A. bespreek-memo-burgerberaad-wonen

MEMO

Aan Van Tel. nr Datum Onderwerp Registratienummer

: Commissie Ruimte : Bm Bijl / wethouder Rotgans : : 6 september 2022 : Burgerberaad : 1574836

Aanleiding De woningcorporaties in de regio Zaanstreek-Waterland hebben het initiatief genomen tot een Burgerberaad G1000Wonen Zaanstreek-Waterland. Stichting G1000 begeleidt het traject en vraagt de gemeenten van de regio hieraan deel te nemen en partner te worden. In onze regio zijn voorstanders van dit initiatief, maar er zijn ook kritische geluiden en tegenstanders. Het college van Purmerend wil eerst goed op een rij hebben wat het initiatief inhoudt, hoe het zich verhoudt tot onze lokale werkwijze en tot de rol van de gemeenteraad. De mening van de raad vindt het college belangrijk. Bij de beantwoording van de schriftelijke vragen van Gemeentebelangen over dit onderwerp is aangegeven dat het college een positieve grondhouding heeft t.a.v. het initiatief en is afgesproken dat aan de raad een meningsvormende nota wordt voorgelegd. Daarna vindt besluitvorming door het college plaats. Deze memo is dus bedoeld om de gemeenteraad te informeren zodat zij haar mening kan vormen. Het voorstel gaat eigenlijk over twee verschillende onderdelen: Over wonen in de regio (het resultaat van het burgerberaad) en het gaat ook over democratische vernieuwing. Op beide onderdelen geven wij u advies.

Om daartoe te komen leggen we in deze memo eerst het initiatief uit, daarna gaan wij in op de verhouding daarmee tot onze lokale werkwijze en tenslotte geven wij de gemeenteraad een aantal bedenkingen mee, op basis waarvan u hierop met elkaar kunt reflecteren. Het initiatief Het G1000 Burgerberaad is een samenwerking van vertegenwoordigers uit gemeenschap met elkaar. Het traject bestaat uit meerdere bijeenkomsten, waarin gelote inwoners, samen met ambtenaren, politici, vrijdenkers en werkgevers/professionals met elkaar in gesprek (dialoog) gaan. Totaal 500 deelnemers, iedere gemeente zorgt voor een gelijk aantal deelnemers. De deelnemers komen gedurende een vier maanden regelmatig bij elkaar en gaan met elkaar in gesprek over het thema Wonen. In het beraad krijgen alle stemmen de ruimte. Door met elkaar in gesprek te gaan en een zorgvuldig proces te doorlopen komen de deelnemers tot oplossingen. Het G1000 Burgerberaad heeft in de afgelopen jaren op 30 plaatsen in Nederland een beraad georganiseerd met verschillende thema’s. In onze regio is door de woningbouwcorporaties het thema wonen gekozen. Een onderwerp waar volgens de initiatiefnemers momenteel weinig beweging in te krijgen is. Het initiatief is nadrukkelijk gekomen vanuit de woningcorporaties die regionaal (en lokaal) opereren en het ingewikkelde thema ‘wonen’ op een andere manier dan gebruikelijk willen bespreken.

De corporaties financieren het traject grotendeels in de verwachting dat daar goede ideeën uit komen. De partnergemeenten dragen financieel ook een deel bij en leveren ambtelijke inzet. De te maken kosten bestaan uit druk- en verzendkosten, vergoedingen voor deelnemers en het faciliteren van ontmoetingen. Naar verwachting gaat het om ca € 18.000 in totaal over 2022 en 2023. Ook is er sprake van circa 140 uur ambtelijke inzet.

Onafhankelijk proces Kenmerkend aan het Burgerberaad is dat gemeenten vooraf een handtekening zetten onder een onafhankelijkheidsverklaring (de partnerovereenkomst). Op die manier steun je als gemeente het onafhankelijke proces van bewoners zonder enige beïnvloeding. Als gemeente laat je het proces haar gang gaan. Stichting G1000 geeft aan dat daardoor het thema wonen puur vanuit inhoud wordt bekeken zonder dat belangen een rol spelen. Daarnaast is het zo dat het resultaat van de deelnemers is en niet van de gemeente. Gemeente is dus geen eigenaar van het resultaat wat het burgerakkoord wordt genoemd. Dat betekent dat je als gemeente niet gehouden bent aan wat er uit het traject komt. Oftewel, je tekent geen blanco cheque. Als gemeente beoordeel je de uitkomsten op zinnigheid en toets je het aan de lokale situatie. Wel is het zo dat je als gemeente het resultaat serieus neemt, bespreekt en een reactie geeft. Verhouding tot de lokale werkwijze De kern van de Purmerendse werkwijze is dat we onderwerpen die contextrijk zijn, zo dicht mogelijk bij de inwoners organiseren. Denk daarbij aan overlast in de buurt, problemen om de eindjes aan elkaar te knopen, kinderen die het moeilijk hebben of hoe je geholpen wordt zelfstandig te blijven wonen. We streven naar hulp aan onze inwoners die ze binnen hun eigen mogelijkheden en hun eigen omgeving sterker maken.

Die hen in hun leven verder helpen, op het moment dat zij het nodig hebben en niet langer dan nodig is. Het vereist dat wij de inwoners kennen, maar ook dat zij ons kennen. Een verbinding kunnen aangaan met de personen die de gemeente vertegenwoordigen. Bestuurder of ambtenaar. Die herkennen en vertrouwen. Een menselijke maat blijven leveren. We ervaren dat wij via die wijze effectiever zijn in het behalen van dat effect. In Purmerend zetten we daarom al enige tijd in op een aanpak waarbij werken vanuit de context de norm is. In de koers, die de raad en het college volgen, staat uitgaan van de inwoners centraal. We vertrekken vanuit de belevingswereld van inwoners en voegen toe wat er nodig is. Al onze inspanningen zijn erop gericht om naar inwoners toe te gaan, in plaats van ze naar het gemeentehuis te halen. Zodat we zo goed mogelijk weten wat er speelt, hoe de praktijk van mensen eruit ziet, waar ze tegenaan lopen en wat nodig is. Dat is geen eenmalige gebeurtenis, dat is een manier van werken. Meer dan ooit vraagt het van ons als volksvertegenwoordigers en gemeentebestuurders in verbinding en echt contact te staan met die samenleving. Op deze manier horen en zien we wat er gebeurt in plaats van dat we dat gericht, op momenten dat het ons uitkomt aan een selecte groep bewoners vragen.

Zo maken we verbinding met een brede groep mensen, ook mensen die op een andere manier niet snel bereikt worden door gemeenten. Mensen die ons juist nodig hebben. Het vergt persistentie en continue aandacht om te blijven investeren in de relaties tussen de gemeentelijke overheid en de inwoners om ervoor te zorgen dat de inwoners hun overheid als dichtbij, bereikbaar en herkenbaar ervaren. Vanuit die nabijheid is het gemakkelijker om gesprekken aan te gaan over ontwikkelingen in de stad. In die zin is deze vorm van werken niet te ‘regionaliseren’. We horen uit de stad dat deze aanpak effect heeft. Maar daarmee zijn we er nog niet. Er zijn ook onderwerpen die minder rechtstreeks de context van een individuele inwoner raken. Het gaat dan over zaken die abstracter zijn, algemener van impact en over langere termijnen gaan. Denk aan het vernieuwen van een brug of het opnieuw asfalteren van een weg.

Het is aan ons als gemeentebestuur dat in woord en daad uit te voeren en bewaken dat we -afhankelijk van het gewenste effect- dat ook op een ander wijze organiseren: vanuit de context, of los daarvan. Bij de tweede aanpak (minder met de context verbonden onderwerpen) staat de gedachte centraal dat inwoners moeten kunnen meepraten/denken over belangrijke thema’s. En daarmee invloed hebben op hun gezamenlijk omgeving. Afhankelijk van de aard van het onderwerp zijn er meerdere manieren om de stem van bewoners mee te nemen. Maar veelal is er sprake van een selecte groep bewoners die op bepaalde momenten naar hun mening wordt gevraagd. De ervaring leert dat de mensen die graag mee denken/praten niet altijd een representatieve afspiegeling zijn van de populatie. De mensen die problematiek ervaren, weinig geld hebben, de taal niet goed spreken, dakloos zijn etc., zijn over het algemeen minder makkelijk te bereiken. Of kunnen niet binnen de aangereikte vormen tot expressie komen. Zij zullen bij vormen als het burgerberaad mogelijk eerder kiezen voor de opt-out mogelijkheid. Kloof burgers en overheid We zien in de samenleving dat er een kloof bestaat tussen burgers en overheid. Zeker in de afgelopen jaren hebben we een toenemende polarisatie gezien in de samenleving, waarbij het handelen en besluiten van de overheid onderwerp van gesprek is geweest.

Los van ieders overtuiging of mening, zou het openbare proces tot besluitvorming voor inwoners volgbaar moeten zijn. Ook als je het er niet mee eens bent. Het helpt in het vormen van een eigen oordeel. En het stelt de politiek in staat rekenschap af te leggen over de gemaakte keuzes. Precies op dat onderwerp menen wij dat u als gemeenteraad de juiste stappen zet. Wij ervaren u als kritisch op het bewaken van de transparantie, u bent kennishouders en verbinders binnen de gemeenschap. In uw raadsvergadering is ruimte voor verschillen van mening en wordt geluisterd naar elkaar met inachtneming van de orde van de vergadering. Maar niet alleen dat: u stelt zich goed op de hoogte van wat er leeft en speelt. Niet alleen van achter een vergadertafel, maar u gaat daadwerkelijk de wijk in en maakt contact. De bijeenkomsten op locatie, de verschillende woondebatten, hoe u in deze nieuwe bestuursperiode met ieder gebied afzonderlijk heeft kennisgemaakt is indrukwekkend. Tel daarbij op dat wij in onze gemeente bijzondere overlegvormen kennen waarin wij samen met elkaar en de ambtenaren uitgebreid aandacht besteden aan het verkennen van de onderwerpen voordat er tot besluitvorming wordt overgegaan (de klankbordgroep jeugd, Omgevingswet, presentaties, etc.), waarbij wij ons uiteraard ook bewust zijn van de meer formele kant van de besluitvorming.

Het onderdeel waar u zich als raad uiteindelijk aan verbindt en richting de inwoners rekenschap aflegt. Het is die richting die wij als veelbelovend zien om onze (lokale) democratie op een krachtige en passende manier te verbeteren. Het volgen van die lijn, waarin wij elkaar aanspreken, maar ook motiveren en uitdagen heeft ons al veel gebracht waarover wij trots kunnen zijn. En waarover de inwoners van Purmerend trots op hun raad kunnen zijn. Democratie is mensenwerk. We kunnen dat niet vatten of verbeteren door de introductie van een nieuw concept. Maar het ligt in ons hart en betrokkenheid voor onze eigen gemeente en de liefde voor democratie. De vorm van het burgerberaad Als we bovenstaande naast het initiatief van het burgerberaad houden, zijn we binnen Purmerend bewust bezig met onze lokale democratie. Het is waar dat het bestuursrechtelijke systeem in een tijd is ontworpen die niet vergelijkbaar is met de huidige: directe inspraak is meer dan ooit mogelijk door onze toegenomen technische ontwikkelingen, verschillen tussen mensen zijn geworden naar: een ieder mag zichzelf zijn en kan meepraten over de toekomst. Er zijn veel verschillende manieren om dat te organiseren, een burgerberaad is de vorm waarover wij op dit moment concreet worden bevraagd.

We kunnen daarvan leren, ook al zou dat niet de vorm zijn die wij wellicht zouden kiezen vanuit onze Purmerendse manier van werken.

Oftewel, betrokkenheid van bewoners is voor Purmerend heel belangrijk. De manier om dat te bereiken, daar kan verschillend naar gekeken worden. Een eenmalig traject van een groep mensen (zoals Burgerberaad) is niet voldoende voor de lokale betrokkenheid. Juist vanwege onze Purmerendse werkwijze, vragen wij ons kritisch af of een Burgerberaad van toegevoegde waarde zou kunnen zijn. Hieronder de overwegingen vóór en tegen op een rij. Voor de positie van de gemeenteraad De democratie is van ons allemaal: initiatieven juichen wij toe. Het is aan u als gekozen volksvertegenwoordigers om te beoordelen in welke mate dit toevoegt aan de stad en haar bestuur. Formeel hebben de uitkomsten van het burgerberaad geen dwingende status. Bestuursrechtelijk is de uitkomst van het burgerberaad niet dwingend en kan een gemeentebestuur andere keuzes maken. Toch moet u rekenschap geven van het feit dat elders tijd en energie wordt gestoken in het bedenken van oplossingen. Daar is een verwachting aan verbonden dat de gemeente die ook uitvoert. Die verwachting is niet juridisch, maar doet er in onze manier van werken toe. Het gaat er dan om of de inwoners eventuele afwijkende besluitvorming van zijn gemeenteraad kan volgen. Waarbij overigens ook regionale spelers en deelnemers betrokken zijn.

Het hangt af van de gekozen oplossing op welke manier ermee wordt verder gegaan: kan het direct worden uitgevoerd, of is er eerst nog een raadsbehandeling nodig? Inhoudelijk - Wonen Wonen is een van de belangrijke onderwerpen binnen onze gemeente, maar ook landelijk. Daarom hebben wij in 2015 Woondebatten en gesprekken gevoerd met de samenleving, woningbouwcorporaties en andere stakeholders. Daarmee zijn we echt met elkaar in gesprek geweest over de Purmerendse ontwikkelingen. Ook zet de gemeente Purmerend ambtelijke capaciteit zich actief in voor de Metropoolregio Amsterdam. Het platform waar onderwerpen zoals economie, (duurzaam) wonen in regionaal verband worden besproken en bestaat er een MRA agenda: een bestuurlijk overeenkomst waain o.a. bouwen voor de woningbehoefte en met groei de leefkwaliteit van het geheel versterken als een van de speerpunten wordt uitgewerkt. Capaciteit De overspannen arbeidsmarkt in combinatie met de dynamiek binnen de gemeentelijke organisatie maakt dat we zorgvuldig omgaan met de capaciteit en die zo goed (effectief) mogelijk willen inzetten. Bij een onderwerp waarin regionaal resultaten worden opgehaald over en onderwerp dat wij al zo goed kennen en hebben besproken met de Purmerendse stakeholders, hebben wij een genuanceerde verwachting over de inhoudelijke opbrengst.

Om die reden zijn wij terughoudend met het leveren van ambtelijke capaciteit voor dit concept. Advies Omdat de doelen van het initiatief tweeledig zijn, enerzijds om via deze stap te leren van mogelijkheden tot democratische vernieuwing en anderzijds antwoorden vinden voor de regionale uitdaging als het gaat om het onderwerp ‘wonen’ adviseren wij u ook tweeledig. 1. Gezien bovenstaande argumentatie kijken wij nog steeds positief naar de inspanningen van de woningbouwcorporaties om naar vernieuwing van onze democratie te streven. Wij zijn benieuwd naar de uitkomsten en zouden graag meekijken en leren van de beweging die zij inzetten. Daarvoor stellen wij het gevraagde budget beschikbaar aan de organisatie. Wij vinden het daarbij ook belangrijk om onze partners in de regio via die bijdrage te steunen.

2. Wij zijn niet bereid tot het leveren van ambtelijke capaciteit, vanwege de werkdruk en in combinatie met onze genuanceerde verwachting ten aanzien van de inhoudelijke vernieuwingen (vanwege onder andere onze ervaring en kennis over dit onderwerp, maar ook de zorgvuldige en grondige gesprekken die wij eerder met de stad voerden over dit onderwerp) die het doorlopen van dit proces met zich meeneemt. 3. Er zijn te veel gremia die met dit onderwerp bezig. Dat geeft aan dat het onderwerp leeft, maar tegelijkertijd verliezen we focus en vinden er discussies plaats op te veel podia. Samenvattend Hoe kijken we naar betrokkenheid vanuit burgers? Dat is de onderliggende vraag die breder is dan alleen het woonvraagstuk. In onze ogen is dat door te werken vanuit de lokale context, door altijd betrokken te zijn bij bewoners en dus te snappen wat nodig is. Dat is anders dan de eenmalige werkwijze van het Burgerberaad. Burgerberaad is een nieuwe manier om op regionaal niveau bewoners te laten praten over ingewikkelde thema’s en samen na te denken over oplossingen. Het is ook aan de gemeenteraad om haar gedachtes hierover te vormen en kritisch na te gaan of dit Burgerberaad van toegevoegde waarde zou kunnen zijn, juist weinig toevoegt op wat we al doen of in welke mate het interfereert met uw verantwoordelijkheden als raadsleden.

Nadat de Commissie hierover gesproken heeft besluit het college over de uiteindelijke deelname. Overwegingen vóór een Burgerberaad • Wonen is een thema dat niet op houdt bij de grenzen van Purmerend. Woningcorporaties hebben met meerdere gemeenten te maken. Op regionaal niveau input vragen vanuit bewoners is nieuw en kan tot nieuwe inzichten leiden; • Het thema wonen is complex. Er spelen vele belangen. Vanuit inhoud naar dit thema kijken, zonder dat belangen mee spelen, kan tot ideeën leiden waar nog niet over na is gedacht; • Regionaal zijn er de nodige voorstanders die dit initiatief steunen, maar er zijn ook aarzelingen en tegenstanders. Het kan voor Purmerend zinvol blijken aan te sluiten om ervaring op te doen met een dergelijke manier van werken; • Gemeenten zijn te zien als supporters van het traject, waarbij zij bewoners zonder bemoeienis samen in gesprek laten gaan. Het kan interessant zijn om te zien wat daar uit komt; • Mensen worden persoonlijk uitgenodigd en de achterban van woningcorporaties wordt benaderd. Daarnaast wordt bewust nagedacht over manieren om mensen te bereiken die normaal gesproken niet snel contact hebben met de gemeente. Stichting G1000 geeft aan dat daardoor een diverse groep mensen wordt bereikt; • In 2023 wordt gewerkt aan de nieuwe Woonvisie. De uitkomsten van het Burgerberaad kunnen daar mede input zijn.

Overwegingen tegen een Burgerberaad • Het is niet zo dat door het Burgerberaad te steunen, wij als gemeente de bewonersparticipatie georganiseerd hebben. Het moet gezien worden als aanvulling, als eenmalig traject. Onze manier van werken (werken vanuit de praktijk en mensen daar opzoeken) is in de basis niet in lijn met het voorgestelde initiatief; • Het initiatief is regionaal, het resultaat is het gevolg van dialoog in de regio. De lokale context kan daarbij uit het oog worden verloren. De vraag is dus of de uitkomsten wel passen bij de lokale Purmerendse context. • We moeten er als gemeente voor waken nieuwe instituten en concepten erbij te krijgen die niet veel toevoegen, die eenmalig zijn en waarbij het risico bestaat dat de vertegenwoordiging niet representatief is voor de populatie. • Er wordt op voorhand commitment gevraagd over de uitkomsten en bij de betrokkenen verwachtingen gewekt. Dit wil niet zeggen dat wij als gemeente de uitkomsten moeten opvolgen.

•

Dat heeft stichting G1000 duidelijk gemaakt. Wij zijn als gemeente géén eigenaar van de uitkomsten en moeten ervoor waken in een positie te komen waarin we onszelf moeten verantwoorden als we niet meegaan in de voorgestelde oplossingen. Het is onzeker wat het traject oplevert. Wel wordt -naast een financiële bijdrage- ca. 140 uren ambtelijke uren inzet gevraagd. Dat kan ten koste gaan van het reguliere werk waar het ook al behoorlijk druk is.