Raadsvoorstel Voortgang en uitwerking Werkboek Oostland

Aanbiedingsnota raad

beeldvorming op

31 maart 2021

oordeelvorming op

15 april 2021

besluitvorming op

22 april 2021

invullen organisatie zaaknummer

1221399

berichtnummer

1105292

voorstel over portefeuillehouder behandeld in college

Voortgang en uitwerking Werkboek Oostland Frank van Kuppeveld 9 maart 2021

afdeling

Beleid

besluit

Ja

bijlagen

1. De projectplannen op hoofdlijnen 2. Werkboek Oostland, kansen voor de glastuinbouw voor de glastuinbouw in de gemeenten Pijnacker-Nootdorp, Lansingerland, Zuidplas en Waddinxveen.

pagina

1/7

Aanbiedingsnota raad

Gevraagde beslissing Wij stellen u voor de uitvoering van de vier regionale projectplannen die voortvloeien uit het Werkboek Oostland mogelijk te maken door deze financieel te ondersteunen en het hiervoor benodigde budget van € 100.000 te dekken uit de stelpost Uitvoeringsagenda en het budget Beleid en Economie. Inleiding Werkboek Oostland De provincie Zuid-Holland en de vier gemeenten (Lansingerland, Pijnacker-Nootdorp, Waddinxveen en Zuidplas) hebben eerder besloten om gezamenlijk te werken aan een duurzame toekomst van het glastuinbouwcluster in het Oostland. Dit heeft in januari 2020 geresulteerd in het Werkboek Oostland dat door de stuurgroep Oostland (bestaande uit de wethouders van de vier Oostlandgemeenten en de gedeputeerde van de provincie) is geaccordeerd. Dit werkboek is vervolgens in de 1e helft van 2020 door de afzonderlijke colleges van gemeentes en provincie geaccordeerd. En is tevens aan de gemeenteraden gestuurd ter kennisname met de mededeling dat verdere uitwerking van de kansen moet plaatsvinden (zie onze informatienota van 18 februari 2020, kenmerk 1091360/1029843). De stuurgroep Oostland heeft destijds ook opdracht gegeven om de meest kansrijke projecten uit te werken. Door de coronacrisis is dit na de zomer van 2020 opgepakt. Gestart is in juli 2020 met een webinar waaraan een groot aantal tuinders van het Oostland hebben deelgenomen.

Dit heeft geleid tot de opstelling van de vier projectplannen1 die in een aparte bijlage op hoofdlijnen worden toegelicht. De projectplannen zijn eind januari 2021 geaccordeerd door de stuurgroep Oostland en kunnen nu in samenwerking met de Oostlandpartners verder worden uitgevoerd. De kansen opgepakt In het werkboek Oostland is geconstateerd dat er diverse kansen liggen die de glastuinbouwgebieden in Oostland kunnen versterken. Met de onderhavige projectplannen én de al bij de Greenport WestHolland en de Warmtesamenwerking Oostland (afgekort WSO) ondergebrachte acties, wordt hieraan invulling gegeven. Hiermee wordt het glastuinbouwcluster versterkt en geven wij hier graag met onze partners in Oostland vervolg aan. De kansen zoals genoemd in het werkboek zijn op hoofdlijnen de volgende: 1. Kansen voor innovatie Deze worden grotendeels opgepakt binnen het innovatiepact II van de Greenport (bijvoorbeeld vertical farming en digitalisering). Wij vinden het wel van essentieel belang om de tuinbouwondernemers zoveel mogelijk te binden aan het innovatiepact. Het tuinbouwcluster heeft immers alleen maar toekomst als het blijft innoveren. De gemeente Lansingerland start binnenkort met het Horti Science Park Oostland, waardoor ook het onderwijs, gericht op de ontwikkeling van nieuwe teelten en producten al volledige aandacht krijgt in Oostland. 2.

Kansen voor verstening Het projectplan “innovatieve tuinbouwruimte” wil innovatie binnen de glastuinbouw bevorderen en waar mogelijk hiervoor ruimte bieden. Deze ontwikkeling vindt ook plaats buiten het Oostlandgebied. Er zal aansluiting worden gezocht bij de ontwikkelingen die al gaande zijn. Daarbij wordt tevens onderzocht of er daarnaast nog meer experimenteerruimte noodzakelijk is om de glastuinbouw toekomstbestendig te houden. Hierbij is het uitgangspunt wel dat vernieuwing of verruiming wel glasgerelateerd moet zijn om wildgroei van “glasvreemde bedrijvigheid” te voorkomen. 1 Het betreft de projectplannen:

- verbinden tuinbouwondernemers voor versterking innovatiekracht; - herstructurering glastuinbouw; - innovatieve tuinbouwruimte; - tuinbouw toekomst Oostland.

pagina

2/7

Aanbiedingsnota raad

3. Kansen voor bereikbaarheid De bereikbaarheid van het glastuinbouwcluster staat vaak onder druk. Het bereikbaarheidsvraagstuk is ook onderwerp van gesprek in andere samenwerkingsverbanden. Denk hierbij aan de Vervoersautoriteit bij de MRDH, de infra-agenda van de A12 corridor, de discussie over de komst van een railterminal en de plannen voor snelfietspaden om de verschillende regio’s met elkaar te verbinden. Tegelijkertijd zijn de mobiliteitsopgaven ook vaak lokaal onderwerp van gesprek. 4. Kansen voor water Hierbij gaat het om de waterkwaliteit, het voorkomen van wateroverlast, maar ook om de zorg voor voldoende gietwatercapaciteit. Vanuit de duurzaamheidsdoelstellingen, de klimaatadaptie en de aanpak van de waterschappen is hier al veel aandacht voor en wordt de problematiek, maar ook de kansen, al opgepakt. Bij het projectplan herstructurering zal dit onderwerp naast herstructurering en duurzame energie ook een aspect zijn dat wordt meegenomen. 5. Kansen voor energie Het EnergieAkkoord van de Greenport zet zich in om de warmtelevering voor de glastuinbouw te optimaliseren en de kansen voor een combinatie met woningbouw te onderzoeken en/of mogelijk te maken. Binnen Oostlandverband wordt in de WSO samengewerkt. Kansen en projectplannen in Oostlandverband De vier meest kansrijke projecten zijn verder uitgewerkt in vier specifieke projectplannen.

Deels omdat deze kansen nog onvoldoende worden opgepakt, deels omdat de samenwerking in Oostlandverband soms sneller perspectief of verdieping geeft voor de glastuinbouwondernemer. De projectplannen dragen bij aan de ruimtelijke economische versterking van het glastuinbouwcluster in Oostland. De werkwijze die in de projectplannen terugkomt, is een stapsgewijze aanpak. In alle gevallen wordt uitgegaan van een systematische opbouw naar het eindresultaat waarbij er tussentijds voldoende beslismomenten zijn ingebouwd om bij te sturen. Projectplannen alleen succesvol in samenwerking met ondernemers De projectplannen zijn een uitwerking van de kansen die in het werkboek Oostland zijn benoemd. Deze kansen zijn mede tot stand gekomen door gesprekken met de stakeholders in Oostland. Bij de uitvoering van deze projectplannen worden de tuinbouwondernemers dan ook zelf betrokken. De toekomstbestendigheid van de glastuinbouwsector is immers aan de ondernemers zelf! De overheid is hierbij faciliterend en stimulerend. Projectplannen Oostland: Elk projectplan kent een bestuurlijk “ambassadeur” en een projectleider. De projectleider en de bestuurlijke ambassadeur zorgen samen voor de voortgang van het project. De projectleider is tevens lid van de projectgroep en legt verantwoording af aan de projectgroep Oostland. De verdeling is hierbij als volgt: Projectplan

Projectleider

Bestuurder

Verbinden tuinbouwondernemers voor versterking innovatiekracht

Hans Houtman (Zuidplas)

Jan Willem Schuurman (Zuidplas)

Herstructurering

Chris Bos (PijnackerNootdorp) Freyr van den Assem (Lansingerland)

Frank van Kuppeveld (Pijnacker-Nootdorp) Adri Bom-Lemstra (provincie)

Etwin Grootscholten

Jan Willem van den Beukel

Innovatieve tuinbouwruimte

Tuinbouw toekomst Oostland

pagina

3/7

Aanbiedingsnota raad

(provincie)

(Lansingerland)

1. Projectplan ‘Verbinden Tuinderbouwondernemers’  Doelstelling: verbinden en stimuleren van kennis en innovatie door tuinders te binden aan het innovatiepact van de Greenport. Belangrijk bij deze binding aan innovatieprojecten is dat de aanbodkant op een “wervende” en boeiende wijze toegankelijk gemaakt wordt.  Resultaat: betrokkenheid van ondernemers bij de verschillende innovatieprojecten door het verbinden van vraag en aanbod. Concrete producten zijn het maken van een informatieboek, het organiseren van bijeenkomsten en een brede communicatie. Niet alleen de koplopers worden meegenomen, maar sector breed worden de ondernemers meegenomen in de innovatieprojecten. 2. Projectplan ‘herstructurering’  Doelstelling: toekomstbestendige glastuinbouw realiseren door uitvoering van herstructurering. Aan de hand van pilotprojecten wordt met het beschikbaar instrumentarium onderzocht hoe herstructurering op gang gebracht kan worden in twee polders. De twee pilotprojecten richten zich daarbij op een mogelijk verplaatsingsregeling voor polders waar transformatie kansrijk is en een herstructureringsregeling voor verouderde duurzame glastuinbouwgebieden.  Resultaat: een routekaart waarmee herstructurering van alle tuinbouwgebieden in het Oostland in de komende decennia succesvol gefaseerd uitgevoerd kan worden.

De uitkomsten kunnen hierbij bestaan uit praktische aanpassingen in lokale regelgeving op gang te brengen, maar ook bijvoorbeeld in benodigde systeem- en/of stelselwijzigingen om herstructurering verder te brengen. 3. Projectplan ‘innovatieve tuinbouwruimte’  Doelstelling: in kaart brengen van ruimtelijke belemmeringen waar ondernemers in de glastuinbouw(keten) tegenaan lopen. Dit helpt om tot een definiëring van een regelluwe zone te komen, boven op de nieuwe omschrijving van de glastuinbouw. Uiteindelijk moet dit landen in de omgevingsvisie. Door het toewijzen van innovatieve tuinbouwruimte zullen ruimtelijke belemmeringen zo goed als mogelijk worden weggenomen, waardoor ontwikkelingen en innovaties die bijdragen aan een toekomstbestendige tuinbouw(keten) gestimuleerd/mogelijk gemaakt worden.  Resultaat: de resultaten zijn opgebouwd uit de volgende fasering: o Fase 1: inzicht verkregen in de huidige situatie zoals regelgeving en belemmeringen waar ondernemers tegenaan lopen. Tevens wordt een sessie georganiseerd met RO-collega’s en andere relevante betrokkenen waarin wordt gekomen tot een gezamenlijk gedragen definitie van glastuinbouw en innovatieve tuinbouwruimte op basis waarvan kan worden toegewerkt naar een pilot. o Fase 2: starten met een pilot. Deze pilot kent vervolgens een doorlooptijd van twee jaar. Na twee jaar zal een eerste evaluatie plaatsvinden.

Na twee jaar is ook een proces ingericht dat ondernemers buiten het pilotgebied in staat stelt een aanvraag te doen voor extra experimenteerruimte. o Fase 3: uitwerking van innovatieve tuinbouwruimte in het omgevingsvisie/omgevingsplan. 4. Projectplan ‘Tuinbouw toekomst Oostland’  Doelstelling: om de positie van internationaal concurrerend en toonaangevend glastuinbouwcluster te handhaven zal het Oostland voortdurend moeten blijven bewegen en ontwikkelen. Inzicht in de richting van deze ontwikkelingen en scherpte in de eigen opties vanuit de eigen ambities is noodzakelijk voor ondernemers om goed te kunnen blijven presteren.

pagina

4/7

Aanbiedingsnota raad

 Resultaat: primaire doelstelling is dan ook om de dialoog onder tuinbouwjongeren over hun eigen toekomst in het Oostland op gang te brengen en te faciliteren. De ontwikkeling van de ondernemers zelf staat centraal. Dit resultaat draagt ook bij aan het eerdergenoemde projectplan voor het verbinden van de Tuinders. De resultaten van de projectplannen hebben mogelijk effect op andere opgaven, zoals bijvoorbeeld de energietransitie, waterkwantiteit en -kwaliteit, innovatie, logistiek/corridorontwikkeling en OV, niettoekomstbestendige glastuinbouwgebieden en woningbouw/huisvesting van arbeidsmigranten. Binnen de projectgroep Oostland wordt de integraliteit geborgd bij de uitvoering van de projectplannen. Wat willen wij bereiken? Wij willen ruimte bieden voor duurzaam en nieuw ondernemerschap en streven naar een sterk, innovatief en duurzaam glastuinbouwcluster. Dit is in lijn met de ambities van het hoofdlijnenakkoord, de uitvoeringsagenda en de economische visie.

Argumenten De projectplannen dragen bij aan de ruimtelijke economische structuurversterking van het glastuinbouwcluster in Oostland en zijn een voortvloeisel van een langer lopende regionale samenwerking Vanaf 2018 is in samenwerking met de gemeenten Lansingerland, Waddinxveen, Zuidplas en de provincie Zuid-Holland gewerkt aan het werkboek Oostland om daarmee tot de gewenste ruimtelijkeeconomische structuurversterking van het glastuinbouwcluster in Oostland te komen. In het werkboek Oostland is geconstateerd dat er diverse kansen liggen (innovatie, ketenverbreding, energie, water, poldermanagement/herstructurering, bereikbaarheid) die het glastuinbouwcluster in Oostland kunnen versterken. Met de onderhavige projectplannen én de bij de Greenport West-Holland en de WSO ondergebrachte acties, wordt hieraan invulling gegeven. De projectplannen passen allen in ons economisch beleid en rechtvaardigen dat wordt geïnvesteerd in deze plannen In onze economische visie is opgenomen dat we ruimte willen bieden voor duurzaam en nieuw ondernemerschap en streven naar een sterk, innovatief en duurzaam glastuinbouwcluster. De onderhavige projectplannen dragen hieraan stuk voor stuk bij. De projectplannen worden behoudens het projectplan tuinbouw toekomst Oostland, gefinancierd door de overheden.

De overheden hebben ofwel een verbindende (innovaties), een faciliterende (innovatieve tuinbouwruimte) of een onderzoekende rol (beschikbaar en benodigd instrumentarium voor herstructurering) in de projectplannen. Ondernemers zullen vervolgens in de concrete projecten hun investeringen moeten doen. De projectplannen zijn een resultante van de kansen uit het werkboek Oostland, en de consultatie van stakeholders. Het werkboek Oostland, dat in participatie met het glastuinbouwcluster tot stand is gekomen, is de basis voor deze projectplannen. Er is aan de hand van de webinar met ondernemers en andere stakeholders prioritering aangebracht in de belangrijkste onderwerpen. Dit heeft ertoe geleid dat de voorkeur is uitgegaan naar innovatie en herstructurering. Hierbij is voorts rekening gehouden dat bij andere partijen als de Greenport West-Holland en de Warmtesamenwerking Oostland al onderwerpen zijn belegd. Kanttekeningen Beleidskaders a. Binnen welk programma past het voorgestelde besluit? Programma 2. Economie en glastuinbouw

pagina

5/7

Aanbiedingsnota raad

b. Welke beleidskaders zijn van belang? Economische visie 2020-2025 Ruimtelijke Structuurvisie Pijnacker-Nootdorp 2040 c. Duurzaamheid De glastuinbouw is een sector die duurzaamheid hoog in het vaandel heeft. Vanuit de markt wordt als voorwaarde gesteld dat producten duurzaam worden geproduceerd. De sector heeft echter ook uitgesproken dat zij in 2040 de eerste energieneutrale greenport wil zijn en onderneemt daarvoor acties. Wat gaan wij daarvoor doen? In samenwerking met de gemeenten Lansingerland, Waddinxveen, Zuidplas, de provincie Zuid-Holland, Greenport West-Holland, glastuinbouwondernemers en stakeholders wordt in het komende jaar via te vormen werkgroepen gezamenlijk uitvoering gegeven aan de vier projectplannen. Wat gaat het kosten? Voor de uitvoering van de projectplannen wordt in beginsel gebruik gemaakt van de verdeling van de financiën zoals gebruikt voor de totstandkoming van het werkboek. Deze verdeling geldt alleen voor de algemene kosten. Dit zijn kosten die voor het gehele Oostland een directe toegevoegde waarde hebben. Het totaal van deze algemene kosten is € 117.250 ex btw.

Dit betekent het volgende voor de financiële verdeling voor 2021: Provincie € 58.625 Lansingerland € 14.656 Pijnacker-Nootdorp € 14.656 Waddinxveen € 14.656 Zuidplas € 14.656 Naast de algemene kosten hebben we ook te maken met specifieke kosten voor de projectplannen herstructurering en innovatieve tuinbouwruimte. De specifieke kosten van de projectplannen worden verdeeld tussen de provincie en de gemeente(n) waar de kans ontwikkeld wordt. Een verdeelsleutel is hierbij niet vooraf bepaald. Voor het projectplan herstructurering zijn in ieder geval twee gebieden in beeld waaronder het Kleihoogt. De door ons te maken kosten voor dit projectplan zijn ingeschat op € 65.000. De kosten van innovatieve tuinbouwruimte zijn afhankelijk of zich in onze gemeente hiervoor een initiatief meldt. Aangezien innovatie bij onze glastuinbouw maar ook in onze economische visie hoog scoort, wordt voorgesteld hiermee rekening te houden en hiervoor een bedrag te reserveren van € 15.000. Tot slot houden wij ook rekening met een bijdrage voor communicatie ad € 5.000. Hiermee is naar verwachting eenmalig een bedrag nodig van totaal € 100.000. Dekking hiervoor kan gevonden worden in het restant van de stelpost uitvoeringsagenda in 2021 (€ 96.500) en het budget Beleid en Economie (€3.500). Wanneer u overeenkomstig dit voorstel besluit zal dit in de Kadernota 2021 worden verwerkt.

"In verbinding" Glastuinbouwondernemers en andere stakeholders zijn bij de opstelling van het werkboek Oostland en de prioritering van de hierin opgenomen kansen betrokken geweest hetgeen de basis is geweest voor de opstelling van de projectplannen. Zoals eerder is aangegeven zullen bij de uitvoering van de projectplannen de glastuinbouwondernemers en andere stakeholders worden betrokken. Een aandachtspunt voor 2021 blijft Corona. Dit kan nog een effect hebben op het plannen van bijeenkomsten en het betrekken van ondernemers.

pagina

6/7

Aanbiedingsnota raad

Vervolg a. Planning Alle projectplannen worden uitgevoerd in 2021. De uitkomsten van de projectplannen innovatieve tuinbouwruimte en herstructurering zijn voor de ontwikkeling van de glastuinbouw in het Oostland het meest wezenlijk en komen beschikbaar in respectievelijk het 3e en 4e kwartaal. Op deze inhoudelijke voorstellen zullen we na afstemming in Oostlandverband begin 2022 bij u terugkomen. b. Evaluatie De uitvoering van dit voorstel wordt niet geëvalueerd. c. Communicatie Een aandachtspunt blijft de betrokkenheid van de ondernemers voor het gehele proces. Voor alle projectplannen is deze betrokkenheid opgenomen in het verdere proces. Er zal op regelmatige basis gecommuniceerd worden over de betreffende projectplannen. De centrale kernboodschap voor deze fase inclusief een opzet voor het communicatieplan is gereed maart 2021, zodat algemene communicatie naar de stakeholders daarna kan plaatsvinden. Deze wordt opgesteld door de communicatiemedewerker van de Greenport West Holland. De communicatie voor de specifieke projecten is opgenomen in de projectplannen. Het college van Pijnacker-Nootdorp,

H. Hulswit secretaris (plv.)

pagina

7/7

mw. F. Ravestein burgemeester