Bijlage - Accountantsverslag boekjaar 2021 gemeente Pijnacker Nootdorp

Accountantsverslag Gemeente Pijnacker-Nootdorp Boekjaar 2021

1

Aan de Gemeenteraad van de gemeente Pijnacker-Nootdorp

Den Haag, 25 mei 2022

Geachte leden van de Gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2021 van de gemeente PijnackerNootdorp te controleren.

Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag.

Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2021 naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

drs. S. Turenhout RA Director

2

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

Rechtmatigheid

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Financiële positie

3

Inhoudsopgave

1.

Bestuurlijke samenvatting

5

2.

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

9

3.

Financiële positie

23

4.

Bevindingen interne beheersing

27

5.

Overige onderwerpen

30

Bijlagen

34

4

Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

6

1. Bestuurlijke samenvatting Wij (zijn voornemens) bij de jaarrekening 2021 een goedkeurende verklaring verstrekken voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2021.

Covid-19: De gemeente heeft net als vorig jaar in de jaarrekening 2021 opnieuw de ontwikkelingen als gevolg van Covid-19 toegelicht verweven in de verschillende programma’s en paragrafen. Uit de door ons aanvullend uitgevoerde controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen geconstateerd. De belangrijkste werkzaamheden hebben toegezien op de verantwoording inzake de Tozo-regelingen.

Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijkt één ongecorrigeerde fout voor een bedrag van € 150.000. Deze fout hangt samen met ontvangen productieverantwoordingen Wmo in mei van 2022. De ontvangen productieverantwoordingen zijn dan de prognose die begin 2022 door de gemeente is opgesteld aan de hand van de destijds bekende informatie.

Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole constateren wij onrechtmatigheden voor een bedrag van € 1.426.000. Deze rechtmatigheidsfouten hangen voor een bedrag van € 973.000 samen met niet naleven van Europese aanbestedingsregelgeving en voor € 453.000 samen met overschrijdingen op investeringsbudgetten. Deze fouten passen binnen de daarvoor geldende toleranties en heeft daardoor geen invloed op ons rechtmatigheidsoordeel.

7

1. Bestuurlijke samenvatting De begrotingsoverschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en zijn toereikend toegelicht.

Inzake de kosten Jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente (deels) op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten Jeugdwet en Wmo een onzekerheid van € 1.521.000.

Het boekjaar 2021 sluit met een financieel resultaat van € 12,592 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Pijnacker-Nootdorp bedraagt € 182,5 miljoen (2020: € 176,7 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 62% (2020: 59%). De vermogenspositie is dan ook goed te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandsratio met 8,75 toereikend is.

Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Wel merken we op dat ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen fors toe is genomen. Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons gevraagd.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Pijnacker-Nootdorp voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

8

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - de jaarrekening; - bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 21 april 2022 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting verwijzen wij tevens naar het op 16 november 2021 door ons uitgebrachte controleplan. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 2.200k Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 2.200k

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 6.600k

Uitvoeringsmaterialiteit

Zie uitgebreide toelichting in controleplan

€ 1.120k

Rapporteringstolerantie

5% van de goedkeuringstolerantie

€ 110k

Goedkeuringstolerantie fouten

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  schattingen en toelichtingen in de jaarrekening;  nauwkeurigheid van de voorzieningen;  waardering van de grondexploitaties;  rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen;  WNT-verantwoording;  onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen. Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2021 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente. Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd.

Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel. Proces jaarrekeningcontrole Het proces van de jaarrekeningcontrole 2021 is goed verlopen. Wij bedanken de gemeente voor de prettige samenwerking.

10

Waardering van de grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is een significant risico in onze controleaanpak, vanwege de hogere mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven.

Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Uit het voorgaande overzicht blijkt dat de financiële positie van de grondexploitaties ondanks de toegenomen verliesvoorziening verbeterd is. De boekwaarde van de grondexploitaties is afgenomen tot circa € 2,6 miljoen. Hierdoor zijn de financiële risico’s voor de gemeente verder beperkt. De resultaten van de verschillende grondexploitaties kunnen als volgt worden weergegeven:

Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen)

Verliesvoorziening De verliesvoorziening is met circa € 0,7 miljoen toegenomen, dit wordt echter niet veroorzaakt door een verslechterd resultaat op de verlieslatende projecten maar door de opening van een nieuwe grondexploitatie: Hart van Nootdorp. Deze grondexploitatie heeft een negatieve eindwaarde van € 1,3 miljoen. De overige projecten laten derhalve een positief resultaat zien van circa € 600.000. De andere twee projecten waarop een negatief resultaat wordt verwacht zijn: Ackerswoude en Oude Leede. Doordat Ackerswoude inmiddels voor circa 95% gereed is zijn de risico’s voor dit project opnieuw verder afgenomen. Het project Oude Leede is op basis van de totale omvang van de nog te verwachten kosten en opbrengsten een beperkt risico voor de gemeente.

50.000

2018

40.000

2019

30.000

2020

20.000

2021

10.000 0 -10.000 Bruto boekwaarde Verliesvoorziening Netto boekwaarde

Winstname

Ten opzichte van 31 december 2021 is de boekwaarde van de post grondexploitatie afgenomen met € 16,4 miljoen. De afname van de boekwaarde per 31 december 2021 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

Tussentijdse winstneming Voor de overige vier projecten van de gemeente: Heron, Boezem-Oost, Tuindershof en Pijnacker-Zuid geldt dat voor deze projecten positieve eindresultaten worden verwacht. In 2021 zijn de winsten op de projecten als volgt:

2021

2020

Boekwaarde per 1 januari

11.226

30.258

Investeringen

11.880

20.599

Grondexploitatie (x € 1.000)

Grondverkopen

-31.780

-47.928

Pijnacker-Zuid

29.883

82%

2.051

23.915

Boezem-Oost

7.675

53%

1.373

4.061

Heron

2.538

82%

696

2.081

Tuindershof

3.441

11%

136

370

Tussentijdse winstneming

4.256

7.419

Mutatie verliesvoorziening

744

878

Bruto boekwaarde per 31 december

2.601

19.658

Verliesvoorziening per 31 december

7.763

7.019

Netto boekwaarde per 31 december

-5.162

11.226

Verwachte totale winst

Voortgang tot en met 31/12

Winstname 2021

Winstname cumulatief

11

Waardering van de grondexploitaties Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente Pijnacker-Nootdorp gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat: Parameter

2021

2020

Kostenstijging





Opbrengstenstijging





Rekenrente





Disconteringsvoet





Programmering





Verkoopprijzen





Legenda status:  = evenwichtig  = optimistisch  = voorzichtig  = controleverschil

Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,15% (2020: 1,14%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van gemeente Pijnacker-Nootdorp. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 2,5% in 2022 en vanaf 2023 2% (2020: 2%) de kostenstijging ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren.

Opbrengstenstijging Het college rekent met de volgende opbrengstenstijging(en): Woningen: 3,0% in 2022 vanaf 2023 2,0% (2020: 2,0%) Bedrijfsruimten: 3,5% in 2022 vanaf 2023 2,0% (2020: 0-2%) Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de ontwikkelingen in de markt achten wij het van belang dit goed te blijven volgen. Disconteringsvoet De disconteringsvoet die moet worden gehanteerd in de berekening van de contante waarde ten behoeve van het treffen van een verliesvoorziening voor negatieve grondexploitaties is door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%). Dit percentage is door de gemeente correct toegepast, waardoor wij deze parameter kwalificeren als evenwichtig. Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Pijnacker-Nootdorp. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder andere gebaseerd op interne en externe onderzoeken. Voor het deelproject Pijnacker-Zuid Centrumlijn heeft op basis van het gewijzigde programma een volledige aanpassing van het programma plaatsgevonden. Dit programma is getoetst aan de woningbouwopgave in de regio en op basis hiervan als plausibel aangemerkt.

Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd. Gedurende 2021 hebben voor zowel woningen als bedrijven verkopen plaatsgevonden waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd. Voor de toekomstige opbrengsten hebben wij vastgesteld dat deze opbrengsten aansluiten met de achterliggende afgesloten verkoopcontracten en reserveringsovereenkomsten. Voor gronden waarvoor nog geen overeenkomsten zijn afgesloten is vastgesteld dat de opbrengsten in lijn liggen met de gerealiseerde opbrengsten voor vergelijkbare percelen.

12

Sociaal domein Algemeen De gemeente Pijnacker-Nootdorp voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij de taak Jeugdzorg en PGB deels zijn ondergebracht bij een derde partij. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Jeugdwet

Servicebureau Jeugdzorg Haaglanden

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Wmo

Zelfstandig

n.v.t

Afrekening op basis van werkelijke lasten

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven en de ontwikkeling vanaf 2018 kan als volgt worden weergegeven: 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0

2018 2019 2020 2021

Uitkeringen

Jeugdwet

Wmo

Uitkeringen (Participatiewet) Wij hebben een proceduretest uitgevoerd op de verstrekte PW uitkeringen 2021. Hierbij hebben wij vastgesteld dat de interne controles van de gemeente in voldoende mate werken. In onze management letter zijn een aantal aandachtspunten opgenomen ter optimalisatie van dit proces. Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) in 2021 verlengd om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal. Uw gemeente heeft in 2021 € 2.103.000 verstrekt in het kader van de Tozo. Er zijn in 2021 236 aanvragen behandeld en uiteindelijk is een bedrag van € 2.103.000 verstrekt aan zelfstandigen. Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de faciliteiten heeft uw gemeente, overeenkomstig aan de gestelde eisen, dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. Wij hebben de opzet, bestaan en werking van dit beleid gecontroleerd.

Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er geen misbruik is gemaakt. Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, in welke diepgang deze signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht. Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had volgen terugvorderingen.

PGB

13

Sociaal domein ToZo (vervolg) De wetgever heeft toegestaan om de geplande controles op signalen van misbruik of oneigenlijk gebruik die betrekking hadden op boekjaar 2020 gedurende 2021 konden worden opgepakt en de consequenties hiervan in de administratie van 2021 te verwerken. Middels een steekproef heeft u de signalen opgepakt en verwerkt in de administratie in 2021. Uit deze steekproef blijken geen afwijkingen ten opzichte van de verstrekte ToZo-uitkeringen. Op basis van artikel 17 PW moet de identiteit van de aanvrager worden vastgesteld op basis van een identiteitsbewijs. Uw gemeente heeft in een aantal gevallen in 2020 de identiteit echter vastgesteld op basis van DigiD in combinatie met BRP en / of Suwinet. Dit kwalificeert in het kader van onze controle als een niet-financiële onrechtmatigheid en deze hoeft, in tegenstelling tot vorig jaar, niet in het overzicht van fouten en onzekerheden bij de SiSa te worden vermeld. Jeugdwet In 2021 is de jeugdwet uitbesteed aan Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden. Zij voeren de inkopen uit en controleren de declaraties. De gecontroleerde verantwoording van Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is ontvangen. Onze collega’s hebben een dossierreview uitgevoerd op de werkzaamheden van de GAD. Wij hebben kennis genomen van de uitkomsten van de dossierreview.

De impact van de controle en hieruit voortvloeiende onzekerheden is bepaald op basis van het rapport van bevindingen van de GAD: Bedrag Geen controleverklaring ontvangen (RTA)

596.000

Controleverklaring met afwijkende strekking (LTA)

43.000

Geen controleverklaring ontvangen (LTA)

77.000

Totale onzekerheid Jeugdwet

716.000

Wmo De Wmo-verstrekkingen verlopen via de gemeente. Op basis van het door de gemeente opgestelde overzicht van de ontvangen productieverantwoordingen hebben wij een controle uitgevoerd op de gecontroleerde productieverantwoordingen van de zorgverleners. De bevindingen hieruit kunnen als volgt worden gespecificeerd: Bedrag Geen controleverklaring ontvangen Controleverklaring met afwijkende strekking Totale onzekerheid Wmo

800.000 5.000 805.000

De totale onzekerheid ad € 805.000 wordt veroorzaakt door een aantal grotere partijen waarvoor tot op heden geen controleverklaring is ontvangen. Daarnaast is voor een aantal kleinere partijen geen zekerheid verkregen omdat deze niet controleplichtig zijn op basis van de omvang van de zorginstelling (kleiner dan € 250.000 omzet). De gemeente voert wel andere activiteiten uit om enige zekerheid te verkrijgen bij de levering van deze zorg. Dit is nader uitgewerkt op de volgende pagina. Wij constateren op basis van de ontvangen productieverantwoordingen dat de verantwoorde lasten in de jaarrekening van de gemeente voor een bedrag van € 150.000 te laag zijn opgenomen. De prognose die de gemeente maakt op basis van de haar bekende informatie bij het opmaken van de jaarrekening wijkt circa 3% af van de uiteindelijke uitkomsten op basis van de in mei 2022 ontvangen productieverantwoordingen. Aangezien de productieverantwoordingen niet tijdig beschikbaar waren is deze afwijking niet verwerkt in de jaarrekening. Het verschil (€ 150.000) is als controleverschil opgenomen in Bijlage B: Ongecorrigeerde controleverschillen.

14

Sociaal domein Eigen bijdrage Wmo Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de Wmo geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft deze onzekerheid ter hoogte van € 182.000 in de jaarrekening 2021 toegelicht. PGB’s De belangrijkste onzekerheid ziet op de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB). De SVB heeft zelf over 2021 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en Wmo ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten.

De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief voor gemeente PijnackerNootdorp € 823.000. De gemeente heeft verschillende maatregelen ingericht om een gebrekkige/ontbrekende levering van zorg te signaleren. Middels een klachtenregistratieprocedure, een periodiek cliënttevredenheidsonderzoek en periodieke contacten met de cliënten wordt enige zekerheid verkregen rondom de levering van zorg. Wij kunnen hier voor de controle echter niet voldoende zekerheid uit verkrijgen om deze lasten niet als onzeker mee te nemen.

15

Covid-19 Impact Covid-19 voor de gemeente De belangrijkste effecten van de corona-crisis voor de gemeente zijn nader toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: • Uitvoeren Tozo regeling; • Aanvullende rijksbijdragen die zijn verstrekt in relatie tot Covid-19; • Subsidieverantwoording door subsidie ontvangende partijen (prestatielevering); • Onderbouwing prestatielevering zorgaanbieders; • Risicoanalyse mogelijke Covid-19 impact op balansposities (o.a. in het kader van mogelijke oninbaarheid); • Toelichting met betrekking tot corona in jaarverslag en jaarrekening (diverse paragrafen, met name onder weerstandsvermogen en bedrijfsvoering).

−

−

−

Wij hebben aanvullende controles uitgevoerd op de waardering dan wel inbaarheid van posities zoals vaste activa, vorderingen, gevormde voorzieningen, rechtmatigheid subsidieverantwoordingen. Uit onze jaarrekeningcontrole 2021 zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen, anders dan in ons verslag gemeld. Ten aanzien van uw gemeentelijke gesubsidieerde instellingen zijn door het college aanvullende afspraken gemaakt over de besteding van de subsidiebijdrage in 2021 als gevolg van de beperkingen vanuit COVID-19. Wij hebben vastgesteld dat de subsidies getrouw en rechtmatig zijn verantwoord in de jaarrekening 2021. Uit onze nadere detailcontroles en onderzoek op de Tozo verstrekkingen en opvolging van de signalen zijn geen bevindingen naar voren gekomen.

Uit de controle aangaande “specifieke” Covid-19 items komen de volgende bevindingen voort: −

−

De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft de aanbeveling van de commissie BBV om een aparte paragraaf "effecten Covid-19" op te nemen niet overgenomen. Wel is op verschillende plekken in de jaarstukken, waaronder in de inleiding, toereikend aandacht besteed aan de Covid-19 effecten. We herkennen de genoemde zaken vanuit onze jaarrekeningcontrole 2021. De aard van de crisis bracht snelle besluitvorming met zich mee en door de gemeente is op periodieke basis geacteerd op de uitdagingen die vanuit Covid-19 naar voren zijn gekomen. Aangezien de rechtmatigheid van financiële transacties een belangrijk aspect van de jaarstukken en de daarin opgenomen bijlagen is, zijn de financieel relevante stukken in de jaarrekening opgenomen en toegelicht.

16

Overige bevindingen Voorzieningen Egalisatievoorzieningen In het boekjaar is de voorziening Civiele Kunstwerken vrijgevallen. Deze vrijval heeft plaatsgevonden omdat het huidige beheerplan meer dan vijf jaar geleden was opgesteld. Op basis van het BBV dienen beheerplannen maximaal één keer in de vijf jaar te worden geactualiseerd. Hieronder is een overzicht opgenomen van de voorzieningen en de meest actuele versie van de beheerplannen: Egalisatievoorziening

Omvang

Looptijd beheerplan

Vennootschapsbelasting In het boekjaar 2021 is tussen de gemeente en de Belastingdienst een vaststellingsovereenkomst afgesloten waarin de uitgangspunten voor de Belastingaangifte van het grondbedrijf zijn vastgelegd. Hiermee is zekerheid verkregen over de uitgangspunten die gehanteerd worden bij de berekening van de fiscale winsten over de boekjaren 2016 tot en met 2020. De huidige status van de aangiften is als volgt: Jaar

(in € 1.000)

Onderhoud wegen

2.357

2018-2021

Onderhoud gebouwen

52

2019-2022

Baggerwerken

182

2020-2023

Openbaar groen

280

2019-2022

Groot onderhoud Buitensport

231

2020-2023

Wij adviseren u zicht te houden op de resterende looptijd van de beheerplannen en tijdig aan te sturen op actualisatie van de beheerplannen. Voorziening Riolering De voorziening riolering is in de afgelopen boekjaren opgelopen naar € 3,3 miljoen ultimo 2021. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de lagere rentestand die ervoor zorgt dat de toegerekende kapitaallasten lager zijn dan in het GRP begroot was. Op basis van het GRP 2022-2025 is een verlaging van het rioolheffingstarief doorgevoerd. De verwachting is dat hiermee de toename van de voorziening stagneert en daarna afneemt. Wij zijn derhalve van mening dat de gemeente toereikende actie heeft ondernomen naar aanleiding van de geconstateerde ontwikkelingen in de voorziening.

Belastbaar bedrag

Verlies Verrekening

Na verrekening

Berekende VPB-last

(in € 1.000)

(in € 1.000)

(in € 1.000)

(in € 1.000)

Status aangifte

2016

205

-205

0

0

Definitieve aanslag

2017

-408

408

0

0

Definitieve aanslag

2018

-149

149

0

0

Definitieve aanslag

2019

5.701

-351

5.350

1.337

Concept aangifte

2020

6.383

0

6.383

1.579

Concept aangifte

2021

5.932

0

5.932

1.483

Concept berekening

Wij constateren als gevolg van de ontwikkelingen in 2021 dat de risico’s en onzekerheden die samenhangen met de vennootschapsbelasting zijn hierdoor nagenoeg volledig verdwenen.

17

Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2021 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Vereisten BBV Verenigbaar

Onze waarneming Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag

Overeenstemming

overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate

Informatiewaarde

analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen. Daarnaast wordt toereikend inzicht gegeven in de effecten van Covid-19 op de gemeente in 2021.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de daaraan te stellen eisen

18

SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Sinds enkele jaren geldt de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. In 2021 hebben twee wijzigingen plaatsgevonden binnen de griffie. Dit is toereikend verwerkt in de WNT-verantwoording. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

19

Rechtmatigheid

Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2021 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor zeven gemeentelijk inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal ca. € 973.000 niet de juiste procedure is gevolgd en hebben dit bedrag daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Wij hebben de volgende rechtmatigheidsfouten in de Europese aanbestedingen geconstateerd: Crediteur

Bedrag

Oorzaak

1. Groen

€ 474.000

In reeds 2020 onrechtmatig. Aanbesteding 2021 vertraagd.

2. IT

€ 174.000

Tweede contract afgesloten in 2021.

3. Groen

€ 173.000

Aanbestedingsprocedure 2021 vertraagd.

4. Overig

€ 152.000

Meerdere oude contracten die doorlopen in 2021.

Totaal

€ 973.000

De onrechtmatigheden (1 en 3) worden veroorzaakt door crediteuren waarvoor een aanbestedingsprocedure in voorbereiding is. In verband met het niet tijdig afronden van deze aanbestedingsprocedure zijn de uitgaven op deze contracten te lang doorgelopen en is daarmee over de Europese aanbestedingsgrens heen gegaan in 2021. Wij constateren dat er gedurende meerdere jaren onrechtmatigheden hebben plaatsgevonden als gevolg van overschrijdingen van de Europese aanbestedingsregelgeving. Deze onrechtmatigheden zijn voor ca. € 347.000 veroorzaakt door contracten die in 2021 zijn aangegaan.

Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de Commissie BBV. In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2021. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid.

Wij constateren dat op alle programma’s per saldo sprake is van een onderbesteding ten opzichte van de begroting. Onder andere als gevolg hiervan heeft de gemeente een significant positief resultaat van € 12,5 miljoen. Op pagina 23 is een nadere analyse opgenomen van het resultaat 2021.

Wij adviseren het college om de interne beheersing op de aanbestedingen aan te scherpen. Daarnaast adviseren wij u in het monitoringsproces aanvullende maatregelen te nemen om verplichtingen en bestedingen die de Europese aanbestedingsgrenzen overschrijden tijdiger te signaleren. 21

Rechtmatigheid Investeringsbudgetten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde budgetten. Wij constateren een tweetal overschrijdingen op investeringsniveau ten opzichte van de gevoteerde budgetten. Deze worden veroorzaakt door een aanbestedingsnadeel van € 200.000, uitloop van ditzelfde project voor € 141.000 en een overschrijding van de kosten op een ander project met € 115.000. Wij hebben deze overschrijdingen ter hoogte van in totaal € 456.000 meegenomen in onze foutenevaluatie. De gemeente heeft deze overschrijdingen voorafgaand aan de jaarrekeningcontrole geconstateerd en hierop actie ondernomen.

Financiering In 2021 heeft uw gemeente geen nieuwe langlopende leningen afgesloten. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Pijnacker-Nootdorp zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering en de jaarrekening.

Wij constateren dat deze overschrijdingen deels bekend hadden kunnen zijn bij het opstellen van de najaarsnota. Wij adviseren u het monitoringsproces te beoordelen en waar mogelijk te optimaliseren, zodat overschrijdingen tijdiger kunnen worden gesignaleerd. Mutaties in de reserves Wij hebben de mutaties in reserves gecontroleerd aan de hand van de achterliggende raadsbesluiten. Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen. De afwijkingen tussen de begrote mutaties en de gerealiseerde mutaties zijn met name gelegen in de afwikkeling van de resultaten op de grondexploitaties.

22

Financiële positie

3. Ontwikkelingen in de jaarcijfers 3.1 Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2021 volgens de jaarrekening € 182,5 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

3.2 Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 5,7 miljoen positief. In de gewijzigde begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 4.6 negatief.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf pagina 199 in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 (vanaf pagina 232) wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken.

200.000 180.000 160.000 140.000

Wij constateren dat sprake is van een positief resultaat van 12,5 miljoen, dit resultaat is 12,1 miljoen hoger dan begroot. Dit positieve resultaat wordt met name veroorzaakt door de volgende ontwikkelingen in het boekjaar.

120.000 100.000 80.000 60.000 40.000

Omschrijving afwijking

20.000 0

Grondexploitaties (P1 en P2) 2018

2019

2020

2021

Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 182,5 miljoen is € 50,7 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gedaald met € 55 miljoen. Deze daling wordt veroorzaakt door aanwending van de algemene reserve met name voor de vorming van verschillende afschrijvingsreserves voor materiële vaste activa. Per saldo is gedurende 2021 € 6,9 miljoen onttrokken aan de reserves. Deze onttrekking (ten gunste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 5,7 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 12,5 miljoen.

Bedrag

V/N

1.005

V

853

V

Hogere algemene uitkering en subsidies (P5 en P10)

1.011

V

Vrijval reserve Komkommerweg en Ruyven Zuid-Polder (P10)

2.606

V

Stelpost Eneco (en twee andere stelposten) niet aangewend (P10)

2.026

V

Vrijval voorziening wethouders (P9)

290

V

Jeugdzorg (P7)

435

V

3.941

V

Vrijval voorziening Civiele kunstwerken (P2)

Overige kleinere onderbestedingen/ontvangen baten

Er is voornamelijk sprake van incidentele positieve resultaten. Een beperkt deel van deze resultaten had de gemeente in de najaarsnota reeds kunnen verwerken. Wij adviseren u het monitoringsproces te beoordelen en waar mogelijk te optimaliseren, zodat ook onderbestedingen tijdig kunnen worden gesignaleerd.

24

3. Financiële positie 3.3 Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen (in%)

Gemeente

De solvabiliteit verbetert van 59% naar 62% in 2021. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Zoals vorig jaar opgemerkt is de solvabiliteit van de gemeente Pijnacker-Nootdorp goed als gevolg van de verkoop van de Eneco aandelen. De gelden zijn in 2021 ingezet om structurele begrotingsruimte te realiseren. De structurele begrotingsruimte is hierdoor toegenomen van 0,3% naar 1,6%. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Door verdere afname van de boekwaarde in 2021 verbetert dit getal van 11,0 naar 2,9. Belastingcapaciteit: de lastendruk in de gemeente Pijnacker-Nootdorp ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 129%.

Landelijk

2021

2020

2021

2020

Netto schuldquote

-2,0

6,0

72,6

48,7

Netto schuldquote gecorrigeerd

-2,0

7,0

66,6

42,3

Solvabiliteit

62,0

59,0

30,5

35,0

Grondexploitaties

2,9

11,0

8,5

8,5

Belastingcapaciteit

129,0

129,5

105,3

102,6

1,6

0,3

0,6

2,1

Structurele exploitatieruimte

Het kengetal schuldquote is licht verbeterd in 2021 (van 7% naar -2%).

25

3. Financiële positie 3.3 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”. De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn: − risico op fluctuaties binnen de algemene uitkering gemeentefonds; − risico op extra kosten opvang vluchtelingen lange termijn; − risico’s binnen het grondbedrijf; − risico op overschrijdingen aangaande zorgtaken. 2021

2020

2019

Weerstandscapaciteit

€ 63,3M

€ 109,4M

€ 32,7M

Risico’s

€ 7,2M

€ 10,9M

€ 9,4M

Weerstandsratio

8,75

10,40

3,47

Weerstandsratio

Betekenis

>= 2.0

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

26

Bevindingen interne beheersing

4. Bevindingen interne beheersing 4.1 Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2021 hebben wij op 22 november jl. een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Wij onderkennen de volgende significante risico’s: - Waardering van uw grondexploitaties; - Niet naleven van Europese aanbestedingsregelgeving. Wij onderkennen geen materiële frauderisico’s binnen de gemeente. 4.2 Automatisering Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen.

De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.

4.3 Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.

28

4. Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Pijnacker-Nootdorp beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met gedragscodes voor medewerkers. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid en de gedragscodes, is een aandachtspunt voor uw organisatie.

29

Overige onderwerpen

5. Overige onderwerpen Fraude en continuïteit in de controleverklaring Als reactie op de rapporten van de Commissie Toezicht Accountancysector en Monitoring Commissie Accountancy heeft de NBA in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen. In het voorjaar van 2021 is een pilot uitgevoerd waarbij aan accountantsorganisaties is gevraagd aandacht aan deze onderwerpen te besteden in de controleverklaring. Het gaat niet om een uitbreiding van uit te voeren werkzaamheden maar over het rapporteren over onze werkzaamheden. Inmiddels is de volgende stap gezet en zijn in december 2021 de beroepsregels (vastgelegd in de Nadere Voorschriften Controle en Overige Standaarden) aangepast. De aanvulling in Standaard 700 komt er in hoofdlijnen op neer dat afzonderlijke secties voor de onderwerpen continuïteit en fraude in de controleverklaring worden opgenomen. Hierin wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. Als aanvulling kan de accountant ook de uitkomsten van deze werkzaamheden of belangrijke waarnemingen met betrekking tot het onderwerp toelichten.

De beide secties worden in alle controleverklaringen (verplicht) opgenomen; ook in situaties waar geen sprake is van ernstige continuïteitsonzekerheid of spraakmakende fraudecasuïstiek. Deze verplichting geldt voor de verklaring bij de jaarrekening 2022. Omdat binnen de publieke sector het begrip continuïteit minder relevant is, zijn de stakeholders nog in overleg hoe de accountant hier voor de publieke sector invulling aan gaat geven. Ten aanzien van de fraudecasuïstiek zou idealiter de nieuwe sectie in de controleverklaring moeten aansluiten op de frauderisico-analyse opgesteld door het college, dan wel de toelichting van het college op eventuele frauderisico’s in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag. Op basis van onze huidige controlewerkzaamheden zouden wij in onze controleverklaring rapporteren over de volgende onderwerpen: Algemene beheersing van frauderisico’s; Risico’s met betrekking tot oneigenlijke beïnvloeding door het management.

Rechtmatigheidsverantwoording In de loop van 2022 wordt de Wet versterking decentrale rekenkamers van kracht. In de tweede nota van wijziging is hierin ook de rechtmatigheidsverantwoording meegenomen die het college van burgemeester en wethouders met ingang van 2022 moet afleggen. Deze verantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening en daarmee ook object van onderzoek van de accountant ten aanzien van getrouwheid van de jaarrekening. In de Kadernota rechtmatigheid 2022 is door de commissie BBV invulling gegeven aan de rechtmatigheidsverantwoording met betrekking tot het voorwaarden-, begrotings- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Voor u als gemeente is het van belang om: de rapporteringsgrens vast te stellen; het normenkader 2022 op te stellen (en dit door de raad te laten vaststellen); het normenkader te vertalen in een toetsingskader; beheersdoelstellingen, risico’s en beheersmaatregelen te formuleren; een controleplan opstellen; en de controlewerkzaamheden uitvoeren. Daarbij vragen wij specifieke aandacht voor deugdelijke dossiervorming. In onze management-letter hebben wij een uitgebreidere toelichting op de actiepunten voor de gemeente opgenomen. Bij de gemeenten die hiertoe in 2021 al een pilot hebben gedraaid is gebleken dat het geen sinecure is om de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording goed in te richten.

De intentie van de wetswijziging is om de gemeentelijke organisatie beter in control te laten komen. Dat betekent dus ook dat de organisatie, denk aan budgethouders en management, moeten worden meegenomen. Ook gaat de wetswijziging uit van collectieve verantwoordelijkheid van het college. Dat vraagt het creëren van breed draagvlak en betrokkenheid. Wij adviseren u tijdig de werkzaamheden op te starten, niet alleen de controle, maar juist ook de versterking van de interne beheersing. Hoewel alleen financiële rechtmatigheid nu een wettelijke borging kent, is bovenstaand framework ook goed toe te passen bij o.a. doelmatigheid, doeltreffendheid, niet-financiële rechtmatigheid, fiscaliteit en IT.

31

5. Overige onderwerpen Environmental Social and Governance rapportage In april 2021 heeft de Europese Commissie de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) gepubliceerd. Als gevolg van deze richtlijn worden grote bedrijven verplicht om met ingang van het boekjaar 2023 te rapporteren over hun impact op milieu- en sociale zaken. De richtlijn heeft tot doel de kwaliteit van de gerapporteerde informatie met betrekking tot ESG-aangelegenheden te verbeteren, met als uiteindelijk doel de transformatie naar een duurzamere economie te ondersteunen in lijn met de klimaatverbintenis van Parijs.

Wij constateren dat de gemeente bijvoorbeeld in de planvorming voor de grondexploitaties in belangrijke mate de duurzaamheidsdoelstellingen reeds verwerkt. Binnen het programma Veiligheid en duurzaamheid zijn de doelstellingen rondom duurzaamheid opgenomen en vindt evaluatie van de huidige doelstellingen plaats. In 2021 heeft de gemeente daarnaast onder de inwoners een onderzoek laten uitvoeren naar de impact van bijvoorbeeld klimaatverandering en de energietransitie, waarmee meer inzicht is verkregen in de belangen en gevolgen voor de inwoners van de gemeente.

De volgende informatie is o.a. vereist om in de ESG-rapportage op te nemen:

Btw-besparende schoolconstructies De Hoge Raad heeft op 4 februari 2022 geoordeeld dat een gemeente bij de levering van een nieuw schoolgebouw aan een scholenstichting als btwondernemer handelt (i.e. een economische activiteit verricht), ondanks dat de levering plaatsvindt tegen een niet-kostendekkende vergoeding. De Hoge Raad merkt namelijk op dat algemeen bekend is dat gemeenten werkzaamheden met betrekking tot onroerende zaken verrichten en dat zij in dit kader worden aangemerkt als ondernemer in de zin van de btw. Dat in bepaalde situaties geen kostendekkende vergoeding wordt bedongen, doet niet af aan het btwondernemerschap. Ondanks dat de Belastingdienst de schoolconstructies met diverse middelen actief bestrijdt, blijkt uit deze zaak dat gemeenten onder bepaalde voorwaarden en omstandigheden de btw op de bouwkosten van schoolgebouwen in aftrek kunnen brengen.

−

− − −

welke duurzaamheidstrends en -ontwikkelingen een materiële impact kunnen hebben op de onderneming (bijv. tekort aan middelen, bedrijfsonderbrekingen door slechte weersomstandigheden enz.); welke materiële impact de onderneming heeft op haar omgeving (mens en milieu); informatie over langetermijndoelstellingen van de onderneming met betrekking tot ESG en de geboekte vooruitgang daarin; informatie over immateriële activa (bijv. sociaal kapitaal).

Momenteel is de rapportage over duurzaamheid alleen van toepassing voor grote bedrijven. Maatschappelijk staat duurzaamheid echter hoog op de agenda en dat betekent dat in de toekomst mogelijk ook een rapportageverplichting voor u als gemeente gaat gelden. Wij gaan graag met u in gesprek over hoe ESG binnen de gemeente is vormgegeven en hoe ontwikkelingen hierover worden gemonitord. Wij kunnen u ondersteunen bij de uitwerking van uw duurzaamheidsstrategie, het adviseren omtrent te nemen acties omtrent uw duurzaamheidsstrategie en u te ondersteunen bij de bewaking van de realisatie van de strategie door middel van KPI’s en dashboarding.

Wij adviseren u voor de lopende en toekomstige bouwprojecten voor scholen de opdrachtformulering te beoordelen ten einde de mogelijkheid tot BTW aftrek op bouwkosten voor schoolgebouwen te waarborgen.

32

5. Overige onderwerpen Soft controls De huidige maatschappelijke ontwikkelingen en toegenomen aandacht voor cultuur en gedrag alsmede de omgang met ethische dilemma’s, maakt dat ook van de accountant wordt verwacht dat anders wordt gekeken naar risico’s op dat gebied. Daarmee zijn soft controls, als belangrijke aspecten van cultuur en gedrag, een relevant onderdeel in de jaarrekeningcontrole.

Cultuur en gedrag zijn brede begrippen. Cultuur is een gemeenschappelijke verzameling van normen, waarden en gedragsuitingen die gedeeld worden door de leden van de organisatie. Of anders gezegd: ‘zo doen we dat hier’. Gedrag kan worden omschreven als een verzameling van bewuste of onbewuste, (niet-) tastbare handelingen die gestuurd worden door bijvoorbeeld overtuigingen en omgeving.

In de herziene Standaard 315 Risico’s op een afwijking van materieel belang identificeren is in paragraaf 21b vermeld: ‘De accountant dient door het uitvoeren van risico-inschattingswerkzaamheden inzicht te verwerven in de interne beheersingsomgeving. De accountant doet dit door te evalueren of: • het management, onder het toezicht van de met governance belaste personen, een cultuur van eerlijkheid en ethisch gedrag heeft gecreëerd en gehandhaafd; • de sterke punten in de elementen van de interne beheersingsomgeving samen een geschikte basis vormen voor de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit gezien de aard en complexiteit van de entiteit, en; • tekortkomingen in de interne beheersingsomgeving de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit ondermijnen.’

Organisaties die bewust hun cultuur managen zijn beter in het realiseren van doelen en het managen van risico’s vergeleken met organisatie die dat niet doen. Het bewust managen van de cultuur gebeurt vanuit vier invalshoeken: 1. Verantwoordelijk zijn: is cruciaal voor het realiseren van noodzakelijke veranderingen in een organisatie. De mate waarin een gemeente centraal of decentraal is georganiseerd is vanzelfsprekend van invloed op de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling. 2. Processen en procedures: het besef dat het opleggen en handhaven van regels, het gedrag van mensen niet genoeg verandert. 3. Soft controls: het cultiveren van alle niet-tastbare maar wel gedragbeïnvloedende factoren in organisaties die kunnen helpen bij het realiseren van doelen en het managen van risico’s. 4. Organisatie en besturing: het besef dat alle organisatieonderdelen goed inzicht in soft controls levert samen met de analyse van hard controls een completer beeld op van de interne beheersingsomgeving en de mogelijke effectiviteit van de genomen interne beheersingsmaatregelen. In samenwerking met onze HR consultants gaan wij graag met u over dit onderwerp in gesprek.

Het is voor de accountant dus van belang om inzicht te verkrijgen in de cultuur van een organisatie en het gedrag van het management en de medewerkers. Dit kan zelfs al een rol spelen in het proces van opdrachtacceptatie en -continuering.

In onze management letter hebben wij reeds specifieke aandacht besteed aan de wijze waarop de gemeente invulling geeft aan het waarborgen van de softcontrols.

33

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen (SiSa tussen medeoverheden)

-

-

n.v.t.

B2

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek (deel 2)

-

-

n.v.t.

C1

Regeling specifieke uitkering Reductie Energiegebruik

-

-

n.v.t.

C9

Specifieke uitkering woningbouwimpuls

-

-

n.v.t.

C30

Specifieke uitkeringen proeftuinen aardgasvrije wijken 2e ronde

-

-

n.v.t.

C32

Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen

-

-

n.v.t.

C62

Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen

-

-

n.v.t.

D8

Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)

-

-

n.v.t.

D14

Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

-

-

n.v.t.

E3

Subsidieregeling sanering verkeerslawaai

-

-

n.v.t.

G2

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet gemeentedeel 2021

-

-

n.v.t.

G3

Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2021

-

-

n.v.t.

G12

Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire

-

-

n.v.t.

Nummer

Specifieke uitkering

A12B

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend 35

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid