocaties, is er een blijvende vraag om aanvullende bedden in de GOO. In december 2022 hebben de Provincie Noord-Holland en de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland (hierna: VrZW) – onder andere in het bestuurlijk afstemmingsoverleg (BAO) – urgentie op de opvangopgave kenbaar gemaakt en een beroep gedaan op Veiligheidsregio’s en gemeenten om op zoek te gaan naar aanvullende (opvang)locaties. Mede omdat onze regio, maar ook de provincie als geheel, achterloopt bij andere regio’s en provincies in het land op het gebied van opvang. Gelet op de urgentie van de opgave, vanaf het eerste moment én vanwege de blijvende instroom (te verbouwen) bedrijfspanden of gemeentelijk vastgoed goede opties gebleken om op korte termijn opvang te bieden.

Daaruit zijn onder andere de locaties Burggolf, het voormalig gemeentehuis Middenbeemster, de van IJsendijkstraat 148, de Intermaris-woningen en de tijdelijke woningen aan de Verzetslaan voortgekomen – maar ook de meer recente locaties Mercuriusweg 2 en de begane grond van de van IJsendijkstraat 148 (collegebesluit 1580663, d.d. 31-01-2023). Met deze locaties wordt op dit moment aan ongeveer 540 Oekraïense ontheemden in Purmerend opvang geboden. Gelet op de huidige duur van de oorlog in Oekraïne, de verwachting dat deze niet binnen afzienbare termijn is afgelopen, er nog altijd nieuwe vluchtelingen uit Oekraïne naar Nederland komen, en de constatering dat Oekraïense ontheemden na afloop van de oorlog niet onmiddellijk terug kunnen naar een land in wederopbouw, is de opgave om ontheemden van opvang te voorzien structureler van aard geworden. Dit betekent dat de opvang een ander, duurzamer, karakter krijgt.

1

Richtlijn Tijdelijke Bescherming Oekraïne Oekraïners worden ook opgevangen in gastgezinnen (particuliere opvang, PO) en op eigen initiatief (hotels, huur van woningen etc.). De personen die niet in particuliere opvang zitten, zijn niet opgenomen in de cijfers in bovenstaande tabel. Het gaat daarbij om enkele tientallen personen.

2

blz. 2 van 7

Registratienummer: 1589923 Onderwerp: Opvangopgave Oekraïense ontheemden Strategische Opvang- en Huisvestingopgave De (regionale) opgave om Oekraïense ontheemden van opvang te voorzien kan niet los worden gezien van andere (gedecentraliseerde) opgaven, waaronder het bieden van asielopvang, het huisvesten van statushouders, spoedzoekers en reguliere woningzoekenden. Volgens verdeelsleutels van het Rijk en de provincie krijgen Veiligheidsregio’s en gemeenten een taakstelling op het gebied van asielzoekers (eventueel onder dwang van de Spreidingswet), Oekraïense ontheemden, alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMVers) en statushouders. Deze taakstellingen komen bovenop de reguliere opgaven van een gemeente, zoals het realiseren van woningen voor uiteenlopende doelgroepen woningzoekenden om zo de wooncrisis het hoofd te bieden. Tezamen vormt dit de strategische opvang- en huisvestingsopgave.

Maatschappelijke opgave Het college beseft dat het bieden van tijdelijke opvang voor een aanzienlijk aantal Oekraïners een grote maatschappelijke opgave is voor onze gemeente. Er wordt op onze gemeente, samen met de andere gemeenten in de regio maar ook in heel Nederland, een groot beroep gedaan om vluchtelingen van oorlog, geweld of vervolging op te vangen. Regelmatig doet de demissionair staatssecretaris een beroep op gemeenten om de inspanning op het opvangen van asielzoekers, alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMVers) en Oekraïense ontheemden te intensiveren. Het bieden van opvang aan ontheemden uit Oekraïne vraagt iets van de regio, van onze gemeente, omwonenden van locaties en betrokken maatschappelijke organisaties. Het doet een beroep op onze lokale samenleving en voorzieningen. Tegelijkertijd is het nodig om deze vluchtelingen tijdelijk van een veilig onderkomen te voorzien. Om deze redenen hecht het college belang aan het gesprek over de opvangopgave met de gemeenteraad en de omgeving. Met dit raadsvoorstel vraagt het college de gemeenteraad om kennis te nemen van de bandbreedte van de tijdelijke opvang van Oekraïense ontheemden in aantallen, de uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek en de onzekerheden in het proces.

Ook vraagt het college in te stemmen met het verder uitwerken van de locatie Purmer Zuid-Zuid met de uitgangspunten (1) een deel van het gebied te gebruiken voor opvang ontheemden, (2) op deze locatie in eerste instantie alleen Oekraïense ontheemden te huisvesten en in de volgordelijkheid op termijn te kijken of inzet voor andere doelgroepen mogelijk is en (3) in de ontwikkeling nadrukkelijk rekening te houden met de parallelle ontwikkeling van de oostflank. Indien gewenst kan de gemeenteraad aanvullende uitgangspunten meegeven aan het college. Op basis van deze uitgangspunten gaat het college de komende periode in gesprek met de omgeving. Oplossingsrichtingen: A. Regionale afspraken In de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland wordt samengewerkt op de taakstellingen voor asielzoekers, Oekraïense ontheemden en alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMVers). De gemeente Zaanstad heeft toegezegd het regionaal aantal asielzoekers op te vangen. Hiermee voldoet de regio aan het einde van het jaar aan de taakstelling op het gebied van asiel. Purmerend heeft, gelet op deze inspanning van Zaanstad, als tweede grootste gemeente in de regio toegezegd het regionaal surplus aan Oekraïense ontheemden op te vangen. De overige gemeenten leveren inspanning om AMV’ers van opvang te voorzien.

blz. 3 van 7

Registratienummer: 1589923 Onderwerp: Opvangopgave Oekraïense ontheemden Iedere doelgroep verschilt in de (maatschappelijke) behoeften, de noodzaak tot ondersteuning en de bijbehorende regelingen. Daarmee verschilt ook de opvang van karakter. De gemeente Zaanstad heeft de afgelopen jaren ervaring opgedaan met het opvangen van asielzoekers. Als gemeente Purmerend hebben wij ervaring met het opvangen van Oekraïense ontheemden. Op deze manier samenwerken voorkomt dat iedere gemeente individueel aan de lat staat voor het bieden van opvang aan verschillende doelgroepen op meerdere locaties. Zonder de regionale samenwerking op deze opgave zou het voor Purmerend betekenen dat er asielopvang moet worden geboden voor circa 351 asielzoekers, 701 Oekraïense ontheemden en een aantal AMV’ers. Het regionale surplus is afhankelijk van de verwachte instroom en de openingen en sluitingen van locaties in de regio. Het uitgangspunt is dat er zoveel wordt gebouwd als nodig. Vooralsnog gaat dat om een bandbreedte van ca. 500 tot 1.500 ontheemden. B. Purmerendse aanpak In het memo d.d. 20 april 2023 (bijlage 1) heeft het college het besef beschreven dat de opvangopgave voor verschillende doelgroepen in omvang en duur toenemen en dat crisisoplossingen voor korte tijd in het (eigen) vastgoed niet meer voldoen.

Dat komt omdat de meest kansrijke locaties reeds in gebruik zijn, het relatief dure oplossingen zijn en de verbouwing van een pand met de huidige krapte op de arbeidsmarkt ook enige tijd in beslag neemt. Om deze reden heeft het college als uitgangspunt genomen om tijdelijke woningen te realiseren. De overwegingen die ertoe hebben geleid om te kiezen voor één meer grootschalige locatie zijn dat de beschikbare grond beperkt is, er reeds bestaand gebruik of geplande ontwikkelingen zijn en dat de gevolgen hiervoor en voor de ambtelijke capaciteit beperkt blijft. Het college beseft dat een tijdelijke opvanglocatie iets betekent voor een buurt of wijk. Bewoners zien de Oekraïense ontheemden op verschillende plekken in de omgeving. Het doet een beroep op de buurt om deze bewoners te verwelkomen en van een tijdelijk onderkomen te voorzien. Ondanks dat de geluiden rondom de reeds bestaande opvanglocaties overwegend positief zijn, betekent het realiseren van aanvullende locaties verspreid over de stad een aanvullende druk op de buurt en de voorzieningen (huisarts, onderwijs, supermarkten) van de stad en dorpen. De beschikbare ruimte is ook schaars en de doorlooptijd van een opvang benaderd al gauw 6 tot 12 maanden. Om de druk op de wijken, de voorzieningen en de schaarse ruimte in de stad te beperken is het realiseren van kleinschalige opvang op meerdere locaties niet wenselijk. C.

Samen huisvesten van doelgroepen op de beoogde locatie Op 4 oktober heeft het college, gehoord de beraadslaging en vragen van de commissie, de raad geïnformeerd over het samen huisvesten van verschillende doelgroepen op de toekomstige (tijdelijke) opvang (bijlage 5). Uitgangspunt is dat er in de tijdelijke opvang geen doelgroepen samen worden gehuisvest, vanwege de uiteenlopende behoeften, andere financiële regelingen en vanwege de reden dat er een ander beheer nodig is. In beginsel zullen dus eerst alleen Oekraïense ontheemden binnen de tijdelijke locatie worden opgevangen. Het is op voorhand niet aan te geven hoe de oorlog in Oekraïne zich zal ontwikkelen en de behoefte voor tijdelijke opvang van Oekraïense ontheemden blijft bestaan. De inzet van de woningen die worden geplaatst zal periodiek worden bekeken op de behoefte die er is naar huisvesting, waarbij wordt gekeken naar andere doelgroepen woningzoekenden.

blz. 4 van 7

Registratienummer: 1589923 Onderwerp: Opvangopgave Oekraïense ontheemden D. Maatschappelijke gevolgen Het college ziet dat de maatschappelijke voorzieningen (o.a. de woningmarkt, de reguliere en psychische zorg, het onderwijs en sociaal-maatschappelijke begeleiding) in onze gemeente onder druk staan. Met het bieden van tijdelijke opvang aan Oekraïense ontheemden binnen de dorpen en de stad doen we een beroep op de bewoners van de wijken en buurten. We zijn blij met de overwegend positieve geluiden rondom de tijdelijke opvang. Oekraïense kinderen zitten in onze klassen en een groot deel van de Oekraïners heeft in de regio werk gevonden. Er heerst dankbaarheid voor het beiden van een veilig onderkomen en de voorzieningen waarvan gebruik kan worden gemaakt. De asiel- en opvangcrisis is landelijk onverminderd actueel. Als gemeente worden we vanuit het Rijk continu bevraagd of er meer opvangplekken kunnen worden gerealiseerd, voor uiteenlopende doelgroepen. Op 8 september 2023 heeft de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid een brief verstuurd aan de burgemeesters van gemeenten en de voorzitters van de Veiligheidsregio’s, met het dringende verzoek om de opvang voor Oekraïners uit te breiden en ook de opties te overwegen om wederom te zoeken naar crisis- en noodopvang.

Gelet op onze eigen lokale opgaven, het beroep op voorzieningen en buurten is het college in de overtuiging dat met het realiseren van één grotere locatie de mogelijke gevolgen voor de stad en dorpen worden geminimaliseerd – en tegelijkertijd een menswaardige opvang kan worden geboden aan deze vluchtelingen van geweld. Uitkomsten haalbaarheidsonderzoek In het haalbaarheidsonderzoek is er een eerste verkenning uitgevoerd naar de maatschappelijke gevolgen. Het college beseft daarbij dat het opvangen van 500 tot 1.500 ontheemden op deze locatie de reeds bestaande druk op het onderwijs, de zorg en de maatschappelijke voorzieningen verhoogt. Dit is een landelijke uitdaging. De komende periode kijken we samen met het Rijk, maatschappelijke partners en de regio hoe we in deze vraag kunnen voorzien. E. Relatie met de Oostflank Het college onderschrijft het belang van het werken aan permanente huisvesting voor woningzoekenden in Purmerend. Daarom werkt het college gelijktijdig met dit project aan een visie op de oostflank. De mogelijke opvang van Oekraïense ontheemden en de woningen die daarvoor mogelijk geplaatst worden zijn geen onderdeel van de visievorming. De planning is dat de visie voor de gehele oostflank in concept aan het eind van dit jaar af is en kan worden voorgelegd aan de omgeving.

Wanneer het project om Oekraïense ontheemden van opvang te voorzien doorgang vindt, dan wordt dit gedeelte van het gebied pas ontwikkeld naar een permanente invulling op basis van de visie na afloop van de periode van de tijdelijke woningen. Meetbare doelstellingen: Niet van toepassing op dit voorstel. Financiële consequenties: Het dragen van dit project door de gemeente of daar garant voor staan is onhaalbaar. Het realiseren van dit project gebeurt daarom onder voorbehoud van financiering door het Rijk; dit is een randvoorwaarde voor verdere uitwerking van de tijdelijke locatie. Het college is hierover in gesprek met het Rijk. De bekostiging van de voorbereiding (waaronder nadere onderzoeken) voor de gekozen locatie worden gedekt met de reeds ontvangen Oekraïne-financiering vanuit het Rijk. Communicatie: Dit voorstel aan de raad inclusief de informatie over de lokale opvangopgave voor Oekraïners en hetgeen daarover gezegd wordt in het debat over deze belangrijke maatschappelijke opgave is blz. 5 van 7

Registratienummer: 1589923 Onderwerp: Opvangopgave Oekraïense ontheemden openbaar. Omwonenden zijn op 20 oktober jl. geïnformeerd over de commissiebespreking op 1 november (bijlage 6). In deze brief zijn ook de meest gestelde vragen van een antwoord voorzien Begin november ontvangen omwonenden een uitnodiging om in gesprek te gaan over de vragen en de zorgen die er leven rondom deze opvanglocatie. Bewoners kunnen daar ook zaken aandragen die zij belangrijk vinden bij de verdere uitwerking van dit project. Privacy: Niet van toepassing op dit voorstel. Duurzaamheid: Niet van toepassing op dit voorstel. Monitoring/evaluatie: Niet van toepassing op dit voorstel. Voorstel: Het college van burgemeester en wethouders stelt de gemeenteraad van Purmerend voor om: 1.

2.

3.

Kennis te nemen van de maatschappelijke opgave van het opvangen van Oekraïense ontheemden in Purmerend en de bijbehorende randvoorwaarden, waaronder; a. De regionale afspraken in Zaanstreek-Waterland; b. De bandbreedte van 500 tot 1.500 ontheemden; c. De uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek naar de locaties Purmer Zuid-Zuid en ZOB II, in het bijzonder de ruimtelijke en maatschappelijke haalbaarheid; d. De onzekerheden in het proces, ten aanzien van de financiën en de beschikking over de gronden; Het college te verzoeken om (onder voorbehoud van de onzekerheden in de financiën en het gebruik van de gronden), de volgende uitgangspunten bij de uitwerking van de locatie Purmer Zuid-Zuid te hanteren; a. Een deel van dit gebied te gebruiken voor de tijdelijke opvang van Oekraïense ontheemden; b. Op deze locatie en voor de tijdelijke woningen in de volgordelijkheid, op een later tijdstip, te zoeken naar de inzet voor andere woningzoekenden. c. In de ontwikkeling van het tijdelijke deel voor de opvang nadrukkelijk rekening te houden met de toekomstige ontwikkeling van de Oostflank. Op basis van deze uitgangspunten het gesprek aan te gaan met de omgeving van deze locatie.

Burgemeester en wethouders van Purmerend, de secretaris de burgemeester,

Bijlagen - Bijlage 1: Memo zoekgebieden opvangopgave (d.d. 20 april 2023) - Bijlage 2: Memo locatieonderzoek opvang- en huisvestingopgave (d.d. 1 juni 2023) - Bijlage 3: Memo locatiekeuze opvanglocatie Oekraïense ontheemden (d.d. 5 september 2023) - Bijlage 4: Raadsbesluit 5 oktober 2023 opheffen geheimhouding - Bijlage 5: Memo opvanglocatie ontheemden (d.d. 28 september 2023). - Bijlage 6: Bewonersbrief (d.d. 19 oktober 2023)

blz. 6 van 7

Registratienummer: 1589923 Onderwerp: Opvangopgave Oekraïense ontheemden

De raad van de gemeente Purmerend, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 20 oktober 2023

B E S L U I T:

1. Kennis te nemen van de maatschappelijke opgave van het opvangen van Oekraïense ontheemden in Purmerend en de bijbehorende randvoorwaarden, waaronder; a. De regionale afspraken in Zaanstreek-Waterland; b. De bandbreedte van 500 tot 1.500 ontheemden; c. De uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek naar de locaties Purmer Zuid-Zuid en ZOB II, in het bijzonder de ruimtelijke en maatschappelijke haalbaarheid; d. De onzekerheden in het proces, ten aanzien van de financiën en de beschikking over de gronden. 2. Het college te verzoeken om (onder voorbehoud van de onzekerheden in de financiën en het gebruik van de gronden), de volgende uitgangspunten bij de uitwerking van de locatie Purmer Zuid-Zuid te hanteren; a. Een deel van dit gebied te gebruiken voor de tijdelijke opvang van Oekraïense ontheemden; b. Op deze locatie en voor de tijdelijke woningen in de volgordelijkheid, op een later tijdstip, te zoeken naar de inzet voor andere woningzoekenden. c. In de ontwikkeling van het tijdelijke deel voor de opvang nadrukkelijk rekening te houden met de toekomstige ontwikkeling van de Oostflank. 3. Op basis van deze uitgangspunten het gesprek aan te gaan met de omgeving van deze locatie.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering d.d. 30 november 2023, de griffier,

de voorzitter,

blz. 7 van 7