Raadsvoorstel Concept uitwerking participatiebeleid

Aanbiedingsnota raad

beeldvorming op

1 september 2022

oordeelvorming op

8 of 15 septemer 2022

besluitvorming op

22 september 2022

invullen organisatie zaaknummer

1313089

berichtnummer

1202528

voorstel over portefeuillehouder

Concept uitwerking participatiebeleid Ilona Jense-van Haarst

behandeld in college

12 juli 2022

afdeling

Concernstaf

besluit

Ja

bijlagen

Concept Beleidsstuk Denkwijzer Concept Beleidsstuk Werkwijzer Concept Handleiding initiatiefnemers Plan van aanpak participatietraject over het participatiebeleid

pagina

1/6

Aanbiedingsnota raad

Gevraagde beslissing 1. het concept-beleid vast te stellen en vrij te geven voor een inspraakprocedure volgens de geldende inspraakverordening; 2. voor de implementatie en uitvoering van het participatiebeleid rekening te houden met een structureel budget van ad € 250.000 per jaar en dit mee te wegen in de begroting 2023-2026. Inleiding Op 30 maart 2021 hebben wij de opdracht vastgesteld voor het ontwikkelen van Participatiebeleid. De aanleiding voor die bestuursopdracht is de verplichting die de Omgevingswet met zich meebrengt om participatiebeleid te ontwikkelen en vast te stellen vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet (naar verwachting 1 januari 2023). Deze verplichting richt zich op een aantal instrumenten die horen bij de nieuwe wet. Wij hebben toen besloten de opdracht een bredere scoop mee te geven omdat “burgerparticipatie” van belang is bij alle beleidsterreinen van de gemeente. In lijn met de vastgestelde opdracht en de visie van uw raad is het participatiebeleid uitgewerkt in een Denkwijzer, een Werkwijzer en een Handreiking voor de initiatiefnemers (zie bijlagen). De uitwerking is in lijn met de ambitie zoals verwoord in het Hoofdlijnenakkoord “Bouwen aan de toekomst” 2022-2026. De Denkwijzer verwoordt de visie, de doelstellingen en de principes van participatie in PijnackerNootdorp.

De Werkwijzer bevat handvatten voor de ambtelijke organisatie voor de stappen die nodig zijn in de uitvoering van het beleid. De handreiking is bedoeld voor initiatiefnemers om hen te helpen om in lijn met het gemeentelijk beleid en in de geest van de Omgevingswet - vorm te geven participatie over hun initiatief. Input voor de verschillende documenten is opgehaald uw raad tijdens de inspiratiesessie over het thema op 1 september 2021, bij de ambtelijke organisatie en enkele stakeholders/inwoners die ervaring hebben met participatietrajecten van de gemeente of met initiatieven in het fysieke domein. Voor de inhoud van het beleid wordt verwezen naar de conceptversies van de Denkwijzer, Werkwijzer en Handreiking. Hieronder volgt een korte samenvatting van de visie en principes voor het participatiebeleid zoals verwoord in de Denkwijzer. Visie Participatie is voor de gemeente Pijnacker-Nootdorp een belangrijk middel om in verbinding te zijn met de samenleving, interactie tot stand te brengen en samen vorm te geven aan beleid en ontwikkelingen binnen die samenleving. De kennis, kunde en kracht uit de samenleving helpen de gemeente om beter en passender beleid te maken en beter afgewogen besluiten te nemen. Andersom geeft participatie de samenleving de mogelijkheid om de gemeente te laten zien hoe zij staat tegenover beleid en ontwikkelingen en wat zij vindt dat beter of anders kan.

Daarmee kan zij ook laten zien hoe groot het draagvlak is voor dit beleid of die ontwikkelingen. De zeven principes voor participatiebeleid Om vorm te geven aan het beleid gaan we werken vanuit zeven principes als basis voor de manier waarop de participatie in Pijnacker-Nootdorp vorm krijgt. Elk principe houdt een belofte in: wat mag de samenleving van de gemeente verwachten? 1. We zijn transparant & open over het doel van de participatie en de participatieruimte, en zorgen voor begrijpelijke en regelmatige communicatie. We stellen relevante informatie, documentatie en deskundigheid ter beschikking zodat belanghebbenden hun eigen mening en ideeën over het participatie-onderwerp kunnen vormen. Zo stemmen we onze eigen verwachtingen en die van belanghebbenden op elkaar af en geven daar aan het begin en tijdens het traject duidelijkheid over. 2. We hebben vroegtijdig aandacht voor participatie. Participatie is een vast onderdeel van de (beleids)ontwikkeling en we streven ernaar participatie onderdeel te maken van de oriëntatie- of

pagina

2/6

Aanbiedingsnota raad

beleidsvoorbereidende fase. Dus ook op het moment dat we het zelf nog niet zo goed weten. Hierdoor overvallen we belanghebbenden niet met nieuw beleid of een nieuwe ontwikkeling. 3. We maken een participatieplan op maat, gebaseerd op een zorgvuldige analyse van de opgave, de impact en de belanghebbenden. Iedere opgave vraagt immers een eigen aanpak die is afgestemd op het doel van de participatie, de grootte en impact van de opgave, de behoeften van de belanghebbenden en de participatieruimte. 4. We hebben de intentie te weten wat er leeft onder belanghebbenden. We willen het plan voor de (beleids)ontwikkeling verrijken met hun inbreng. We luisteren goed, staan open voor alternatieven en kunnen zo een betere belangenafweging maken. We stellen voldoende tijd en budget hiervoor beschikbaar. 5. We hebben aandacht voor (verschillende) groepen belanghebbenden, ook die moeilijker bereikbaar zijn, en zetten participatievormen en middelen op maat in. We doen ons best om ook de mening, vragen en ideeën van die belanghebbenden in beeld te krijgen voor wie het deelnemen aan een bijeenkomst of enquête minder vanzelfsprekend is. 6. We zijn duidelijk over wat er met de inbreng van deelnemers gebeurt en met welke inbreng niets gebeurt. Dit doen we door een terugkoppeling aan de deelnemers en andere belanghebbenden te geven over resultaat en besluitvorming. 7.

We maken het leuk om mee te doen aan de participatie. We doen ons best om vormen en middelen in te zetten die laagdrempelig en toegankelijk zijn én belanghebbenden enthousiast maken deel te nemen. We vieren het resultaat dat we gezamenlijk met de participanten hebben bereikt: een beter plan en/ of meer draagvlak. Participatiebeleid Omgevingswet De Omgevingswet vereist dat de overheidsorganen Participatiebeleid vaststellen. De wet beoogt daarmee dat er bewust wordt stilgestaan bij het belang van participatiebeleid en dat wordt bepaald hoe vorm te geven aan het beleid en uitvoering te geven aan (burger)participatietrajecten bij uitvoering van de wet. Met de geformuleerde visie in de Denkwijzer en de Werkwijzer voldoen wij - na vaststelling van het definitieve beleid door uw raad - aan de eis van de wet. Met de Handreiking voor de initiatiefnemers faciliteren wij initiatiefnemers om hun verantwoordelijkheid te nemen in het betrekken van de omgeving bij hun initiatief. De Omgevingswet geeft een grotere verantwoordelijkheid aan initiatiefnemers om de omgeving mee te nemen bij een ontwikkeling die de belangen van de omgeving raakt. De Handreiking voor participatie door initiatiefnemers is bedoeld als hulpmiddel voor hen om een participatietraject vorm te geven en de omgeving te betrekken, passend bij de stappen die de gemeente belangrijk vindt bij participatie.

Ondanks de grotere verantwoordelijkheid die de wet beoogt voor de initiatiefnemer, is deze in beginsel niet verplicht om aan participatie te doen. Bij een aanvraag omgevingsvergunning geldt een motiveringsplicht voor de initiatiefnemer/aanvrager. De aanvrager moet beschrijven of en op welke manier er participatie heeft plaatsgevonden. Een aanvraag mag daarom niet geweigerd of buiten behandeling gelaten worden omdat een aanvrager niet aan participatie heeft gedaan. Hierop geldt wel een uitzondering. Uw raad kan gevallen van buitenplanse omgevingsplanactiviteiten aanwijzen waarbij participatie verplicht is voor een aanvraag omgevingsvergunning (artikel 16.55, zevende lid Omgevingswet). Een voorstel hiervoor volgt in december 2022 vaststelling van het participatiebeleid. De Omgevingswet leidt tot verschillende nieuwe instrumenten en bijbehorende procedures. Er wordt gewerkt aan een Nota sturing fysieke leefomgeving waarin deze procedures op maat worden uitgewerkt. De Nota sturing fysieke leefomgeving gaat straks enkel op hoofdlijnen in op het thema participatie. De nota beschrijft de plaats van participatie in het proces van elk instrument en de

pagina

3/6

Aanbiedingsnota raad

rolverdeling die we bij een participatietraject hanteren. De invulling van de participatie wordt in het voorliggende conceptbeleid beschreven. Daarbij is het belangrijk om op te merken dat participatie volgens de Omgevingswet ‘vormvrij’ is; de gemeente kan niet voorschrijven hoe participatie wordt georganiseerd, bijvoorbeeld met een bewonersavond of enquête. Het participatiebeleid gaat daarom in de Werkwijzer in op hoe participatie zo goed mogelijk vorm kan krijgen, door middel van een gedegen proces van afwegingen over het doel, het niveau en de mate van participatie. Dat dit proces goed geborgd moet worden in de organisatie spreekt voor zich. Participatie vergt een andere manier van werken van zowel de bestuurlijke als de ambtelijke organisatie. Wat willen wij bereiken? Met de doorontwikkeling van het participatiebeleid willen wij bewust stilstaan bij de visie die wij als gemeente hebben op (burger)participatie en bij de principes die van belang zijn om burgerparticipatie vorm te geven. Wij willen het participatiebeleid op een gestructureerde, transparante en zorgvuldige wijze uitvoeren om structureel te investeren in het vertrouwen tussen ons als lokale overheid en de inwoners /ondernemers.

Participatie draagt bij aan meer betrokkenheid van de samenleving, beter beleid, en snellere planvorming omdat met participatie de verwachting is dat het aantal zienswijzen en daarmee de procedures afnemen. Argumenten 1. Een inspraakprocedure kan conform de huidige inspraakverordening opgestart worden door het orgaan dat het beleid gaat vaststellen. Het definitief vaststellen van participatiebeleid is een bevoegdheid van uw raad. Door het inrichten van een inspraakprocedure geeft u de samenleving de gelegenheid om een zienswijze in te dienen. Deze procedure kan naast het participatietraject dat wij uitvoeren om actief feedback op te halen bij inwoners en stakeholders uit de gemeente.

pagina

4/6

Aanbiedingsnota raad

2.

Om het beleid te implementeren is het nodig om budget beschikbaar te stellen voor inzet van capaciteit, specifieke scholing, training en als werkbudget voor de uitvoering van participatietrajecten bij projecten waarbij geen specifiek budget voor participatie is geraamd. Met de uitwerking van het beleid streven wij naar een gestructureerde en zorgvuldige uitvoering van het participatiebeleid. Participatietrajecten gaan vaak over onderwerpen die verschillende belangen raken in een soms ingewikkeld krachtenveld. Een traject loopt vaak onvoorspelbaar en vraagt om flexibiliteit en wendbaarheid. Naarmate een traject complex is, vraagt dit meer tijd en capaciteit.

Kanttekeningen 1. Het gaat hier om de structurele kosten die gemoeid zijn met de implementatie van het participatiebeleid. Bij grotere participatietrajecten wordt apart budget geraamd voor een participatieproces. Dit advies gaat niet in op de algemene kosten voor de invoering van de Omgevingswet. De invoering van de Omgevingswet brengt zowel op inhoud als op de uitvoeringskosten een uitdaging met zich mee voor gemeenten. Een betere en snellere uitvoering van wetgeving en een zorgvuldig en transparante wijze van participatie met de omgeving vragen meer tijd en meer geld, zeker gedurende de implementatie en de transformatiefase tot en met 2029. Dit is nog steeds onderwerp van gesprek tussen het Rijk en de VNG omdat er in het verleden uitgegaan is van een kostenneutrale invoering van de nieuwe wet. Gemeenten worden nauwelijks gecompenseerd voor de invoering van de wet, terwijl verschillende onderzoeken hebben uitgewezen dat er veel kosten gemoeid zijn met de implementatie hiervan. In de meicirculaire is aangekondigd dat gemeenten een tegemoetkoming gaan ontvangen voor 2022. Voor onze gemeente gaat het om een bedrag van bijna vier ton. Verwerking hiervan wordt verwacht via de septembercirculaire. Budget voor de komende jaren is nog onderwerp van gesprek. Wij brengen op dit moment de overige kosten voor de implementatie van de wet voor de komende jaren in beeld.

Verschillende tempo- en inhoudelijke keuzes spelen hierbij een rol. Het is daarom nog niet mogelijk een compleet beeld te schetsen in 2022. Het uitgangspunt nu is dat het ruimtelijk beleid binnen vijf jaren omgezet wordt van oud naar nieuw in de zogenoemde programma’s. De huidige bestemmingsplannen dienen uiterlijk eind 2029 volledig omgezet te zijn in het omgevingsplan. Wij werken aan een concreter beeld voor de jaren 2023, 2024 en zullen aanvullend op dit advies een voorstel doen voor de noodzakelijke extra kosten om de wet te implementeren en de vastgestelde Omgevingsvisie 2050 uit te voeren. Beleidskaders a. Binnen welk programma past het voorgestelde besluit? Programma 1. Ruimte en Wonen Programma 9. Bestuur en dienstverlening b. Welke beleidskaders zijn van belang? Hoofdlijnenakkoord “Bouwen aan de toekomst” 2022-2026. c. Duurzaamheid Niet van toepassing Wat gaan wij daarvoor doen? Wij gaan een participatietraject uitvoeren in de lijn met het uitgewerkte concept-beleid. Wij gaan de te ontvangen zienswijzen beantwoorden en waar nodig en mogelijk verwerken. Daarna stellen wij een definitief concept op van het beleid en leggen deze aan de raad voor ter besluitvorming.

pagina

5/6

Aanbiedingsnota raad

Wat gaat het kosten? Voor het uitvoeren van participatiebeleid in de gemeente is het nodig om budget beschikbaar te stellen voor inzet van capaciteit, specifieke scholing, training en als werkbudget voor de uitvoering van participatietrajecten bij projecten waarbij geen specifiek budget voor participatie is geraamd. Voorgesteld wordt om een structureel budget van € 250.000 op te nemen voor nieuw beleid in de begroting 2023. "In verbinding" Het participatiebeleid is ontwikkeld in samenwerking met de interne organisatie, uw raad en enkele stakeholder uit de gemeente. Na vaststelling van de conceptstukken door het college, wordt het beleid voorgelegd aan de samenleving voor feedback en inhoudelijke inbreng. De participatie krijgt vorm via fysieke bijeenkomsten en digitale werkwijzen. Daarnaast wordt – na vaststelling door de raad - een ter inzage procedure voorgesteld om de samenleving de gelegenheid te geven een zienswijze in te dienen. Vervolgproces:  Na vaststelling van het conceptbeleid worden de documenten vrijgegeven voor participatie. Dit traject wordt opgestart door ons door actief gesprekken te voeren over het concept-beleid en feedback op te halen bij de samenleving.  Uw raad kan het conceptbeleid vrijgeven voor een inspraakprocedure waarbij iedereen de gelegenheid heeft voor het indienen van een zienswijze.

 De inbreng uit het participatietraject en de formele zienswijzen kan worden verwerkt in een definitief document dat uw raad kan vaststellen. Vaststelling van het Participatiebeleid is beoogd voor januari/februari 2023.

Het college van Pijnacker-Nootdorp,

Jan-Paul Woudstra secretaris

pagina

6/6

Björn Lugthart burgemeester