Bijlage 9 - Cultuurnota 2026 NIEUWE VERSIE (opmaak).pdf

21

Samenwerking, verbinding en impact Samenwerking en maatschappelijke impact vormen de kern van een cultuurbeleid dat niet op zichzelf staat, maar actief bijdraagt aan de brede opgaven van de gemeente. Kunst en cultuur verbinden inwoners, generaties en organisaties en spelen een rol in welzijn, mentale gezondheid, inclusie en leefbaarheid. In Pijnacker-Nootdorp is cultuur geen geïsoleerd domein: het is een onderdeel van de sociale basis waarin scholen, verenigingen, bibliotheken, welzijnspartners en culturele instellingen samenkomen. Het hoofddoel van dit thema is het versterken van cultuur als maatschappelijke kracht door structurele samenwerking tussen domeinen te stimuleren en door culturele activiteiten in te zetten als instrument voor verbinding, ontwikkeling en gemeenschapsvorming.

Landelijke ontwikkelingen • •

• •

Landelijk groeit de aandacht voor domeinoverstijgend werken. Beleidslijnen van OCW, VWS en SZW benadrukken dat cultuur moet bijdragen aan sociale cohesie, mentale gezondheid, kansengelijkheid en inclusie. De modernisering van de Wsob vergroot de maatschappelijke opdracht van bibliotheken, die worden gepositioneerd als basisvoorzieningen voor taal, digitale vaardigheden, participatie en ontmoeting. Landelijke programma’s zoals CmK, cultuureducatie, preventie-akkoorden en gebiedsgerichte sociale programma’s stimuleren verbinding tussen cultuur, sport, welzijn, onderwijs en zorg. Deze ontwikkelingen sluiten direct aan bij Pijnacker-Nootdorp, waar een sterk netwerk van verenigingen, vrijwilligers, scholen en instellingen de basis vormt van de lokale infrastructuur en waar samenwerking noodzakelijk is om schaarse ruimte en middelen goed te benutten.

Lokale ontwikkelingen • •

• •

•

•

22

Pijnacker-Nootdorp is een netwerkgemeente waarin veel maatschappelijke initiatieven gedragen worden door vrijwilligers, scholen en culturele partners. Inwoners verwachten dat cultuur bijdraagt aan ontmoeting, leefbaarheid en mentale gezondheid. De gemeente beschikt over sterke voorzieningen zoals CulturA & Zo, de bibliotheekvestigingen en straks het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum, maar de impact van deze plekken groeit pas wanneer ze programmatisch verbonden zijn met andere domeinen. De cultuurcoördinator speelt sinds 2020 een centrale rol als verbinder tussen culturele organisaties, onderwijsinstellingen, zorgaanbieders, welzijnspartijen, ondernemers en verenigingen. Respondenten uit het culturele veld geven aan dat zij bereid zijn samen te werken, maar dat de afstemming, gezamenlijke communicatie en gedeelde programmering nog onvoldoende structureel zijn. Het ontbreken van een gedeelde taal, gezamenlijke planning en overkoepelende visie maakt dat samenwerkingen vaak ad hoc ontstaan. Tegelijkertijd zijn er in de gemeente verschillende maatschappelijke opgaven (zoals mentale gezondheid, inclusie, jeugdontwikkeling, versterken basisvaardigheden, internationale instroom en leefbaarheid) die vragen om culturele inzet.

De belangrijkste lokale ontwikkeling is dan ook de behoefte aan verbindend vermogen: cultuur als schakel tussen domeinen, als plek waar mensen elkaar ontmoeten en als middel dat complexe opgaven toegankelijker maakt.

Onderzoeksresultaten De onderzoeken tonen breed draagvlak voor cultuur als maatschappelijk instrument. Uit het Inviorrapport blijkt dat een grote meerderheid van de inwoners cultuur ziet als middel om eenzaamheid en mentale problemen te verminderen; 84% is het eens met de stelling dat kunst en cultuur bijdragen aan welzijn en psychisch welbevinden (Invior-rapport, p. 18). 80% vindt dat de gemeente voldoende faciliteiten moet bieden voor cultuur. 62% vindt dat culturele tradities en verhalen aandacht moeten krijgen, maar wel in balans met eigentijds aanbod. In het Culturele Doelgroepenmodel wordt duidelijk dat verschillende doelgroepen op andere manieren worden bereikt en dat samenwerking met welzijn, onderwijs en jeugdprofessionals essentieel is om inwoners met een lichte cultuurdeelname te bereiken (CDM-rapport, p. 25–26). Respondenten uit het culturele veld geven aan dat samenwerking binnen de sector onderbenut is en dat zij moeilijk toegang vinden tot scholen, BSO’s, zorginstellingen en ondernemers. Zij zien kansen voor gezamenlijke projecten, maar missen een structurele verbinding tussen domeinen en een herkenbare gemeentelijke regierol.

Doelstellingen 1. Het ontwikkelen van een stevig en duurzaam netwerk tussen culturele, maatschappelijke en educatieve partners. Door structurele afstemming en gezamenlijke programmering wordt cultuur een vanzelfsprekende partner in de sociale basis. 2. Het vergroten van maatschappelijke impact door culturele activiteiten expliciet in te zetten voor mentale gezondheid, inclusie, taalvaardigheid, jeugdontwikkeling en buurtparticipatie. Cultuur wordt hiermee een middel voor preventie, ontmoeting en welzijn. 3. Het versterken van samenwerking binnen de culturele sector zelf, zodat verenigingen, makers, instellingen en vrijwilligers samen een herkenbaar en krachtig cultureel netwerk vormen, dat betere resultaten bereikt dan afzonderlijke organisaties.

Ontwikkelstrategie De strategie richt zich op het organiseren van een samenwerkend netwerk waarin cultuur een verbindende rol vervult tussen sectoren. De ontwikkeling van het cultuurnetwerk als geheel, dat regelmatig bijeenkomst, kennis deelt, ideeën uitwisselt en nieuwe projecten ontwikkelt. De cultuurcoördinator is de functionaris die vraag en aanbod tussen domeinen koppelt, gezamenlijke projecten initieert en partners ondersteunt in het vinden van financiering, locaties en expertise. Binnen de infrastructuur krijgen CulturA & Zo, de bibliotheekvestigingen en het toekomstige Sociaal Cultureel Centrum een centrale rol als plaatsen waar maatschappelijke programma’s kunnen landen. Door culturele programma’s te verbinden aan maatschappelijke thema’s zoals mentale gezondheid, jeugdparticipatie, talentontwikkeling, welzijn en preventie, groeit cultuur uit tot een middel dat sociale cohesie versterkt. Tegelijkertijd wordt samenwerking binnen de culturele sector gestimuleerd via gezamenlijke communicatie, gedeelde planning, kennisuitwisseling en programmatische afstemming. De gezamenlijke benadering moet ervoor zorgen dat cultuur wordt ervaren als een kracht die ontmoetingen mogelijk maakt, gemeenschappen verbindt en het dagelijks leven verrijkt.

23

Cultureel erfgoed en identiteit Cultureel erfgoed vormt het geheugen van Pijnacker-Nootdorp. Het vertelt het verhaal van de dorpen, de ontwikkeling van het landschap, de bouwkundige geschiedenis en de gemeenschap die deze gemeente heeft gevormd. Erfgoed bestaat uit monumenten, landschappelijke structuren, verhalen, tradities, kunst in de openbare ruimte en immateriële gebruiken die de identiteit van de kernen bepalen. Omdat de gemeente snel groeit en veel nieuwe inwoners aantrekt, is het zichtbaar en beleefbaar maken van erfgoed belangrijker dan ooit. Het hoofddoel is om het cultureel erfgoed te beschermen, te ontwikkelen en te verbinden met de leefomgeving, zodat inwoners zich herkennen in hun omgeving en er historisch besef en lokale trots ontstaat.

Landelijke ontwikkelingen •

•

•

Landelijk is erfgoedbeleid verbreed van alleen het behoud van gebouwen naar participatie, identiteit en educatie. De Erfgoedwet, de Omgevingswet en beleidsadviezen van de Raad voor Cultuur benadrukken dat erfgoed moet bijdragen aan gebiedsidentiteit, kwaliteit van de openbare ruimte en verbinding tussen generaties. Erfgoed wordt gezien als instrument om lokale verhalen te delen, geschiedenis toegankelijk te maken en nieuwe doelgroepen te bereiken. De landelijke beweging richting “levend erfgoed” stimuleert gemeenten om tradities, rituelen, migratieverhalen en buurtgeschiedenis op te nemen in erfgoedbeleid. Ook bibliotheken krijgen een rol in het toegankelijk maken van lokale geschiedenis. Nieuwe definities van erfgoed en monumenten verbreden de ‘scope’. Zoals de aandacht voor Post45- en Post65-architectuur, die gebouwen uit de naoorlogse periode beschouwt als onderdeel van onze collectieve geschiedenis en ontwikkeling

Lokale ontwikkelingen •

• •

•

• •

•

24

Pijnacker-Nootdorp beschikt over 19 rijksmonumenten, 114 gemeentelijke monumenten en diverse archeologische en landschappelijke waarden. Historische dorpskernen, lintbebouwing, agrarisch erfgoed, oude boerderijen en karakteristieke kerken vormen het fundament van de identiteit. Historische verenigingen als Noitdorpsche Historiën en het Historisch Genootschap OudPijnacker spelen hierin een cruciale rol; zij documenteren, onderzoeken en presenteren de lokale geschiedenis en dragen bij aan educatie en publieksbereik. Intern is er gewerkt aan de actualisatie van monumentenregistraties, met aanvulling van registraties in het Kadaster en de voorbereiding van de opname van alle monumenten in het Omgevingsplan, dat in het kader van de Omgevingswet in 2032 gereed moet zijn. Wanneer de gemeente nieuwe monumenten aanwijst hebben eigenaren ondersteuning nodig, bijvoorbeeld bij beheer, onderhoud en het toegankelijk maken van panden voor het publiek. Er is een subsidieverordening waarmee eigenaren een bijdrage kunnen aanvragen De digitale beeldbank, Open Monumentendag, wandelroutes, kunstwerken in de openbare ruimte en activiteiten van historische verenigingen maken erfgoed zichtbaar, maar hun bereik blijft beperkt. Erfgoed moet niet alleen worden behouden, maar ook geprogrammeerd, getoond en verteld.

Deze ontwikkelingen laten zien dat de basis op orde is, maar dat publieksgericht erfgoedbeleid verdere versterking vraagt. De vastlegging van monumenten en erfgoed binnen Omgevingsvisie Pijnacker-Nootdorp 2050 bevestigen dat erfgoed een rol speelt in ruimtelijke kwaliteit, groenstructuren en gebiedsidentiteit

Onderzoeksresultaten Uit het Invior-inwonersonderzoek blijkt dat inwoners erfgoed waarderen, maar dat de zichtbaarheid beperkt is: 60% vindt dat kunst en cultuur moeten bijdragen aan geschiedenis en erfgoed, terwijl slechts 30% in het afgelopen jaar een erfgoedactiviteit heeft bezocht (Invior-rapport, p. 18). Inwoners koppelen erfgoed sterk aan identiteit: 76% geeft aan dat het bijdraagt aan het woonplezier en de verbondenheid met de kern waarin zij wonen. Tegelijkertijd vindt een grote groep het erfgoed “weinig zichtbaar” in het straatbeeld of “moeilijk vindbaar” in communicatie. Erfgoedorganisaties, vrijwilligers en eigenaren hebben behoefte aan ondersteuning in onderhoud, presentatie en publiekstoegankelijkheid. De grootste uitdagingen liggen bij het zichtbaar maken van erfgoed in de openbare ruimte, het actualiseren van de digitale beeldbank, het versterken van educatie en het verbinden van erfgoed aan hedendaagse thema’s zoals identiteit, duurzaamheid, migratie en wijkontwikkeling.

Doelstellingen

1. Het zichtbaar en toegankelijk maken van cultureel erfgoed voor álle inwoners door erfgoed te integreren in educatie, programmering, wandelroutes, digitale platforms en openbare ruimte. Erfgoed moet herkenbaar zijn en onderdeel worden van het dagelijks leven. 2. Het versterken van lokale identiteit door erfgoed structureel te verbinden met kunst, participatie en gebiedsontwikkeling, zodat verhalen, tradities en monumenten bijdragen aan trots en gemeenschapsvorming. 3. Het duurzaam onderhouden en ontwikkelen van erfgoed. Dit omvat ondersteuning aan monumenteigenaren, historische verenigingen en vrijwilligersgroepen, het actualiseren van erfgoedregistraties en het betrekken van erfgoed bij ruimtelijke en landschappelijke ontwikkelingen.

Ontwikkelstrategie

De strategie binnen de Cultuurnota richt zich op het beleefbaar maken van erfgoed. Dat betekent dat erfgoed niet alleen wordt beschermd, maar actief zichtbaar wordt gemaakt. Kunstprojecten, exposities, publieksevenementen en toeristische routes leggen verbanden tussen geschiedenis en hedendaagse identiteit. Door erfgoed te verbinden met cultuureducatie leren kinderen en jongeren hun eigen omgeving kennen via verhalen, foto’s, creatieve opdrachten en ontmoetingen met lokale historici. Daarnaast wordt ingezet op het versterken van historische verenigingen en vrijwilligers, omdat zij het fundament vormen van documentatie, onderzoek en publieksactiviteiten. De gemeente ondersteunt initiatieven zoals Open Monumentendag, monumentenschildjes, erfgoedroutes en projecten waarin bewoners hun eigen wijkgeschiedenis onderzoeken. De digitale beeldbank wordt uitgebreid en gekoppeld aan programmatische activiteiten en educatieve materialen, zodat erfgoed ook online zichtbaar wordt voor nieuwe doelgroepen. De strategie sluit aan op de Omgevingsvisie door erfgoed een rol te geven in ruimtelijke kwaliteit.

25

Eigen kracht, impact en ondernemerschap Eigen kracht en ondernemerschap vormen de basis voor een veerkrachtige culturele sector waarin makers, verenigingen en organisaties zelf initiatief nemen, verantwoordelijkheid dragen en duurzame projecten ontwikkelen. In Pijnacker-Nootdorp wordt cultuur in belangrijke mate gedragen door vrijwilligers en kleine organisaties die met beperkte middelen een groot maatschappelijk effect bereiken. De rol van de gemeente is faciliterend: ruimte scheppen, kennis en netwerk beschikbaar stellen en initiatieven ondersteunen zonder het eigenaarschap over te nemen. Het hoofddoel van dit thema is het versterken van de professionaliteit, zelfstandigheid en ondernemerschapskracht in het culturele veld, zodat cultuur zich duurzaam ontwikkelt en nieuwe initiatieven kunnen ontstaan.

Landelijke ontwikkelingen •

•

•

Landelijk ligt sterk de nadruk op professionalisering en versterking van de culturele arbeidsmarkt. De Fair Practice Code vraagt om eerlijke beloning, duidelijke opdrachtgeverschap en een gezonde positie voor zzp’ers, die in de culturele sector de grootste beroepsgroep vormen. Daarnaast stimuleren landelijke programma’s de ontwikkeling van nieuwe verdienmodellen, cofinanciering, fondsenwerving en ondernemerschap, zodat organisaties minder afhankelijk worden van subsidies. Deze ontwikkelingen zijn relevant voor Pijnacker-Nootdorp, waar veel activiteiten worden georganiseerd door kleine initiatieven, verenigingen en zelfstandige makers.

Lokale ontwikkelingen •

• •

• • • •

26

De culturele sector in Pijnacker-Nootdorp bestaat uit een mix van verenigingen, koren, makers, zzp’ers, vrijwilligersgroepen en organisaties. Samen vormen zij een rijke bron van creativiteit, betrokkenheid en ondernemersgeest. De gemeente ondersteunt hen met basisvoorzieningen. Er is behoefte aan meerjarige financiering van basisvoorzieningen en -locaties zoals CulturA & Zo, de Bibliotheek Oostland en in de toekomst het Sociaal Cultureel Centrum Pijnacker. Tegelijkertijd komen veel nieuwe initiatieven van onderop: wijkprojecten, tentoonstellingen, bandjes, amateurkunstgroepen en educatieve activiteiten die voortkomen uit enthousiasme, samenwerking en ondernemerschap. De Cultuurknip en andere lokale subsidieregelingen blijken waardevolle instrumenten, maar worden nog niet optimaal benut, mede door onbekendheid van de regelingen en beperkte kennis en expertise op het gebied van fondsenwerving binnen de culturele sector. De focus van subsidieregelingen op amateurprojecten en vrijwilligersorganisaties maakt het onmogelijk voor professionele kunstenaars of producenten om zich te ontwikkelen. Ook is er behoefte aan kennisdeling en netwerkvorming, omdat organisaties vaak geïsoleerd werken en onvoldoende zicht hebben op elkaars expertise. Opvallend is de onbekendheid met ondersteuningsfondsen. Slechts 1% procent maakt gebruik van het Jeugd- of Volwassenenfonds Cultuur.

Beide regelingen zijn specifiek bedoeld voor minima, en in breder verband niet algemeen bekend. De beschikbare budgetten worden vooral voor sportactiviteiten benut. Cultuuraanbieders zouden hier meer gebruik van kunnen maken.

Onderzoeksresultaten Het Invior-onderzoek laat zien dat inwoners ruimte zien voor ondernemerschap binnen cultuur, mits de gemeente randvoorwaarden biedt. Bijna de helft van de inwoners (47%) vindt dat de gemeente meer geld moet uitgeven aan kunst en cultuur, terwijl slechts 16%het daar niet mee eens is (Inviorrapport, p. 15). Respondenten uit het culturele veld geven in consultaties aan dat zij behoefte hebben aan ondersteuning bij impactmeting, fondsenwerving en professionele ontwikkeling. Zij zien kansen om cofinancieringsmodellen op te zetten, samenwerkingsverbanden te vormen met ondernemers en maatschappelijke organisaties, en door kennis te delen via netwerkbijeenkomsten. Tegelijkertijd bestaat de wens om het Cultuurplatform beter te positioneren als adviesorgaan en netwerk voor innovatie, ondernemerschap en samenwerking. Uit het Culturele Doelgroepenmodel blijkt dat verschillende doelgroepen andere verwachtingen hebben. Door doelgroepgericht te werken kan de cultuursector meer inkomsten en bezoekers bereiken. In wijken met veel jonge gezinnen, starters en expats is behoefte aan flexibel, kort en betaalbaar aanbod dat goed aansluit bij dagelijkse routines. In wijken met veel intensieve gebruikers wordt juist meer professionaliteit, kwaliteit en verdieping verwacht (CDM-rapport, p. 25–26).

Doelstellingen

1. Het versterken van ondernemerschap, professionaliteit en zelfredzaamheid in de culturele sector, zodat makers en organisaties duurzaam kunnen opereren en nieuwe initiatieven kunnen realiseren. Dit omvat begeleiding bij fondsenwerving, cofinanciering, aanvraagtrajecten en het ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen. 2. Subsidiering gericht koppelen aan de strategische thema’s. Vertrouwen geven en zekerheid bieden aan instellingen en organisatoren via meerjarige afspraken. 3. Het versterken van het netwerk binnen en buiten de sector. Door kennisdeling, netwerkvorming en samenwerking met ondernemers, maatschappelijke partners en het Cultuurplatform, ontstaat een cultuurklimaat waarin initiatieven kunnen groeien en elkaar versterken.

Ontwikkelstrategie De ontwikkelstrategie richt zich op het versterken van eigen kracht door organisaties en makers in staat te stellen zelfstandig. De gemeente ondersteunt dit door kennis, netwerk en begeleiding beschikbaar te stellen via de cultuurcoördinator en beleidsadviseur cultuur. Nieuwe initiatieven worden niet volledig van bovenaf aangestuurd, maar krijgen ruimte om zich te ontwikkelen binnen heldere kaders en met laagdrempelige ondersteuning. Een belangrijke pijler is professionalisering. De gemeente biedt voorlichting over fondsenwerving, cofinanciering, projectontwikkeling en impactmeting. Hierdoor kunnen organisaties beter inspelen op kansen bij fondsen, regionale partners en private financiers, en kan een gemeentelijke bijdrage leiden tot aanvullende externe financiering. De cultuurcoördinator speelt hierbij een verbindende rol door partijen te koppelen, kansen te signaleren en initiatieven te begeleiden. Daarnaast wordt gewerkt aan een cultuur van ondernemerschap binnen instellingen en verenigingen. Dit gebeurt door het stimuleren van open calls, experiment en innovatie, het faciliteren van creatieve broedplaatsen en het benutten van het Sociaal Cultureel Centrum Pijnacker, CulturA & Zo en de bibliotheek als plekken waar ondernemerschap en talentontwikkeling elkaar ontmoeten.

Door deze strategie ontstaat een cultuursector die minder afhankelijk is van structurele subsidiestromen, steviger staat in een veranderende samenleving en beter in staat is eigen initiatieven te ontwikkelen. 27

8. Samenvatting en vooruitblik Wanneer we terugkijken op de koers die in deze Cultuurnota is uitgezet, ontstaat een helder beeld van hoe Pijnacker-Nootdorp haar culturele toekomst vormgeeft. Cultuur is voor een groot deel van de inwoners een vanzelfsprekend en waardevol onderdeel van het dagelijks leven. Het wordt gezien als iets dat niet alleen inspireert en verwondert, maar ook betekenis geeft. Cultuur verbindt mensen, versterkt de identiteit van de gemeente en draagt bij aan creativiteit, ontwikkeling en welzijn. De culturele sector is een samenhangend geheel van voorzieningen, verenigingen, makers, vrijwilligers en nieuwe initiatieven die elkaar aanvullen en samen de culturele infrastructuur vormen. De bibliotheek, CulturA & Zo en het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum hebben daarin een bijzondere rol, omdat zij als professionele organisaties een stevige basis bieden en ruimte creëren waar inwoners kunnen leren, oefenen, creëren en elkaar ontmoeten, maar alle lokale kunstenaars, makers, docenten, muzikanten, zangers, dansers en acteurs zijn het kloppend hart. Kunst en cultuur hebben een bredere functie in de samenleving. Het staat niet los van onderwijs, welzijn, gezondheid of ruimtelijke ontwikkeling.

Door aansluiting te zoeken ontstaat een cultuurbeleid dat niet alleen naar binnen kijkt, maar ook naar buiten: naar de rol die cultuur speelt in een inclusieve, gezonde en leefbare gemeente. Financiering is een belangrijke voorwaarde. Duidelijkheid over structureel beschikbare middelen zorgt voor vertrouwen in continuïteit van essentiële onderdelen van ons cultuurbeleid, zoals de culturele gebouwen en de programma’s voor cultuureducatie. Beschikbaarheid van laagdrempelige subsidieregelingen zoals de Cultuurknip maken het tegelijkertijd voor lokale initiatiefnemers mogelijk om experiment, buurtinitiatieven en kleinschalige projecten te ondersteunen. Pijnacker-Nootdorp heeft een sterke culturele basis: veel inwoners maken actief gebruik van cultuur en waarderen het aanbod. De vraag naar cultuur is er, en die is breed: van verdieping en kwaliteit tot laagdrempelige activiteiten dichtbij huis. De uitdaging ligt daarom niet in het creëren van belangstelling, maar in het organiseren van een aanbod dat aansluit op de verschillende leefwerelden binnen de gemeente. Dat vraagt om een infrastructuur die meegroeit, om goede communicatie en om programma’s die passen bij zowel de ervaren liefhebber als de nieuwsgierige beginner. De nota biedt een toekomstgerichte koers en legt de basis voor een duurzame en uitnodigende culturele sector.

Met deze strategische koers op tafel kijken we vooruit naar de Uitvoeringsagenda Cultuurnota 2026–2030. Waar de cultuurnota de richting bepaalt, vertaalt de uitvoeringsagenda deze koers naar de praktijk. Daar wordt zichtbaar wat we gaan doen, wanneer we dat doen, met wie we samenwerken en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. De afsluitende hoofdstukken van deze nota laten zeven thema’s zien die gezamenlijk het hart vormen van het toekomstige cultuurbeleid. Elk thema geeft een eigen blik op de beweging die de gemeente wil maken. In de Uitvoeringsagenda worden deze thema’s verder uitgewerkt. Per thema wordt beschreven welke stappen we zetten, welke acties daarbij horen, en hoe deze bijdragen aan de gestelde doelen. Met deze Cultuurnota en de bijbehorende uitvoeringsagenda zet Pijnacker-Nootdorp een stevige stap richting een toekomst waarin cultuur dichtbij inwoners staat, herkenbaar en toegankelijk is, en bijdraagt aan een sterke en verbonden gemeenschap. Samen met inwoners, verenigingen, makers en partners bouwen we verder aan een gemeente waarin cultuur niet alleen wordt ervaren, maar vooral wordt gedeeld. 28