Bijlage - Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk, PijnackerNootdorp

24 maart 2022

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 1

Registratienummer: Verantwoordelijke afdeling: Beleid Beleidsprogramma: Duurzaamheid en Veiligheid Portefeuillehouder: Frank Van Kuppeveld Opdrachtgever: Henk Hulswit Programmamanager: Erik Bulten Opstellers: Erik Bulten, Matthijs Beke, Peter Bell Versie: 1.0

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 2

INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave ..................................................................................................................... 3 1

Aanleiding ...................................................................................................................... 4

2

Samenvatting ................................................................................................................. 4

3

Bestuurlijke besluitvorming ........................................................................................... 5

4

Toelichting proces .......................................................................................................... 6

5

Toetsingskader een beeld .............................................................................................. 6

6

Beeld warmtebedrijven .................................................................................................. 7

7

Afweging ........................................................................................................................ 9 7.1

Kwaliteit en capaciteit....................................................................................................... 9

7.2

Warmte-exploitant ........................................................................................................... 9

7.3

Vergoeding uitwerkingskosten .........................................................................................10

7.4

Risico’s en ontzorgen .......................................................................................................10

7.5

Rol van de gemeente ......................................................................................................11

7.6

Financiële uitgangspunten ...............................................................................................11

8

Vervolgfase met 1 partij .............................................................................................. 12

9

Belangenvereniging Warm Klapwijk ............................................................................ 13

10 Conclusie ...................................................................................................................... 14 Bijlagen ............................................................................................................................... 17 Bijlage 1 Concept-intentieovereenkomst HVC ..............................................................................17 Bijlage 2 Beantwoording vragen HVC .........................................................................................17 Bijlage 3 Plan van aanpak NetVerder ..........................................................................................17 Bijlage 4 Beantwoording vragen NetVerder .................................................................................17 Bijlage 5 Selectie Warmteleverancier NetVerder ..........................................................................17 Bijlage 6 Bevindingen Belangenvereniging Warm Klapwijk ...........................................................17

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 3

1 AANLEIDING Op 25 september 2021 heeft de raad het besluit genomen over het traject om een warmtebedrijf Klapwijk te verkennen. Dit is een verkenning tussen en met twee publieke partijen: HVC en NetVerder. Bij de besluitvorming zijn een motie en een amendement aangenomen. Het amendement ziet toe op opdracht aan het college om te onderzoeken om, in dezelfde samenstelling van bedrijven, een direct aandeelhouderschap van de gemeente op te nemen. De aangenomen motie hield in dat voorafgaande aan de besluitvorming over de samenwerking een rondetafel te organiseren waarbij zowel publieke als private worden uitgenodigd. Op 18 januari heeft deze raadsbijeenkomst plaatsgevonden. De afgelopen maanden hebben wij deze verkenning uitgevoerd. In deze notitie hebben wij onze bevindingen weergegeven. We hebben het vertrouwen dat we met beide partijen tot een goed aanbod kunnen komen richting bewoners. De publieke partijen zijn verschillend van aard. Beide publieke partijen hebben onafhankelijk van elkaar aangegeven de voorkeur te hebben om de volgende fase, uitwerken van de techniek en de kosten om te komen tot een eerste aanbod aan de bewoners, NIET met twee partijen te voeren. Het hoofdargument van partijen is dat dit in principe dubbele inzet vraagt van in feite publieke partijen.

Door de partijen wordt ons als gemeente gevraagd een keuze te maken op basis wat de zaken die zijn aangeleverd. In deze notitie vindt u onze bevindingen, afwegingen en voorstel. Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de samenvatting van onze bevindingen. Daarna gaan we in op eerdere besluitvorming (3) en geven we een toelichting op het proces (4). Vervolgens gaan we in op het toetsingskader (5). In hoofdstuk 6 beschrijven we ons beeld van de warmtebedrijven met de voornaamste verschillen tussen beide partijen. In hoofdstuk gaan we in op de belangrijkste afwegingen die leiden tot een advies (7). In het volgende lichten we toe waarom we met een partij de vervolgstap(pen) willen hoofdstuk gaan we in op de vervolgfase (8). De bevindingen van de Belangenvereniging Warm Klapwijk zijn in hoofdstuk 9 opgenomen. We sluiten af met de conclusie en advies (10). Als bijlagen zijn toegevoegd de ingediende voorstellen van HVC en NetVerder en een advies van de Belangenvereniging Warm Klapwijk.

2 SAMENVATTING Met HVC en NetVerder is de samenwerking in diverse gesprekken de afgelopen maanden verkend. Ook hebben beide partijen een aantal stukken opgesteld. Het college is van mening dat we met beide publieke partijen tot een goede uitwerking en samenwerking kunnen komen om aan te sluiten op het warmtenet. Beide partijen zijn voldoende gekwalificeerd en professioneel om te komen tot een reëel aanbod aan de bewoners van Klapwijk. Beide publieke partijen geven echter afzonderlijk van elkaar aan dat ze de voorkeur hebben om de vervolgstap met één partij te doorlopen. Het is dus niet mogelijk om beide partijen een aanbod “in concurrentie” te laten doen. Dit is ook inherent aan het publieke profiel die beide partijen hebben. Op basis van de verkenning is ook het college overtuigt om met één publieke partij het vervolgproces te doorlopen, vanwege: • • •

Beperkte inzet van personeel: twee trajecten vraagt nu eenmaal meer inzet, bij zowel de warmtebedrijven als bij de bewoners en de gemeente. Diepgang van de financiële uitwerking: met één partij kan direct naar een aanbod toegewerkt worden, waarbij meer risico’s zijn uitgewerkt. Planning: het proces om te komen tot een definitief aanbod heeft een snellere doorlooptijd met één partij.

Het college spreekt de voorkeur uit om de vervolgstap met HVC te doen, vanwege de volgende hoofdargumenten:

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 4

• • •

Kennis en ervaring: HVC heeft kennis en ervaring in deze trajecten en de capaciteit van HVC is op orde. NetVerder is heeft nog geen ervaring opgedaan in het van het aardgas halen van woningen; Risico’s en ontzorging: HVC ontlast de gemeente en kan de ontwikkeling van het warmtenetwerk geheel voor eigen rekening en risico op zich nemen. NetVerder vraagt aan de gemeente een risicoafdekking en een rol in de warmteketen; Integraal versus gesplist model: HVC hanteert een integraal model, waarbij zij netbeheerder en warmte-exploitant zijn. NetVerder is een netbeheerder en zal opzoek moeten naar een warmte-exploitant. Beiden modellen hebben voor- en nadelen. Het college acht een toevoeging van een extra partij, de warmte-exploitant, een complicerende factor in de toch moeilijke opgave om Klapwijk aardgasvrij te maken.

De keuze voor HVC is geen definitieve keuze voor een warmtebedrijf in Klapwijk. Een definitieve keuze maken we nadat de volgende stap is gezet. Dit doen we pas als het aanbod richting bewoners van Klapwijk gereed is. Daarnaast is het nodig dat er een samenwerkings- en/of uitvoeringsovereenkomst ligt tussen de gemeente en HVC. HVC heeft aangegeven en op schrift bevestigd, dat als er sprake is van onvoldoende draagvlak en vertrouwen, de gemeente en haar bewoners met een andere partij aardgasvrij kunnen worden. De gemeente hoeft de gemaakte kosten door HVC dan ook niet te vergoeden. Dit omdat HVC zich ook ziet als een onderdeel van de gemeente. NetVerder heeft aangegeven dat zij de kosten deels wel in rekening wil brengen als zij uiteindelijk niet de ontwikkeling en exploitatie van een warmtenet in Klapwijk mogen doen. Al met al acht het college HVC een geschiktere partij om de samenwerking aan te gaan om te komen tot een aardgasvrij Klapwijk.

3 BESTUURLIJKE BESLUITVORMING Bestuurlijke besluitvorming: De raad heeft op 25 september 2021 besloten over het traject om tot een warmtebedrijf te komen. Het Raadsbesluit: 1. 2. 3.

Het college de opdracht te geven om een samenwerkingsvorm tussen de gemeente en de specialistische publieke bedrijven HVC en NetVerder te verkennen en uit te werken, ten behoeve van een warmtebedrijf voor aardgasvrij Klapwijk; Het college opdracht te geven tevens te onderzoeken om -in dezelfde samenstelling van bedrijven een direct aandeelhouderschap van de gemeente op te nemen (amendement); Voorafgaande aan de besluitvorming over de definitieve samenwerkingsvorm een rondetafel te organiseren waarbij zowel publieke en private partijen worden uitgenodigd. (motie).

Ten aanzien van de planning staat in het raadsvoorstel opgenomen dat in Q3-Q4 2021 de samenwerkingsvorm uitwerken en u naar verwachting in Q1-2022 de resultaten ter besluitvorming voorleggen. Op 18 januari heeft een rondetafelgesprek plaatsgevonden met diverse gemeenten en netwerkpartijen over de samenwerkingsvormen met een warmtebedrijf en de rol van de gemeente. In de verschillende raadsbehandelingen is de behoefte naar voren gekomen om inzicht te krijgen in de kosten en risico’s van het project. Deze kunnen wij alleen specifiek maken als we een netwerkpartijen aan ons gebonden hebben. Op 18 februari 2022 is de raad middels een presentatie geïnformeerd over de stand van zaken. Aangegeven is dat in mei 2022 een voorstel van het college richting raad komt en dat er een informatiebijeenkomst in de raadscyclus wordt opgenomen.

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 5

4 TOELICHTING PROCES We hebben het proces om te komen tot een aanbod aan bewoners en samenwerking met een publiek netwerkbedrijf in drie stappen opgedeeld: 1. De verkenningsfase, waarin we verkennen op welke wijze en onder welke voorwaarden we met partijen kunnen samenwerken. Deze fase wordt nu afgerond met de keuze voor de samenwerking met een van de partijen; 2. Uitwerking techniek en kosten inclusief (samenwerkings)overeenkomst, in deze fase werken het geselecteerde warmtebedrijf in samenwerking met ons en eventueel andere partijen, de ontwerpen en kosten uit, die leiden tot een voorlopig aanbod aan bewoners. Bewoners kunnen hierop aangeven of ze onder deze voorwaarden mee willen doen of niet. Het warmtebedrijf geeft een bandbreedte in de kosten op basis van deelnamepercentage en inschatting van nog niet uitgewerkte risico’s (hier komen we later op terug). Deze fase duurt ongeveer 6 maanden. In deze fase werken we ook toe tot een overeenkomst met de publieke netwerkpartij waarin we de rollen en verantwoordelijkheden van de partijen en overige zaken die van belang zijn voor de uitvoering nader vastleggen; 3. Definitief aanbod en nemen investeringsbeslissing: Bij voldoende deelname en een positief investeringsbesluit zal een definitief aanbod aan bewoners worden uitgewerkt en de overgebleven risico’s worden uitgewerkt (circa 3 maanden).

De verkenningsfase is met twee partijen uitgevoerd. Het heeft de voorkeur om de overige fasen met één partij uit te voeren.

5 TOETSINGSKADER EEN BEELD In de raadbesluitvorming van september 2021 is door ons aangegeven dat we veel waarde hechten aan en dat we willen sturen op de volgende publieke belangen: • • • • • • •

Zo goedkoop mogelijke warmte voor iedereen (in ieder geval woonlastenneutraliteit); Energierechtvaardigheid (gelijke lasten voor iedereen); Betrouwbaarheid, robuustheid en leveringszekerheid; Keuzevrijheid van leverancier; Ontzorgen (inclusiviteit); Transparantie; Duurzaamheid.

De publieke belangen richten zich dus niet alleen op de kosten. Het is breder dan dat; het gaat ook over eerlijkheid, mate van duurzaamheid, de kwaliteit en het ontzorgen. Naast het borgen van deze publieke belangen is bij het beoordelen van de beide bedrijven ook gekeken naar een aantal andere criteria. Deze criteria gelden niet alleen voor de wijk Klapwijk, maar in principe voor iedereen binnen onze gemeente. Dit zijn: • • • • • •

Deskundigheid, zowel ervaring in projecten alsook deskundigheid van eigen personeel (capaciteit en kwaliteit); Tempo/snelheid (voorbereiding); Bedrijfsfilosofie/visie; Eigen middelen, financiële mogelijkheden; Voldoende bezettingsgraad eigen personeel. De mate waarin het warmtebedrijf de opgave qua personeel aan kan; Mate van flexibiliteit, oftewel wat is bespreekbaar en wat niet: o Duurzaamheidseisen; o Risico’s;

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 6

• • • • •

o Zeggenschap gemeente; o Open netwerken; o Kosten plus model; o Rendementseisen; o Referentie warmteprijs; Mate van integraliteit; Participatie, de mate waarin bewoners/eindgebruikers mee kunnen participeren; Mate van zeggenschap versus risico’s van de gemeente; Visie op inbreng van PAW-gelden; Sturen op energiemodaliteiten nu en in de toekomst.

We hebben de afgelopen maanden diverse gesprekken gevoerd met zowel NetVerder als HVC over bovenstaande zaken. Daarnaast hebben we de partijen een aantal vragen gesteld om schriftelijk te beantwoorden. Beide partijen hebben een notitie opgesteld die ingaan op onderstaande vragen (zie bijlagen 1 t/m 4): 1. Wat is jullie bedrijfsfilosofie/visie? 2. Hoe zien jullie de samenwerking in de exploitatie op hoofdlijnen voor Klapwijk? En welke raakvlakken zien jullie met de warmteketen in Oostland? 3. Welke rol en verantwoordelijkheid zien jullie voor de gemeente (ontwikkeling, exploitatie) en welke rollen zijn bespreekbaar? 4. Welke rol en verantwoordelijkheid zien jullie voor de bewoners (ontwikkeling, exploitatie) en welke rollen zijn bespreekbaar? 5. Wat is jullie beeld hoe de inbreng van de bijdrage PAW-gelden is? 6. Hebben jullie hierin een beeld over de risico’s, de verdeling hiervan over de partijen in de warmteketen en de gemeente? 7. Wat zijn de minimale financiële eisen in de businesscase (rendement, wacc1, referentie warmteprijs en afschrijving)? 8. Op welke wijze wordt gezorgd voor transparantie en voor wie? (ondermeer kosten plus model)? 9.

Op welke wijze borgen we de doelstellingen in publiek belang? • Zo goedkoop mogelijke warmte voor iedereen (in ieder geval woonlastenneutraliteit) • Energierechtvaardigheid (gelijke lasten voor iedereen, iedereen kan nu en in de toekomst kunnen aansluiten); • Betrouwbaarheid, robuustheid en leveringszekerheid; • Keuzevrijheid van leverancier; • Ontzorgen (inclusiviteit).

6 BEELD WARMTEBEDRIJVEN Er is met beide partijen verkend hoe de samenwerking vormgegeven wordt in de fase ‘Uitwerking techniek en kosten’ en een definitief aanbod. Er is op basis van de door de gemeente geformuleerde vragen een beeld gegeven van de samenwerking in de exploitatiefase. Dit heeft een aantal stukken opgeleverd. 1. 2. 3. 4. 5.

Intentieovereenkomst met HVC voor de fase tot een aanbod (Bijlage 1); Beantwoording vragen gemeente door HVC (Bijlage 2); Plan van aanpak NetVerder (Bijlage 3); Beantwoording vragen gemeente door NetVerder (Bijlage 4); Selectie Warmteleverancier NetVeder (Bijlage 5).

1

Het gewogen gemiddelde kosten van kapitaal. De WACC berekent de gemiddelde kosten voor het kapitaal waarmee een bedrijf/organisatie gefinancierd wordt, bestaande uit het eigen vermogen, aangevuld met het vreemd vermogen. Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 7

Beide partijen hebben uitgebreid gesproken met de Belangenvereniging Warm Klapwijk en hebben hun verhaal gehouden. De Belangenvereniging Warm Klapwijk heeft op 7 maart 2022 haar bevindingen uitgebracht over de twee warmtebedrijven (zie bijlage 6). Algemeen beeld: Beide partijen zijn in staat om een gewenste rol te verkrijgen in een mogelijke samenwerking met de gemeente. Zowel HVC als NetVerder hebben inhoudelijk en qua proces een actieve rol aangenomen in deze fase. De voorstellen die ze doen geven voldoende aanleiding om met vertrouwen het vervolg aan te gaan. Op details verschilt de aanpak, dat heeft vooral met de bedrijfsfilosofie te maken en de financiële en kwalitatieve mogelijkheden die de bedrijven hebben. HVC en NetVerder verschillen daarin van elkaar. Beeld HVC: HVC stelt zich in de gesprekken nadrukkelijk op als publiek bedrijf dat gemeenten wil ondersteunen bij de energietransitie in welke fase dan ook. Als de gemeente na de voorbereidingsfase met een ander warmtebedrijf wil doorgaan dan is zij daar vrij in. HVC heeft ruime ervaring in vele gemeenten opgedaan in zowel de bebouwde omgeving als in de glastuinbouw. Op dit moment werken ze voor gemeenten om te komen tot aardgasvrije wijken. HVC is professioneel en sterk aan het groeien en heeft een solide basis van gekwalificeerde medewerkers.

HVC heeft de sterke voorkeur voor een integraal warmtebedrijf en kan ook investeren in de productie van warmte, oftewel zij wil de regie over de gehele warmteketen in eigen hand houden. Beeld NetVerder: NetVerder is een netwerkbedrijf dat met name nog kennis ontwikkelt van warmtenetten in de bebouwde omgeving. Zij zijn onderdeel van de Stedin groep en daarmee een zusterbedrijf van Stedin. De bedrijfsvoering is strikt gescheiden, al kan NetVerder wel gebruik maken van de financiering van de Stedin Groep, waarbij maatschappelijke rendementen gelden. NetVerder profileert zich als netwerkbedrijf (alleen infrastructuur en geen warmtelevering en -exploitatie). Dit is ook in de wet geregeld. Ze mogen daarom in principe geen warmte-exploitant selecteren. In uitzonderlijke situaties kan zij een warmte-exploitant erbij roepen als partner. NetVerder is een leergierig jong bedrijf met beperkte bedrijfsomvang en ervaring in de ontwikkeling van warmtenetten. Zij zoeken daarom ook externe expertise om de vraag van Klapwijk uit te werken. Voor het visie en voorstel van de samenwerking met de gemeente verwijzen we naar de bijlagen. HVC en NetVerder verschillen van aard, voornamelijk vanuit de bedrijfsfilosofie. De voornaamste verschillen tussen HVC en NetVerder zijn: 1.

HVC heeft meer kennis en ervaring dan NetVerder in de ontwikkeling van collectieve warmtenetten in bestaand gebouwde omgeving; 2. NetVerder is een netwerkbedrijf, voor de uitwerking van techniek en kosten is een derde partij, de warmte-exploitant nodig. Dit betekent concreet dat er een derde partij betrokken moet zijn om te komen tot een aanbod aan de bewoners; 3. NetVerder vraagt om een vergoeding (achteraf) voor inzet voor de uitwerking van techniek en kosten als zij niet het netwerk mag of kan ontwikkelen en exploiteren; 4. Risicoverdeling en ontzorgen. HVC ontzorgt en realiseert voor eigen rekening en risico het warmtenet. NetVerder geeft aan dat zij afspraken willen maken over de risico’s en zien en betrekken hierin de gemeente. Dit naast de inzet van de PAW-middelen die beide partijen zeggen hierop aanspraak te willen maken om een aantrekkelijk aan bod te doen aan de bewoners. Wat de risicoverdeling exact is hangt in grote mate af van de uitwerking van de techniek en de kosten, daarin wordt bepaald hoe de risicoverdeling is. Dit zal uiteindelijk na de doorrekening en het aanbod aan bewoners vastgelegd moeten worden vastgelegd in een (samenwerkings-/uitvoerings-) overeenkomst. Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 8

7 AFWEGING 7.1 KWALITEIT EN CAPACITEIT Op het aspect kwaliteit en capaciteit scoort HVC duidelijk beter dan NetVerder. HVC heeft een solide basis van ca. 79 mensen. In 2022 is de intentie om te groeien naar 100 medewerkers. Ze hebben ervaring in de realisatie en exploitatie van warmtenetten in de bebouwde omgeving alsook in de glastuinbouw. Voorbeelden hiervan zijn onder andere: • • •

Warmtenetwerk Drechtsteden; Warmtenetwerk Alkmaar; Glastuinbouwgebied in Westland (samen met Capturam, grotendeels bezet door medewerkers van HVC).

HVC is flexibel in hun betrokkenheid in warmtenetten. Zij kunnen enerzijds de integrale verantwoordelijk nemen in gehele keten (bron, netwerk en exploitatie), anderzijds opereren ze ook in enkele projecten alleen in de rol van een van deze schakel in de keten. Zij hebben wel een voorkeur voor de integrale benadering, omdat zij daarmee beter de risico’s zelf kunnen beheren. We merken in de gesprekken een hoge mate van professionaliteit, zowel op projectniveau alsook bij de betrokkenheid en advisering op de verschillende bestuurslagen (landelijk wetgeving). NetVerder is nog een bedrijf met minder ervaring. Ze zijn onderdeel van de Stedin groep. NetVerder als warmtetak heeft op dit moment 8 medewerkers in dienst. Ze zijn professioneel en enthousiast. Dit geeft ook een bepaalde flexibiliteit en lenigheid. Ze hebben op dit moment geen warmtenetwerken in de gebouwde omgeving (woonwijken) in beheer en exploitatie, wel in voorbereiding. Ze werken nu aan: • •

Warmtenetwerk Delft; Warmtenetwerk Botlek.

Voor NetVerder is aardgasvrij Klapwijk een leertraject en zal daarvoor ook expertise in moeten huren. Voor HVC is dit minder aan de orde. HVC kan op basis van hun ervaring en in samenwerking met de gemeente, grotendeels zelf het warmtenet ontwikkelen. De gemeente komt dat veel meer in de rol van faciliteren en ondersteunen terecht. Personele inzet: Beide partijen geven aan in de fase uitwerking techniek en kosten een grote inzet nodig is van personeel en externe expertise. Personele capaciteit is schaars. Vanuit maatschappelijk oogpunt en de druk op het personeel geven beide partijen dat het wenselijk is om het vervolgtraject met één partij te doorlopen en daarmee geen dubbele bezetting te hebben.

7.2 WARMTE-EXPLOITANT Het verschil in bedrijfsfilosofie tussen NetVerder en HVC is groot als het gaat over de warmteexploitant. NetVerder is puur een netwerk bedrijf. HVC is een integraal warmtebedrijf. Bij HVC is duidelijk wie de warmte-exploitant is; dat zijn zij zelf. Bij NetVerder is dit niet zo. Bij NetVerder zal een derde partij gezocht worden voor de exploitatie van de warmte (waaronder dus ook de inkoop van de warmte). Een warmte-exploitant als partner voor NetVerder is nodig om de resultaten voor het vervolgtraject vergelijkbaar te maken. NetVerder heeft in een document opgeschreven op welke wijze zij dit traject kunnen vormgeven. Het betrekken van een warmte-exploitant als partner van NetVerder kun je vanuit verschillen perspectieven bekijken. Een aantal perspectieven: •

Planning: Het zoeken naar een warmtebedrijf als partner kost tijd. NetVerder heeft hiervoor een aanvullend procesvoorstel ingediend (bijlage 5), maar we zullen zeker rekening moeten

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 9

•

•

•

houden met een doorlooptijd van 3 tot 4 maanden. Om vertraging zoveel mogelijk te voorkomen voert NetVerder vooruitlopend op besluitvorming (van college en raad) verkennende gesprekken met mogelijke Warmte-exploitanten. Hierdoor levert dit wellicht minimale vertraging op; Gesplitst model: Met NetVerder en een warmte-exploitant is de basis gelegd voor een gesplitst model. Op termijn kunnen dan makkelijker meerdere exploitanten (keuzevrijheid) worden toegelaten op het netwerk. HVC geeft deze garantie ook, maar dit zal naar verwachting wel lastiger te realiseren zijn, vanwege de eigen bedrijfsfilosofie. In contractvorming zal keuzevrijheid na 15 jaar bij beide partijen opgenomen worden; Risico’s: Het introduceren van een derde partij geeft meer discussie over de verdeling van risico’s. Welke partij draagt deze en in welke mate. Er komt meer druk te liggen op de contractvorming en de juridische onderbouwing hiervan. Gezien het feit dat NetVerder nadrukkelijk ook risico’s bij de gemeente wil neerleggen (zie 2.3) zijn wij als gemeente hier onderdeel van. Het is niet de voorkeur van het projectteam om onderdeel te zijn van technische risico’s in het proces; Betrokkenheid bewoners: In het proces tot selectie van een warmte-exploitant kunnen bewoners worden betrokken. Dit verhoogt het draagvlak en is transparant. Bewoners kunnen hierover meedenken.

Keuzevrijheid is een belangrijk aspect voor bewoners.

7.3 VERGOEDING UITWERKINGSKOSTEN NetVerder heeft aangegeven dat zij externe expertise moeten inhuren voor het vervolgtraject. Het inhuren van externe capaciteit schatten zij in op € 60.000,- een en ander afhankelijk van de mate van de detailuitwerking en diepgang van de uitwerking van techniek en kosten. NetVerder heeft aangegeven dat als NetVerder uiteindelijk het warmtebedrijf wordt voor Klapwijk dan maken deze kosten onderdeel uit van de exploitatie. Mochten zij dit niet worden dan zullen zij deze kosten in rekening brengen bij de gemeente. HVC brengt geen kosten in rekening bij de gemeente. Ook niet als zij het warmtenet mogen ontwikkelen exploiteren.

7.4 RISICO’S EN ONTZORGEN In de vragen die wij de partijen gesteld hebben is ingegaan hoe de warmtebedrijven tegen risico’s aan kijken. HVC ontzorgt de gemeente in de realisatie van het warmtenet en neemt alle risico’s voor zijn/haar rekening, met een kanttekening van onvoorziene risico’s. Het proces om te komen tot een warmtenetwerk is complex. Onvoorziene risico’s kunnen altijd voorkomen en hebben vooral te maken met specifieke projectomstandigheden die zich niet voordoen in andere ervaring en projecten. HVC geeft aan dat zij in principe deze risico’s afdekken, tenzij dit echt niet anders kan. Daarbij is wel aangegeven dat zij wel aanspraak willen maken op de aan de gemeente toegekende PAW-middelen om te komen tot een aantrekkelijk aanbod voor de bewoners om aan te sluiten op het aan te leggen warmtenet. NetVerder heeft de risico’s die zij nu zien omschreven. Zij zien dat risico’s over de verschillende projectpartners verdeeld moeten worden. De risico’s liggen daar waar ze gedragen kunnen/moeten worden. Daarbij zal een deel van de risico’s bij de gemeente als partner terecht komen en/of de gemeente zal garant moeten staan. Op welke wijze en wat dit betekent is onderdeel van de uitwerking van techniek en kosten. Ook NetVerder zal de PAW-middelen willen inzetten om te komen tot een goed aanbod aan de bewoners.

Omdat beide partijen nog geen doorrekeningen hebben kunnen maken is ook niet exact het risico te duiden of te kwantificeren. Het is dus nog te vroeg om hier de definitieve conclusies aan te verbinden Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 10

wat dit exact betekent voor de gemeente. De basishouding tussen de beide partijen is echter anders waarbij HVC meer ontzorgt en risico’s zelf kan nemen, geeft NetVerder aan met de gemeente in gesprek te gaan over het verdelen van de risico’s.

7.5 ROL VAN DE GEMEENTE Beide partijen zien een belangrijke rol voor de gemeente, maar hun visie op onze rol verschillen wel van elkaar. Beide partijen zien voor de gemeente (privaatrechtelijke rol) een faciliterende rol. Dit houdt in: • • • • •

Algemene processturing; Verantwoordelijkheid voor de bestuurlijk besluitvorming; Draagvlak richting bewoners en andere stakeholder; Vertegenwoordiger algemeen belang; Ondersteunen vergunningverlening.

Deze rollen (h)erkennen wij ook. Dit is onze maatschappelijke verantwoordelijkheid. Anders dan HVC ziet de NetVerder ons als onderdeel van de warmteketen in de ontwikkelingsfase en vraagt de gemeente als regisseur en deels als risicoafdekking (bijvoorbeeld door garantstellingen voor vollooprisico en afdekking van (voorbereidings)kosten). De raad heeft in een motie gevraagd om te onderzoeken of een deelname van de gemeente mogelijk is en wat dit dan betekent. Beide partijen staan open voor deelname van de gemeente in welke samenwerkingsvorm dan ook. Extra financiële inbreng in ruil voor zeggenschap is bij beiden bespreekbaar. Voor het college is dit ook bespreekbaar, onder voorwaarde dat de financiële inbreng ten goede komt van onze inwoners. Als het warmtebedrijf een goed aanbod aan de inwoners doet en de financiële bijdrage van de gemeente beperkt blijft bij de inzet van de PAW-gelden, dan heeft dit de voorkeur van het college. Bij HVC lijkt deze voorkeur eerder mogelijk te zijn dan bij NetVerder. Bij de uiteindelijke uitwerking van techniek, kosten en de risicoverdeling kunnen we bepalen of deelname vanuit gemeente wenselijk is en een toegevoegde waarde heeft.

7.6 FINANCIËLE UITGANGSPUNTEN De financiële uitgangspunten zijn op dit moment lastig met elkaar te vergelijken, dit moet verder uitgewerkt in de volgende fasen. Op dit moment zijn de financiële verschillen tussen de partijen beperkt.

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 11

8 VERVOLGFASE MET ÉÉN PARTIJ Een aanbod aan bewoners van Klapwijk kan alleen worden gedaan wanneer er draagvlak is vanuit de bewoners. Draagvlak vanuit bewoners ontstaat onder andere wanneer bewoners een duidelijk beeld hebben wat het voor hen (financieel) betekent, wat weer afhankelijk is van snelheid (draagvlak) en strategie (gezamenlijk plan van aanpak). Om dus een compleet aanbod te kunnen doen zal er een gezamenlijk proces met de gemeente en bewoners moeten worden doorlopen. Dit is in lijn met de brief van de VNG die eind 2021 naar het rijk is verstuurd ten aanzien van de WCW (Wet collectieve warmtevoorziening), die duidelijk stelt dat gemeente in de warmtetransitie een “reisgenoot” nodig heeft die met hen gezamenlijk dit proces kan doorlopen. Een aanbieding voor een warmtenet is op voorhand niet in harde financiële cijfers uit te drukken zonder garanties voor afdekking van de risico’s. Dit proces is voor zowel bewoners, gemeente en warmtebedrijven arbeidsintensief en het vraagt nogal wat van alle partijen. Zowel HVC als NetVerder hebben aangegeven dat het daarom niet voor de hand ligt om zo’n intensief traject met twee (publiek) warmtebedrijven te doorlopen. Dit betekent onder andere twee processen met bewoners en de gemeente. Voor het grootste deel van de bewoners kan dit overigens erg ingewikkeld zijn.

Beide partijen geven aan dat als de gemeente ervoor kiest om met 2 partijen de uitwerking techniek en kosten wil doorlopen zij de financiën en risico’s zover kunnen uitwerken, dat de gemeente een keuze kan maken. Zij geven aan dat niet alle aspecten van de berekening de diepgang kunnen krijgen om ook als definitief bod te dienen. Na de keuze zal dan het definitief aanbod nog moeten worden uitgewerkt. Bij een midden temperatuur warmtenet kunnen er technische verschillen zijn, afhankelijk van de omvang en de warmtebron, zoals temperatuurregime of het type wijkstation (druk reduceer of warmtewisselaar). Maar de verwachting is, dat bij gelijkblijvende technische uitgangspunten de geraamde kostprijs van verschillende partijen niet ver uit elkaar zal liggen. Beide partijen zullen op dezelfde markt een soortgelijke opdracht aanbesteden. De grootste impact op een doorrekening van de Bijdrage Aansluitkosten (BAK) is de snelheid, het percentage deelnemers ook wel volloop(risico) genoemd, en de strategie waarmee het warmtenet wordt gerealiseerd. Juist in dit punt zit het grote verschil, want het uiteindelijke aanbod is niet alleen afhankelijk van financiën en techniek, maar wordt door zeer grote mate beïnvloed door sociale (draagvlak), organisatorische en politieke factoren.

Uitwerking van dit onderdeel is niet wenselijk met twee partijen, omdat dit te veel onzekerheid richting bewoners geeft en vooral meer inzet vraagt van beide partijen. Er moeten hierover gelijke aannames worden gedaan. Dat maakt de twee aanbiedingen vergelijkbaarder, maar zorgt er naar alle waarschijnlijkheid ook voor dat de verschillen niet wezenlijk zijn. Onderhandeling/verkenning bron Voor een betrouwbare uitwerking in de kosten zullen verkennende gesprekken/onderhandelingen met de beoogde bron moeten worden gevoerd. Voor een aanbod zullen zelfs harde afspraken nodig zijn. Wanneer meerdere partijen een haalbaarheidsstudie uitvoeren lijkt het lastig deze gesprekken reeds op een constructieve manier te voeren. Kortom een haalbaarheidsstudie/voorstudie van deze omvang zal naar verwachting niet leiden tot extra informatie en een betere keuze tussen de partijen. De vraag die nu voor ligt is hoe het proces van uitwerking van de techniek en de kosten inclusief (samenwerkings) overeenkomst ingaan. Er zijn twee mogelijkheden: 1. Voorkeuze maken en met één partij het proces doorlopen en direct opwerken tot een definitief aanbod;

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 12

2. Geen voorkeuze maken en met twee partijen het proces doorlopen en eerst een haalbaarheidsstudie/vooraanbod doen, op basis waarvan een keuze wordt gemaakt, en daarna met één partij uitwerken tot een definitief aanbod. Eerder is aangegeven dat de beide publieke partijen optie twee sterk wordt ontraden. Als we wel kiezen om met beider partijen willen doorgaan dan zullen beide partijen zelf gaan overwegen of ze hierin wel meegaan of zich terugtrekken uit het proces. Het doorgaan met twee partijen heeft gevolg voor het proces. Beide partijen hebben aangegeven dat ze in dit geval niet direct kunnen komen tot een gehele doorrekening en aanbod aan bewoners. Op deze manier zijn de kosten onderdeel van de keuze tussen HVC en NetVerder en wordt inzet beperkt. Onze verwachting is dat door deze tussenstap niet het verschil tussen partijen gaat leiden. Het heeft echter wel een voordeel; het geeft meer vergelijkingsmateriaal en bewijsvoering over de gedane aannames dat de kosten vergelijkbaar zullen zijn. Dit verhoogt zeker de transparantie en betrouwbaarheid en dit is een belangrijk aspect voor het draagvlak van de bewoners in Klapwijk. De bewoners willen we nadrukkelijk betrekken bij het vervolg van de uitwerking, zoals dit ook gedaan is bij het proces tot nu toe. Overigens vraagt de uitwerking van het proces met twee partijen ook extra inzet van de bewoners.

Vraag is of het reëel is om dit van de Belangenvereniging Warm Klapwijk te vragen. Ondanks deze voordelen, hebben wij toch de voorkeur toch uit naar een proces met één partij. Dit heeft vooral met de benodigde inzet van capaciteit te maken en het feit dat we met twee partijen een tussenstap maken voordat we komen tot een definitief aanbod. Dit scheelt tijd. De keuze voor een partij voor het vervolgproces is geen definitieve keuze. Als bewoners en de gemeente niet tevreden zijn over de uitkomst dan hoeven we niet verder met HVC of NetVerder en kunnen we ander keuzes maken.

9

BELANGENVERENIGING WARM KLAPWIJK

De belangenvereniging Warm Klapwijk is opgericht en heeft inmiddels meer dan 100 leden. Zij zijn betrokken geweest bij het proces tot nu toe. Beide partijen hebben een uitgebreid gesprek gehad met de belangenvereniging. De bevindingen van de belangenvereniging zijn opgenomen in bijlage 6. Zij hebben geen expliciete voorkeur voor een van de partijen en geven in hun advies het volgende aan:

Voor beide partijen hebben wij geen specifieke blockers of disqualifiers gezien. Beide lijken geschikt maar wel om verschillende redenen. Waarbij NetVerder een jong, sterk gemotiveerd en meewerkend team laat zien kunnen zij dat evenwel niet bekrachtigen met veel bruikbare ervaring. Voor NetVerder voelden wij een sterke gunfactor. Aan de andere kant is HVC een gedegen en ervaren partij die evenwel laat doorschemeren het liefste snel geld te willen verdienen aan een overzichtelijk klein aantal klanten. Bij HVC voelden wij een ervaren professionele partij maar wel gemengd met enige scepsis. Na een stemronde binnen ons bestuur kwamen beide partijen uit op gelijke stemmen. Het bestuur van Warm Klapwijk heeft daarom besloten beide partijen alleen kwalitatief te willen beoordelen en stelt het vertrouwen in de gemeente om tot een goede keuze te komen.

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 13

10 CONCLUSIE Op basis van alles wat voorligt heeft het college in onderstaande tabel aangegeven hoe wij beide partijen beoordelen op basis van afwegingskaders: Net Verder

HVC

Toelichting

Deskundigheid, zowel ervaring in projecten alsook deskundigheid van eigen personeel (capaciteit en kwaliteit)

-

++

HVC heeft ruime ervaring. NetVerder nog geen ervaring in de bestaande stedelijke gebieden en moet expertise inhuren.

Tempo/snelheid (voorbereiding)

+/-

+

HVC heeft aantoonbare ervaring en kan daardoor (waarschijnlijk) gemakkelijker snelheid maken dan NetVerder.

Bedrijfsfilosofie/visie

+

+

Beide visies op de uitrol van warmtenetten zijn voldoende.

Eigen middelen, financiële mogelijkheden

-

+

HVC heeft meer financiële eigen middelen beschikbaar dan NetVerder. NetVerder staat los van Stedin maar kan wel leunen op de financiële middelen van Stedin. HVC heeft eigen middelen mede door eigen omzet binnen bestaande warmtenetwerken.

Voldoende bezettingsgraad eigen personeel. De mate waarin het warmtebedrijf de opgave qua personeel aan kan

-

+

HVC heeft voldoende expertise om geheel met eigen medewerkers een project te kunnen op zetten. NetVerder zal expertise moeten inhuren.

Duurzaamheidseisen

+

+

Zal zeker in het begin geen verschil maken als beide gebruik maken van de geothermische bron van Wayland.

Risico’s

-

++

NetVerder heeft aangegeven met de gemeente in gesprek te willen gaan over de verdeling van de risico's bij positieve besluitvorming over de daadwerkelijke aanleg van het warmtenet. HVC zegt voor eigen rekenen en risico het warmtenet te kunnen ontwikkelen.

Zeggenschap gemeente

+

+

Beide partijen geven aan dat ze met de gemeente over zeggenschap/participatie te willen spreken.

Open netwerken

++

+/-

NetVerder is alleen een netwerkbedrijf. En daarmee is het gemakkelijker te kijken naar een open net waar meerdere warmteleveranciers op den duur warmte aan bewoners kan gaan

Afwegingskader

Mate van flexibiliteit, oftewel wat is bespreekbaar en wat niet:

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 14

leven. Dit is wel toekomstmuziek. HVC wil het liefst een geïntegreerd bedrijf zijn. Maar op de midden lange termijn (15 jaar) valt wellicht hierover wel het gesprek met HVC over aan te gaan. Kosten plusmodel

+/-

+/-

Beide partijen willen met een open boek berekening te werken zodat inzichtelijk is hoe de kosten/baten tot stand komen. Toekomstige landelijke wet- en regelgeving.

Transparantie rendementseisen

+/-

+

HVC is hierover transparant. NetVerder is minder transparant hierin en geeft aan dit afhankelijk is van een aantal zaken o.a. risico opslagen die pas in de volgende fase duidelijk worden.

Referentie warmteprijs

0

0

De uitwerking hiervan is nog niet bekend en wordt in de vervolgfase pas bekend. Is nu dus lastig aan te geven.

Financiële participatie, de mate waarin bewoners/eindgebruikers mee kunnen participeren

-

-

Beide partijen geven aan hier niet direct voor open te staan. Het maakt het complex en dus risicovoller.

Mate van financiele zeggenschap versus risico’s van de gemeente

+

+

Beide partijen staan open voor deelname vanuit de gemeente. Dit zal verder uitgewerkt worden in de vervolgfase.

Visie op inbreng van PAW-gelden

+

+

Beide partijen geven aan dat de PAWmiddelen een goede bijdrage leveren om de BAK lager te krijgen waardoor de kans dat er een aantrekkelijk aanbod gedaan kan worden aan bewoners om aan te sluiten wordt vergroot.

Op basis van bovenstaande afwegingskader, heeft het college de voorkeur om de vervolgstap (techniek en kosten inclusief (samenwerking)overeenkomst verder uit te werken met HVC. De voornaamste overwegingen hierin zijn: Het college spreekt de voorkeur uit om de vervolgstap met HVC te doen, vanwege de volgende hoofdargumenten: • • •

Kennis en ervaring: HVC heeft kennis en ervaring in deze trajecten en de capaciteit van HVC is op orde. NetVerder is heeft nog geen ervaring opgedaan in het van het aardgas halen van woningen; Risico’s en ontzorging: HVC ontlast de gemeente en kan de ontwikkeling van het warmtenetwerk geheel voor eigen rekening en risico op zich nemen. NetVerder vraagt aan de gemeente een risicoafdekking en een rol in de warmteketen; Integraal versus gesplist model: HVC hanteert een integraal model, waarbij zij netbeheerder en warmte-exploitant zijn. NetVerder is een netbeheerder en zal opzoek moeten naar een warmte-exploitant. Beiden modellen hebben voor- en nadelen. Het college acht een toevoeging van een extra partij, de warmte-exploitant, een complicerende factor in de toch moeilijke opgave om Klapwijk aardgasvrij te maken.

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 15

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 16

BIJLAGEN BIJLAGE 1 CONCEPT-INTENTIEOVEREENKOMST HVC BIJLAGE 2 BEANTWOORDING VRAGEN HVC BIJLAGE 3 PLAN VAN AANPAK NETVERDER BIJLAGE 4 BEANTWOORDING VRAGEN NETVERDER BIJLAGE 5 SELECTIE WARMTELEVERANCIER NETVERDER BIJLAGE 6 BEVINDINGEN BELANGENVERENIGING WARM KLAPWIJK

Afwegingskader Warmtebedrijf aardgasvrij Klapwijk Pijnacker-Nootdorp 17