20220511-1568825, Rapport Rkc Purmerend onderzoek Jeugdzorg

-

In sommige wijken is de buitenruimte niet goed ingericht om kinderen veilig te kunnen laten spelen en bewegen. Drukke kinderen kunnen hierdoor lastiger hun energie kwijt en daarnaast is het voor de sociale en lichamelijke ontwikkeling voor alle kinderen goed om veel te sporten.

-

Er lijkt een bredere maatschappelijke trend te zijn waarin meer druk op kinderen wordt gelegd. Ook sociale media speelt hierbij een rol. Wanneer verwachtingen hoger liggen, kan het risico groter worden dat afwijkend gedrag sneller als zorgprobleem gezien wordt, terwijl dat niet altijd zo hoeft te zijn. De grens tussen wat een normaal, druk kind is en een diagnose van ADHD kan zo onbewust opschuiven.

-

Ten tijde van de introductie van de Jeugdwet was er al veel aandacht voor normalisering en demedicalisering van jeugdzorgproblematiek. Veel problemen die in eerste instantie met jongeren of kinderen te maken lijken te hebben, kunnen door omgevingsfactoren versterkt worden. Denk aan stress door complexe echtscheidingen, door financiële onzekerheid of door conflicten in het gezin. Die oproep bij de Jeugdwet lijkt nu nog even actueel te zijn als vijf jaar geleden.

26

H5 Conclusies In dit hoofdstuk worden de onderzoeksvragen die in paragraaf 1.2 zijn genoemd, beantwoord: De hoofdvraag van dit onderzoek is: “Heeft de vernieuwing van de jeugdhulp zoals beschreven in de beleidsnotitie ‘Van transitie naar transformatie’, de gewenste resultaten opgeleverd”? Deze onderzoeksvraag wordt in dit rapport per deelvraag beantwoord: 1. Hoe hebben de uitgangspunten uit de notitie in de praktijk vorm gekregen? 2. Zijn de uitgangspunten op basis van ervaringen in de praktijk aangepast? In dit onderzoek is nagegaan of de belangrijkste uitgangspunten en voorstellen uit de beleidsnotitie ‘Van transitie naar transformatie’ ook zijn gerealiseerd. Die uitgangspunten waren: uitgaan van de leefomgeving van de gezinnen, de juiste medewerkers op de juiste plek, vroegtijdig en actief, eenvoudig en toegankelijk, regie bij het gezin (indien mogelijk) en integraal samenwerken. In de notitie zijn deze uitgangspunten uitgewerkt in concretere plannen. In dit onderzoek hebben we voor veel van deze plannen geconcludeerd dat dit ook daadwerkelijk is gerealiseerd. De versterking van het Loket Jeugd met meer deskundigheid was een doorlopend proces dat ook al voor de vaststelling van deze notitie begonnen was.

Ook de versterking van preventie en vroegtijdige hulp via de POH-ers was al ingezet voor 2018, maar dit is in de afgelopen jaren verder uitgebreid op basis van wat er in de praktijk nodig is. Alle mensen die we voor dit onderzoek hebben gesproken zijn zich bewust van het belang om met ouders en kinderen in gesprek te gaan en niet over hen te praten. Het werk wordt zo dicht mogelijk in de wijken georganiseerd en het is aannemelijk dat de toegankelijkheid van de jeugdzorg in Purmerend daarmee is versterkt. 3. Heeft het samenbrengen van alle vragen en het toevoegen van de disciplines aan het Loket Jeugd geleid tot betere toegankelijkheid en meer passende hulp voor de gezinnen? Het samenbrengen van disciplines in het Loket Jeugd heeft positief bijgedragen aan vereenvoudiging van de samenwerking en het verbeteren van het overzicht. De rekenkamercommissie acht het aannemelijk dat dit voor een goede samenwerking tussen de verschillende jeugdzorg organisaties nuttig was. Ook is het aannemelijk dat het toevoegen van extra disciplines een bijdrage heeft geleverd aan betere toegankelijkheid en meer passende (preventieve) jeugdzorg. Een belangrijke taak in de preventieve jeugdzorg is om in kaart te brengen welke zorgvraag doorverwezen moet worden en welke in het preventieve jeugdzorg kan worden opgelost.

Dit is niet alleen de taak van het Loket Jeugd, maar van alle organisaties die hierin actief zijn. 4. Welke sturingsmogelijkheden heeft de gemeenteraad bij het jeugdbeleid? Het is niet eenvoudig voor gemeenteraden om erg onderscheidend te zijn bij het onderwerp jeugdzorg. Gemeenten hebben in de afgelopen jaren vergelijkbare beleidskeuzes gemaakt, de verschillen zitten vooral in de uitvoering door het college, de ambtelijke organisatie en de

27

verschillende organisaties in de (preventieve) jeugdzorg. In de afgelopen jaren is in Purmerend gekozen voor versterking van de preventieve jeugdzorg en het verkleinen van de afstand tussen ouders, kinderen en jeugdzorg. Een groot deel van de uitgaven aan jeugdzorg betreft open einde regelingen die de gemeenteraad lastig direct kan beïnvloeden. De gemeenteraad heeft in de afgelopen jaren veel aandacht gehad voor de ontwikkelingen in de jeugdzorg en is regelmatig bijgepraat over de problematiek. 5. Hoe wordt de kwaliteit van de dienstverlening (door cliënten) ervaren en geëvalueerd? De diversiteit in dienstverlening is groot en de wijze waarop dit geëvalueerd wordt ook; bij de specialistische jeugdzorg is de belangrijkste waarborg voor de toetsing of de gemaakte resultaten en afspraken in de perspectiefplannen worden gerealiseerd. Daarnaast vinden er ook enquêtes en tevredenheidsonderzoeken plaats en zijn er certificeringen en kwaliteitskeurmerken (bijvoorbeeld bij de zorgboerderijen van Landzijde). Voor kleinere projecten of processen vindt evaluatie meer steekproefsgewijs plaats. In de omnibusenquête 2020 is aandacht geweest voor de kwaliteit van de dienstverlening door de gemeente in het sociaal domein, maar is er geen specifiek onderzoek over jeugd geweest.

Het onafhankelijke Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg (AKJ) behandelt klachten over vertrouwenswerk (waaronder Jeugdwerk) en rapporteert hierover. De inhoud van de klachten is – los van een categorisering – niet openbaar vanwege privacy. Het aantal klachten is in de afgelopen jaren stabiel, deze rapportages worden jaarlijks per gemeente verstrekt. De toegankelijkheid van de klachtenprocedure lijkt goed, op de gemeentelijke website wordt duidelijk aangegeven hoe dit werkt. 6. Welke knelpunten en successen worden in de uitvoering van het beleid ervaren? Het verbeteren van de toegankelijkheid en de inzet op preventie en lichte jeugdzorg, waardoor een groot deel van de jeugdzorgproblematiek niet doorverwezen hoeft te worden, wordt als een succes gezien. Door de betere toegang kunnen meer kinderen bereikt worden. Er zijn ook verschillende succesvolle experimenten om specifieke doelgroepen te helpen, zoals bijvoorbeeld kinderen die dreigen uit te vallen op school. De samenvoeging van taken in het Loket Jeugd maakt afstemming eenvoudiger. Een belangrijk punt is de versterking van het eigen sociale netwerk van ouders en kinderen die hulp nodig hebben. In de afgelopen jaren zijn coördinatoren succesvol geweest in het bij elkaar brengen van vrijwilligers en ouders die behoefte hebben aan ondersteuning bij de opvoeding, waarbij ook structureel het sociale netwerk versterkt kan worden.

Ondanks een aantal successen blijft dit één van de belangrijkste uitdagingen en valt hier nog veel winst te behalen. De stijging van de kosten van jeugdzorg is een belangrijk knelpunt. Hier liggen meerdere oorzaken aan ten grondslag. Aan de vraagkant heeft de grotere toegankelijkheid en lagere drempel voor preventieve jeugdzorg ervoor gezorgd dat gezinnen die eerder niet in beeld waren, nu wel worden gevonden. Er is in de maatschappij ook meer aandacht voor lichtere psychische klachten dan een aantal jaar geleden. Meerdere voor dit onderzoek geïnterviewde deskundigen zien een toename van stress en conflicten rond gezinnen, mogelijk door toenemende polarisatie en individualisering in de samenleving. Tot slot is er een toename van het aantal éénoudergezinnen, die vaker een beroep doen op jeugdzorg. Naast de toename in de vraag stijgen ook de kosten van specialistische behandelingen sterk. Deze groei heeft meer impact dan de groei van het aantal kinderen. De grootste componenten zijn stijgende bedrijfskosten zoals loonkosten bij grote jeugdzorgaanbieders, - mede veroorzaakt door

28

de krapte op de arbeidsmarkt - hoge werkdruk en een relatief hoog ziekteverzuim4. Ook aanbestedingen kunnen leiden tot hogere bedrijfslasten, bijvoorbeeld wanneer iedere gemeente andere eisen stelt. Bij de regionaal georganiseerde aanbesteding van Purmerend en Beemster was er aandacht om deze lasten zoveel mogelijk te beperken. Een punt dat in interviews aan de orde komt is dat het risico bestaat dat te snel wordt doorverwezen naar zwaardere zorg, mede omdat er een zorg is over verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid. Dit is niet altijd in het belang van het kind, want het kan leiden tot niet passende zorg en lange wachtlijsten. 7. Welke lessen zijn er voor de toekomst? Meer preventieve zorg kan zwaardere zorg voorkomen, maar door meer toegankelijke zorg, kunnen er ook meer kinderen in beeld komen, waardoor de instroom naar jeugdzorg toeneemt. De grootste toename in jeugdzorgproblematiek zit in lichte psychische klachten, lichte vormen van autisme en ADHD. Er lijkt bij sommige klachten een relatie te zijn tussen stress in het gezin, die weer veroorzaakt kan zijn door financiële problemen of door conflicten tussen ouders. Het beeld is dat ouders met lichte psychische problemen sneller op zoek gaan naar medische hulp dan vroeger.

Een belangrijk aandachtspunt is de vraag hoe omgegaan wordt met kinderen en jongeren waarbij – ondanks intensieve en langdurige behandeling – er geen of onvoldoende verbetering optreedt. De vraag wanneer zorg stop wordt gezet of hoe met deze groep omgegaan kan worden is lastig te beantwoorden en vormt een knelpunt. Tot slot is er bij meerdere geïnterviewde deskundigen een zorg over maatschappelijke ontwikkelingen die invloed kunnen hebben op de opvoeding van kinderen: hogere verwachtingen, meer sociale druk en prestatiedruk, meer individualisme en minder gemeenschapsgevoel kunnen leiden tot een minder gezonde omgeving om in op te groeien. Voor dit onderzoek kan de rekenkamercommissie hier geen aanbevelingen voor doen, maar ook deze punten kunnen een knelpunt voor jeugdzorgbeleid vormen én een uitdaging zijn voor de toekomst.

4 Bronnen: analyses Berenschot en Intrakoop

29

Bezoekadres

Purmersteenweg 42 1441 DM Purmerend Postadres

Postbus 15 1440 AA Purmerend Telefoon & e-mail

(0299) 452 452 rkc@purmerend.nl purmerend.nl

30