Raadsvoorstel Concept Energietransitieplan

Aanbiedingsnota raad

beeldvorming op

12 mei 2021

oordeelvorming op

19 mei 2021

besluitvorming op

27 mei 2021

invullen organisatie zaaknummer

1229502

berichtnummer

1110123

voorstel over

portefeuillehouder

behandeld in college

Concept Energietransitieplan Frank van Kuppeveld 13 april 2021

afdeling

Beleid

besluit

Ja

bijlagen

1. Concept Energietransitieplan 2021 (kenmerk 20210329) 2. Samenvatting Energietransitieplan 2021 (volgt) 3. Participatieverslag Transitievisie Warmte (kenmerk 12910171)

pagina

1/7

Aanbiedingsnota raad

Gevraagde beslissing Wij stellen u voor: 1. het concept Energietransitieplan 2021 vast te stellen; 2. het concept Energietransitieplan 2021 voor zienswijzen vrij te geven. Inleiding De energietransitie betekent de overgang van energie uit fossiele brandstoffen zoals aardgas en steenkolen naar volledig duurzaam opgewekte energie. De energietransitie raakt iedereen. Het Nationaal Klimaatakkoord en de gemeentelijke ambities zijn helder. De doelstelling is om in 2050 CO2neutraal te zijn. Het jaar 2050 lijkt ver weg, maar de opgave is groot, namelijk het creëren van een nieuwe duurzame energievoorziening. Om dit tijdig te realiseren, is het zaak nu te bewegen en de koers te bepalen. In februari 2020 heeft uw raad de concept-Energiemix vrijgegeven voor de participatie. De Energiemix is de basis voor het concept Energietransitieplan, de Regionale Energiestrategie en het energiedeel van de Omgevingsvisie. In het klimaatakkoord is afgesproken dat iedere gemeente voor eind 2021 een Transitievisie Warmte vaststelt. In deze aanbiedingsnota ligt het concept Energietransitieplan voor. Dit is de verzameling van de Energiemix, de Transitievisie Warmte en de visie op opwek van duurzame elektriciteit. In het document staat onze ambitie en koers voor een energieneutraal Pijnacker-Nootdorp in 2050.

Voor warmte en elektriciteit is de koers voor de komende jaren bepaald en zijn ambities verwoord voor 2030, 2040 en 2050. De ruimtelijke impact van de Energiemix is meegenomen in het participatietraject van de Omgevingsvisie. De Regionale Energiestrategie Rotterdam Den Haag en de Omgevingsvisie worden u separaat aangeboden. Ondanks de Coronacrisis is een uitgebreid participatie- c.q. communicatietraject doorlopen. Wat willen wij bereiken? Het vaststellen van het concept Energietransitieplan, als route/handelingsperspectief om in stappen te komen tot een energieneutraal Pijnacker-Nootdorp in 2050 of zoveel eerder als mogelijk. Argumenten Besparen Alle energie die niet nodig is, hoeft simpelweg ook niet te worden opgewekt. Energiebesparing, zowel warmte als elektriciteit, is een belangrijk aandeel in de realisatie van de ambitie om energieneutraal te worden. Isoleren, energiebesparende apparaten en energiebesparing in het glastuinbouwgebied blijft de komende jaren onze inzet van de campagne “Met Energie Aan de Slag”. Onze bewustwordingscampagne geeft informatie aan onze inwoners over de mogelijkheden tot besparen door het nemen van energiebesparende maatregelen. Energiemix De concept-Energiemix is besproken met de belangrijkste professionele partijen, zoals Stedin, Glastuinbouw Nederland, warmteleveranciers, corporaties en het Milieuplatform.

Uit deze participatieronde zijn geen noemenswaardige opmerkingen gekomen die aanleiding geven om de Energiemix in essentie aan te passen. De ruimtelijke consequenties van de Energiemix zijn in het proces van de omgevingsvisie meegenomen. De belangrijkste twee bevindingen uit de participatieronde met betrekking tot de energietransitie zijn de gereserveerdheid over grootschalige zonnevelden binnen het glastuinbouwgebied en het feit dat er nauwelijks draagvlak is voor grootschalige windenergie binnen de gemeente. In de conceptEnergiemix is aangegeven dat circa 50 hectare zon op land benodigd is om de ambitie van 62 % lokale

pagina

2/7

Aanbiedingsnota raad

opwek te behalen. We zien het als onze verantwoordelijkheid om binnen de gemeente een zo groot mogelijke bijdrage te leveren aan de lokale opwek van duurzame energie en zien deze ruimte vooral in het glastuinbouwgebied op plaatsen waar het de herstructurering niet in de weg staat. De Transitievisie Warmte De participatie rondom de Transitievisie Warmte heeft zich gevormd door eerst met de bewonersvereniging ’s-Gravenhout te verkennen wat hiervoor de meest aansprekende methode is. Op basis van deze verkenning is een vragenlijst opgesteld om nog meer te duiden waar behoefte aan is vanuit de samenleving. Eén van de conclusies is dat het eerste gesprek zo transparant en praktisch mogelijk is. We hebben ervoor gekozen om per buurt/wijk webinars te organiseren, deze zo interactief mogelijk op te zetten, informatie te geven over onze opgave en de weg ernaartoe, de mogelijkheden van aardgasvrije wijken en praktische tips over wat je nu al kan doen. De webinars zijn goed bezocht. In totaal hebben 481 deelnemers live deelgenomen en circa 245 personen hebben de webinars teruggekeken. De webinars zijn op de website www.metenergieaandeslag.nl terug te kijken. Tijdens de webinars zijn veel vragen gesteld en daarop is zoveel mogelijk direct antwoord gegeven. Van de webinars is een verslag opgesteld (zie bijlage Participatieverslag Transitievisie Warmte).

Per wijk is bepaald wat met de huidige kennis, gekoppeld aan de beschikbare bronnen, de meest geschikte methode is om aardgasvrij te worden. De keuze is gebaseerd op diverse onderzoeken die gedaan zijn door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), Stedin (scenario studie), Gasunie, Warmte Samenwerking Oostland (WSO)) en Provincie Zuid-Holland. De verschillende onderzoeken wijken qua beeld niet veel van elkaar af. De belangrijkste afwegingen/overwegingen van de diverse onderzoeken zijn:  betaalbaar;  eerlijk;  haalbaar. Er zijn buurten waarin de oplossingsrichting heel duidelijk is, bijvoorbeeld een collectief warmte systeem op hoge temperatuur (oude centra) of een individuele oplossing (bijv. Ackerswoude en de bedrijventerreinen). Dit heeft voornamelijk met de leeftijd van de woning en isolatiewaarde te maken. Van een aantal buurten liggen oplossingen dichter bij elkaar en is er echt wat te kiezen (bijv. PijnackerZuid). Niet alle buurten kunnen gelijktijdig aardgasvrij worden gemaakt. Er is met de huidige kennis van de techniek, de beschikbaarheid van bronnen en capaciteit (arbeid) een fasering opgesteld. Daar waar een collectief systeem de meest logische richting is, is de fasering mede afhankelijk van de beschikbaarheid van bronnen (geothermie en/of restwarmte). Daar waar een individuele oplossing het meest logisch is, is deze afhankelijkheid minder.

Ook de beschikbaarheid van arbeid heeft invloed op de fasering; we kunnen simpelweg niet alles tegelijkertijd. Daarnaast heeft de markt tijd nodig om zich aan te passen aan de toenemende vraag naar arbeid in de warmtetransitie. We hebben hier als kleine gemeente nauwelijks invloed op. De wijken waar nu al initiatieven zijn en die kansrijk zijn staan als eerste op de planning. In Pijnacker is dit Klapwijk, vanwege de bijdrage vanuit het Programma Aardgasvrije Wijken, het zicht op de realisatie van de geothermiebron in PijnackerOost en het project klimaatbestendig Klapwijk. In Nootdorp gaat het om de wijken Nieuweveen en De Venen, vanwege het zicht op de verduurzaming van het huidige (“Ypenburgse“) warmtenetwerk en de mogelijke uitbreiding daarvan. De buurten en wijken met een individuele warmteoplossing (Ackerswoude en bedrijventerreinen) zijn over een lange periode ingepland omdat elke eigenaar hierin zijn eigen keuze kan maken, ook qua planning. Daarnaast zijn de beschikbaarheid van geothermiebronnen en het zicht op restwarmte grote kansen om in het glastuinbouwgebied snel grote stappen te maken.

pagina

3/7

Aanbiedingsnota raad

Visie op lokale opwek duurzame elektriciteit De voornaamste opwekking van elektriciteit is zonopwekking op daken binnen de bebouwde omgeving. Dit is onvoldoende om de ambitie van 62% lokale opwekking in 2050 in te vullen. Zonopwekking binnen het glastuinbouwgebied (circa 50 ha.) is hiervoor nodig. We zien hiervoor mogelijkheden; door zon op waterbassins, verticale zonnepanelen (tegen de wanden) en op reststroken en overhoeken. Zon op land op overige vrij liggende percelen kan alleen als deze de herstructurering en economische ontwikkeling van het glastuinbouwgebied niet in de weg staan. De verwachting is dat er tussen nu en 2050 voldoende mogelijkheden ontstaan om in het glastuinbouwgebied de ambitie te kunnen te realiseren. Waar dit precies mogelijk is en wat de randvoorwaarden hiervoor zijn onderzoeken we samen met onder andere de sector en verwerken dit in een nog op te stellen uitvoeringsprogramma. De markt in zon heeft zich anders dan de warmte al redelijk goed doorontwikkeld. Er zijn veel marktpartijen die zich profileren en actief zijn in de aanleg van zonnepanelen. Ook aanbieders van grote zonnevelden melden zich regelmatig bij onze gemeente. De laatste jaren zien we een groei van het aandeel hernieuwbare energie door zon. Echter de groei gaat niet vanzelf. De samenleving heeft hier een eigen keuze in. Onze rol is het stimuleren en faciliteren van zon op daken.

Dit doen we met onze campagne “Met Energie Aan de Slag”. De fasering is daarom ook mede afhankelijk van de keuzes van onze samenleving. Regionale Energiestrategie en Omgevingsvisie De uitgangspunten die genoemd zijn in de concept Energiemix zijn opgenomen in de Regionale Energiestrategie Rotterdam Den Haag (RES 1.0). De ruimtelijke consequenties zijn mogelijk gemaakt binnen de Omgevingsvisie. Daarmee ligt de weg zowel regionaal als lokaal open om stappen te maken in de energietransitie en op basis van het concept Energietransitieplan de stap te maken naar de realisatie. Energietransitieplan en uitvoeringsprogramma Flexibiliteit is gewenst, beter gezegd noodzakelijk om telkens te kunnen bijsturen op nieuwe kennis en inzichten. Dit vraagt minimaal een keer om de vijf jaar een integrale acutalisatie van het Energietransitieplan. Bij dit Energietransitieplan hoort ook een uitvoeringsprogramma. Dit zal 2-jaarlijks een update krijgen. Dit uitvoeringsprogramma vertaalt het Energietransitieplan in concrete acties voor de komende 5 jaar voor warmte, elektriciteit en mobiliteit. De ambities worden jaarlijks gemonitord. De tussenstappen in 2030, 2040 en 2050 zijn daarvoor de referentie. Indien nodig worden visie en uitvoeringsprogramma tussentijds aangepast en geactualiseerd. Wij stellen voor het concept Energietransitieplan vast te stellen en vrij te geven voor zienswijzen.

Kanttekeningen Draagvlak Voor elke oplossingsrichting is draagvlak benodigd. Het concept Energietransitieplan is een richting. De samenleving heeft het laatste woord. De gemeente heeft geen enkel middel om de energietransitie af te dwingen. Het juridisch kader hiervoor ontbreekt. Dat betekent dat we pas stappen kunnen zetten als ook de samenleving zich in groten getale achter de visie zet en zelf stappen onderneemt. Haalbaar en betaalbaar is een drijfveer om stappen te zetten. De gemeente heeft een aanjagende rol. We werken aan bewustwording en draagvlak, vooral door het informeren en faciliteren van de samenleving (via de campagne “Met Energie Aan de Slag”, het energieloket, de energiescans en duurzaamheidsleningen). Groengas en waterstof We kunnen vooralsnog geen rekening houden met grootschalige toepassingen van groengas en waterstof, simpelweg omdat er onvoldoende medium beschikbaar is. Hiermee volgen we het uitgangspunt van de RES en van de landelijke overheid. Groengas en waterstof kunnen mogelijk als eindoplossing toegepast worden op plaatsen waar maatwerk nodig is (zoals onze buitengebieden) en op

pagina

4/7

Aanbiedingsnota raad

plaatsen waar een extra voorziening moet komen voor de piekbelasting (zeer koude dagen). Een collectief warmtesysteem, gevoed door geothermie, kan bijvoorbeeld een back-up en piekbelasting hebben van waterstof. Fasering De fasering van de aanleg van collectieve netten is sterk afhankelijk van de beschikbaarheid van bronnen. We gaan ervan uit dat de geothermiebronnen binnen onze gemeente als eerste beschikbaar komen, daarom zijn de wijken Nieuweveen, De Venen en Klapwijk en de glastuinbouwgebieden Noukoop en Pijnacker-Oost als eerste opgenomen. Indien deze bronnen om welke reden dan ook niet beschikbaar komen en andere warmte, zoals restwarmte, eerder beschikbaar is, kan het zijn dat deze fasering opnieuw bekeken moet worden. Kosten De verschillende mogelijkheden voor aardgasvrij zijn qua maatschappelijke kosten in verhouding met elkaar vergeleken. De exacte kosten per woning kunnen nog niet worden bepaald worden. Dit is sterk afhankelijk van de maatregelen die in de woning genomen moet worden en randvoorwaarden zijn nog nader uit te werken wet- en regelgeving. Maar gezien het relatief goede isolatiegraad van de woningen in onze gemeente zijn verplichte dure isolatiemaatregelen niet op grote schaal nodig. De kosten voor de energietransitie zullen dan ver beneden het gemiddelde van € 40.000,-- liggen, dit gemiddelde is recent in het landelijk nieuws genoemd.

Het blijft natuurlijk altijd goed om woningen te isoleren, maar dit kan dan prima op momenten dat woningeigenaren vervangingsinvesteringen doen of verbouwen. Benodigde inzet In heel Nederland werken we aan de energietransitie; dit vraagt veel inzet. Via de VNG wordt beschikbaarheid van personeel en de benodigde middelen op landelijk niveau bespreekbaar gemaakt. Beleidskaders a. Binnen welk programma past het voorgestelde besluit? Programma 8. Duurzaamheid en veiligheid b. Welke beleidskaders zijn van belang? De startnotitie Energietransitieplan is in februari 2019 door de raad vastgesteld. Het Energietransitieplan is hiervan het eindresultaat en tevens het begin van ons stappenplan. c. Duurzaamheid Deze aanbiedingsnota raad staat geheel in het teken van een energieneutraal Pijnacker-Nootdorp Wat gaan wij daarvoor doen? Wat we gaan doen is beschreven in het concept Energietransitieplan, derhalve verwijzen we naar de inhoud hiervan. Wat gaat het kosten? De energietransitie kost geld en inzet van onze gemeente. De gemeentelijke kosten voor de energietransitie zijn door de VNG onderzocht en bespreekbaar gemaakt bij de regering. Voor de uitvoering van de energietransitie is voor 2021 en 2022 voldoende uitvoeringsbudget beschikbaar. In november wordt het definitieve Energietransitieplan inclusief een uitvoeringsprogramma aan de raad voorgelegd.

In het uitvoeringsprogramma zullen ook de benodigde uitvoeringskosten opgenomen worden. Deze kosten kunnen dan bij de Kadernota 2022 afgewogen worden. "In verbinding"

pagina

5/7

Aanbiedingsnota raad

Het concept Energietransitieplan heeft een uitgebreid participatie/communicatie traject achter de rug, en ook de komende jaren blijft participatie/communicatie van groot belang. Vanuit onze campagne “Met Energie Aan de Slag” hebben we het concept Energietransitieplan en de bewustwordingscampagne gecombineerd. Dit is gegroeid vanuit de eerste gesprekken met de wijk ’sGravenhout en een vragenlijst online. Een conclusie was: houdt het niet te wollig, maar maak het concreet. We hebben op basis hiervan webinars gehouden. Vanuit de webinars hebben circa 50 inwoners zich gemeld als potentiële ambassadeur voor de energietransitie. Met deze groep zijn twee sessies gehouden; een inhoudelijke sessie over het concept Energietransitieplan en een sessie over de rol van ambassadeur. Het communicatieverslag over deze participatie is als bijlage toegevoegd. Vervolg Het concept Energietransitieplan wordt voor zienswijzen vrijgegeven. Om de samenleving in staat te stellen zienswijzen in te dienen wordt nogmaals het concept Energietransitieplan toegelicht middels webinars en een themapagina in Telstar. Op basis van de zienswijzen wordt een definitief Energietransitieplan opgesteld en ter besluitvorming aan u aangeboden. Op basis van deze visie zullen we samen met de samenleving gedetailleerde wijkuitvoeringsplannen opstellen.

Hoe we dit vorm geven zal in een participatieplan worden opgenomen, en eveneens aan u worden aangeboden. a. Planning De ambitie is om uiterlijk in 2050 energieneutraal te zijn. Dit lijkt ver weg, maar dat is het niet. Grootschalige aanpak in woonbuurten vraagt veel tijd. We moeten nu beginnen, daar waar er nu initiatieven liggen die nu kansrijk zijn. In Noukoop, Ypenburg en Pijnacker-Oost zijn er initiatieven en is er potentie voor geothermiebronnen. Daarnaast verkennen we de mogelijkheden voor een aansluiting op het restwarmtenetwerk. Dit opent de weg om te starten in Pijnacker-Oost (Klapwijk en glastuinbouwgebied) en Nootdorp (Nieuweveen, De Venen en Noukoop). Het energietransitieplan en de uitwerking daarvan doorloopt de volgende stappen: Energietransitieplan: • Raadsbehandeling concept Energietransitieplan: mei 2021 • Zienswijzen procedure: juni tot augustus 2021 • Toelichting op Energietransitieplan door webinars of fysieke bijeeenkomsten: juni 2021 • Verwerken zienswijzen: augustus 2021-september 2021 • Raadsbehandeling definitief Energietransitieplan: november 2021 Uitvoeringsprogramma: • Uitvoeringsprogramma energie: a.i. raad november 2021 Governance: • Eerste discussienota raad Governance: Q2 2021 • Afwegingskader en besluitvorming: Q3 2021 b. Evaluatie Het Energietransitieplan wordt iedere 5 jaar geactualiseerd.

Het Uitvoeringsprogramma wordt iedere 2 jaar geactualiseerd. c. Communicatie Zie “In verbinding”.

pagina

6/7

Aanbiedingsnota raad

Het college van Pijnacker-Nootdorp,

J.P.R. Woudstra secretaris

pagina

7/7

mw. F. Ravestein burgemeester