a.-raadsvoorstel-en-ontwerpbesluit-hypothecaire-lening-bibliotheek-waterland

Raadsvoorstel en ontwerpbesluit

Registratienummer raad 1604131

Datum: 5 november 2024

Portefeuillehouder: P. Verkroost

Domein / Team: MAAD / BEMD

Onderwerp: Hypothecaire lening Bibliotheek Waterland – wensen en bedenkingen Samenvatting: In de gemeente Purmerend en omliggende gemeenten wordt het bibliotheekwerk verzorgd door Bibliotheek Waterland. Gemeenten Purmerend, Edam-Volendam en Landsmeer hebben een subsidierelatie met de Stichting Openbare Bibliotheek Waterland en gemeente Waterland heeft een inkooprelatie met de bibliotheek. Er is sprake van een wettelijke verplichting om bibliotheekwerk te bieden aan de inwoners. Op 9 juli 2024 zijn de betrokken gemeenten door de nieuwe directeur-bestuurder van Bibliotheek Waterland geïnformeerd over de financiële situatie van de bibliotheek. U bent over de financiële problematiek de afgelopen periode diverse malen geïnformeerd. Over de jaren 2022-2024 is sprake van een verlies dat oploopt naar circa € 1,8 miljoen. Gemeenten zijn in gesprek met de bibliotheek over het herstelplan. Het grootste probleem is het acute tekort aan geld op de bankrekening om aan betalingsverplichtingen te kunnen voldoen. Er is per direct circa € 1 miljoen nodig om salarissen, huur, energie en leveranciers te betalen. Daarom had Bibliotheek Waterland een lening van in totaal € 1 miljoen aangevraagd bij Stichting Cultuur+Ondernemen. Inmiddels is duidelijk geworden dat deze stichting op korte termijn alleen een lening ter hoogte van € 500.000 kan verstrekken.

Dit lost de liquiditeitsproblemen van Bibliotheek Waterland niet op. Daarom stelt het college voor om als grootste subsidiegever aan Stichting Openbare Bibliotheek Waterland een hypothecaire geldlening te verstrekken ter hoogte van € 1 miljoen. Het bibliotheekpand in Volendam dient hierbij als onderpand. Deze heeft een hogere taxatiewaarde zodat de gemeente weinig risico loopt. Het voorgenomen besluit tot verstrekken van deze hypothecaire lening wordt conform de gemeentelijke financiële verordening van Purmerend (artikel 7, lid 1) aan de gemeenteraad voorgelegd voor wensen en bedenkingen.

Registratienummer: 1604131 Onderwerp: Hypothecaire lening Bibliotheek Waterland – wensen en bedenkingen

Purmerend, 5 november 2024 Aan de gemeenteraad van Purmerend, Inleiding en probleemstelling: In de gemeente Purmerend en omliggende gemeenten wordt het bibliotheekwerk verzorgd door Bibliotheek Waterland. Gemeenten Purmerend, Edam-Volendam en Landsmeer hebben een subsidierelatie met de Stichting Openbare Bibliotheek Waterland en gemeente Waterland heeft een inkooprelatie met de bibliotheek. Er is sprake van een wettelijke verplichting om bibliotheekwerk te bieden aan de inwoners. Op 9 juli 2024 zijn de betrokken gemeenten door de nieuwe directeur-bestuurder van Bibliotheek Waterland geïnformeerd over de financiële situatie van de bibliotheek. Hierover is de gemeenteraad op 18 juli 2024 met een memo geïnformeerd (registratienummer 1600942). In juli 2024 deed de bibliotheek een beroep op de gemeenten om te voorkomen dat zij per september 2024 niet meer aan haar betalingsverplichtingen kon voldoen. Er was op dat moment sprake van een liquiditeitstekort van ruim € 700.000. De oorzaak van dit tekort: het negatieve resultaat van het jaar 2023. Het jaar 2023 is afgesloten met een negatief resultaat ter hoogte van € 878.268. De betrokken gemeenten waren onaangenaam verrast door dit signaal en het feit dat ze hierover niet eerder zijn geïnformeerd. De subsidieaanvraag 2024 gaf geen redenen om aan te nemen dat sprake zou zijn van een dergelijk tekort.

Om de betalingsproblemen op korte termijn te voorkomen, was het voor de hand liggend dat alle vier de gemeenten een deel van het restant van de jaarsubsidie 2024 eerder zouden overmaken. Hieraan werd door de gemeenten een aantal verplichtingen verbonden, zoals strakke sturing op de uitgaven, zicht op de financiële situatie 2024 op een wijze die controleerbaar is voor de gemeenten, en een eerste aanzet tot een herstelplan om van Bibliotheek Waterland weer een financieel gezonde organisatie te maken. Door gemeenten is duidelijk aangegeven welke informatie zij nodig hebben om een besluit over een aanvullende eenmalige bijdrage te kunnen nemen. Deze afspraken waren in kern: - Balans- en liquiditeitsherstel - Subsidie terug naar de basis (broekriem aanhalen) - Duiding van het ontstane tekort - Herstelplan voor de keuzes voor de bibliotheek - Liquiditeitsafspraken De eerste informatie die vervolgens door Bibliotheek Waterland werd opgeleverd, bood gemeenten voldoende houvast om een restant van de jaarsubsidie 2024 eerder over te maken. Voor gemeente Purmerend ging dit over de subsidietermijnen van de maanden september en oktober 2024. Daarmee werden de liquiditeitsproblemen tot in ieder geval eind oktober 2024 voorkomen, waardoor tijd ontstond om te werken aan inzicht en herstel.

Duiding van de ontstane financiële situatie In 2022 is de jaarrekening met een tekort afgesloten met verwachting dat dit in 2023 goed zou komen. Dat is niet gebeurd en de gemeenten zijn hier te laat van op de hoogte gesteld. De consequenties ervan gaan in 2024 door. De verliezen lopen in het huidig beeld op tot € 1,8 miljoen (in 2022: € 0,45 miljoen; in 2o23 € 0,90 miljoen en een verwacht tekort in 2024 van € 0,45 miljoen). Het grootste probleem is het acute tekort aan geld op de bankrekening: er is per direct circa € 1 miljoen nodig om salarissen, huur, energie en leveranciers te betalen. Het tekort is ontstaan door keuzes van 2.

Registratienummer: 1604131 Onderwerp: Hypothecaire lening Bibliotheek Waterland – wensen en bedenkingen de bibliotheek die niet pasten in de bij de subsidieverstrekkers ingediende begroting. Er staat een aantrekkelijke bibliotheekvoorziening voor onze inwoners, maar dat heeft meer gekost dan de aangevraagde en verleende subsidies. Daarnaast spelen uiteraard ook autonome ontwikkelingen, zoals CAO-ontwikkelingen en gestegen huisvestings- en energielasten. Tenslotte is er een financieel probleem omdat de bibliotheek afspraken heeft gemaakt met de gemeente Waterland (aanbesteding bibliotheekwerk) die onder de kostprijs zijn. Herstelplan en bijgestelde begroting 2025 – verschil van inzicht In september 2024 heeft de bibliotheek een overzicht gepresenteerd met de kostenverschillen van de afgelopen jaren per gemeente. Dit was een goede stap in de richting. Vervolgens is eind september door de bibliotheek een herstelplan en een bijgestelde begroting voor 2025 ingediend. In de ingediende stukken werd geen recht gedaan aan eerder gemaakt overzicht van de kostenverschillen en eerder gemaakt afspraken. Belangrijk punt was om de subsidie terug naar de basis te brengen en hierdoor te werken aan financieel herstel. Vooral omdat ook gemeenten financieel een zorgelijke toekomst hebben.

Echter, de bijgestelde begroting 2025 die gemeenten van de bibliotheek hebben ontvangen, betrof een begroting waarin juist een uitbreiding van de dienstverlening was meegenomen. Daarop hebben we geconcludeerd dat de ideeën van de bibliotheek en de gemeenten over de oplossing van het probleem verschillen. De zorgen over dit ogenschijnlijke verschil van inzicht zijn opgenomen in een brief die op 4 oktober 2024 aan de Raad van Toezicht en directeur-bestuurder van de bibliotheek is verstuurd. In de brief is nogmaals benadrukt dat er snel een goed plan voor 2025 nodig is, met een heldere koers voor herstel. Gelet op het acute liquiditeitsprobleem van de bibliotheek is aangeboden om op basis van het eigen pand in Volendam een lening te verstrekken. Daaraan hebben gemeenten Purmerend en Edam-Volendam wel als voorwaarde gesteld dat er tijdelijk externe inzet nodig is om de cijfers op orde te brengen en om te zorgen voor een bestuurlijk gedragen toekomstplan. De gemeenteraad is hierover geïnformeerd in een memo d.d. 4 oktober 2024 (registratienummer 1603095). De Raad van Toezicht en directeur-bestuurder hebben in een gezamenlijke reactie op 11 oktober 2024 aan de beide gemeenten laten weten dat er door de bibliotheek twee externe adviseurs zijn ingehuurd om orde op zaken te stellen.

Deze adviseurs hebben de opdracht gekregen om een realistische prognose te maken voor het verwachte resultaat 2024. Ook moet er een goede begroting 2025 en een plan voor financieel herstel komen met een eerlijke verdeling van de kosten over de deelnemers en deze verdeling ook in beeld te brengen voor 2022 en 2023. Deze stukken moeten uiterlijk half november 2024 gereed zijn. Het bespreken van het plan voor financieel herstel en de eerlijke verdeling van de kosten vraagt nog de nodige afstemming tussen de bibliotheek en de gemeenten. Die tijd is er eigenlijk niet. Gelet op de liquiditeitsproblemen is er acuut aanvullende financiering nodig. De Bibliotheek Waterland had hiervoor een lening van in totaal € 1 miljoen aangevraagd bij Stichting Cultuur+Ondernemen. Huidige stand van zaken Door het inschakelen van de externe adviseurs en de gesprekken die daarop zijn gevoerd, hebben we kunnen vaststellen dat de meningsverschillen over de aanpak van de financiële problemen inmiddels zijn weggenomen en de benodigde stappen lijken te worden gezet. Hierover is de gemeenteraad in een memo d.d. 24 oktober 2024 geïnformeerd (registratienummer 1603656). In afwachting van een formele reactie van Stichting Cultuur+Ondernemen over de lening is besloten om de restantsubsidie van de maand november over te maken, zodat de bibliotheek in oktober 2024 aan haar betalingsverplichtingen kon voldoen.

De externe financieel adviseurs hebben bovendien een realistische prognose voor 2024 gemaakt. Die prognose laat een liquiditeitsvraag zien van circa 3.

Registratienummer: 1604131 Onderwerp: Hypothecaire lening Bibliotheek Waterland – wensen en bedenkingen € 950.000,-. Hierin zitten alle verplichtingen tot eind 2024 opgenomen. Inmiddels is bekend geworden dat Stichting Cultuur+Ondernemen op dit moment alleen een positief besluit heeft genomen over de eerste helft van de aanvraag. Dit houdt in dat de bibliotheek een bedrag van € 500.000,- kan lenen. Dit bedrag moet in 2025 in één keer worden afgelost. Echter, een lening van € 500.000,- lost de acute liquiditeitsproblemen van de bibliotheek niet op, daarvoor is een lening van € 1 miljoen nodig. Dit betekent dat het scenario dat gemeente Purmerend als grootste subsidieverstrekker tijdelijk een lening aan Stichting Openbare Bibliotheek Waterland verstrekt de beste oplossing is om te voorkomen dat Bibliotheek Waterland eind november 2024 niet meer aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen. Oplossingsrichtingen: Om te voorkomen dat Bibliotheek Waterland eind november 2024 niet meer aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen, heeft het college het voornemen een hypothecaire lening aan Stichting Bibliotheek Waterland te verstrekken. Het pand in Volendam dient hierbij als onderpand. De taxatie van het pand is ruim hoger dan de lening. Het pand in Volendam is eigendom van Bibliotheek Waterland en heeft nagenoeg geen boekwaarde.

Verkoop van het pand en terughuren zou de snelste oplossing zijn om het negatieve eigen vermogen aanzienlijk te verminderen en de liquiditeitspositie te verbeteren. Verkoop is op korte termijn echter niet haalbaar, vandaar dat het college wordt voorgesteld om een hypothecaire lening aan Bibliotheek Waterland te verstrekken met het pand in Volendam als onderpand. De gemeente loopt daarmee weinig risico en er is daardoor tijd om de begroting 2025, het herstelplan en de verdeling tussen de gemeenten te overleggen: tijd voor zorgvuldigheid. Het voornemen is een annuïtaire lening met een looptijd van 20 jaar en een rentepercentage van 5% (de huidige rentestand voor bedrijfsruimten). Dit was ook het rentepercentage dat de Stichting Cultuur+Ondernemen vroeg. De looptijd is een keuze, 10 of 20 jaar is gebruikelijk bij zakelijke hypotheken en bij 20 jaar is de jaarlijkse aflossingsverplichting lager. Door het onderpand is het risico voor de gemeente minimaal. Bovendien wordt in de leningsovereenkomst als bepaling opgenomen dat als het pand in Volendam door de bibliotheek wordt verkocht, de lening bij gemeente Purmerend direct dient te worden afgelost. Er wordt een notaris ingeschakeld om e.e.a. formeel vast te leggen.

Het voorstel is door het onderpand in overeenstemming met artikel 16 lid 1 van de financiële verordening waarin staat dat het college bij het verstrekken van leningen, garanties of deelnemingen in kapitaal uit hoofde van de publieke taak zoveel mogelijk zekerheden bedingt. Het college heeft in de voorgaande teksten het openbaar belang gemotiveerd. Het college stelt u in de gelegenheid op basis van de gemeentelijke financiële verordening van Purmerend (artikel 7, lid 1) om uw wensen en bedenkingen over het aangaan van de lening kenbaar te maken aan het college. Gezien de ernst van de situatie ontvangt u middels een spoedprocedure dit voorstel, zodat uw raad hierover op 7 november een besluit kan nemen. Een raadsvergadering later zou te laat zijn, zo urgent is de situatie. Meetbare doelstellingen: Door een hypothecaire lening aan Bibliotheek Waterland te verstrekken, wordt voorkomen dat de bibliotheek zonder liquide middelen komt te zitten en wordt het risico afgewend dat Stichting Openbare Bibliotheek Waterland failliet gaat. Het verstrekken van de hypothecaire lening is een tijdelijke oplossing om gezamenlijk met de bibliotheek en de regiogemeenten een structurele oplossing voor de financiële situatie te vinden. 4.

Registratienummer: 1604131 Onderwerp: Hypothecaire lening Bibliotheek Waterland – wensen en bedenkingen Financiële consequenties: Het voorstel heeft financiële consequenties. De rentekosten zijn lager dan de rentebaten. Het voorstel is dit voordeel niet te verwerken in de begroting gelet op de verwachte korte duur van de lening. Communicatie: Bibliotheek Waterland en de gemeenten Edam-Volendam, Landsmeer en Waterland worden op de hoogte gesteld van het genomen besluit. Bibliotheek Waterland dient de Stichting Cultuur+Ondernemen te informeren over het besluit niet in te gaan op het aanbod van de stichting om een lening te verstrekken van € 500.000,-. Privacy: Duurzaamheid: Niet van toepassing. Monitoring/evaluatie: Voor wat betreft de monitoring van de aflossing van de lening geldt dat gemeente Purmerend de periodieke aflossing van de lening zal verrekenen met de jaarlijkse subsidie die aan Bibliotheek Waterland wordt verstrekt. Op die manier wordt de daadwerkelijke aflossing van de lening aan gemeente Purmerend geborgd. Als de hypothecaire lening aan Bibliotheek Waterland wordt verstrekt, worden acute betalingsproblemen voorkomen. Het oplossen van het liquiditeitsprobleem betekent echter niet dat het totale financiële probleem is opgelost. Bibliotheek Waterland heeft over de jaren 2022 t/m 2024 een verlies opgebouwd van circa € 1,8 miljoen.

Het tekort van 2022 (circa € 450.000,-) is opgevangen binnen de eigen middelen. Het is niet mogelijk om het overige opgebouwde tekort alleen met eigen middelen en maatregelen op te lossen. Vandaar dat de bibliotheek een beroep doet op de betrokken gemeenten. Wel moet ook de bibliotheek zelf de broekriem aanhalen en maatregelen treffen. Vanwege de belangrijke maatschappelijke rol die bibliotheken vervullen, zijn gemeenten Purmerend, Edam-Volendam, Landsmeer en Waterland met elkaar in gesprek over hun rol bij de oplossing van het financiële probleem. Complicerende factor daarbij is dat Purmerend, Edam-Volendam, Landsmeer een subsidie relatie kennen met de bibliotheek en Waterland een inkoop relatie middels een aanbesteding. De focus voor de subsidiërende gemeenten ligt met name op het gedeelte van het tekort dat is ontstaan door autonome ontwikkelingen, zoals prijsstijgingen. Ook is het voor gemeente Purmerend belangrijk dat de verschillen tussen de gemeenten, over wat er is betaald voor de dienstverlening van Bibliotheek Waterland, worden rechtgetrokken. Overeengekomen uitgangspunt is dat de gezamenlijk backoffice kosten verdeeld worden op inwoneraantal en dat iedere gemeente afzonderlijk aan de lat staat voor dat gedeelte van de dienstverlening en huisvesting dat door de gemeente wordt afgenomen.

Dat biedt alle gemeenten afzonderlijk de mogelijkheid het gesprek te voeren over het niveau van dienstverlening in hun gemeente en de daarbij behorende kosten. De gemeenten ontvangen uiterlijk half november 2024 van de bibliotheek bijgestelde (financiële) stukken, waaronder een bijgewerkt overzicht van de kostenverschillen tussen de betrokken gemeenten. Op basis van deze informatie gaan de gemeenten verder met elkaar in gesprek over hun rol bij de oplossing van het financiële probleem. In de Najaarsnota hebben wij voorzichtigheidshalve reeds een reservering opgenomen.

5.

Registratienummer: 1604131 Onderwerp: Hypothecaire lening Bibliotheek Waterland – wensen en bedenkingen Begroting 2025 Half november ontvangen de gemeenten ook een bijgestelde begroting en subsidieaanvraag voor 2025. Op basis daarvan kunnen de gemeenten individuele gesprekken met de bibliotheek voeren over het niveau van dienstverlening in de betreffende gemeente. Het uitgangspunt voor de subsidie 2025 is om de subsidie terug naar de basis te brengen en hierdoor te werken aan financieel herstel. Het is niet zonder meer vanzelfsprekend dat het subsidiebedrag wordt verhoogd, vooral omdat ook gemeenten financieel een zorgelijke toekomst hebben. Wel wordt met Bibliotheek Waterland ook het gesprek gevoerd over de aankomende zorgplicht die gemeenten krijgen voor wat betreft bibliotheekwerk. Iedere gemeente dient vanaf 2026 naar verwachting te voldoen aan een dienstverleningsniveau voor bibliotheekwerk dat past bij de omvang van de gemeente. Het Rijk stelt hiervoor ook extra middelen beschikbaar. Het is daarom niet uitgesloten dat om die reden in de toekomst de subsidie aan de bibliotheek wordt verhoogd. Naast de lopende gesprekken over de financiële situatie vindt monitoring plaats door: 1. Kwartaalrapportages van Stichting Openbare Bibliotheek Waterland om de financiële stand van zaken te monitoren. 2.

Daarnaast wordt tussentijds gemonitord hoe het gaat met de (financiële) ontwikkelingen bij de bibliotheek. Dit vindt o.a. plaats via periodiek overleg. 3. Op basis van de subsidierelatie tussen gemeente Purmerend en de bibliotheek wordt bovendien jaarlijks financiële verantwoording afgelegd. Deze gaat gepaard met een accountantscontrole. Voorstel: U wordt voorgesteld: 1. Geen wensen en bedenkingen te hebben ten aanzien van het voornemen van het college tot het aangaan van een hypothecaire lening aan Stichting Openbare Bibliotheek Waterland ter hoogte van € 1 miljoen

Burgemeester en wethouders van Purmerend, de secretaris de burgemeester,

Bijlage(n): n.v.t.

6.

Registratienummer: 1604131 Onderwerp: Hypothecaire lening Bibliotheek Waterland – wensen en bedenkingen

De raad van de gemeente Purmerend, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 5 november 2024,

B E S L U I T: 1. Geen wensen en bedenkingen te hebben ten aanzien van het voornemen van het college tot het aangaan van een hypothecaire lening aan Stichting Openbare Bibliotheek Waterland ter hoogte van € 1 miljoen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering d.d. 7 november 2024 de griffier, de voorzitter,

7.