Bijlage - Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies

Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies

Juli 2022 Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies | Pijnacker-Nootdorp 1

Inleiding Pijnacker-Nootdorp wil in 2050 energieneutraal zijn. De energietransitie is van ons allemaal. Samen met de samenleving (bewoners, bedrijven en instellingen) moeten we stappen zetten. Twee stimuleringsmaatregelen worden in deze notitie geëvalueerd: hulp op financieel gebied via de duurzaamheidslening en energieadvies (energieadvies en energieadvies bij woningmutatie). Beiden hebben als doel om de samenleving te stimuleren om duurzaamheidsmaatregelen te nemen. De stimuleringsmaatregelen zijn gestart in 2018.

Duurzaamheidslening De gemeentelijke Duurzaamheidslening maakt het particuliere woningeigenaren makkelijker om tegen aantrekkelijke voorwaarden energiebesparende maatregelen in of aan hun woning te treffen. Zo wordt de energietransitie voor iedereen toegankelijk, ook voor mensen met een smalle beurs. De Duurzaamheidslening is een gemeentelijke regeling. Het fonds wordt gevuld met geld uit de algemene reserves, de aanvragen worden eerst door de gemeente getoetst, en Stichting Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn) beheert het fonds en verstrekt de leningen aan woningeigenaren. Besluitvorming De gemeenteraad heeft op 26 oktober 2017 besloten om vanaf 2018 voor een periode van twee jaar duurzaamheidsleningen te verstrekken aan particuliere woningeigenaren in de bestaande woningvoorraad met een minimum van 2.500,- en een maximum van 15.000,-, met een rentepercentage van 1,6%. Daarvoor is eenmalig een budget van 300.000,- als revolverend fonds beschikbaar gesteld, ten laste van de algemene reserve. Voor de jaarlijkse exploitatielasten is 5.700,structureel budget beschikbaar gesteld. In oktober 20219 heeft de gemeenteraad besloten om de duurzaamheidslening voort te zetten. De maatregel zonnepanelen is hierbij iets aangepast. Bij de start van de duurzaamheidslening was het toegestaan om de lening volledig in te zetten voor de aanschaf van zonnepanelen.

Vanaf oktober 2019 mag je de lening voor maximaal 70% inzetten voor zonnepanelen. Daarnaast moet nog een andere maatregel worden genomen (bijv. isoleren, of een warmtepomp). De Duurzaamheidslening mag voor de volgende maatregelen worden gebruikt: maatwerkadvies door een deskundige geregistreerd energielabel warmtepomp zonneboiler zonnepanelen douche-warmte terugwinning ventilatie-warmte terugwinning

aansluiten op een warmtenet hoogrendementsketel hoogrendementsglas isolerende buitendeur groene daken gevel- of dakisolatie vloer- of bodemisolatie

Aanvraag duurzaamheidslening De woningeigenaar dient een aanvraag voor een duurzaamheidslening in bij de gemeente. Deze aanvraag wordt getoetst. Indien alles compleet is en de maatregelen passen bij de aard van de lening, ontvangt de woningeigenaar een toewijzingsbrief van de gemeente. Daarna kan de woningeigenaar bij SVn een lening aanvragen. In de praktijk blijkt dat niet alle aanvragers Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies | Pijnacker-Nootdorp 2

daadwerkelijk bij SVn een lening aanvragen. Daardoor wijkt het aantal leningen dat daadwerkelijk verstrekt wordt soms af van het aantal aanvragen bij de gemeente. Onderstaande tabel geeft inzicht in het aantal aanvragen per jaar, en de gekozen maatregelen. Aanvragen en gekozen maatregelen Zon Isolatie Warmtepomp Zon en isolatie Zon en warmtepomp Zon en HR-ketel Isolatie en HRketel Aangevraagd en toegewezen Verstrekt door SVn

2018 15 3

2019 25 1

2020 5

2021 1 1 1 2

1 2

2 2

3 1

2

1

2 1

21

32

10

8

14

33

8

8

Uit bovenstaande tabel blijkt dat het aantal woningeigenaren dat gebruik maakt van de duurzaamheidslening, sterk is afgenomen. Dat wordt veroorzaakt door: 1. De gewijzigde voorwaarden voor zon. In 2018 en 2019 is de lening hoofdzakelijk gebruikt voor de aanschaf van zonnepanelen. Na het instellen van de maatregel, om max 70% van de lening te gebruiken voor zonnepanelen, en de overige 30% voor andere maatregelen, is het aantal leningen sterk gedaald. 2. De volwassen markt van zonnepanelen. Zonnepanelen verdienen zichzelf steeds sneller terug. Salderen is nog steeds mogelijk en de terugverdientijd wordt steeds korter (4 à 5 jaar). Er is sprake van een explosieve groei van zonopwek binnen onze gemeente (tussen 2018 en 2019 52%, cijfers van 2020 en 2021 zijn nog niet bekend). 3. Eigen financiële draagkracht van inwoners. Verduurzaming wordt gefinancierd met spaargeld, een verhoogde hypotheek bij aankoop van een woning (106 %) of een aparte hypotheek voor verbouwingen. Conclusie Wij verwachten dat de vraag naar een lening om te kunnen verduurzamen, weer zal toenemen. De stijgende energieprijzen van dit moment geven een extra impuls aan het verduurzamen van de woning. Inwoners staan positiever t.o.v. energiebesparing en andere vormen van verwarmen van de woning. De hypotheekrente is momenteel aan het stijgen. De rente van de duurzaamheidslening blijft constant en bedraagt 1,6%.

Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies | Pijnacker-Nootdorp 3

Energieadvies bij woningmutaties Motie De gemeenteraad heeft op 26 oktober 2017, bij de besluitvorming over de duurzaamheidslening, de motie verduurzaming bestaande woningen in particulier eigendom aangenomen. Hierbij wordt het college verzocht om: - een mogelijkheid uit te werken om duurzaamheidsmaatregelen bij aankoop van een woning mogelijk te maken via een advies op maat per woning, wellicht tegen een kleine vergoeding; - hiervoor een nader bedrag te berekenen en dit vervolgens af te wegen bij de kadernota. Het college heeft op 21 augustus 2018 de uitwerking van de motie behandeld en de volgende besluiten genomen: a) bij wijze van pilot via lokale makelaars, financieel adviseurs en geldverstrekkers (bank-, pensioenfonds- en verzekeringswezen) het reeds bestaande gemeentelijke maatwerk energieadvies, in 2019, gedurende een jaar specifiek aan te bieden bij aankoop van een woning; b) hiervoor de desbetreffende marktpartijen te benaderen en te faciliteren met een informatiefolder voor de koper inclusief een voucher waarmee tegen inwisseling bij de gemeente voor €30,- een energieadvies op maat wordt verstrekt; c) het aantal energieadviezen in dit verband in principe een jaar lang te verstrekken maar wel op 200 stuks te begrenzen; d) daar waar het advies tot een concrete maatregel heeft geleid, op kosten van de gemeente, voor de woning opnieuw het energielabel te laten

vaststellen ter kwantificering van het positieve resultaat; e) de raad te informeren; f) de hiervoor éénmalig benodigde financiële middelen bedragen €30.300,- in 2019. Dit bedrag komt ten laste van het begrotingssaldo. Na dit besluit is de uitvoering een tijd lang stil blijven liggen, mede vanwege de pensionering van twee collega’s en de maatregelen rond Corona. Start actie Vanaf februari 2021 heeft het programmabureau energietransitie concrete stappen in dit dossier kunnen zetten. In maart 2021 is een digitale bijeenkomst georganiseerd met zes plaatselijke makelaars, een energieadviseur en twee vertegenwoordigers van het programmateam. In overleg met de makelaars is het idee ontstaan om het energieadvies te koppelen aan het verplichte energielabel bij verkoop van een woning. Via een voucher kan de verkoper een energielabel inclusief een uitgebreid energieadvies aanvragen bij de energieadviseur van de gemeente. De verkoper betaalt de kosten voor het energielabel met energieadvies, en indien deze een bewijs van overhandiging aan de koper kan tonen, krijgt de verkoper een deel van de kosten terug van de gemeente. Daarmee komen de kosten voor het verplichte energielabel lager uit. De makelaars hebben enige tijd later de vouchers ontvangen. Stand van zaken De actie liep niet.

Gezien de krapte op de woningmarkt gaven de makelaars aan dat de mate van duurzaamheid in 2021 weinig invloed had op de verkoop van een woning. En tegen afspraken van de NVM in, werden woningen zonder een actueel energielabel nog steeds op Funda geplaatst. Aantal aanvragen per jaar Energieadvies met energielabel

2021 2

2022 2

Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies | Pijnacker-Nootdorp 4

Conclusie De inspanningen hebben niet geleid tot het gewenste aantal aanvragen.

Energieadvies Woningeigenaren kunnen advies op maat krijgen voor hun huidige woning. Daarbij bespreekt een energieadviseur de mogelijkheden om de woning te verduurzamen. Dit advies is indertijd aangeboden voor 30 euro (170 euro werd door de gemeente betaald) en werd uitgevoerd door Energiegarant. In gesprekken met de makelaars is deze vorm van advies ook aan de orde geweest. Bij grote verbouwingen, waarvoor een verhoging van de hypotheek wordt aangevraagd, taxeren de makelaars de woning. Dit is een goed moment om de woning ook te verduurzamen. Aantal aanvragen per jaar Energieadvies

2018 34

2019 27

2020 35

2021 2

Conclusie Energieadvies is een goed middel om inwoners te informeren over de mogelijkheden om hun eigen woning te verduurzamen. Mede vanwege Corona is het fysiek bezoeken van inwoners door een energieadviseur afgenomen.

Hoe kunnen we de doelstellingen van het Energietransitieplan behalen en inwoners het beste helpen? De conclusie vanuit de drie evaluaties is dat er niet overmatig gebruik van wordt gemaakt, ondanks dat er op diverse manieren aandacht aan wordt besteed. Derhalve hebben we op basis van het Energietransitieplan samengevat welke doelstellingen we hebben en op welke wijze een energieadvies c.q. lening kan bijdragen aan deze doelstellingen. In het Energietransitieplan is beschreven op welke wijze de gemeente energieneutraal kan worden. We onderscheiden in grote lijnen drie doelstellingen in het Energietransitieplan: 1. Besparen van energie; 2. Opwek van energie middels zon; 3. Aardgasvrij maken van de woning. De doelstellingen in het Energietransitieplan worden hieronder verder uitgewerkt, inclusief toepasbare maatregelen. 1. Besparen van energie Met name op het gebied van isoleren van de woning is nog veel winst te behalen. Door goede isolatie vermindert de warmtevraag en daalt de energierekening voor de inwoner. Het is de eerste stap naar het uiteindelijke doel; het aardgasvrij maken van de woning. De maatregel is echter vrij ingrijpend en duur. In maart 2022 is de gemeente gestart met een nieuw energieloket, het Regionaal Energieloket. Het energieloket fungeert als het centraal aanspreekpunt voor inwoners bij vragen over het verduurzamen van de woning.

Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies | Pijnacker-Nootdorp 5

Het verduurzamen van de woning is voor veel inwoners ingewikkeld. Ze worden geconfronteerd met tal van vragen en uitzoekwerk. Wat is er in de woning eigenlijk allemaal mogelijk? Welke subsidies zijn er? Hoe vindt men een betrouwbaar bedrijf in het oerwoud van aanbieders? En met de transitie naar aardgasvrij wonen wordt het er niet makkelijker op. Het energieloket helpt woningeigenaren om antwoord te krijgen op dit soort vragen. Energieadvies Inwoners kunnen met vragen over het verduurzamen van hun woning terecht bij het Regionaal Energieloket. Deskundige adviseurs geven advies over verduurzaming en zijn behulpzaam bij het opvragen van offertes bij installateurs. Inwoners kunnen voor een kort advies gratis terecht bij het Regionaal Energieloket. Voor een online adviesgesprek op maat met een technisch adviseur rekent het Regionaal Energieloket een bedrag van € 125,-. De gemeente zal een bedrag van € 95,- voor haar rekening nemen en de inwoner betaalt € 30,-. Tevens kunnen inwoners gebruik maken van de gratis digitale Huisscan. Wij gaan verduurzaming van de woning onder de aandacht brengen bij nieuwe woningeigenaren. De afdeling Communicatie ontwikkelt een welkomstpakket vanuit de gemeente, met informatie over diverse onderwerpen. Informatie over verduurzaming van de woning en het Regionaal Energieloket kan aan dit pakket worden toegevoegd.

Warmtescan De gemeente beschikt over een apparaat om een warmtescan te kunnen maken. Dit apparaat kan uitgeleend worden aan wijkverenigingen, VVE’s en bedrijven, om te bepalen welke delen van een gebouw het beste geïsoleerd kunnen worden. Ook energiecoaches kunnen van dit apparaat gebruik maken en kunnen de warmtescanner meenemen als zij inwoners aan huis gaan adviseren. Duurzaamheidscoaches Om inwoners nog beter van dienst te zijn, gaan wij samen met het Regionaal Energieloket binnen de gemeente op zoek naar enthousiaste en betrokken inwoners, die opgeleid worden als duurzaamheidscoach. Deze coaches kunnen inwoners aan huis adviseren bij het verder verduurzamen van hun woning en het geven van tips om energie te besparen. Collectieve inkoopacties (isolatie en warmtepompen) Het streven is om alle woningen binnen de gemeente Pijnacker-Nootdorp zodanig te isoleren en energiezuinig te maken, zodat zij over minimaal energielabel B of C beschikken. Vanaf 2026 worden hybride warmtepompen de standaard voor het verwarmen van woningen. Dat betekent dat bij vervanging van de cv-installaties mensen moeten overstappen op een duurzamer alternatief. Samen met het Regionaal Energieloket gaan we collectieve inkoopacties aanbieden voor isolerende maatregelen en warmtepompen. Hiermee stimuleert en faciliteert de gemeente de verduurzaming van woningen.

Kleine besparende maatregelen De inwoners kunnen zelf kleine besparende maatregelen treffen, zoals het aanbrengen van tochtstrips, radiatorfolie en LED-lampen. Het energieloket geeft hier veel voorlichting over. Deze maatregelen zijn heel betaalbaar, zorgen voor meer wooncomfort en een besparing op de energierekening.

Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies | Pijnacker-Nootdorp 6

Financiering Naast de gemeentelijke Duurzaamheidslening is er vanuit het Rijk een vergelijkbare lening beschikbaar, via het Nationaal Warmtefonds. Wij stellen voor om inwoners in het vervolg op deze lening te wijzen, en de gemeentelijke Duurzaamheidslening te beëindigen. Het Nationaal Warmtefonds biedt verantwoorde en betaalbare financiering voor de verduurzaming van huizen en gebouwen van eigenaar-bewoners, Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) en scholen. Het Nationaal Warmtefonds werkt verder om de komende maanden zoveel mogelijk mensen in staat te stellen de verduurzaming van hun woning te financieren. Het fonds streeft ernaar om woningeigenaren met een laag inkomen vanaf dit najaar een lening tegen 0% rente aan te bieden. Daarnaast wil het fonds dan ook financiering voor woningeigenaren zonder leenruimte mogelijk maken. Tot slot verwacht het fonds eind 2022 de VvE Energiebespaarlening ook open te stellen voor ‘kleine’ VvE’s met minder dan acht woonheden (de huidige ondergrens). Er zijn twee varianten, de Energiebespaarlening en de Energiebespaarhypotheek. Energiebespaarlening Met de Energiebespaarlening kunnen vrijwel dezelfde maatregelen worden gefinancierd die eigenaar-bewoners nu met de gemeentelijke Duurzaamheidslening kunnen financieren.

Toch zijn er belangrijke verschillen: - Voor de aanvraag van de lening neemt de betrokkene direct contact op met het Nationaal Warmtefonds. Dat scheelt ambtelijke capaciteit. - Het Nationaal Warmtefonds wordt gefinancierd vanuit de Rijksoverheid. Het kost de gemeente geen geld. - Particuliere woningeigenaren kunnen meer lenen (minimaal 1.000,-, maximaal 65.000,-) - Aparte regeling voor VVE's en scholen. - Het rentepercentage bedraagt op dit moment 2,5-3,1 % (juni 2022, afhankelijk van het geleende bedrag en de looptijd). - Bij de Energiebespaarlening is het vanaf 1 juni 2022 toegestaan zonnepanelen voor 100 % te financieren. Energiebespaarhypotheek De Energiebespaarhypotheek is (vooralsnog) alleen beschikbaar voor woningbezitters die wonen in een door het Rijk aangewezen proeftuinwijk binnen het Programma Aardgasvrije Wijken. In onze gemeente is dat de wijk Klapwijk. Zo kunnen eigenaar-bewoners met beperkte leenruimte toch hun woningen verduurzamen en meedoen in de energietransitie. Omdat rentebetaling en aflossing van deze lening geschieden naar draagkracht, kunnen deze huiseigenaren geld lenen voor de verduurzaming en is geborgd dat zij niet in problemen komen door de financiering. Indien een woningbezitter geen financiële draagkracht bezit, berekent het Nationaal Warmtefonds geen rente, en neemt de aflossing tijdelijk over.

Iedere drie jaar wordt de financiële situatie van de woningbezitter opnieuw bekeken, en wordt bepaald of de draagkracht inmiddels voldoende is om af te lossen. Zo niet, dan blijft het Nationaal Warmtefonds dat overnemen. Bij verkoop van de woning wordt de lening alsnog afgelost. Tevens zijn er diverse subsidiemogelijkheden vanuit het Rijk beschikbaar. Huurders De gemeente krijgt regelmatig vragen van huurders. Subsidiemogelijkheden en duurzaamheidsleningen richten zich tot nu toe voornamelijk op huiseigenaren. Hoe kunnen wij verduurzaming van huurwoningen stimuleren? Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies | Pijnacker-Nootdorp 7

-

Overleg met corporaties over grote energiebesparende maatregelen (isoleren, aardgasvrij maken). Rol Regionaal Energieloket. Zij kunnen een informatieavond voor huurders organiseren. Iedereen kan door middel van kleine energiebesparende maatregelen meedoen. Deze maatregelen zijn vaak kosteloos of vragen een zeer beperkte investering.

2. Opwek van energie middels zon Het wenselijk dat zoveel mogelijk mensen elektriciteit op gaan wekken door middel van zon. De gemeente heeft in het Energietransitieplan gekozen voor zonopwek. Voor windenergie is maatschappelijk en politiek gezien op dit moment geen draagvlak. Zonopwek is een volwassen markt. De terugverdientijd wordt steeds korter (4-5 jaar) en vanuit het Rijk geldt nog steeds BTW-teruggave van 21% bij de aanschaf van zonnepanelen. Na plaatsing is direct zichtbaar hoeveel elektriciteit je zelf opwekt (via apps) en hoeveel geld je daarmee verdient (door teruglevering van elektriciteit aan het net). Collectieve inkoop zonnepanelen Het Regionaal Energieloket kan een collectieve inkoopactie organiseren om de aanschaf van een zonnepanelen te stimuleren en faciliteren. Financiering De Energiebespaarlening van het Nationaal Warmtefonds kan gebruikt worden voor de aanschaf van zonnepanelen (met daarnaast een andere verduurzamende maatregel). 3. Aardgasvrij maken van de woning Naar verwachting is 55-62% van de glastuinbouw en woonwijken te verwarmen met lokale geothermie. Tevens liggen er kansen voor collectief verwarmen met restwarmte (WarmtelinQ) en individuele warmte (zoals warmtepompen). Daarmee zou in theorie heel Pijnacker-Nootdorp van het gas af kunnen. Pijnacker-Nootdorp beschikt over vrij veel nieuwe, redelijk tot goed geïsoleerde woningen.

72% van de woningvoorraad heeft energielabel B of hoger. 28% van de woningen is ouder en heeft energielabel C of lager. Deze woningen zijn grotendeels in particulier eigendom. Met name voor deze woningen is isoleren gewenst. Wijkuitvoeringsplannen Als vervolg op het Energietransitieplan wordt per buurt een wijkuitvoeringsplan opgesteld. Hierin wordt aardgasvrij verder uitgewerkt en komen ook de kosten en betaalbaarheid aan de orde. Voorafgaand aan dit traject kunnen bewoners aanvullende maatregelen nemen die passen bij de warmteoplossing van hun wijk, zoals isoleren, overstappen op elektrisch koken, vervangen van oude energieslurpende apparatuur (zoals koelkasten) en het inregelen van de centrale verwarming. Het energieloket kan bewoners individueel adviseren en begeleiden bij de keuze van de maatregel en het opvragen van offertes. Een Energiebespaarlening kan hierin financiële ondersteuning bieden (en voor inwoners met onvoldoende financiële draagkracht in PAW-wijken de Energiebespaarhypotheek). Tevens zijn er diverse subsidiemogelijkheden vanuit het Rijk beschikbaar.

Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies | Pijnacker-Nootdorp 8

Collectieve inkoop (hybride) warmtepomp Het Regionaal Energieloket kan een collectieve inkoopactie isoleren organiseren om de aanschaf van een (hybride) warmtepomp te stimuleren en faciliteren. Dit is vooral interessant voor woningen met energielabel C of hoger, in wijken waar geen collectief warmtenet is voorzien. Transitievisie Warmte Tool Op de website van het Regionaal Energieloket wordt een digitale Transitievisie Warmte Tool geïmplementeerd. Na het invoeren van postcode en huisnummer krijgen inwoners informatie over de wijze waarop de gemeente hun wijk op een duurzame manier wil gaan verwarmen. Het Regionaal Energieloket adviseert de inwoner over verduurzamende maatregelen die hier op aansluiten. Financiering De Energiebespaarlening kan gebruikt worden voor de aanschaf van een warmtepomp en andere verduurzamende maatregelen. Tevens zijn er diverse subsidiemogelijkheden vanuit het Rijk beschikbaar.

Evaluatie en vervolgstappen duurzaamheidslening en energieadvies | Pijnacker-Nootdorp 9