Samenvatting en overwegingen aanbod aardgasvrij Klapwijk
Tekst van het document
Aardgasvrij Klapwijk Samenvatting en overwegingen aanbod
14 maart 2023 Registratienummer: 1412612/1631745 Verantwoordelijke afdeling: Beleid Beleidsprogramma: Duurzaamheid en Veiligheid Portefeuillehouder: Frank Van Kuppeveld Opdrachtgever: Programmamanager: Opstellers: Versie: 1.0
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
1
1 INHOUDSOPGAVE 1
Inhoudsopgave .............................................................................................................. 2
1.
Inleiding ...................................................................................................................... 4
2
1.1
Leertraject Proeftuin Aargasvrije Wijken ............................................................................ 5
1.2
Veranderende wereld ....................................................................................................... 5
1.3
Inzet PAW-gelden ............................................................................................................ 6
Aanbod aan bewoners .................................................................................................... 6 2.1
Kosten Voor de bewoners ................................................................................................. 7
2.1.1
Aansluiting op het warmtenetwerk ............................................................................. 7
2.1.2
Kosten achter de voordeur ......................................................................................... 7
2.1.3
Exploitatiekosten ....................................................................................................... 8
2.1.4
Financiering investeringen.......................................................................................... 9
2.2
Bronontwikkeling ............................................................................................................. 9
3
Risico’s ......................................................................................................................... 10
4
Samenwerking ............................................................................................................. 12
5
Planning ....................................................................................................................... 13
6
Het doen van het AANBOD ........................................................................................... 14
7
ALGEHELE OVERWEGING ............................................................................................. 14
8
Conclusies en samenvatting AANBOD .......................................................................... 17 8.1
9
Samenvatting aanbod ......................................................................................................17
Bijlagen ........................................................................................................................ 18 9.1
Bijlage 1 - Brief HVC; .....................................................................................................18
9.2
Bijlage 2 - Rapportage ter ondersteuning raadsbesluit PAW inzet Klapwijk van HVC; ..........18
9.3
Bijlage 3 – Controle business case door Fakton; ................................................................18
9.4
Bijlage 4 – reactie HVC op controle business case door Fakton; .........................................18
9.5
Bijlage 5 – Vergelijking tussen verschillende aardgasvrije alternatieven; .............................18
9.6
Bijlage 6 – Bronnenstrategie toelichting (GEHEIM); ...........................................................18
9.7
Bijlage 7 – Concept Samenwerkingsovereenkomst tussen gemeente en HVC (GEHEIM); .....18
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
2
9.8
Bijlage 8 – Juridische controle voor mogelijkheden inzet subsidie van La Gro Geelkerken
(GEHEIM); ................................................................................................................................18 9.9
Bijlage 9 – Overzichtstabel PAW-gelden;...........................................................................18
9.10
Bijlage 10 – Voorwaarden investeringsregelement Energiebespaarlening Warmtefonds; ...18
9.11
Bijlage 11 – Beslisboom Nota verbonden partijen; .........................................................18
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
3
1.
INLEIDING
Op 23 september 2021 heeft de raad een amendement aangenomen waarin het college opdracht wordt gegeven te onderzoeken om een direct aandeelhouderschap van de gemeente op te nemen. Op 2 juni 2022 heeft de raad een besluit genomen om met warmtebedrijf HVC verder te gaan met de uitwerking van de techniek en kosten om een aanbod voor bewoners van Klapwijk te vormen. De afgelopen periode heeft HVC met de gemeente (in samenwerking met de bewonersbelangenvereniging Warm Klapwijk) het aanbod aan de bewoners uitgewerkt. In onderliggend rapport gaan we op hoofdlijnen in op het aanbod aan bewoners. Met inzet van de Proeftuin Aardgasvrije Wijken-gelden (PAW-gelden) is het meest gunstigste aanbod ontwikkeld dat HVC en de gemeente kunnen aanbieden om aardgasvrij te worden. Bewoners van Klapwijk hebben de keuzevrijheid om van dit aanbod gebruik te maken. HVC en de gemeente ondersteunen en faciliteren de bewoners in het maken van deze keuze. Aan de raad wordt voorgelegd om de PAW-gelden beschikbaar te stellen aan HVC en te investeren in de niet-gebouw gebonden kosten. Dit besluit is nodig om het voorliggende aanbod aan de bewoners te komende periode te kunnen doen. Het voorliggend voorstel is uniek in Nederland. Nog nooit eerder is een business-case voorbereid om 1450 woningen van het aardgas af te halen in een bestaande bebouwde omgeving, waar nog geen stadsverwarming aanwezig is.
Er is dus veel te zeggen over de wijze waarop en wat de aanbieding behelst. Het is een belangrijke stap in de gehele warmtetransitie in Pijnacker-Nootdorp en in Nederland, zowel in proces als in het verkrijgen van draagvlak. Een transitie is onbekend, vastigheden van nu zijn er niet meer. In de context van een onzekere energiemarkt met fluctuerende en begrensde energietarieven is verandering nog lastiger. Dat maakt het extra onzeker. Echter we kunnen niet anders dan nu stappen maken om in 2050 energieneutraal te worden. Klapwijk is een springplank voor de verdere warmtetransitie binnen Pijnacker-Nootdorp. Het aanbod is aantrekkelijk; echter de bewoners van Klapwijk bepalen zelf of ze meedoen. Daarom gaan we na besluitvorming van de raad de bewoners van de eerste fase met dit aanbod benaderen. Op basis van ca. 50% deelname van deze fase (280 woningen) nemen HVC en het college in oktober 2023 het definitieve besluit om het warmtenetwerk aan te leggen. Mocht dit percentage niet gehaald worden, dan zullen we opnieuw moeten bekijken wat de mogelijkheden zijn. HVC heeft een brief (bijlage 1) toegevoegd aan voorliggende besluitvorming en heeft haar aanbod in Bijlage 2 opgenomen.
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
4
1.1
LEERTRAJECT PROEFTUIN AARGASVRIJE WIJKEN
De gemeente heeft op 28 april 2020 een aanvraag Proeftuin Aardgasvrije Wijken (PAW) aangevraagd. In het najaar 2020 heeft het Rijk een bijdrage van ca. €7,6 miljoen aan het project Aardgasvrij Klapwijk toegekend. Dit bedrag is vrij inzetbaar en moet besteed worden aan het project. De bijdrage is gebaseerd op een collectief warmtenetwerk van middentemperatuur (< 70 graden), gevoed met warmte vanuit geothermie/restwarmte. We hebben ontdekt dat er nog veel te organiseren en te leren is in het aardgasvrij maken van bestaande wijken. De proeftuinen zijn bedoeld om ervaring op te doen, waardoor de energietransitie in Nederland kan worden versneld. Op landelijk niveau en in het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW), waarvan de PAW inmiddels onderdeel is, wordt gebruik gemaakt van de kennis en kunde die wij opdoen in ons project en wij kunnen leren van anderen. De opgedane kennis wordt door het Rijk mede gebruikt om beter te kunnen faciliteren. Een groot deel van de inzet van de PAW-gelden is bedoeld om te leren (algemene kosten en communicatie). Wij hebben de bijdrage ingezet om de kosten voor bewoners zo laag mogelijk te maken.
1.2
VERANDERENDE WERELD
De omstandigheden zijn in de periode van het uitwerken van het aanbod aan de bewoners drastisch veranderd. De stijgende energieprijzen, de energiecrisis, de daaruit vloeiende energiearmoede, het ingrijpen door de overheid met een tijdelijk energieplafond, de snel stijgende kosten van arbeid en materialen. Tot slot zijn fiscale randvoorwaarden voor warmtebedrijven veranderd. De wet- en regelgeving en subsidiëring van hernieuwbare warmte worden aangepast. Dit heeft gevolgen voor de kosten en financiering van het project. Het is op dit moment niet zeker of subsidies en belastingen gelijk blijven gedurende het gehele project. Als onderdeel van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) zitten we als gemeente en ook als HVC dichtbij de landelijke beleidsmakers om de gevolgen van mutaties in subsidies en belastingen direct bespreekbaar te maken en oplossingen te bedenken. Gezien de doorlooptijd van het project (tot 2028) is het niet uit te sluiten dat subsidiemogelijkheden veranderen. Een recent voorbeeld is de Energie-investeringsaftrek (EIA) die tot 31 december 2022 ook ingezet kon worden door Warmtebedrijven voor de investeringen in warmtenetten. Per 1 januari 2023 is dit ineens, zonder goede communicatie, niet meer mogelijk.
Dit vraagt dat de samenwerking tussen HVC, de gemeente en de bewonersbelangenvereniging flexibel moet zijn en dat we steeds moeten anticiperen op veranderde omstandigheden. We streven naar een zo aantrekkelijk mogelijk aanbod voor nu, maar ook tijdens het project. Daarom hebben als uitgangspunt dat het voorliggende aanbod voor iedereen in Klapwijk gelijk is. We hebben vertrouwen dat we mutaties gedurende de uitvoering met elkaar kunnen oplossen, zodat de financiële gevolgen voor inwoners gering en acceptabel zijn.
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
5
1.3
INZET PAW-GELDEN
Uit verschillende scenarioberekeningen is gebleken dat de inzet van de PAW-gelden in het warmtenet (niet-gebouw gebonden) het financieel gunstigste is voor de bewoners. Dit levert een reductie van de kosten voor de bewoners op van €1.000 per woning. Dit heeft vooral te maken met het feit dat de kosten van het warmtenet door de PAW-gelden zijn afgedekt, waardoor er minder financieringsrisico's zijn die doorbelast moeten worden. Niet onbelangrijk is dat hiermee ook het minimaal benodigd deelnemerspercentage wordt verlaagd tot ca. 50% (in plaats van 90%). Hiermee wordt aardgasvrij Klapwijk haalbaarder en maakt dat de bewoners nu niet massaal hoeven over te stappen, maar dit ook later kunnen doen.
2 AANBOD AAN BEWONERS Uitgangspunt voor het aanbod is energierechtvaardigheid. Dit betekent dat iedereen in Klapwijk mee kan en mag op gelijke basis en met gelijke waarde. Het aanbod voor aansluiting op het warmtesysteem bestaat uit diverse onderdelen. Dit kan niet anders omdat de verantwoordelijkheid in het warmtesysteem verdeeld is. Het warmtebedrijf is verantwoordelijk voor alle werkzaamheden in de openbare ruimte tot aan de afleverset in de meterkast en de eigenaren van de panden (bewoners en corporatie) voor de werkzaamheden achter de voordeur. De gemeente wil de bewoners ontzorgen. Tegelijkertijd willen we bewoners ook de mogelijkheid geven om zelf aan de gang te gaan. Er is een basisaanbod voorbereid waarin onze bewoners volledig ontzorgd kunnen worden om van het aardgas af te gaan. Daarnaast bestaat ook de mogelijkheid voor extra opties als bewoners dit wensen (menukaart achter de voordeur). Deze menukaart is bij het schrijven van dit document nog niet helemaal gereed. Eind maart 2023 wordt dit opgeleverd en zal dus nagestuurd worden. Vanwege de integratie met klimaatbestendig Klapwijk fase 3 (welke in Q1-2024 start), de benodigde tijd om het aanbod aan bewoners te kunnen doen en de voorbereiding voor realisatie op te starten, is besluitvorming nu nodig. De kosten achter de voordeur zijn bepaald en worden met de menukaart geverifieerd.
Het financiële deel van het aanbod is gesplitst in kosten voor: 1. De daadwerkelijke aansluiting op het warmtenetwerk (Bijdrage Aansluit Kosten, BAK), tot en met de afleverset/warmtewisselaar; 2. De kosten achter de voordeur. Dit zijn de kosten voor de werkzaamheden om het huidige warmtesysteem in de woning aan te sluiten op de warmtewisselaar; 3. Exploitatiekosten (warmteprijs, huur warmtewisselaar en vastrecht). Naast het financiële aanbod bestaat het aanbod ook uit de mogelijkheden van financiering, de visie op bronontwikkeling.
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
6
2.1 KOSTEN VOOR DE BEWONERS 2.1.1 Aansluiting op het warmtenetwerk De bijdrage aansluitkosten (BAK) betreft de kosten die bewoners moeten betalen bij aansluiting op het warmtenet. De BAK dekt een deel van de kosten voor de aanleg van het warmtenet en de afleverset. De BAK is daarnaast een resultante van de inzet van subsidies, waaronder de PAW-gelden, de ISDE-subsidie en de Warmte Infrastructuur Subsidie (WIS). De PAW-gelden, de ISDE-subsidie en de WIS zijn te stapelen. Er is rekening gehouden met de inzet van alle nu beschikbare subsidies, inclusief de WIS die door HVC per juni 2023 is aan te vragen. We hebben gekeken naar de meest optimale inzet van de PAW-gelden. Hieruit blijkt dat deze het best ingezet kunnen worden voor de investering in het warmtenet, dit scheelt € 1.000,-- per woning. Dat rechtvaardigt dat wij met HVC afspreken om de PAW-gelden, groot € 6.900.000, beschikbaar te stellen aan HVC voor het ontwikkelen van een warmtenet in Klapwijk. De inzet van PAW-gelden vertaalt zich direct in een lagere bijdrage voor de aansluitkosten (BAK) voor de bewoners, die uitkomen op € 2.000,-- inclusief BTW. In vergelijkbare projecten zien we dat de kosten voor de BAK ruim hoger liggen, circa € 8.000,--. De inzet van de PAW-gelden is juridisch gecheckt op aanbestedings- en staatsteunregels. Dit is mogelijk.
De inzet van de PAW-middelen is grotendeels voor de realisatie van de eerste fase en de rest is voor de begeleidingskosten (bijlage 9). Als bewoners later willen aansluiten op het warmtenet kan HVC een ander bedrag rekenen voor deze aansluiting, bijvoorbeeld omdat er extra kosten zijn om de verharding op te nemen en weer aan te leggen. De businesscase voor de aanleg van het collectief warmtenetwerk is door HVC opgesteld. We hebben de door HVC opgestelde businesscase laten controleren door Fakton. Op plussen en minnen na heeft Fakton aangegeven dat er een acceptabele business-case ligt (bijlage 3). HVC heeft een reactie gegeven op de rapportage van Fakton (bijlage 4). Onze algemene conclusie is dat de businesscase marktconform is en een goede basis vormt voor het aanbod aan bewoners. Zeker als rekening wordt gehouden met alle stijgende bouwkosten en de onbekende risico’s vanwege het unieke karakter van dit project.
2.1.2 Kosten achter de voordeur Naast de aanleg van het warmtenet en de afleverset zijn ook werkzaamheden in de woningen nodig om een woning aan te sluiten op het warmtenet. De eigenaar van de woning is hiervoor verantwoordelijk. Om de bewoners van Klapwijk te helpen van het aardgas te gaan, hebben we samen met HVC en de bewonersbelangenvereniging Warm Klapwijk een aannemer geselecteerd die een aanbod doet voor de werkzaamheden “achter de voordeur”; dit is het aannemersbedrijf ToekomstGroep. Daarnaast is een “campagneteam” geselecteerd die het aanbod gaat uitleggen aan bewoners en de bewoners begeleidt in de te maken keuze. Uit eerdere inventarisaties is gebleken dat de situatie achter de voordeur per woning verschilt. Dit geldt dus ook voor de kosten. Wij willen de kosten zoveel mogelijk gelijk houden, zodat iedereen op gelijke basis mee kan. Daarom bestaat het aanbod uit een basispakket om van het aardgas af te gaan, met extra mogelijkheden indien de bewoner dit wenst. De woningeigenaar beslist of hij/zij hiermee akkoord wil gaan. Het staat bewoners vrij om de uitvoering van de werkzaamheden zelf te regelen via een andere weg of om (nu nog) niet aan te sluiten. Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
7
ToekomstGroep stelt in maart 2023 een menukaart op, op basis van een woningscan van 20 geselecteerde woningen (dwarsdoorsnede van Klapwijk). De menukaart geldt voor heel Klapwijk en risico’s van afwijkingen in specifieke woningen is voor risico van de aannemer. De minimale kosten voor het basispakket zijn € 2.000,--. Afhankelijk van de specifieke wensen van de bewoners kan dit oplopen tot een bedrag van € 6.000,--. Noot: deze kosten zijn bepaald op basis van eerdere woningscans. De geselecteerde aannemer stelt dus in maart 2023 de definitieve kosten vast en neemt deze op in de menukaart. Deze menukaart wordt aan de raad nagezonden. We verwachten geen enorme afwijkingen. Het staat bewoners vrij om andere aardgasvrije opties te kiezen. Er is dus geen verplichting om nu aan te sluiten op het warmtenet en voorlopig op het aardgas aangesloten te blijven. De wet- en regelgeving maakt het straks wel mogelijk om bewoners van het aardgas af te halen. Dan kunnen bewoners alsnog kiezen om op het warmtenet aan te sluiten of een alternatief aardgasvrij warmtesysteem (bijvoorbeeld warmtepomp) aan te leggen. Voor het college is het van belang dat de bewoners nog steeds een eigen keuze hebben. Daarentegen ligt er wat het college betreft een aantrekkelijk voorstel. Later aansluiten zal zeker tot hogere kosten leiden (minimaal verwijderen en aanbrengen verhardingen).
2.1.3 Exploitatiekosten Voor bewoners zijn de maand-/jaarlijkse energiekosten een belangrijke overweging in de transitie. De afgelopen jaren is er veel veranderd. De vastigheid en zekerheid van energiekosten is door de geopolitieke situatie niet meer aan de orde. Gas- en elektratarieven fluctueren sterk en zijn gestegen. Deze stijgende prijzen hebben ook invloed op de warmtetarieven en beschikbare subsidies voor o.a. warmtebronnen. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) behartigt het consumentenbelang door jaarlijks de maximale energietarieven vast te stellen. In 2023 zijn deze tarieven begrenst door het energieplafond. Hoe de energietarieven zich ontwikkelen is koffiedik kijken en dus onzeker. Elk vergelijk tussen verschillende warmtesystemen is volgend jaar weer anders. Daarom is het van belang om gevoel en vertrouwen te krijgen in de wijze waarop energietarieven door HVC bepaald worden. HVC is een integraal publiek warmtebedrijf met een grote portefeuille aan projecten. HVC voldoet aan de wettelijke eis om de kosten, opbrengsten en risico’s over de gehele portefeuille te verdelen. Op basis van deze verdeling stelt HVC haar tarieven vast voor haar gehele portefeuille. Voor Klapwijk kunnen we niet anders dan op deze systematiek aan te sluiten (wettelijke eis). HVC stelt tarieven vast Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
8
op basis van een kostprijs+ model. Dit model heeft als uitgangspunt dat er geen winst wordt nagestreefd, maar dat er een kleine opslag is om het risico af te dekken (zie voor toelichting bijlage 2). De tarieven worden jaarlijks vastgesteld. HVC heeft aangetoond dat zij niet de maximale tarieven van de ACM doorrekenen, maar aan de onderkant zitten. We hebben de jaarlijkse exploitatiekosten vergeleken met een individuele warmtepomp. Uit deze vergelijking volgt dat voor de meeste woningen in Klapwijk een aansluiting op het warmtenet op dit moment op basis van de huidige tarieven niet tot de laagste gebruikskosten leidt (zie bijlage 5). Echter als de benodigde investeringen (aansluiting op warmtenet en de kosten voor een warmtepomp) meegerekend wordt is het aansluiten op een warmtenet voor bewoners in Klapwijk met dit aanbod voordeliger over een periode van 20 jaar (op basis van de huidige tarieven/energieplafonds). Bovendien is de algemene verwachting dat de warmtetarieven de komende jaren lager worden.
2.1.4 Financiering investeringen Aan de bewoners wordt een investering gevraagd om aan te sluiten, de Bijdrage Aansluitkosten (BAK) en de kosten voor het aanpassen van de woning zelf. Niet iedereen kan deze kosten dragen. De kosten kunnen gefinancierd worden bij het Nationaal Warmtefonds. Het project aardgasvrij Klapwijk is aangemeld bij het Warmtefonds als project waarin een collectief netwerk wordt aangelegd. Doordoor hebben bewoners van Klapwijk met een laag inkomen de mogelijkheid om een Energiebespaarhypotheek aan te vragen. Er zijn dan geen maandlasten aan de financiering verbonden. Overige bewoners kunnen een Energiebespaarlening bij het Warmtefonds afsluiten. De gemeentelijke duurzaamheidslening is op dit moment tijdelijk stilgezet. Vanwege het grote aantal aanvragen is het budget op. Met een separaat voorstel wordt hiervoor aan de raad in mei een voorstel gedaan.
2.2 BRONONTWIKKELING Het uitgangspunt van het warmtesysteem is dat de benodigde warmte komt uit geothermie en/of restwarmte. De huidige economische omstandigheden hebben invloed op de ontwikkeling van de bronnen. Enerzijds omdat vanuit de vraag vanuit het glastuinbouwgebied als grootverbruikers afneemt en anderzijds omdat subsidies anders worden vanwege de hoge gasprijs. We kunnen echter wachten totdat de markt zich herstelt. Op dit moment loopt er daarom een studie naar het ontwikkelen van een lokaal warmtetransportnet om bronnen en gebieden met een warmtevraag aan elkaar te koppelen en op deze wijze het warmtenet organisch te laten groeien. In juni verwachten we daar de eerste resultaten van. Op basis van deze studie kan HVC een planning gaan maken wanneer het warmtesysteem van Klapwijk kan aansluiten op dit warmtetransportsysteem. Tot die tijd zal HVC de warmte moeten opwekken door middel van een alternatief warmtesysteem (WKK-gas). In bijlage 6 (GEHEIM) is hierop een nadere toelichting gegeven.
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
9
3 RISICO’S Elk project loopt risico’s. Ook aardgasvrij Klapwijk. Zeker in de fluctuerende energiemarkt en het unieke karakter maakt dat risico’s onvoorspelbaar zijn. Het vertrouwen in elkaar is de basis om veranderingen en risico’s op te vangen. Uitganspunt blijft dat de kosten voor de bewoners niet mogen toenemen. De voornaamste risico’s die we nu zien: 1. Veranderende wereld Het faciliterende beleid van de overheid is aan verandering onderhevig. Het is op dit moment niet zeker of subsidies en belastingen gelijk blijven gedurende het gehele project. Als onderdeel van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) zitten we als gemeente en ook als HVC dicht bij de landelijke beleidsmakers om de gevolgen van mutaties in subsidies en belastingen direct bespreekbaar te maken teneinde oplossingen te bedenken. Gezien de doorlooptijd van het project (tot 2028) is het niet uit te sluiten dat subsidiemogelijkheden veranderen. Een recent voorbeeld is de Energie-investeringsaftrek (EIA) die tot 31 december 2022 ook ingezet kon worden door Warmtebedrijven voor de investeringen in warmtenetten. Per 1 januari 2023 is dit in een keer, zonder goede communicatie, niet meer mogelijk. 2. Risico’s genomen door HVC In de afspraken met HVC is afgesproken dat HVC onderstaande risico’s voor de ontwikkeling en exploitatie van het warmtenet voor haar rekening neemt. •
Vertraging in volloop: Bij lagere aansluit- en aanlegsnelheid dan beoogd nemen de relatieve
kosten toe. Het warmtenet en de bronnen worden bij lagere volloopsnelheden suboptimaal benut. Dankzij de inzet van de PAW (en mogelijk de WIS) wordt de impact van dit risico voor HVC sterk beperkt. HVC neemt het risico op hogere aansluitkosten bij de bewoner op zich. •
Hogere aanlegkosten: In de omgeving van de bestaande bouw aanleggen in combinatie met
werkzaamheden rondom klimaatbestendigheid vraagt veel afstemming. Dit risico beschouwt HVC als hoog, maar zij draagt dit risico. Reden dat HVC dit risico neemt, is dat zij de partij is die hier het meeste invloed op kan hebben (al is inpassing in overige gemeentelijke plannen en tijdige vergunning verlening vanuit de gemeente ook cruciaal). Daarnaast vindt HVC het noodzakelijk om de warmtetransitie te faciliteren. •
Latere realisatie van de bron: HVC heeft de wettelijke verplichting en economische noodzaak
om op afzienbare termijn een duurzame bron te realiseren. Gezien de grote potentie van geothermie en de lopende activiteiten, gecombineerd met de betrokkenheid van de gemeente Pijnacker-Nootdorp en het feit dat HVC over voldoende competenties aangaande geothermie beschikt (HVC is één van de grootste geothermieoperators in Nederland), wordt dit risico als laag beschouwd. 3. Risico’s achter de voordeur Alle risico’s achter de voordeur worden genomen door de geselecteerde aannemer.
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
10
4. PAW terugbetalen bij vertraging In de voorwaarden van de bijdrage PAW staat dat het project voor 2028 moet zijn uitgevoerd. Door de PAW-middelen nu in te zetten voor het eerste deel van Klapwijk wordt het risico dat we de bijdrage moeten terugbetalen minder. Het betekent wel dat HVC voor 2028 het warmtenet moet realiseren en voldoende woningen hierop moeten aansluiten. Bij het rijk moet een akkoord worden verkregen over de verandering van de scope/omvang van het project
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
11
4 SAMENWERKING Met HVC is de samenwerking besproken. Bureau La Gro Geelkerken heeft de uitgangspunten en inzet van de PAW-gelden getoetst aan de aanbestedings- en staatssteunregelgeving en de mogelijkheden van samenwerking geschetst. De conclusie is dat samenwerking op basis van een samenwerkingsovereenkomst mogelijk is. Ook een deelname van de gemeente, zoals in het amendement is gevraagd, is mogelijk. Het college is van mening dat er geen extra voordelen zijn te behalen als de gemeente een aparte deelname dan wel entiteit vormt met HVC ten opzichte van een samenwerkingsovereenkomst. Er zijn echter wel nadelen aan verbinden. De aanleg van een warmtenet in de bestaande omgeving is zelfs met de beschikbare subsidies verliesgevend. HVC heeft vertrouwen in het project en accepteert dit risico. Dit kan doordat HVC haar risico’s spreidt over haar gehele portefeuille, zowel in de investeringsals de exploitatiekosten. Een aparte entiteit voor Klapwijk betekent dat risico’s ook genomen en opgevangen moeten worden in de entiteit. Dit leidt tot verhoging van kosten en dus verhoging van de BAK en tarieven. We hebben als gemeente zeggenschap over de warmtetarieven in de aandeelhoudersvergadering. Gezien het feit dat HVC wettelijk haar tarieven voor het gehele bedrijf moet vaststellen is er geen mogelijkheid om in een aparte entiteit andere tarieven te hanteren.
Daarnaast geeft de beslisboom van de nota ‘verbonden partijen’ (vastgesteld in december 2022) geen aanleiding om voor dit project een afzonderlijke entiteit op te zetten. De samenwerking is weergegeven in een concept-samenwerkingsovereenkomst (bijlage 7, GEHEIM). Aan de raad wordt dit concept voorgelegd voor wensen en bedenkingen.
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
12
5 PLANNING Het proces tot start van de realisatie van het warmtenetwerk ziet er puntsgewijs als volgt uit: •
Maart: Overleg met bewonersbelangenvereniging Warm Klapwijk - verhaal, menukaart, aanbod en campagne doorspreken, incl. vorm van de interessepeiling vooruitlopend op brede bijeenkomst. Checken of zij hier positief tegenover staan.
•
Maart – april: Interessepeiling onder leden Warm Klapwijk/ bewoners fase A (dit start na overleg met Warm Klapwijk)
•
20 april: Raadsbesluit
•
10 mei: Brede bijeenkomst – aftrap campagne
•
Mei-augustus: Contact bewoners fase A (krant, informatiebijeenkomsten, woningopnames, keukentafelgesprekken)
•
September-oktober: contracten en GO/NO GO moment
•
Januari-februari 2024: start realisatie bij een GO
De realisatie volgt de fasering van Klimaatbestendig Klapwijk. De voortgang wordt in het integrale bouwteam ‘klimaatbestendig en aardgasvrij Klapwijk’ gemonitord. In bijlage 2 is deze voorlopige planning weergegeven.
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
13
6 HET DOEN VAN HET AANBOD Afgelopen periode zijn de bewoners geïnformeerd en via de bewonersbelangenvereniging Warm Klapwijk betrokken bij het vormgeven van het aanbod. Bewoners zijn op de hoogte gehouden van het proces via een aantal huis-aan-huis nieuwsbrieven. Om meer achtergrondkennis te krijgen van de werking van een warmtenet en de opbouw van warmtetarieven heeft HVC in september/oktober 2022 een drietal informatieve webinars georganiseerd voor inwoners. Onze partner bewonersbelangenvereniging Warm Klapwijk heeft daarnaast verschillende werksessies gehad met HVC waarin kennis, zorgen en ideeën zijn gedeeld. De gemeente was hierbij ook aanwezig. Nu we richting de presentatie van het definitieve aanbod gaan, wordt verbinding met de wijk nog belangrijker. Wij willen een wijk brede bijeenkomst in de Ontmoetingskerk op 10 mei a.s. houden om aan alle geïnteresseerden uit Klapwijk het aanbod en de menukaart te presenteren en de campagne voor de eerste fase te starten. Alle inwoners van Klapwijk ontvangen hiervoor een uitnodiging (nieuwsbrief). Tot die tijd kan het ondersteunende “Campagneteam” in samenwerking met de bewonersbelangenvereniging Warm Klapwijk een ‘interessepeiling’ houden onder 20 tot 30 bewoners uit de eerste fase. Dit doen wij via keukentafelgesprekken, waarin het aanbod wordt toegelicht. Het doel hiervan is te peilen hoe de bewoners hier tegenover staan.
Dit geeft feedback om het ‘verhaal´ tijdens de brede wijkbijeenkomst zo goed mogelijk toe te lichten. Het campagneteam en de ToekomstGroep zijn na de bijeenkomst aan zet om in ieder geval de inwoners van de eerste fase (eerste cluster 282 woningen) te informeren over het aanbod (meiaugustus). Hiervoor ontwikkelen zij een communicatiemiddel (bijvoorbeeld een bewaarkrant) met een introductie van alle partners in de wijk, de ins- en outs van het warmtenet, het aanbod voor fase A, een interview met de wethouder, een vergelijking tussen warmtenet en warmtepomp, doorverwijzing naar duurzaamheidscoaches, etc.. Vervolgens wordt voor de mensen uit fase A één online en een aantal fysieke informatiebijeenkomsten georganiseerd. Vanuit deze contactmomenten kunnen inwoners zich inschrijven voor een gratis woningopname en één of meerdere keukentafelgesprekken over het aanbod dat na de woningopname voor hen wordt samengesteld. Na een bedenktijd worden contracten getekend (september-oktober) en volgt een GO/NO GO moment op basis van het deelnamepercentage van circa 50%.
7 ALGEHELE OVERWEGING Alles overwegende is het aanbod aan de bewoners een goed aanbod. Daarom wordt aan de raad voorgesteld om de PAW-gelden ter beschikking te stellen aan HVC, onder de voorwaarde dat het voorliggende aanbod door circa 50% van de bewoners van de eerste fase geaccepteerd wordt. Begin oktober 2023 moet bepaald worden of aan deze voorwaarde wordt voldaan. Het voorliggende besluit is nodig om ook het aanbod aan inwoners te kunnen doen. Inzet van de PAW-gelden op een andere wijze dan voorgesteld betekent een ander aanbod aan bewoners.
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
14
1.
Bijdrage aan het doel: het verduurzamen van Klapwijk
Door de PAW-middelen geheel in zetten op de ontwikkeling van het warmtenet door HVC in Klapwijk wordt het mogelijk om de bewoners een gunstig aanbod te doen en te starten met het aardgasvrij maken. Dit draagt bij aan het doel om tot 2030 een deel van de gebouwde omgeving in PijnackerNootdorp van het aardgas te halen en in 2050 energieneutraal te zijn, zoals is vastgelegd in het Energietransitieplan. In Klapwijk worden de eerste 1300 vrije sectorwoningen in de bestaande bouw binnen onze gemeente van het gas af gehaald. Om de doelstelling energieneutraal in 2050 te halen moeten we nog 16.000 woningen in Pijnacker-Nootdorp van het gas afhalen. In het Energietransitieplan is aangegeven dat een groot deel van deze woningen wordt aangesloten op een collectief warmtenetwerk. We moeten aan de slag om bestaande wijken van het gas af te halen. We hebben nu de kans om met de inzet van de PAW-gelden en andere subsidies 1450 woningen met een goed en rechtvaardig aanbod van het gas af te halen. Hiermee leggen we een solide basis voor de uitrol van een collectief warmtenet naar andere wijken. Verder uitstel betekent dat we deze doelstelling waarschijnlijk niet kunnen halen.
2.
Goede en rechtvaardige inzet van PAW-gelden
We hebben gekeken naar de optimale inzet van de PAW-gelden. Hieruit blijkt dat deze het best ingezet kunnen worden voor de investering in een warmtenet. Dit rechtvaardigt dat wij met HVC afspreken om de PAW-gelden onder voorwaarden hiervoor in te zetten. De inzet van PAW-gelden vertaalt zich direct een in lagere bijdrage voor de aansluitkosten (BAK) voor de bewoners, die uitkomen op € 2.000,-- inclusief BTW. In vergelijkbare projecten zien we dat de kosten voor de BAK ruim hoger liggen, circa € 8.000,--. De lagere bijdrage voor de BAK is een direct gevolg van de inzet van de PAW-gelden en de inzet van HVC om dit project succesvol te maken. De inzet van de PAWgelden is juridisch gecheckt op aanbestedings- en staatsteunregels. Dit is mogelijk. Het college stelt om voornoemde redenen de raad voor om de PAW-gelden beschikbaar te stellen aan HVC.
3.
Keuze aan de bewoners
Het staat bewoners vrij om andere aardgasvrije opties te kiezen. Er is dus geen verplichting om nu aan te sluiten op het warmtenet en voorlopig op het aardgas aangesloten te blijven. De wet- en regelgeving maakt het straks wel mogelijk om bewoners van het aardgas af te halen. Dan kunnen bewoners alsnog kiezen om op het warmtenet aan te sluiten of een alternatief aardgasvrij warmtesysteem (bijvoorbeeld warmtepomp) aan te leggen. Door de PAW-middelen nu in te zetten voor het warmtenet is een deelnamepercentage van circa 50% nodig. Het is wel zo dat aan bewoners die later willen instappen een hogere bijdrage aansluitkosten wordt gevraagd. De kosten voor de verwijderen en aanleg van verharding komen er dan bij. Voor het college is het van belang dat de bewoners nog steeds een eigen keuze hebben, daarentegen ligt er wat het college betreft een aantrekkelijk voorstel. Later aansluiten zal waarschijnlijk tot hogere kosten leiden (minimaal verwijderen en aanbrengen verhardingen).
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
15
4.
Proces achter de voordeur geeft duidelijkheid en ontzorgt bewoners
De menukaart geeft de bewoners een compleet beeld van de kosten en mogelijkheden. Het basisaanbod kent een vaste prijs voor de benodigde woningaanpassingen en geeft opties indien gewenst. De aannemer ToekomstGroep draagt eventuele uitvoeringsrisico’s, bijvoorbeeld als de benodigde aanpassingen in een woning toch omvangrijker zijn dan verwacht. De aannemer bepaalt dit risico door in de verschillende type woningen een korte schouw te doen voordat er een definitief aanbod wordt opgesteld. De menukaart is pas eind maart 2023 definitief. Een andere partij heeft al eerder een berekening gemaakt van de kosten. We kunnen daarom een inschatting geven wat de kosten achter de voordeur zijn (€ 2.000,- tot € 6.000,--) en verwachten geen grote aanpassingen op de ingeschatte bedragen. Het college vindt het van belang dat de bewoners de tijd krijgen om over het aanbod na te denken. Vanwege de integratie en gelijktijdige uitvoering met de volgende fase van klimaatbestendig Klapwijk is een besluit begin oktober 2023 nodig. De maanden mei en juni van 2023 zijn daarom nodig om het aanbod aan de bewoners van fase 1 te doen. Het college stuurt de menukaart na.
5.
Bronontwikkeling
De huidige energiecrisis heeft direct gevolgen voor de realisatie van de bronnen. De geothermiebron in Pijnacker-oost is niet operationeel op het moment dat de eerste woningen worden aangesloten op het warmtenet. Er zijn meerdere alternatieven voor andere duurzame warmtebronnen. HVC heeft de wettelijke verplichting en economische noodzaak om op afzienbare termijn een duurzame bron te realiseren. De gemeente en HVC trekken samen met alle partners in Oostland op om dit vorm te geven en te ontwikkelen.
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
16
8 CONCLUSIES EN SAMENVATTING AANBOD 8.1 SAMENVATTING AANBOD
Het aanbod aan bewoners:
Volledige ontzorging om aardgasvrij te worden;
Mogelijkheid om werkzaamheden achter de voordeur zelf te organiseren;
Geen verplichting om aan te sluiten, sterk advies om dit wel te doen;
Vaste kosten voor iedereen, geïndexeerd in de jaren;
Basisprijs en mogelijkheid om specifieke wensen in te vullen;
Tijdelijke warmtebron, voor het eind van het project een alternatieve hernieuwbare warmtebron;
Deelnamepercentage ca. 50%;
Financieringsmogelijkheden voor de kosten;
Warmtetarieven volgens landelijke normering, jaarlijks bijgesteld.
Bijdrage aansluitkosten
€ 2.000,--
Basis werkzaamheden achter de voordeur
€ 2.000,--
Optioneel oplopend tot …
€ 4.000,--
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
17
9 BIJLAGEN 9.1
BIJLAGE 1 - BRIEF HVC;
9.2
BIJLAGE 2 - RAPPORTAGE TER ONDERSTEUNING RAADSBESLUIT PAW INZET KLAPWIJK VAN HVC;
9.3
BIJLAGE 3 – CONTROLE BUSINESS CASE DOOR FAKTON;
9.4
BIJLAGE 4 – REACTIE HVC OP CONTROLE BUSINESS CASE DOOR FAKTON;
9.5
BIJLAGE 5 – VERGELIJKING TUSSEN VERSCHILLENDE AARDGASVRIJE ALTERNATIEVEN;
9.6
BIJLAGE 6 – BRONNENSTRATEGIE TOELICHTING (GEHEIM);
9.7
BIJLAGE 7 – CONCEPT SAMENWERKINGSOVEREENKOMST TUSSEN GEMEENTE EN HVC (GEHEIM);
9.8
BIJLAGE 8 – JURIDISCHE CONTROLE VOOR MOGELIJKHEDEN INZET SUBSIDIE VAN LA GRO GEELKERKEN (GEHEIM);
9.9
BIJLAGE 9 – OVERZICHTSTABEL PAW-GELDEN;
9.10
BIJLAGE 10 – VOORWAARDEN INVESTERINGSREGLEMENT ENERGIEBESPAARLENING WARMTEFONDS;
9.11
BIJLAGE 11 – BESLISBOOM NOTA VERBONDEN PARTIJEN;
Aanbod Aardgasvrij Klapwijk
18