Raadsvoorstel normaliseren en de-medicaliseren

Aanbiedingsnota raad

beeldvorming op

3 juni 2021

oordeelvorming op

17 juni 2021

besluitvorming op

24 juni 2021

invullen organisatie zaaknummer

1244452

berichtnummer

1123259

voorstel over portefeuillehouder behandeld in college

Normaliseren en de-medicaliseren Marieke van Bijnen 11 mei 2021

afdeling

Beleid

besluit

Ja

bijlagen

1. Korte oplegnotitie normaliseren en de-medicaliseren 2. Notitie normaliseren en de-medicaliseren 3. Advies van de Adviesraad Sociaal Domein 4. Reactie college naar de Adviesraad Sociaal Domein

pagina

1/6

Aanbiedingsnota raad

Gevraagde beslissing Wij stellen u voor de notitie Normaliseren en de-medicaliseren vast te stellen en daarmee in te stemmen met de volgende leidende principes als kaders voor de inrichting en uitvoering binnen het sociaal domein: 1. Ouders zijn de eerst verantwoordelijke en het best in staat om een gezonde ontwikkeling bij hun kinderen te stimuleren. Kwetsbare kinderen en jongeren die hulp nodig hebben zullen wij passen de ondersteuning bieden. 2. We werken aan het vergroten van zelfvertrouwen en weerbaarheid van ouders, kinderen en jongeren. We erkennen veerkracht en eigen kracht. 3. Niet elke kwetsbaarheid of moeilijkheid hoeft een probleem te zijn of te worden voorzien van een label. We willen minder stigmatiseren en labelen. 4. We werken aan acceptatie van vallen en opstaan in opvoeden en opgroeien. Niet elk ervaren probleem vraagt om formele hulp of ondersteuning ( verandering van de mindset/verandering van de ‘norm’. 5. We streven naar samenredzaamheid. Inwoners helpen en ondersteunen elkaar. 6. We sturen op resultaat met het principe ‘goed is goed genoeg’. 7. Versterken van de top tien beschermende factoren van het NJI voor positieve ontwikkeling van kinderen en jongeren. 8. We zetten in op preventie. We maken graag gebruik van de vele vrijwilligers en initiatieven in het voorliggend veld. We zorgen voor een toegankelijk en passend aanbod. 9.

We gaan uit van talent en mogelijkheden i.p.v. onmogelijkheden. 10. Normaliseren is een werkwoord. We doen het samen, samenwerking met partners is essentieel. Ieder vanuit zijn eigen rol en verantwoordelijkheid. Inleiding In oktober 2020 heeft u de Interventienota ‘Grip op het sociaal domein’ vastgesteld. Hierin is een breed scala aan besparingsmaatregelen ontwikkeld, die ervoor moeten zorgen dat de kosten binnen het sociaal domein op korte en op lange termijn beheersbaar blijven. Deze maatregelen zijn onderverdeeld in technische maatregelen, regionale maatregelen en bestuurlijke en politieke maatregelen. In dit voorstel wordt nader ingegaan op de uitwerking van P1 maatregel (politieke maatregel) normaliseren en de-medicaliseren uit het interventieplan. Met deze maatregel willen we normaliseren doorlopend meer kracht bijzetten, zetten we in op het aanpassen van de huidige normen en verwachtingen in de samenleving en daarnaast op minder labelen. Deze nieuwe mindset en het aanscherpen van de randvoorwaarden om voor jeugdhulp in aanmerking te komen moet leiden tot kwaliteitsverbetering en kostenbeheersing van de jeugdhulp. Dat willen we onder andere realiseren door niet te snel dure vormen van jeugdhulp in te zetten voor lichtere problematiek. We willen vaste patronen doorbreken en genoegen nemen met ‘goed genoeg’ in plaats van te streven naar het maximaal wenselijke.

Hierdoor komt een verschuiving in de ondersteuning die we bieden, meer ondersteuning vanuit het voorliggend veld in plaats van doorverwijzingen naar de jeugdhulp. Dit vraagt om een nieuwe mindset/cultuurverandering. Dit is met name gericht op minder stigmatisering (labelen), normalisering en de mindset dat opvoeden en opgroeien gaat met vallen en opstaan. We hebben hiervoor leidende principes opgesteld. Deze leidende principes zijn mede tot stand gekomen door de input die wij hebben opgehaald in het participatietraject. Daarnaast gaan we ouders en jeugd stimuleren om op eigen kracht verantwoordelijkheid te nemen en tot oplossingen te komen, waarbij het benutten van het eigen netwerk een belangrijke rol kan spelen. De belangrijkste rol is aan jeugd, opvoeders en buurtbewoners zelf. Zij zijn zelf verantwoordelijk voor het opvoeden en opgroeien van jeugdigen. Hierbij is het belangrijk om helder te zijn over de rollen en verantwoordelijkheden die bij de verschillende partijen horen. De onderlinge samenwerking tussen alle betrokken partijen is complex en vraagt om gemeentelijke regie.

pagina

2/6

Aanbiedingsnota raad

Wat willen wij bereiken? In het interventieplan is normaliseren en de-medicaliseren opgenomen met als doel dat we in 2021 het aantal verwijzingen naar jeugdhulp met 5% laten dalen. We willen gericht kosten besparen en kwaliteit toevoegen aan het sociaal domein door:  Duidelijkheid in wat we niet onder jeugdhulp verstaan: Door het ‘open karakter’ van de Jeugdwet ontbreekt het nu aan duidelijkheid wat we wel en niet onder jeugdhulp verstaan. Door het stellen van grenzen en van richtlijnen wordt duidelijk wat we er in ieder geval niet onder verstaan. We gaan de leidende principes eerst toepassen en op basis van de ervaringen en eventuele nieuwe ontwikkelingen bekijken of verdere aanscherping nodig is van de verordening en beleidsregels jeugdhulp.  Beter passende en gerichte jeugdhulp: We scherpen de randvoorwaarden om voor jeugdhulp in aanmerking te komen aan, zodat jeugdhulp gerichter en dus ook passender ingezet kan worden. Passende hulp of ondersteuning kan ook gevonden worden in het voorliggend veld.  Meer verantwoordelijkheid voor inwoners: We leggen voor lichte ondersteuningsvragen meer verantwoordelijkheid bij de inwoners. Zij moeten een groter beroep doen op hun eigen kracht, sociaal netwerk, informele hulp en algemene voorzieningen. Met als doel dat er minder kinderen en jongeren gebruikmaken van de jeugdhulp. Argumenten 1a.

De extra maatregelen moeten resulteren in betere beheersbaarheid en lagere kosten Het doel is het aantal verwijzingen naar jeugdhulp met 5% te laten dalen, waarbij we vanaf 2021 een financieel effect verwachtten van € 31.590, vanaf 2022 en verder € 94.775. Dit doen we door middel van het stellen van grenzen, meer gebruik te maken van het voorliggend veld en indien nodig nog verder aanscherpen van kaders en richtlijnen. 1b. Uit de cijfers blijkt dat de jeugdhulptrajecten langer en intensiever worden. Daarom gaan we meer resultaatgericht sturen op de jeugdhulp Hiervoor gaan we samen met jeugdhulpaanbieders bespreken wanneer de geboden hulp ‘goed genoeg’ is. We verwachten dat ze afschalen van jeugdhulp wanneer dat mogelijk is en dat ze hierin samenwerken met de preventieve partners. We merken dat hulpverleners, maar ook ouders en kinderen/ jongeren soms moeilijk kunnen stoppen met de ontvangen ondersteuning. Dit is een cultuuromslag en dat heeft tijd nodig. Stimuleren van bewustwording is hierbij van groot belang. 2a. De leidende (normaliserende) principes van opvoeden en opgroeien gebruiken we om richting te geven aan het handelen van professionals en we passen ze toe in de omgang met partners en inwoners Deze principes zorgen voor een nieuwe mindset (cultuuromslag) binnen de uitvoering van de taken in het kader van de Jeugdwet. Ze worden de basis voor een duurzame werkwijze.

Daarbij is ons uitgangspunt, dat ouders als eerste verantwoordelijk zijn voor het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De leidende principes bieden uw raad mogelijkheden om invulling te geven aan zijn kaderstellende en controlerende rol. Kortom: deze leidende principes zijn de linking pin tussen de visie en de doelen van onze organisatie en de vertaling naar inrichting en uitvoering. De leidende principes zijn daarbij een soort gezamenlijk kompas. Het gesprek blijven aangaan ( met subsidiepartners, kernteam en inwoners) maakt dat je actief de principes toepast en dat het uiteindelijke doel, de maatschappelijke resultaten worden behaald. 2b. Vaste patronen doorbreken en genoegen nemen met ‘goed genoeg’ in plaats van te streven naar het maximaal wenselijke Hierdoor komt een verschuiving in de ondersteuning die we bieden, meer ondersteuning vanuit het voorliggend veld in plaats van doorverwijzingen naar de jeugdhulp. Daarnaast is het essentieel dat professionals het gesprek aangaan met elkaar over dit onderwerp. Dat ze het met elkaar hebben over wat passend is, hoe de eigen kracht van een gezin aangesproken kan worden en hoe het gezin te ondersteunen in de zelfregie.

pagina

3/6

Aanbiedingsnota raad

2c. We gaan uit van normaliseren en minder problematiseren Een belangrijk gegeven is dat opgroeien en opvoeden gaat met vallen en opstaan. Het gaat niet altijd vanzelf, gewone obstakels horen bij het leven. Dat hoeft niet altijd problematisch te zijn. We vinden het belangrijk dat jeugdigen mogen zijn wie ze zijn. We moeten met elkaar accepteren dat ieder kind anders is. Niet elke afwijking van ‘de huidige norm’ of ontwikkeling in gedrag is een probleem of moet worden voorzien van een label, diagnose of behandeling. Terughoudendheid met testen in het streven om te normaliseren en niet te problematiseren is nodig. Ook het aanpassen van ‘de huidige norm’ is daarbij van belang. 3. Kwaliteitsverbetering van de ondersteuning We zorgen dat de kinderen de hulp krijgen die ze nodig hebben. De ondersteuning door het kernteam is gericht op de oplossing en niet op hulpverlening. Dit betekent adequater ondersteunen met voldoende uitdaging voor de inwoner om zelf regie te houden. 4. De Adviesraad Sociaal Domein heeft een positief advies afgegeven (zie bijlage) Ook is de notitie aangevuld met de inbreng van de Adviesraad Sociaal Domein. Kanttekeningen Bij de opvoeding van kinderen of het veranderen van een eigen leefstijl wordt het doorbreken van een ongewenst patroon moeilijker naarmate dat patroon langer loopt.

Hoe meer er kan worden ingezet aan eigen mogelijkheden, talenten en context, hoe groter de kans dat het ongewenste patroon doorbroken wordt. Normalisering is een mindset en dat heeft langere tijd nodig. Door het stellen van grenzen, uit te gaan van het principe ‘goed is goed genoeg’ in plaats van te streven naar het maximaal wenselijke komt een verschuiving in de ondersteuning die we bieden. Hierdoor wordt meer ondersteuning vanuit het voorliggend veld geboden in plaats van doorverwijzingen naar de jeugdhulp. Dit wordt meegenomen in de visie voorliggend veld (P3 maatregel), die voor 2022 op de planning staat. Bij eventueel verdere aanscherping en kaders bij jeugdhulp is het een mogelijk risico dat problemen achteraf groter zijn of worden. Beleidskaders a. Binnen welk programma past het voorgestelde besluit? Programma 7. Individuele voorzieningen b. Welke beleidskaders zijn van belang? Visie op het sociaal domein Preventief jeugdbeleid 2015 c. Duurzaamheid N.v.t. Wat gaan wij daarvoor doen? We bouwen voort op waar we mee bezig zijn en gaan de komende tijd inzetten op:  Ouders ondersteunen en vertrouwen geven, door uit te gaan van ‘goed genoeg’ ouderschap. De mogelijkheden en talenten van het kind en de rest van het gezin vormen het vertrekpunt.

 In samenwerking met partners, bijvoorbeeld uit het onderwijs, welzijn en/of vrije tijd, creëren we ontmoetingsplekken en activiteiten voor ouders, kinderen en jongeren. Hiermee faciliteren we de mogelijkheden om het sociale netwerk van ouders, kinderen en jongeren te versterken.  In samenwerking met vrijwilligersorganisaties organiseren we sportieve- en culturele activiteiten voor jeugdigen. Hiervoor zijn vanwege coronatijd extra subsidies beschikbaar gesteld vanuit het Rijk.

pagina

4/6

Aanbiedingsnota raad

 



 



   

Het is bedoeld om de dialoog met jongeren te starten, activiteiten te organiseren en om extra aandacht te geven aan de mentale weerbaarheid en zelfvertrouwen van jongeren. De ervaringskennis van de professionals in de praktijk gaan we nog beter benutten bij het maken van keuzes in ons jeugdbeleid. Stimuleren van de dialoog tussen het onderwijs en de jeugdhulp. En we werken aan een afwegingskader onderwijs/ jeugdhulp. Dit is cruciaal voor de realisatie van integrale ondersteuning rond jeugdigen en gezinnen. Ook geeft dit inzicht in waar een bepaalde hulpvraag past. De Regiovisie Jeugdhulp moet hier een bijdrage aan gaan leveren. Het is ook één van de speerpunten in de Ondersteuningsplannen 20212025 van het Passend onderwijs. De jeugdgezondheidszorg (JGZ) is een belangrijke schakel wanneer het gaat om de toegang tot jeugdhulp en de preventieve vormen van ondersteuning (het voorliggend veld). Beide onderwerpen zijn belangrijke actoren in de transformatie van jeugdhulp en het sturen op normalisering. We gaan de JGZ beter benutten in het preventieve voorveld. Zij zien ouders als eerste en zijn daardoor in staat om ouders de ondersteuning te bieden, die nodig is om te werken aan het zelfvertrouwen. Voor de JGZ betekent dit een doorontwikkeling in het normaliseren en vraaggerichter werken. Verbeteren van het registratiesysteem voor jeugdhulp.

We maken daarmee inzichtelijk wanneer er door het kernteam wordt op- en afgeschaald in de geboden hulp. Dit inzicht helpt onze organisatie om het gesprek te voeren over de geboden hulp. We gaan door middel van contractmanagement meer sturen op de zakelijke samenwerking met aanbieders. We maken een routekaart/stroomschema, zodat duidelijk is welk aanbod wanneer plaatsvindt. Hierbij is nadrukkelijk aandacht voor de positionering van informele hulp. Om het normaliseren en de-medicaliseren meer kracht bij te zetten, wordt een korte video ontwikkeld over opvoeden en opgroeien in onze gemeente. Samen gaan we aan de slag om de bestaande patronen (problematiseren) te doorbreken. Het is belangrijk dat de gemeente hier ruimte voor geeft. Ook worden er nog bijeenkomsten georganiseerd om dit thema meer kracht bij te zetten.

Wat gaat het kosten? Met de uitvoering van het beleid zijn geen extra kosten gemoeid. We verwachten een positief financieel effect van € 31.590 in 2021 en vanaf 2022 en verder € 94.775. "In verbinding" Voor de realisatie van deze maatregel is gebruik gemaakt van een participatietraject. De aftrap van het participatietraject vond plaats op 27 januari 2021, dit was voor de leden van de gemeenteraad en de Adviesraad Sociaal Domein. We zijn vervolgens in gesprek gegaan met: medewerkers uit de interne organisatie, ouders, jongeren, maatschappelijke partners en subsidiepartners. Uit de bijeenkomsten en de gesprekken hebben wij mooie voorbeelden en ervaringen, best practices en aanbevelingen opgehaald. Dit voorstel is afgestemd met de Adviesraad Sociaal Domein. Bijgevoegd vindt u het advies van de Adviesraad Sociaal Domein en de reactie van ons college daarop. Vervolg Normaliseren heeft tijd nodig, het is een cultuurverandering en een verandering van de mindset. Het is belangrijk dat we hieronder nadrukkelijk steeds in gesprek blijven met elkaar en het kracht blijven bijzetten. Hiervoor wordt een maatschappelijk debat georganiseerd. Medio juni/juli 2021 gaan we in gesprek met de aanbieders in de regio (H10), zodat ook zij uitgaan van onze visie op normaliseren en niet van problematiseren.

In het derde kwartaal 2021 worden de Verordening jeugdhulp 2020 en de Beleidsregels jeugdhulp 2021 geëvalueerd.

pagina

5/6

Aanbiedingsnota raad

a. Planning Planning voor de vervolgstappen van deze notitie. Activiteiten Gesprekken jeugdhulpaanbieders Evaluatie verordening en beleidsregels Jeugdhulp Interactieve lezingen/webinars/ Maatschappelijk debat Aanpassen van de verordening en beleidsregels Jeugdhulp Besluit voorleggen aan de gemeenteraad

Datum Juni/ juli 2021 Juli t/m september 2021 September t/m december 2021 September t/m december 2021 Januari 2022

b. Evaluatie In het derde kwartaal 2021 worden de Verordening jeugdhulp 2020 en tevens ook de beleidsregels 2021 geëvalueerd. We gaan de leidende principes eerst toepassen en op basis van de ervaringen en eventuele nieuwe ontwikkelingen bekijken of verdere aanscherping nodig is van de verordening en beleidsregels jeugdhulp. Ook zoeken we hierbij gericht naar clientervaringen om de toepassing van de leidende principes hierop te toetsen. c. Communicatie Voor de uitvoering van dit nieuwe beleid is een communicatieplan ongesteld , voor zowel de interne als de externe communicatie. Het college van Pijnacker-Nootdorp,

H. Hulswit secretaris (plv.)

pagina

6/6

mw. F. Ravestein burgemeester