Raadsvoorstel Aardgasvrij Klapwijk Warmtebedrijf

Aanbiedingsnota raad

beeldvorming op

9 september 2021

oordeelvorming op

16 september 2021

besluitvorming op

23 september 2021

invullen organisatie zaaknummer

1261339

berichtnummer

1139160

voorstel over portefeuillehouder behandeld in college

Aardgasvrij Klapwijk warmtebedrijf Frank van Kuppeveld 17 augustus 2021

afdeling

Beleid

besluit

Ja (2x)

bijlagen

1. Samenvatting marktverkenning governance (GEHEIM) 2. Collegebesluit opleggen geheimhouding 3. Raadsbesluit bekrachtiging geheimhouding

pagina

1/6

Aanbiedingsnota raad

Gevraagde beslissing Wij stellen u voor ons college de opdracht te geven om een samenwerkingsvorm tussen de gemeente en de specialistische publieke bedrijven HVC en Netverder te verkennen en uit te werken, ten behoeve van een warmtebedrijf voor aardgasvrij Klapwijk. Inleiding In oktober 2020 heeft de gemeente een bijdrage ontvangen in het kader van het Programma Aardgasvrije Wijken van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De bijdrage heeft tot doel om Klapwijk aardgasvrij te maken en vooral ook om ervaring op te doen voor de warmtetransitie in de bebouwde omgeving. De bijdrage komt volledig ten goede aan de business-case van het warmtesysteem in Klapwijk. Het beoogde warmtesysteem is een collectief warmtesysteem, gevoed middels warmte uit een geothermieput. De bron wordt gerealiseerd, gefinancierd en geëxploiteerd door Wayland Energy B.V.. Wayland heeft aangegeven dat zij in principe niet de doelstelling hebben om een exploitant te zijn om de warmte te transporteren en exploiteren van en naar de woningen. Zij richten zich als bedrijf expliciet op de ontwikkeling en exploitatie van de duurzame bron en levering van warmte aan de glastuinbouw. Voor het transport van de bron naar de woningen en de exploitatie van de warmte moet daarom nog een warmtebedrijf worden geselecteerd.

De marktordening van warmtenetten zal worden geregeld in de nieuwe Wet op de collectieve warmtevoorziening (WCW, ‘warmtewet’). Het proces om te komen tot de nieuwe warmtewet is voorlopig stop gezet door het demissionaire kabinet. Het is dus nog niet bekend hoe een nieuwe wet er uit kan komen te zien. Naar verwachting blijft de bestaande Warmtewet de eerstkomende jaren nog van kracht. In verband met de voortgang in het project aardgasvrij Klapwijk is het nodig om nu te starten met het selecteren van een warmtebedrijf. We kunnen niet wachten op de wetswijziging en we zullen onder de huidige wetgeving een warmtebedrijf moeten selecteren. In de afgelopen periode hebben we daarom onze mogelijkheden bekeken. We hebben verschillende gemeenten en warmtebedrijven gesproken om zicht te krijgen op de voor- en nadelen van verschillende samenwerkingsvormen rondom warmtenetwerken. Wat willen wij bereiken? Om te komen tot een aardgasvrij Klapwijk is het noodzakelijk om een warmtenet aan te leggen. Hiervoor is het nodig om een warmtebedrijf te selecteren dat in ieder geval warmtenetten kan aanleggen. Omdat er nog veel niet contracteerbare belangen (publieke belangen) zijn in het proces om woningen aan te sluiten op een warmtenet zoeken we een partij die met ons en de bewoners de samenwerking wil aangaan en vanuit het publieke belang denkt en handelt.

Argumenten Marktverkenning Uit de marktconsultatie langs diverse gemeenten en warmtebedrijven blijkt dat er op dit moment verschillende samenwerkingsmodellen worden gebruikt (privaat, publiek en mix). Ze hebben met elkaar gemeen dat ze gedurende de uitwerking en realisatie doorontwikkeld worden. Nog niet alles is bekend. De samenwerkingsmodellen zijn veelal ontstaan vanuit een logische verbondenheid (partijen zijn al in een gebied aanwezig of als reactie op bestaande warmtebedrijven). Vanuit de samenwerking worden risico’s onderkend, benoemd en opgelost. We zien ook dat gemeenten zoekend zijn naar de eigen rol. Een ieder wil zeggenschap en een bepaalde mate van controle over het publieke belang. De wijze waarop en hoe is een zoekproces. Veelal wordt zeggenschap verkregen door een financiële inbreng. Een andere mogelijkheid om zeggenschap te verkrijgen is via een aanbestedingsvorm. In de bestaande bebouwde omgeving zien we dit echter nog niet terug; de risico’s zijn hiervoor te groot. Een gestarte aanbesteding in een van de gesproken gemeenten is recent on-hold gezet. In de bijlage is een samenvatting opgenomen van de marktconsultatie (GEHEIM).

pagina

2/6

Aanbiedingsnota raad

1. Waarom nu? Voortgang aardgasvrij Klapwijk De bijdrage aardgasvrije wijken is aan ons toegekend vanwege de haalbaarheid van de business-case, de oplossingsrichting, het aandeel koopwoningen en de integratie met andere klimaatdoelstellingen (klimaatbestendig Klapwijk). Het project klimaatbestendig Klapwijk is al in volle gang. De eerste fase is in uitvoering. De integratie van de projecten klimaatbestendig Klapwijk en aardgasvrij Klapwijk ligt voornamelijk in de planning, communicatie en de techniek. De leidingen zullen een plekje in de ondergrond krijgen. In Klapwijk is niet overal voldoende ruimte aanwezig. Dit vraagt om een nieuw ontwerp van de ondergrondse infrastructuur. In het kader van klimaatbestendig Klapwijk worden alle kabels en leidingen opgehoogd. Dit biedt de kans om werk met werk te maken. Dit betekent dat we zoveel als mogelijk de planning van klimaatbestendig Klapwijk volgen. Om te beoordelen wat hiervoor nodig is, is een beeld nodig op welke wijze de warmteleidingen in de grond gepositioneerd worden. Keuzes daarin kunnen we alleen samen met een warmtebedrijf maken. Uit de eerste gesprekken die we hebben gevoerd met de bewoners is gebleken dat er vooral zo snel mogelijk duidelijkheid gevraagd wordt over de wijze waarop woningen aangesloten kunnen worden op een warmtenet, hoeveel het kost en hoe de twee projecten elkaar versterken.

Op deze vragen kunnen we als gemeente alleen een antwoord geven als we ook een exploitant van de warmte hebben, oftewel een warmtebedrijf. Hoe langer er onduidelijkheid is, hoe lastiger het wordt om de voordelen van integratie van beide projecten te benutten, zowel technisch als communicatief. 2. Borging publieke belang, waarom een publiek bedrijf? De energietransitie is een verandering die ons allemaal raakt. Het beïnvloedt ons dagelijks leven. Bij veranderingen hoort onzekerheid. Het publiek belang betreft alle belangen waarvan de behartiging voor de samenleving als geheel wenselijk is. Dit geldt met name voor de energietransitie, omdat het ons allemaal raakt. De gemeente heeft de rol om de publieke belangen zo goed mogelijk te borgen. Vanuit onze eerste contacten met de bewoners van Pijnacker-Nootdorp en Klapwijk zijn de volgende publieke belangen besproken en benoemd (in willekeurige volgorde). Dit zijn de publieke belangen waarop we als gemeente willen sturen en waarop we de samenwerking willen beoordelen: • Zo goedkoop mogelijke warmte voor iedereen (in ieder geval woonlastenneutraliteit); • Energierechtvaardigheid (gelijke lasten voor iedereen); • Betrouwbaarheid, robuustheid en leveringszekerheid; • Keuzevrijheid van leverancier; • Ontzorgen (inclusiviteit); • Transparantie; • Duurzaamheid. De publieke belangen richten zich dus niet alleen op de kosten.

Het is breder dan dat; het gaat ook over eerlijkheid, mate van duurzaamheid, de kwaliteit en het ontzorgen. Het gaat niet alleen over Klapwijk. Het publiek belang geldt voor iedereen. We hebben nog weinig ervaring met het aardgasvrij maken van de bebouwde omgeving, we weten niet precies waar we tegenaan lopen. We moeten nog veel leren, dit is ook de doelstelling van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). Daarnaast is wet- en regelgeving in ontwikkeling. Deze onzekerheden zijn op voorhand niet in eisen en randvoorwaarden te verwoorden. Daarnaast zijn er ook niet contracteerbare belangen (bijvoorbeeld gebieds- en project overstijgende belangen). Een aanbesteding is daarom op dit moment niet de meest logische wijze om de publieke belangen te borgen. De ingecalculeerde risico’s van een aanbesteding zouden de kosten alleen maar opvoeren. Dan is het beter om een partij te hebben, die dezelfde publieke belangen heeft als de gemeente. De voorkeur gaat daarom uit naar een publiek bedrijf dat zowel aanleg als exploitatie kan doen. Een publiek bedrijf behartigt in de regel dezelfde publieke waarden als de gemeente, waarbij de publieke belangen en lange termijn visie voorop staan.

pagina

3/6

Aanbiedingsnota raad

Het is makkelijker om met publieke partijen afspraken te maken, en op termijn te komen tot een open netwerk, waarbij de keuzevrijheid voor een leverancier mogelijk is. Het realiseren van een open netwerk bij eerste aanleg met meerdere leveranciers achten wij in aanvang niet te realiseren. De aanvangsinvestering en de risico’s voor het netwerk zijn te groot en te gecompliceerd, waardoor het lastig is om met meerdere partijen afspraken te maken. 3. Wie? Binnen onze gemeente zijn twee publieke bedrijven operationeel die werkzaam zijn in warmte, HVC en Netverder (dochteronderneming van Stedin). Netverder mag wettelijk gezien geen warmte exploiteren, maar wel de benodigde infrastructuur aanleggen en beheren. Onze voorkeur gaat uit naar een warmtebedrijf dat beiden kan, maar we willen de mogelijkheid openhouden om ook een leverancier te kiezen. HVC is een warmtebedrijf dat al veel ervaring heeft in het ontwerpen, aanleg en exploitatie van warmtenetwerken. Een samenwerking met beide partijen zou ook tot de mogelijkheden behoren. De gemeente is aandeelhouder van Netverder via Stedin en voor afvalverwerking via Avalex van HVC. Of dit ook mogelijkheden biedt voor de warmte moet nader onderzocht worden. We willen graag met beide publieke partijen het gesprek aangaan om te verkennen met welke partij we willen samenwerken.

Tevens willen wij een vertegenwoordiging van de bewoners betrekken bij deze verkenning en het maken van samenwerkingsafspraken. Mogelijkheden voor samenwerking Een samenwerking moet voldoen aan het Europees aanbestedingsrecht. De aanleg en exploitatie van het warmtenetwerk is aanbesteding plichtig. Al eerder gaven we aan dat een aanbesteding op dit moment niet haalbaar is. Het Europees aanbestedingsrecht geeft echter een vrijstelling voor deelname van de gemeente aan een samenwerkingsvorm (Joint-Venture). Deze samenwerkingspartner dient dan een specialistisch sector bedrijf te zijn. Een publiek bedrijf als HVC en Netverder is een specialistisch sector bedrijf. De gemeente sluit een samenwerkingsovereenkomst waarin ze de samenwerking vastleggen en afspraken maken over de doelstellingen, de financiële inbreng, de zeggenschap, de besluitvorming, de duur etc. etc. De gemeente heeft in de samenwerking de rol om het publiek belang te waarborgen en zet daarbij de financiële bijdrage in die we hebben ontvangen in het kader van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). Daardoor hebben we ook zeggenschap voor het aardgasvrij maken van Klapwijk. Voordat we de randvoorwaarden voor samenwerking kunnen gaan uitwerken, is verdieping in definitie, uitwerking en afweging nodig. De insteek is om alleen de PAW-gelden in te brengen.

Het sector bedrijf is dan risicodragend en zal pas instappen als risico’s bekend zijn. Een belangrijk onbekend risico is het aantal aansluitingen van woningen op het warmtenetwerk. Dit weten we pas als de bewoners zeggen voldoende vertrouwen te hebben in het warmtesysteem en de kosten te dragen zijn Om daar te komen is een intensief proces nodig tussen de bewoners, de gemeente en het beoogde warmtebedrijf. De borging van het publiek belang is van groot belang. De selectie van een warmtebedrijf en de samenwerking hiermee vormt de basis voor de borging van het publiek belang. We willen daarom niet gelijk naar een definitieve samenwerking toe, maar eerst werken aan vertrouwen en met HVC, Netverder en de bewoners verkennen wat de mogelijkheden zijn om te komen tot: 1. een samenwerkingsvorm tussen de gemeente en de specialistische publieke bedrijven HVC en Netverder; 2. het uitwerken van eerste voorstel voor een aanbieding richting de bewoners van Klapwijk. Uiteindelijk is het aan ons college om een overeenkomst aan te gaan of een besluit te nemen over een eventuele deelneming (artikel 160 van de Gemeentewet). Wij willen u meenemen in het proces en vragen u dan ook expliciet ons opdracht te geven om de samenwerkingsvorm te verkennen en uit te werken.

De resultaten hiervan zullen wij, voordat wij een definitief besluit nemen over het sluiten van een overeenkomst of het deelnemen in een rechtspersoon, ter instemming aan uw raad voorleggen.

pagina

4/6

Aanbiedingsnota raad

Kanttekeningen Aanbod aan de bewoners De warmtetransitie in Klapwijk komt alleen tot stand als er bij bewoners voldoende vertrouwen is in het warmtesysteem, het warmtebedrijf en de kosten. De basis voor de business-case is de aanvraag van de bijdrage. In deze aanvraag zijn diverse aannames gedaan, die geverifieerd moeten worden. Er is een enthousiaste groep bewoners die het proces met ons wil vormgeven en uitwerken. Binnen deze groep is het initiatief ontstaan om een vereniging op te zetten, die de belangen van alle bewoners behartigt, de gesprekpartner is en mogelijk kan deelnemen aan een samenwerkingsvorm (kwaliteitsaandeel). De overige bewoners vragen vooral om duidelijkheid. Overgangsrecht Wet collectieve warmtevoorziening Volgens de uitgangspunten van het controversieel verklaarde wetsvoorstel voor de Wet collectieve warmtevoorziening zal de gemeente de gemaakte afspraken met de warmtebedrijven moeten omzetten tot een definitieve aanwijzing van een warmtebedrijf. Deze verkrijgt dan onder de nieuwe wet het recht voor de levering van de warmte aan de bewoners in Klapwijk. De mogelijkheden tot uitbreiding van het net naar andere delen van Pijnacker zijn mogelijk beperkt. Op welke wijze dit wel zou kunnen wordt pas duidelijk bij de overgang naar het nieuwe wettelijke kader. We houden de ontwikkelingen van de nieuwe wet in de gaten en zullen indien nodig hierop anticiperen.

Marktwerking Bij het voorgestelde samenwerkingsverband heeft de markt niet de vrijheid. We weten niet of de samenwerking uiteindelijk het meest economisch is. Normaliter zou op basis van heldere criteria een keuze gemaakt worden voor een bepaald warmtebedrijf. Gezien de vele onzekerheden en niet te contracteren belangen is zo’n aanbesteding nu niet mogelijk. Er zal in de samenwerking voldoende vertrouwen moeten zijn in de borging van de belangen (zowel voor Klapwijk als voor de gehele gemeente). Dit geldt voor ons als gemeente maar ook voor de bewoners. Als dit er niet is dan komt er geen samenwerking met de voorgestelde partijen. Dit zal dan ongetwijfeld tot vertraging leiden. Regionale ontwikkelingen In de regio werken we samen (Warmte Samenwerking Oostland (WSO)) om een gebiedsdekkend netwerk te realiseren. Het warmtenetwerk in Klapwijk is hier een onderdeel van en draagt hieraan bij. De geothermiebron in Pijnacker-Oost zal pas gerealiseerd worden als buiten Klapwijk voldoende afzet zeker is. Het regionale netwerk doorloopt zijn eigen planning en is afhankelijk van veel partijen. In de uitwerking van Klapwijk houden we rekening met de meest actuele stand van zaken en anticiperen we op de integratie van het gebiedsdekkend netwerk. In de WSO is verkend op welke wijze een regionaal netwerk gerealiseerd kan worden. Berenschot heeft verschillende modellen bekeken.

Van de eerste verkenning is een rapport verschenen. De samenwerkende gemeenten kunnen richting geven aan de modellen. Het komende jaar wordt stapsgewijs toegewerkt naar een organisatie die het gebiedsdekkend warmtenetwerk verder kan ontwikkelen. De keuze voor een publiek warmtebedrijf in het gebied kan grote voordelen hebben. Ook hier komen HVC en Netverder als mogelijke warmtebedrijven naar voren. Bij de uitwerking van het warmtebedrijf Klapwijk zullen we zoveel mogelijk de regionale aspecten mee nemen. Beleidskaders a. Binnen welk programma past het voorgestelde besluit? Programma 8. Leefbaar, veilig en duurzaam b. Welke beleidskaders zijn van belang? Concept-Energietransitieplan c. Duurzaamheid Dit voorstel draagt bij aan de verduurzaming van de gemeente.

pagina

5/6

Aanbiedingsnota raad

Wat gaan wij daarvoor doen? Wij gaan een samenwerkingsvorm uitwerken en u naar verwachting in Q1-2022 de resultaten ter besluitvorming voorleggen. Wat gaat het kosten? n.v.t. "In verbinding" Draagvlak vanuit de bewoners is essentieel voor het slagen van het project. Er is een traject gestart om de bewoners te informeren en een platform te bieden om vragen te stellen. Er zijn twee werkgroepen gevormd, één voor communicatie en één voor een acceptabel warmtesysteem. Daarnaast zetten we online-middelen in, geven we nieuwsbrieven uit en gaan we de wijk in. De focus voor nu ligt op de uitleg van het proces en het warmtesysteem. In het vervolgtraject worden de bewoners betrokken bij de totstandkoming van het voorstel om te komen tot een aardgasvrij Klapwijk. Vanuit de bewoners is het initiatief gekomen om een vereniging te starten om als gesprekspartner te fungeren. Zij willen actief de overige bewoners benaderen om deel te nemen in de vereniging. De gemeente ondersteunt dit initiatief en zal dit dan ook faciliteren. We verwachten dat de vereniging in september is opgericht. De vereniging kan mogelijk deelnemen aan de samenwerking met het warmtebedrijf (kwaliteitsaandeel). Het is echter nog onzeker of hier voldoende draagvlak voor is. De vereniging kan deelnemen aan de uitwerking van de het voorstel en de wijze van samenwerking. Vervolg a.

Planning In Q3-Q4 2021 de samenwerkingsvorm uitwerken en u naar verwachting in Q1-2022 de resultaten ter besluitvorming voorleggen. b. Evaluatie Bij de besluitvorming rondom de samenwerkingsvorm zal de evaluatie als onderlegger gebruikt worden. c. Communicatie n.v.t. Het college van Pijnacker-Nootdorp,

J.P.R. Woudstra secretaris

pagina

6/6

mw. F. Ravestein burgemeester