Bijlage 9. Cultuurnota 2026

Cultuurnota 2026 Gemeente Pijnacker-Nootdorp

2

Woord vooraf… Met veel plezier presenteer ik u de Cultuurnota 2026 ‘Zuinig op cultuur’. Deze nota is op verzoek van de gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp tot stand gekomen. Er is intensief overleg geweest met het culturele veld, tevens is er een enquête onder inwoners afgenomen en is er een onafhankelijk onderzoek gedaan door een extern bureau naar de cultuurbehoefte van onze inwoners. Met de nota worden de visie en ambitie verder uitgewerkt in de volgende zeven strategische thema’s: Toegankelijkheid, inclusie en diversiteit, Cultuureducatie en talentonwikkeling, Versterking culturele infrastructuur, Zichtbaarheid en participatie, Samenwerking, verbinding en impact, Cultureel erfgoed en identiteit, Eigen kracht, impact en ondernemerschap Deze strategische thema’s zijn verder als volgt uitgewerkt: landelijke ontwikkelingen, lokaal onderzoek, doelstellingen en ontwikkelstrategie. Cultuur verbindt en draagt bij aan een inclusieve samenleving. In onze gemeente zijn heel veel mensen betrokken bij cultuur, door zelf te zingen, muziek te maken, creatief bezig te zijn of door te genieten van wat er te zien en te beleven is. Naast deelnemers zijn er ook heel veel vrijwilligers betrokken bij het culturele veld. Denk alleen maar aan Monumentendagen en bijvoorbeeld De Verbeelding.

Het in stand houden van monumenten en beeldende kunst in de openbare ruimte draagt bij aan een aantrekkelijke woonomgeving waar mensen elkaar ontmoeten. De samenwerking met culturele partners ook in het cultureel erfgoed is afgelopen jaren geïntensiveerd. Bij het formuleren van onze ambitie is rekening gehouden met wat er in de omliggende gemeenten aan aanbod is. Samen zetten we stappen vooruit. Met een belangrijke mijlpaal in het vooruitzicht: de opening van het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum in Pijnacker in 2028. Dit wordt een plek waar ontmoeting en creativiteit samenkomen, waar nieuwe ideeën kunnen groeien en waar inwoners zich thuis kunnen voelen. Een gebouw vol energie, samenwerking en kansen. Cultuur heeft de kracht om mensen te verbinden, om verhalen door te geven en om nieuwe perspectieven te openen. Het draagt bij aan het welzijn van onze inwoners, aan de ontwikkeling van kinderen en jongeren, en aan de identiteit van onze gemeente. Daarom blijven we inzetten op ruimte, samenwerking, mogelijkheden en vooral mensen. Deze cultuurnota geeft richting aan die inzet. Het is een uitnodiging aan iedereen die bijdraagt aan ons culturele leven, en aan iedereen die dat misschien nog gaat doen. We doen het samen: met verenigingen, scholen, organisaties, makers en inwoners.

Zo bouwen we stap voor stap aan een gemeente waar cultuur dichtbij is, waar talent ruimte krijgt en waar iedereen zich welkom voelt. Ik kijk ernaar uit om deze koers de komende jaren samen verder vorm te geven. Hanneke van de Gevel Wethouder Cultuur Pijnacker-Nootdorp, december 2025

3

Inhoudsopgave Leeswijzer.......................................................................................................................................5 INLEIDING.......................................................................................................................................6 1.

VISIE........................................................................................................................................ 7

2.

AMBITIES................................................................................................................................ 7

3.

UITGANGSPUNTEN DIENSTVERLENING.............................................................................8

4.

BELEIDSCONTEXT EN KADERS...........................................................................................9

5.

FINANCIERING VAN KUNST EN CULTUUR........................................................................11

6.

ONDERZOEK EN PARTICIPATIE......................................................................................... 12

7.

STRATEGISCHE THEMA’S...................................................................................................13

Toegankelijkheid, inclusie en diversiteit................................................................................... 14 Cultuureducatie en talentontwikkeling......................................................................................16 Versterking culturele infrastructuur...........................................................................................18 Zichtbaarheid en participatie......................................................................................................20 Samenwerking, verbinding en impact....................................................................................... 22 Cultureel erfgoed en identiteit....................................................................................................24 Eigen kracht, impact en ondernemerschap.............................................................................. 26 8. SAMENVATTING EN VOORUITBLIK.......................................................................................28

4

Leeswijzer Hieronder volgt een toelichting op de inhoud en opbouw van de Cultuurnota 2026 tot aan de uitvoeringsagenda.    

De visie en ambities zijn direct gebaseerd op de eerder vastgestelde Besluitvormende notitie Visie en ambitie t.b.v.Cultuurnota PN 2026 – 2030. Dan volgt de visie op de gemeentelijke dienstverlening volgens drie uitgangspunten en bevestigen we de definitie van kunst en cultuur. In het onderdeel beleidscontext en kaders wordt gerelateerd lokaal beleid gekoppeld. Het hoofdstuk financiering van de culturele sector geeft inzicht in de wijze waarop de culturele sector op dit moment wordt gefinancierd. Het hoofdstuk onderzoek en participatie geeft een overzicht van de onderzoeken, gesprekken en de participatie met inwoners en culturele partners. De volledige onderzoeksrapporten en -verantwoordingen zijn toegevoegd aan de bijlagen.

Daarna volgt de uitwerking van de zeven strategische thema’s. Elk thema wordt op dezelfde manier opgebouwd en beschreven. 1. 2. 3. 4.

de belangrijkste landelijke en lokale ontwikkelingen, de relevante onderzoeksresultaten, de doelstellingen voor de komende jaren, en de bijbehorende ontwikkelstrategie.

Uitvoeringsagenda De concrete uitvoering en financiering is eveneens per thema uitgewerkt in de afzonderlijke Uitvoeringsagenda Cultuurnota 2026–2030. In dat document koppelen we de strategie en inzichten uit de Cultuurnota 2026 aan acties, planning, monitoring en financiële inzet. Zo blijft deze cultuurnota het strategisch kader, terwijl de uitvoeringsagenda tussentijds kan worden geactualiseerd.

Overzicht bijlagen Cultuurnota 2026 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

5

Rapportage vragenlijst inwoners (Invior) Rapportage analyse Culturele Doelgroepenmodel Toelichting Culturele Doelgroepenmodel Overzicht landelijke ontwikkelingen in kunst en cultuur Demografie gemeente Pijnacker-Nootdorp Benchmark gemeentelijke uitgaven cultuur Participatieverslag

Inleiding De Cultuurnota 2026 vormt het nieuwe beleidskader voor kunst en cultuur in PijnackerNootdorp. Aanleiding is de in juni 2025 door de gemeenteraad aangenomen motie Verfijning Cultuurnota, met de opdracht om te komen tot een toekomstgericht en samenhangend cultuurbeleid met een heldere visie en ambitie. Deze nota geeft dat richtinggevende kader: het laat zien waar we als gemeente voor staan, welke keuzes we maken en hoe we samen met inwoners, makers, verenigingen en partners verder willen bouwen aan een sterk cultureel Pijnacker-Nootdorp. De gemeente staat er cultureel gezien kansrijk voor. Uit het representatieve onderzoek onder de inwoners komt een consequent beeld naar voren: cultuur leeft in onze gemeente. Inwoners zijn trots op wat er is: van muziekverenigingen tot lokale podia, bibliotheken, festivals en het grote vrijwilligersnetwerk dat cultuur mogelijk maakt. Tegelijkertijd klinkt de wens voor meer: meer aanbod, meer zichtbaarheid, meer ontmoetingsplekken en cultuur dichter bij huis. De analyse van onze gemeente via het Culturele Doelgroepenmodel laat zien dat 51% intensief cultuurgebruiker is, en dat jongere inwoners, gezinnen en nieuwe bewoners van de groeiende wijken zoeken naar laagdrempelige en nabije manieren om cultuur te beleven. Ook betrokken culturele partners bevestigen deze beweging.

Zij zien kansen in betere samenwerking, meer repetitie- en presentatieruimte, een sterker netwerk, meer verbinding met onderwijs, jeugd, ondernemers en sport, en in het vergroten van de zichtbaarheid van wat er al gebeurt. De komst van het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum in Pijnacker wordt daarbij door vrijwel iedereen gezien als een belangrijke impuls voor talentontwikkeling, gemeenschapsvorming en cultureel ondernemerschap. Deze cultuurnota bundelt al deze inzichten tot één samenhangende koers. De nota gaat uit van cultuur als dagelijkse kwaliteit van leven: cultuur die dichtbij is, uitnodigt tot deelname, ruimte geeft aan creativiteit en bijdraagt aan een sterke sociale basis. Cultuur speelt een verbindende rol: het versterkt ontmoeting, identiteit, welzijn, gemeenschapszin en ontwikkelkansen voor kinderen, jongeren en volwassenen. De zeven strategische thema’s vormen de ruggengraat van dit beleid. Ze geven richting aan toegankelijkheid, educatie, infrastructuur, zichtbaarheid, samenwerking, erfgoed en ondernemerschap. Samen dekken ze de volle breedte van het lokale culturele veld en bieden ze helderheid over rollen, verantwoordelijkheden en ontwikkelrichtingen. Respondenten uit het culturele veld behouden ruimte om hun eigen plannen en dromen te realiseren, terwijl de gemeente zorgt voor samenhang, voorwaarden en ondersteuning.

De Cultuurnota 2026 legt hiermee de basis voor een toekomstbestendig, toegankelijk en herkenbaar cultuurbeleid. Het is een document dat richting geeft, maar ook uitnodigt: aan makers, verenigingen, scholen, vrijwilligers, ondernemers en inwoners om samen verder te bouwen aan een culturele gemeente waarin iedereen kan maken, leren, beleven en elkaar ontmoeten.

6

1.Visie Cultuur in Pijnacker-Nootdorp is een essentieel onderdeel van de samenleving. Ze brengt mensen bij elkaar, schept begrip tussen generaties en achtergronden, en draagt bij aan de identiteit van onze gemeente. Cultuur prikkelt de verbeelding, stimuleert creativiteit en biedt ruimte voor reflectie en persoonlijke groei. Het is een motor voor ontmoeting en een fundament onder een gezonde, betrokken en veerkrachtige gemeenschap. De gemeente beschouwt cultuur als basisvoorziening: toegankelijk voor iedereen, ongeacht leeftijd, afkomst, beperking of financiële positie. Toegankelijkheid betekent dat iedereen zich welkom voelt en kan meedoen. Cultuur is een publieke waarde met intrinsieke betekenis, maar ook met sociale en economische impact. Vanuit deze visie wordt cultuur niet gezien als luxe, maar als noodzaak, als een voorwaarde voor leefbaarheid en samenhang. Zij draagt bij aan het welzijn van inwoners, aan mentale gezondheid, aan talentontwikkeling en aan de aantrekkelijkheid van de gemeente. Cultuureducatie legt het fundament voor de culturele en creatieve vorming van onze jongste inwoners.

2.Ambities Om onze visie te realiseren zetten we in op een sterke, samenhangende culturele infrastructuur: een netwerk van voorzieningen, organisaties en initiatieven dat ruimte biedt aan het maken, presenteren, delen en beleven van kunst en cultuur. Inwoners, gevestigde organisaties én nieuwe initiatieven krijgen de kans om actief bij te dragen. We streven naar een divers, inclusief en toekomstbestendig cultureel veld. Samen met partners binnen en buiten de cultuursector bouwen we aan een klimaat waarin iedereen zich welkom voelt om te creëren, deel te nemen en te genieten. Het aanbod weerspiegelt de diversiteit van onze gemeenschap en sluit aan bij verschillende kunstvormen en uitingswijzen. De sociaal-culturele centra zijn toegankelijke plekken waar ontmoeting, samenwerking, presentatie en ontwikkeling samenkomen. Deze ‘culturele huiskamers’ versterken sociale netwerken en dragen bij aan een solide sociale basis binnen de gemeente. Kunst en cultuur bevorderen sociale cohesie, mentale gezondheid en gemeenschapszin. Daarom positioneren wij cultuur niet als een geïsoleerd beleidsveld, maar als een verbindende factor in het sociaal domein, het onderwijs, welzijn, gezondheid en leefbaarheid. Onze identiteit en ons erfgoed verdienen blijvende aandacht.

Door zorg te dragen voor monumenten, kunstwerken, lokale tradities en evenementen versterken we de verbondenheid met de historie van onze gemeente. De gemeente neemt hierbij een stimulerende en faciliterende rol in. We helpen proactief met dienstverlening die ondersteunend en helder is. We ondersteunen inwoners, organisaties en ondernemers met kennis, middelen, ruimte en samenwerking. Zelfredzaamheid, initiatief en ondernemerschap staan centraal. Financiële ondersteuning is mogelijk, maar geen vanzelfsprekendheid: we stimuleren medeeigenaarschap en gedeelde verantwoordelijkheid binnen het culturele veld.

7

3.Uitgangspunten dienstverlening De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft een belangrijke faciliterende en stimulerende rol in de ontwikkeling van de culturele sector. De gemeente wordt nooit zelf producent van kunst en cultuur, en zit niet op de stoel van programmeur, organisator of culturele instelling. Wél is de gemeente verantwoordelijk voor het creëren van de voorwaarden waarbinnen kunst, cultuur en creativiteit kunnen ontstaan en groeien. Daar is een taak om ervoor te zorgen dat de resultaten zoveel mogelijk inwoners bereiken en raken. De volgende drie kernwaarden beschrijven de uitgangspunten van de gemeentelijke dienstverlening. Het kunst- en cultuurbeleid zoals in deze cultuurnota bedoeld richt zich op de praktische uitvoering, facilitering en stimulering van kunst en cultuur in de gemeente.

Ondersteunend De gemeente werkt vanuit het principe dat de sector eigenaar is van inhoud en uitvoering, terwijl de gemeente zorgt voor structuur, kaders en randvoorwaarden. De overheid gaat het culturele veld niet directief aansturen, maar wel faciliteren, versterken en stimuleren. Door vertrouwen te geven, successen zichtbaar te maken en de verbinding met maatschappelijke partners te zoeken.

Proactief De gemeente kiest nadrukkelijk voor een actieve rol in ondersteuning en verbinding. Door interne samenwerking tussen verschillende afdelingen, is veel te bereiken zonder direct extra budget of uitbreiding van de ambtelijke organisatie. Dit houdt in dat de gemeente zich voorneemt om de kennis, het bereik, het netwerk en de expertise die binnen de organisatie aanwezig is waar mogelijk in te zetten om de culturele sector te helpen.

Helder De dienstverlening is gericht op helderheid en toegankelijkheid. We zijn bereikbaar en duidelijk over de mogelijkheden en dienstverlening. Duidelijkheid over de beschikbare middelen en inzet bij partners en initiatiefnemers zorgt voor een stabiele basis voor samenwerking. Op die manier blijft cultuur dicht bij de makers en initiatiefnemers, en zorgt de gemeente voor praktische hulp.

Definitie kunst en cultuur ‘Kunst en cultuur’ is een containerbegrip. Cultuur is de verzameling van creatieve expressies en artistieke prestaties van een samenleving. Cultuur is ook een overkoepelende term voor gedeelde waarden, normen, overtuigingen en gedragingen die een groep mensen kenmerken. Zoals sociale structuren (zoals politiek, onderwijs, religie), gewoonten en gebruiken (zoals eetgewoonten, kledingstijlen) en symbolen en rituelen (zoals vlaggen en nationale feestdagen). Kunst is specifieker, en beschrijft beeldende kunst, podiumkunst, literatuur en architectuur. Deze vormen van kunst zijn bedoeld om emoties op te roepen, verhalen te vertellen of om gewoon van te genieten. Ze spelen een cruciale rol in het behouden en overdragen van de culturele identiteit en geschiedenis van een gemeenschap. Het kunst- en cultuurbeleid zoals in deze cultuurnota is bedoeld richt zich op de praktische uitvoering, facilitering en stimulering van kunst en cultuur in de gemeente. Binnen die scope vallen culturele instellingen zoals theaters en bibliotheken, cultuureducatie en amateurkunst, erfgoed en monumenten, kunsten (beeldende kunst, muziek, toneel, dans, film en letteren), culturele activiteiten, programma’s voor cultuureducatie, lokale media, en de promotie en stimulering van de kunst- en cultuursector als geheel.

8

4.Beleidscontext en kaders Het cultuurbeleid van Pijnacker-Nootdorp staat niet op zichzelf. Het raakt aan meerdere gemeentelijke beleidsvelden en landelijke ontwikkelingen. Ook draagt cultuur bij aan de brede opgaven binnen het sociaal domein, inclusie, leefomgeving, evenementen en erfgoed. De Cultuurnota 2026 zoekt proactief de verbinding, en past landelijke ontwikkelingen lokaal toe.

Cultuurplatform Pijnacker-Nootdorp Het Cultuurplatform Pijnacker-Nootdorp is een onafhankelijke gemeentelijke adviesraad die het college gevraagd en ongevraagd adviseert over alle onderwerpen op het gebied van kunst en cultuur. Het platform vertegenwoordigt niet direct de culturele sector als geheel, maar vormt een deskundig en breed samengesteld adviesorgaan. Ook organiseert het jaarlijks een netwerkevenement voor het lokale culturele veld en is betrokken bij de uitreiking van de jaarlijkse Cultuurprijs.

Omgevingsvisie Pijnacker-Nootdorp 2050 De Omgevingsvisie beschrijft hoe Pijnacker-Nootdorp zich ontwikkelt tot een gezonde, duurzame en aantrekkelijke gemeente. Leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit, identiteit en vitale kernen zijn hierin centrale thema’s. Cultuur levert hieraan een belangrijke bijdrage: culturele voorzieningen versterken ontmoetingsplekken, erfgoed geeft betekenis aan de leefomgeving en culturele activiteiten dragen bij aan een levendig straatbeeld.

Erfgoed en monumenten De gemeentelijke erfgoedopgaven vanuit de Erfgoedwet richten zich op het behouden, beschermen en zichtbaar maken van monumenten en karakteristieke plekken. Via de subsidieverordening gemeentelijke monumenten zijn incidentele subsidies beschikbaar voor pandeigenaren. In de toekomst heeft de gemeente de plicht alle locaties correct en volledig vast te leggen in het Omgevingsplan. Monumentenbeleid is wenselijk, want erfgoed draagt bij aan identiteit, educatie, herkenbaarheid. De cultuurnota sluit hierop aan door erfgoed en monumenten beleefbaar te maken, en door samen te werken met lokale erfgoedinstellingen en maatschappelijke partners.

Beleidsregel Evenementen De Beleidsregel Evenementen bevat kaders voor veilige, toegankelijke en verantwoord georganiseerde evenementen in de openbare ruimte. Evenementen vormen een belangrijk onderdeel van het culturele leven in Pijnacker-Nootdorp. De dienstverlening rondom evenementen is de afgelopen jaren vereenvoudigd. Onder meer door de invoering van meerjarige vergunningen, een verbeterde informatievoorziening en het toegankelijker maken van evenementen. De cultuurnota sluit aan op het evenementenbeleid door evenementen te beschouwen als onderdeel van het culturele programma en vice versa. Van De Verbeelding, het jaarlijkse kunst- en cultuurfestival dat het culturele seizoen opent tot bijvoorbeeld de verschillende muziekevenementen in de gemeente.

Mediawet en lokale omroep De Mediawet bepaalt dat gemeenten één lokale omroep kunnen aanwijzen en verantwoordelijk zijn voor de bekostiging daarvan. In Pijnacker-Nootdorp vervult Stichting Omroep PijnackerNootdorp deze rol sinds 2002, met Pijnacker-Nootdorp.TV, Feel Good Radio en Feel Good TV als vaste kanalen. De omroep brengt lokaal nieuws via radio, televisie en online. Het landelijke stelsel voor lokale omroepen verandert de komende jaren ingrijpend. De wettelijke zorgplicht en verplichte gemeentelijke financiering vervallen, en de structurele bekostiging wordt ondergebracht bij het ministerie van OCW. Gemeenten krijgen naar verwachting vanaf 2028 te maken met streekomroepen in plaats van individuele lokale omroepen. Voor Pijnacker-Nootdorp is de 9

toekomstige indeling nog niet bekend. Tot die tijd blijft de gemeente haar wettelijke taak uitvoeren via de bestaande subsidierelatie en borgt zij de beschikbaarheid van lokaal nieuws.

10

Visie Sociaal Domein De Visie Sociaal Domein van Pijnacker-Nootdorp stelt een sterke sociale basis centraal, waarin preventie, gezondheid, kansengelijkheid en inclusie leidend zijn. Inwoners worden benaderd vanuit hun totale leefwereld, waarin ontmoeten, meedoen, leren en ontwikkelen elkaar versterken. Cultuur sluit rechtstreeks aan op deze uitgangspunten: culturele activiteiten bieden laagdrempelige manieren om elkaar te ontmoeten, bevorderen sociale cohesie en dragen aantoonbaar bij aan mentale gezondheid, creativiteit en zelfvertrouwen. Voor jeugd, volwassenen en kwetsbare groepen vormt cultuur bovendien een manier om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen en aansluiting te houden bij de samenleving. De Cultuurnota 2026 benut deze aansluiting door cultuur te positioneren als partner binnen preventie, jeugdontwikkeling, ontmoeting en gemeenschapsvorming.

Lokale Inclusie Agenda De Lokale Inclusie Agenda geeft lokale invulling aan het VN-Verdrag Handicap en richt zich op fysieke, sociale en digitale toegankelijkheid van voorzieningen, dienstverlening en publieke ruimtes. In deze agenda wordt cultuur expliciet genoemd als domein dat voor álle inwoners toegankelijk moet zijn: van culturele voorzieningen tot educatie, programmering en evenementen. De Cultuurnota 2026 sluit naadloos aan op deze opdracht door inclusie en toegankelijkheid als strategisch uitgangspunt te nemen. Dat betekent dat culturele locaties, bibliotheekvoorzieningen, het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum, evenementen en educatieve programma’s zo worden ingericht dat inwoners ongehinderd kunnen deelnemen, ongeacht beperking, achtergrond of levensfase.

Code Diversiteit & Inclusie De Code Diversiteit & Inclusie (Code D&I) is een landelijke norm voor het bevorderen van diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusieve werkculturen in de culturele en creatieve sector. De code vraagt instellingen en gemeenten om in vier domeinen actief te sturen: personeel, publiek, partners en programma. Een cultureel programma dat aansluit bij de bevolkingssamenstelling vraagt om programmering, communicatie en participatievormen die recht doen aan diversiteit. De Cultuurnota 2026 omarmt daarom de Code D&I als kader om culturele instellingen, verenigingen en makers te ondersteunen bij inclusief programmeren, het bereiken van diverse publieksgroepen en het toegankelijk maken van cultuur voor alle inwoners.

Fair Practice Code (FairPay) De Fair Practice Code beschrijft de professionele standaarden voor eerlijke beloning, veilige werkomstandigheden en duurzame arbeidsrelaties in de culturele sector. In een veld waarin veel gewerkt wordt door zzp’ers, vrijwilligers en vrije professionals, is eerlijke beloning essentieel om kwaliteit, continuïteit en vakmanschap te borgen. Voor Pijnacker-Nootdorp is dit relevant omdat veel culturele activiteiten lokaal worden gedragen door kleine organisaties, docenten, kunstenaars en verenigingen. Wanneer zij onvoldoende worden beloond, komt duurzaamheid van het culturele aanbod onder druk te staan.

Governance Code Cultuur De Governance Code Cultuur vormt het landelijke kader voor goed bestuur, toezicht en integriteit binnen culturele organisaties. De code bevordert transparantie, verantwoordelijk bestuur en professioneel toezicht – voorwaarden die belangrijk zijn voor het vertrouwen van publiek, overheid en fondsen. De Raad voor Cultuur heeft geadviseerd dat de code toe is aan een actualisering, onder meer vanwege nieuwe maatschappelijke eisen rond sociale veiligheid, diversiteit en fair practice. Voor Pijnacker-Nootdorp is dit relevant omdat veel lokale culturele partijen – van verenigingen tot instellingen – afhankelijk zijn van goed bestuur en vrijwilligersbesturen die steeds complexere taken krijgen. De Cultuurnota 2026 sluit hierop aan door governance als thema te betrekken bij subsidieverstrekking, samenwerking en professionaliseringstrajecten, zodat lokale organisaties toekomstbestendig kunnen blijven functioneren.

11

5.Financiering van kunst en cultuur De financiële basis voor kunst en cultuur komt op allerlei manieren tot stand. De twee professionele culturele instellingen, Bibliotheek Oostland en CulturA & Zo worden structureel ondersteund vanuit de gemeente. De dekking voor cultuureducatie is in grote mate afhankelijk van landelijke financiering. Tegelijkertijd worden de subsidieregelingen voor de culturele makers nog niet optimaal ingezet. Hieronder een overzicht van de huidige situatie.

Gemeentelijke subsidieregelingen Er zijn twee gemeentelijke subsidieregelingen beschikbaar om culturele projecten te ondersteunen. De Cultuurknip is er voor nieuwe, kleinschalige culturele initiatieven vanuit de samenleving. Met een kleine bijdrage van maximaal 500 euro om nieuwe projecten te ondersteunen. Daarnaast kunnen lokale vrijwilligersorganisaties een subsidie aanvragen voor culturele activiteiten. Dit budget wordt gedeeld met sport en evenementen.

Cofinanciering en matching Cofinanciering maakt het mogelijk om met beperkte gemeentelijke middelen een groter cultureel effect te bereiken. Wanneer de gemeente investeert, kunnen landelijke of private fondsen dezelfde inzet matchen, waardoor projecten substantieel meer impact krijgen. Door actief in te zetten op dit model kan de gemeentelijke bijdrage extra effect bereiken. Deze manier van werken stimuleert eigenaarschap bij initiatiefnemers, vergroot de financiële draagkracht van projecten en versterkt de lokale sector met regionale en landelijke budgetten.

Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) De vernieuwde Wsob introduceert een zorgplicht voor gemeenten om te zorgen voor een toegankelijk en toekomstbestendig bibliotheeknetwerk. De wet borgt functies zoals leesbevordering, digitale inclusie en basisvaardigheden, en gaat gepaard met structurele rijksmiddelen voor Bibliotheek op School, Informatiepunt Digitale Overheid en Boekstart. De precieze financiële impact van de zorgplicht is nog niet volledig duidelijk. Pijnacker-Nootdorp blijft de bibliotheek daarom financieren binnen de huidige middelen. Na de vaststelling door het parlement wordt bekeken om welke manier er aan de nieuwe wet uitvoering kan worden gegeven.

Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK) Cultuureducatie met Kwaliteit is een landelijk programma met financiering voor cultuureducatie. Voor Pijnacker-Nootdorp is Kunstgebouw penvoerder, en wordt het programma uitgevoerd door Bibliotheek Oostland onder de naam Cultuurtrein, in samenwerking met Lansingerland. De huidige vierde programmaperiode loopt tot en met 2028; daarna wordt naar verwachting een nieuw landelijk kader vormgegeven. Voor de gemeente betekent dit dat het programma waardevol blijft als kwaliteitsimpuls, maar dat vanaf 2029 financiële en organisatorische wijzigingen noodzakelijk zullen zijn om cultuureducatie lokaal te borgen.

Combinatiefunctionarissen Cultuur (Cultuurcoach) De cultuurcoaches worden gefinancierd via een landelijke regeling, waarbij het Rijk, partners en gemeenten gezamenlijk investeren via cofinanciering. In Pijnacker-Nootdorp wordt de functie uitgevoerd door Team4Talent (onderdeel van Bibliotheek Oostland). Cultuurcoaches vormen een belangrijke schakel tussen scholen, verenigingen en culturele aanbieders en dragen bij aan toegankelijk cultuuronderwijs en actieve cultuurparticipatie. De huidige regeling loopt tot medio 2027, waardoor de gemeente in de komende jaren rekening moet houden met mogelijke veranderingen in de financiering en positionering van deze functies binnen de lokale infrastructuur.

12

6.Onderzoek en participatie In het participatietraject voor de ontwikkeling van deze nota heeft de gemeente PijnackerNootdorp breed onderzoek gedaan naar de staat van kunst en cultuur. Drie onderzoeken vormen de basis onder deze cultuurnota. In het participatieverslag (bijlage 7) is het proces toegelicht. Alle volledige onderzoeksrapporten en -verantwoordingen zijn ook als bijlage toegevoegd. De uitkomsten zijn verwerkt in de strategische thema’s in hoofdstuk 7.

Enquête inwoners (TIP-Burgerpanel en Invior) Het Invior-onderzoek vormt het kwantitatieve fundament onder de Cultuurnota en geeft een representatief beeld van hoe inwoners kunst en cultuur gebruiken, waarderen en ervaren. In totaal vulden 759 inwoners de vragenlijst volledig in, waarvan 412 via het TIP-burgerpanel en 347 via een open link. De resultaten zijn gewogen naar leeftijd en geslacht waardoor de uitkomsten representatief zijn voor de totale bevolking; de foutmarge bedraagt circa 3,6% bij 95% betrouwbaarheid. Het onderzoek brengt helder in kaart waar en waarom inwoners cultuur bezoeken, welke voorzieningen zij belangrijk vinden en welke drempels zij ervaren. Opvallend is dat 92% van aangeeft gebruik te maken van kunst en cultuur, dat vooral ontspanning en plezier de belangrijkste motivaties zijn, dat ruim 80% van de inwoners ook buiten de gemeente aanbod bezoeken vanwege het beperkte aanbod lokaal, en dat slechts 30% zich goed geïnformeerd voelt over het bestaande culturele aanbod. Deze inzichten zijn direct beleidsrelevant: ze laten zien waar versterking van infrastructuur, programmering en communicatie nodig is, én waar kansen liggen om cultuurparticipatie lokaal te vergroten.

Analyse Culturele Doelgroepenmodel (Kunstgebouw) Het onderzoek met het Culturele Doelgroepenmodel brengt in detail in kaart welke typen cultuurgebruikers in de gemeente wonen en hoe actief zij zijn in het bezoeken van kunst en cultuur. De analyse laat zien in welke mate inwoners intensief, medium of licht cultuur gebruiken, en maakt zichtbaar hoe deze verdeling binnen kernen en buurten in verschilt. De analyse van de inwoners van Pijnacker-Nootdorp is tevens vergeleken met Nederland, Zuid-Holland en drie buurgemeenten. Opvallend is dat we buitengewoon hoog scoren op het gebied van intensieve culturele doelgroepen. Voor 51% van de inwoners is kunst en cultuur vanzelfsprekend. Dit is waardevol voor de ontwikkeling van de culturele sector, omdat het helpt beter te begrijpen welke publieksgroepen al vanzelfsprekend deelnemen en welke groepen juist meer verleiding, nabijheid of toegankelijkheid nodig hebben. Het model ondersteunt culturele organisaties, beleidsmakers en programmeurs om aanbod, communicatie, talentontwikkeling en publieksstrategieën beter af te stemmen op de daadwerkelijke samenstelling van de bevolking. Daarmee vormt het een essentiële bouwsteen voor gericht, effectief en toekomstbestendig cultuurbeleid.

Resultaten vragenlijst culturele partners (DenkMee) De gemeente heeft naast het brede inwonersonderzoek ook specifiek de culturele partners en makers betrokken via het DenkMee-platform. Voor hen is een aparte, verdiepende vragenlijst opgesteld, gericht op kwalitatieve inzichten in plaats van kwantitatieve trends. Waar het Invioronderzoek onder inwoners vooral percentages, bereik en gebruik in kaart brengt, bood deze vragenlijst juist ruimte voor open antwoorden. Bijvoorbeeld over samenwerking, knelpunten, ruimtegebrek, fair pay, talentontwikkeling, behoeften rondom podia en presentatiemogelijkheden, de rol van CulturA & Zo en het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum, en de manier waarop de gemeente beter kan faciliteren. De opgehaalde reacties vormen een belangrijke aanvulling op het inwonersperspectief: zij laten zien wat er in de praktijk nodig is om te kunnen produceren, programmeren en participatie te vergroten.

13

7.Strategische thema’s De Cultuurnota 2026 richt zich op zeven complementaire thema’s die voortvloeien uit de visie en ambitie. Deze thema’s zijn vastgesteld in de Besluitvormende notitie en vormen de kern van het beleid. Het is belangrijk om te vermelden dat de respectievelijke thema's niet in een specifieke volgorde staan. Er is dus geen prioritering. De landelijke en lokale ontwikkelingen én de onderzoeksresultaten zijn per thema gesorteerd en uitgewerkt. Op basis hiervan zijn doelstellingen en een ontwikkelstrategie bepaald, die als basis dienen voor de uitvoering.

Toegankelijkheid, inclusie en diversiteit Cultuur moet voor iedere inwoner bereikbaar, begrijpelijk en bruikbaar zijn. Ongeacht achtergrond, beperking of financiële situatie. We versterken drempelvrije toegang, heldere informatie en gelijkwaardige participatie voor alle inwoners.

Cultuureducatie en talentontwikkeling We investeren in kunst- en cultuuronderwijs zodat iedereen – jong of oud – zijn talenten kan ontdekken. Jongeren worden actief betrokken bij programmering en nieuwe kunstvormen, inclusief digitale en urban disciplines.

Versterking culturele infrastructuur CulturA & Zo, het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum en de bibliotheken vormen de ruggengraat van het lokale cultuurnetwerk. We versterken voorzieningen, ruimtes, digitale platforms en samenwerking met organisaties en verenigingen.

Zichtbaarheid en participatie Culturele activiteiten, kunst en erfgoed moeten zichtbaar zijn in het straatbeeld, in media en in dagelijkse beleving. We vergroten vindbaarheid, versterken communicatie en betrekken inwoners actief bij programmering.

Samenwerking, verbinding en maatschappelijke impact Cultuur verbindt domeinen zoals onderwijs, welzijn, gezondheid en economie en draagt zo bij aan sociale cohesie en welbevinden. We stimuleren samenwerking om impact te vergroten en cultuur in te zetten voor mentale gezondheid en inclusieve wijken.

Cultureel erfgoed en identiteit Erfgoed vertelt het verhaal van de gemeenschap en versterkt onze lokale identiteit en geschiedenis. We vergroten zichtbaarheid, benutten historische plekken en werken samen met historische verenigingen.

Eigen kracht, impact en ondernemerschap Initiatiefnemers, verenigingen en makers worden gestimuleerd om zelfstandig te groeien via partnerschappen en fondsenwerving. De gemeente faciliteert, ondersteunt en co-financiert waar nodig en waar mogelijk, maar zet nadrukkelijk in op duurzaam ondernemerschap.

14

Toegankelijkheid, inclusie en diversiteit Toegankelijkheid, inclusie en diversiteit vormen de basis voor een cultuurbeleid dat daadwerkelijk voor alle inwoners werkt. Pijnacker-Nootdorp wil dat iedereen kan deelnemen aan kunst en cultuur. Ongeacht leeftijd, beperking, achtergrond, taalniveau, cultuurervaring of financiële draagkracht. Toegankelijkheid betekent in deze gemeente vooral dat cultuur dichtbij, begrijpelijk, herkenbaar en betaalbaar moet zijn. Inclusie gaat over het creëren van sociale, fysieke en digitale omstandigheden waarin iedereen zich welkom voelt. Diversiteit verwijst naar een cultureel aanbod dat recht doet aan de uiteenlopende groepen in de samenleving. Het hoofddoel is om een cultuurstelsel te realiseren waarin álle inwoners gelijkwaardig kunnen deelnemen en waarin culturele voorzieningen aansluiten bij de kenmerken van een groeiende en meer diverse gemeente.

Landelijke ontwikkelingen De landelijke context versterkt de noodzaak van een breed toegankelijk cultuurbeleid.  De Code Diversiteit & Inclusie, verplicht gesteld door veel cultuurfondsen en breed geadopteerd in de culturele sector, vraagt om aantoonbare inzet op personeel, publiek, programma en partners.  De Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) legt naar verwachting vanaf 2026-2027 een uitgebreidere zorgplicht op aan gemeenten, waaronder een grotere verantwoordelijkheid op het gebied van taalvaardigheid, digitale inclusie, basisvaardigheden en laagdrempelige toegang tot kennis en cultuur.  Landelijke richtlijnen stellen eisen aan de fysieke en sociale toegankelijkheid van voorzieningen. Tegelijkertijd groeit de aandacht voor laagdrempelig aanbod, diversiteit in programmering en gelijke kansen in cultuureducatie.

Lokale ontwikkelingen      

15

De Lokale Inclusie Agenda benadrukt dat toegankelijkheid niet alleen fysiek, maar ook sociaal en digitaal vorm moet krijgen. Bijvoorbeeld in begrijpelijke informatievoorziening, toegankelijke websites, rolstoelvriendelijke evenementen en sociale veiligheid. De bibliotheek is een publieke basisvoorziening voor kennis, taal, ontmoeting en cultuurparticipatie. Bovendien legt de Wsob gemeenten een grotere opdracht op om basisvaardigheden, digitale inclusie en laagdrempelige toegang te waarborgen. De functie van CulturA & Zo en de komst van het nieuwe sociaal-cultureel centrum in Pijnacker bieden kansen om diversiteit en inclusie in de programmering toe te passen. Dit vraagt om een heldere rolverdeling en ondersteuning van partners in dit proces. Pijnacker-Nootdorp is een sterk groeiende gemeente met jonge gezinnen, instroom van nieuwe inwoners, een hoog opleidingsniveau en grote verschillen tussen oude en nieuwe wijken. In de nieuwere wijken wonen relatief veel inwoners die cultuur vooral zien als ontspanning en sociale activiteit. Deze groepen nemen pas deel wanneer cultuur dichtbij, betaalbaar en tijdsefficiënt is. In oudere wijken en in de centra van Pijnacker en Nootdorp woont een cultureel ervaren publiek dat kwaliteit, verdieping en een breder aanbod zoekt.

Onderzoeksresultaten Uit het Invior-onderzoek blijkt dat deelname aan cultuur vooral wordt beïnvloed door praktische drempels. Zoals onbekendheid, nabijheid en onvoldoende passend aanbod. Terwijl 41% van de inwoners geen enkele drempel ervaart, geeft 59% wel belemmeringen aan. Het gaat daarbij vooral om een te klein of te weinig herkenbaar aanbod (28%), onbekendheid met culturele mogelijkheden (20%) en activiteiten die niet aansluiten bij persoonlijke interesses (18%). Slechts kleine groepen noemen financiële drempels (5%), bereikbaarheid (2%) of ongeschiktheid voor hun beperking (1%). Tegelijkertijd vindt 85% van de inwoners dat cultuur betaalbaar en bereikbaar moet zijn en 70% dat cultuur aandacht moet hebben voor verschillende culturen en doelgroepen. Het Culturele Doelgroepenmodel laat zien dat wijken met veel medium- en lichte cultuurgebruikers pas deelnemen als aanbod herkenbaar, zichtbaar en laagdrempelig is. Respondenten uit het culturele veld geven aan dat ze inclusieve programmering belangrijk vinden, maar ondersteuning nodig hebben op het gebied van samenwerking, communicatie, taal en publieksbereik. Samen tonen deze onderzoeken aan dat toegankelijkheid vooral gaat over herkenbare programmering, duidelijke informatie en voorzieningen, en activiteiten die aansluiten bij de leefwereld van verschillende doelgroepen.

Doelstellingen 1. Alle inwoners kunnen aan kunst en cultuur deelnemen en/of culturele activiteiten bezoeken. Ongeacht achtergrond, leeftijd, inkomen of beperking. Bij culturele gebouwen moet sociale en fysieke toegankelijkheid aantoonbaar op orde zijn. 2. Door diverse en inclusieve programmering te ontwikkelen bereiken culturele instellingen en initiatieven nieuwe groepen bezoekers. 3. Cultuur wordt structureel verbonden met maatschappelijke opgaven. De culturele sector ontwikkelt programma’s op het gebied van bijvoorbeeld taalvaardigheid, mentale gezondheid, basisvaardigheden en kansengelijkheid. Partijen als de bibliotheek, onderwijs, sociaal domein en maatschappelijke partners fungeren als opdrachtgever.

Ontwikkelstrategie Het wegnemen van praktische, sociale en financiële drempels voor deelname of bezoek aan culturele activiteiten is leidend. Dat gebeurt door cultuur dichtbij inwoners te brengen, bijvoorbeeld via wijkgerichte programmering, toegankelijke locaties en activiteiten die aansluiten bij verschillende achtergronden, levensfasen en leefstijlen. De Culturele Doelgroepen-analyse biedt inzichten om mee aan de slag te gaan. De bibliotheek fungeert als centrale publieke basisvoorziening waar taal, kennis, digitale vaardigheden en cultuur samenkomen. Het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum en CulturA & Zo zijn open, gastvrije ontmoetingsplekken waar alle inwoners terecht kunnen om te leren, te maken en te ontmoeten. Ontwikkeling van passende programmering is hierbij essentieel. De gemeente ondersteunt partners in het toepassen van de Code Diversiteit & Inclusie op het gebied van toegankelijke communicatie en programmering, om het publieksbereik te vergroten. Daarnaast zijn er doelgroepen die nu minder vanzelfsprekend deelnemen, zoals jongeren, jonge gezinnen, inwoners die minder te besteden hebben en mensen met een migratieachtergrond. Culturele activiteiten hebben een positief effect op mentale gezondheid, kansengelijkheid en sociale cohesie.

Kunstenaars en makers met programma’s op dat gebied moeten actief worden gekoppeld aan sociale organisaties die met deze thematiek bezig zijn, om tot samenwerking te komen.

16

Cultuureducatie en talentontwikkeling Cultuureducatie vormt het fundament van een duurzame culturele infrastructuur. Het stelt kinderen, jongeren en volwassenen in staat om creativiteit, expressie, kritische denkvaardigheid en culturele geletterdheid te ontwikkelen. Talentontwikkeling bouwt daarop voort door inwoners kansen te bieden om hun artistieke vaardigheden te verdiepen en zichtbaar te maken. In Pijnacker-Nootdorp geldt cultuureducatie als een investering in kansengelijkheid, burgerschap en persoonlijke groei, zeker omdat de gemeente geen vanzelfsprekend grootstedelijk aanbod kent. Scholen, culturele instellingen, de bibliotheek en verenigingen vormen daarom de ruggengraat van het lokale educatieve landschap. Het hoofddoel is om cultuureducatie structureel te verankeren in het onderwijs én in de vrije tijd, en om talentontwikkeling laagdrempelig beschikbaar te maken voor alle inwoners.

Landelijke ontwikkelingen   



Het Rijksprogramma Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK) is de basis van de huidige financiering voor cultuureducatie. Al sinds 2013 wordt structureel geïnvesteerd in samenwerking tussen scholen, culturele instellingen en gemeenten. CmK wordt in de periode 2025–2028 (vierde editie) voortgezet. Daarna is financiering ongewis. De verwachting is dat de regeling in de huidige vorm verdwijnt. Gemeenten worden daarom gestimuleerd om eigen borging te realiseren. Cultuurcoaches (combinatiefunctionarissen cultuur) spelen in dit geheel een belangrijke rol, omdat landelijke programma’s nadruk leggen op domein overstijgende samenwerking tussen cultuur, sport, onderwijs en welzijn. De verwachting is echter dat de regeling voor cofinanciering vanuit het Rijk medio 2027 stopt. Deze ontwikkelingen zijn een uitdaging Pijnacker-Nootdorp, waar de culturele infrastructuur compact is en samenwerking essentieel is om breed educatief aanbod beschikbaar te houden.

Lokale ontwikkelingen 

 

 

17

Pijnacker-Nootdorp kent een sterk onderwijsveld, groeiende nieuwbouwwijken met veel jonge gezinnen en een cultureel publiek, dat bovengemiddeld hoogopgeleid is. In de nieuwere wijken is de behoefte aan laagdrempelige, korte en flexibele ontwikkelmogelijkheden groot. Jongeren en jongvolwassenen vinden binnen de gemeente beperkt plekken om zich creatief te uiten of nieuwe kunstdisciplines te verkennen. De bibliotheek vervult een centrale rol in taalontwikkeling, mediawijsheid en creatieve activiteiten. CulturA & Zo en het toekomstige Sociaal Cultureel Centrum Pijnacker worden sleutellocaties voor educatie en talentontwikkeling, maar de gemeente beschikt nog niet over voldoende oefenruimtes, studio’s, ateliers en presentatieplekken. De samenwerking binnen CmK via de Cultuurtrein is stevig verankerd en levert doorlopende leerlijnen op waarin kunst, erfgoed en media zijn geïntegreerd. Tegelijkertijd blijkt dat continuïteit na 2028 niet vanzelfsprekend is en dat borging noodzakelijk is. Talentontwikkeling vindt nu vooral projectmatig plaats, met eenmalige projecten zoals TalenSchool en PitchParade, maar vraagt om structurele inbedding.

Onderzoeksresultaten Uit het Invior-onderzoek blijkt dat cultuureducatie breed gewaardeerd wordt. 88% van de inwoners vindt het belangrijk dat scholen kunst en cultuur onderdeel maken van het lesprogramma (Invior-rapport, p. 14). Tegelijkertijd ervaart slechts 19% van de inwoners dat het aanbod voor jongeren buiten schooltijd voldoende is, terwijl 26% dit (zeer) onvoldoende vindt (Invior-rapport, p. 16). Dit wijst op het ontbreken van aanbod voor jeugd en jongeren. Volgens het Culturele Doelgroepenmodel bestaat 51% van de inwoners uit intensieve cultuurgebruikers, 28% uit medium gebruikers en 23% uit lichte gebruikers, maar juist de jongere doelgroepen zijn opvallend ondervertegenwoordigd ten opzichte van omliggende gemeenten (CDM-rapport, p. 19, 21). Voor jeugd- en jongeren zijn er weinig plekken creativiteit te beoefenen. Het programma op basis- en middelbare scholen is momenteel afhankelijk van CmK-financiering. Dat maakt het aanbod voor deze doelgroep gevoelig voor plotselinge wijzigingen Landelijke impulsregelingen op het gebied van digitale kunst, urban arts en nieuwe media sluiten aan bij de wensen van jongeren in Pijnacker-Nootdorp, maar worden nog niet benut en zijn onvoldoende verankerd in het aanbod.

Doelstellingen 1. Zorgen dat alle kinderen en jongeren toegang hebben tot kwalitatieve cultuureducatie binnen en buiten school. 2. Structurele borging van het huidige programma Cultuureducatie met Kwaliteit na 2028 moet in samenwerking met de sector, de scholen en de coördinerende partijen. 3. Ontwikkeling van activiteiten en programmering, waarmee inwoners van elke leeftijd hun talent kunnen ontdekken en ontwikkelen. 4. Zorgen dat talentontwikkeling aansluit op nieuwe kunstvormen zoals digitale media, urban arts en gaming, waarbij jongeren actief worden betrokken bij programmering en inhoudelijke keuzes.

Ontwikkelstrategie De ontwikkelstrategie richt zich op het duurzaam versterken van cultuureducatie door samenwerking binnen het onderwijs, kinderopvang, BSO’s, culturele instellingen en CmKpartners voort te zetten en te verdiepen. De gemeente stimuleert die samenwerking om zich voor te bereiden op de periode na 2028 wanneer financiële dekking onzeker is. Samen met culturele partners onderzoeken we hoe cultuureducatie structureel kan worden geborgd. De bibliotheek, cultuurcoaches, Team4Talent en de cultuurcoördinator spelen hierin een verbindende rol. Talentontwikkeling wordt verankerd door in culturele centra ruimte te creëren voor repetitie, coaching, experiment en presentatie. De gemeente stimuleert samenwerking tussen kunstvakdocenten, verenigingen, lokale kunstenaars en maatschappelijke partners, zodat talentontwikkeling niet alleen plaatsvindt in projecten, maar als doorlopende leerlijn. Talentontwikkeling wordt verankerd door in culturele centra ruimte te creëren voor repetitie, coaching, experiment en presentatie. De gemeente stimuleert samenwerking tussen kunstvakdocenten, verenigingen, lokale kunstenaars en maatschappelijke partners, zodat talentontwikkeling niet alleen plaatsvindt in projecten, maar als continu proces in het culturele ecosysteem.

Door nieuwe media en kunstvormen een volwaardige plek te geven en jongeren actief te betrekken bij inhoud en programmering, ontstaat nieuw aanbod op nieuwe locaties. Activiteiten die aansluiten op hun leefwereld ontstaan alleen als het mét hen samen wordt bedacht en uitgevoerd.

18

Versterking culturele infrastructuur De culturele infrastructuur vormt de fysieke en organisatorische basis waarop cultuur in Pijnacker-Nootdorp kan groeien. Ze bestaat uit gebouwen, podia, bibliotheken, oefenruimtes, expositielocaties. Een sterke infrastructuur maakt cultuur zichtbaar, bereikbaar en aantrekkelijk, en biedt verenigingen, makers en inwoners de ruimte om activiteiten te organiseren, talent te ontwikkelen en samen te komen. Omdat PijnackerNootdorp geen grootstedelijke voorzieningen heeft, rust een groot deel van de culturele functie op de lokale centra en culturele partners. Het hoofddoel is om een samenhangend, toekomstbestendig netwerk van voorzieningen te realiseren dat ruimte biedt voor groei en aansluit op de behoeften van verschillende doelgroepen.

Landelijke ontwikkelingen 

 



Landelijk benadrukt de Raad voor Cultuur het belang van robuuste culturele infrastructuur, regionale spreiding en duurzame huisvesting. Gemeenten worden gevraagd om voorzieningen te creëren die toegankelijk zijn, meerdere functies combineren en samenwerking tussen sectoren mogelijk maken. De bibliotheekwet (Wsob) versterkt deze lijn door bibliotheken een bredere maatschappelijke opdracht te geven, waaronder taalvaardigheid, basisvaardigheden, digitale inclusie, ontmoeting en cultuurparticipatie. Daarnaast legt de landelijke aandacht voor publieksbereik, inclusie, fair practice en gebiedsgerichte vernieuwing druk op gemeenten om voorzieningen te realiseren die professioneel functioneren, veilig zijn, goed bereikbaar zijn en inspelen op de diversiteit in de samenleving. Pijnacker-Nootdorp, dat een beperkte culturele infrastructuur heeft en sterk leunt op steden in de regio, krijgt hier in toenemende mate ook mee te maken.

Lokale ontwikkelingen 

 

 

19

In Pijnacker-Nootdorp bestaat de culturele infrastructuur uit een reeks waardevolle voorzieningen. CulturA & Zo vormt al jaren het culturele hart van Nootdorp. De bibliotheekvestigingen in Pijnacker, Nootdorp en Delfgauw functioneren als laagdrempelige basisvoorzieningen voor lezen, leren en ontmoeting. Evenementen als De Verbeelding bieden een tijdelijke locatie voor exposities. Huisvesting van kunstenaars, theatergroepen, dansscholen en muzieklessen is gefragmenteerd. Het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum in Pijnacker is een belangrijke aanvulling op de culturele infrastructuur in de gemeente en een aanwinst voor het winkelgebied. De ontwikkeling van het Sociaal Cultureel Centrum past binnen de lokale groei, de noodzakelijke investering in het centrum van Pijnacker en de wens voor professionele faciliteiten. Het nieuwe gebouw wordt een multifunctionele plek met ruimte voor cursussen, optredens, exposities, oefenruimtes en informele ontmoeting. Door de koppeling met bibliotheekfuncties en maatschappelijke partners ontstaat een gebouw dat cultuur, educatie, welzijn en ontmoeting verbindt. CulturA & Zo blijft in Nootdorp de spil voor theater, amateurkunst en kleinschalige professionele programmering, gesteund door de aanvullende subsidie die in 2024 is toegekend. Hoewel voorzieningen zich ontwikkelen, blijft de behoefte aan ruimte groot.

Makers, verenigingen en jongeren hebben structureel tekort aan repetitieruimte en creatieve werkplekken. Veel partners geven aan dat de bestaande infrastructuur versnipperd is en onvoldoende capaciteit heeft om het brede veld te bedienen.

Onderzoeksresultaten Een aanzienlijk deel bezoekt cultuur voornamelijk buiten de gemeente, vooral in Delft, Den Haag en Rotterdam, omdat daar een volwaardige culturele infrastructuur aanwezig is met theaters, concertzalen, musea en studio’s (Invior-rapport, p. 15–17). De meest bezochte lokale plekken zijn CulturA & Zo (61%), Bibliotheek Oostland (50%). Bovendien vindt 86% van de inwoners het belangrijk dat CulturA & Zo blijft bestaan en 85% dat de bibliotheek een centrale rol behoudt. Een terugkerende wens is de beschikbaarheid van een volwaardig cultureel centrum in Pijnacker. Uit het Invior-onderzoek blijkt dat inwoners cultuur belangrijk vinden, maar dat slechts een derde goed op de hoogte is van het aanbod. Het Culturele Doelgroepenmodel laat zien dat 51% van de inwoners intensieve cultuurgebruikers zijn (CDM-rapport, p. 19), wat uitzonderlijk hoog is. Respons vanuit de culturele sector bevestigt dat ruimtegebrek het grootste knelpunt vormt. Verenigingen, makers en jongeren geven aan dat repetitieruimtes, ateliers, expositieruimtes en studio’s vaak volgeboekt zijn, niet flexibel inzetbaar zijn of financieel niet toegankelijk. Deze vraag om faciliteiten en voorzieningen bedreigt mogelijk op de lange termijn de continuïteit van het culturele veld.

Respondenten uit het culturele veld zien de komst van het Sociaal Cultureel Centrum Pijnacker daarom als noodzakelijke basis voor een toekomstbestendige infrastructuur. Er is een inhaalslag te maken om de faciliteiten aan te sluiten op de groei van de bevolking en de culturele behoeften en ambities van inwoners.

Doelstellingen 1. Het realiseren van een samenhangende culturele infrastructuur die bestaat uit het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum Pijnacker, de bestaande bibliotheekvestigingen, CulturA & Zo, zodat alle inwoners toegang hebben tot plekken voor leren, creëren, presenteren en ontmoeten. 2. Het vergroten van de beschikbaarheid, betaalbaarheid en geschiktheid van ruimten voor culturele activiteiten, zodat makers, verenigingen, jongeren en nieuwe initiatieven structureel ruimte krijgen voor repetitie, experiment en presentatie. 3. Het versterken van de onderlinge samenwerking tussen locaties en aanbieders, zodat ze op basis van de inzichten uit het Culturele Doelgroepenmodel werken aan complementaire programmering, gezamenlijke marketingcommunicatie en doelgroepgerichte activiteiten.

Ontwikkelstrategie De ontwikkelstrategie richt zich op het bouwen aan een duurzaam netwerk van culturele plekken, met het nieuwe Sociaal Cultureel Centrum in Pijnacker als belangrijke nieuwe schakel. Dit centrum wordt ingericht als huis voor cultuur, educatie, bibliotheekfuncties, digitale vaardigheden en talentontwikkeling, en vormt samen met CulturA & Zo en de bibliotheken een robuuste basis. Makers, verenigingen en jongeren worden uitgenodigd en ondersteund om gebruik te maken van de aanwezige faciliteiten in de gemeente. Daarnaast wordt gewerkt aan aanvullende ruimtes, dat gaat om zowel permanente voorzieningen als tijdelijke of gedeelde ruimtes die flexibel ingezet kunnen worden. De gemeente pakt een proactieve rol bij het signaleren van kansen op dit gebied. We kiezen voor een netwerkbenadering, waarbij locaties programmatisch worden verbonden en inhoudelijk samenwerken. Door gezamenlijke agenda’s, programmering en communicatie, kan cultuur dichter bij inwoners worden gebracht en beter aansluiten op de behoeften. Zo kan de cultureel zeer actieve doelgroep die nu in omliggende steden culturele activiteiten bezoekt ook lokaal worden bediend.

20

Zichtbaarheid en participatie Zichtbaarheid en participatie vormen de sleutel tot een levendig cultureel klimaat. Cultuur moet niet alleen plaatsvinden, maar ook gevonden, herkend en beleefd worden in het dagelijks leven. Pijnacker-Nootdorp beschikt over een breed en actief cultureel veld, maar inwoners herkennen dat aanbod niet altijd in hun eigen omgeving, waardoor zij veelal buiten de gemeente culturele activiteiten zoeken. Dit thema richt zich daarom op het vergroten van vindbaarheid, herkenbaarheid en betrokkenheid. Het hoofddoel is dat inwoners consequent en duidelijk kunnen zien waar cultuur te beleven valt, dat zij zich aangesproken voelen door het aanbod en dat participatie een vanzelfsprekend onderdeel wordt van het gemeentelijke leven.

Landelijke ontwikkelingen   

Landelijk groeit het inzicht dat cultuur niet alleen moet worden geproduceerd, maar vooral beleefd moet worden door een breed publiek. Beleidsdocumenten van de Raad voor Cultuur, de Cultuurmonitor en landelijke fondsen benadrukken het belang van publieksbereik, digitale zichtbaarheid en toegankelijke informatievoorziening. Bibliotheken krijgen onder de Wsob een grotere rol in het beschikbaar maken van culturele en maatschappelijke informatie, inclusief digitale platforms en activiteitenagenda’s.

Lokale ontwikkelingen 





  

21

Pijnacker-Nootdorp groeit snel en kent grote verschillen tussen de verschillende kernen en buurten. De gemeente heeft actieve verenigingen, koren, kunstenaars, muziekscholen, toneelgroepen, bibliotheekprogramma’s en jaarlijks terugkerende evenementen zoals De Verbeelding. Toch geven inwoners, partners en instellingen aan, dat zij de activiteiten van elkaar niet altijd zien of herkennen. Er is veel aanbod, maar de zichtbaarheid van cultuur is afhankelijk van individuele communicatie-inspanningen van organisaties, die vaak te klein of te versnipperd zijn om een breed publiek te bereiken. Er is sprake van beperkte centrale informatievoorziening, waardoor er behoefte is aan een gezamenlijke communicatiestrategie, die de juiste inwoners bereikt over het juiste aanbod. Nieuwe inwoners en jonge gezinnen weten niet altijd welke plekken culturele activiteiten zijn of waar zij informatie kunnen vinden. Het bestaande platform Natuurlijk PijnackerNootdorp bereikt vooral reeds geïnteresseerd publiek, maar komt niet als belangrijkste medium uit het onderzoek. Lokale kranten spelen daarin een belangrijkere rol, maar die bereiken inherent vooral oudere doelgroepen. Deze zijn bovengemiddeld aanwezig in deze gemeente, dus dat is op zich logisch. Echter zijn aanvullende stappen nodig om meer publiek te bereiken.

De gemeentelijke website biedt ruimte voor cultuur, maar functioneert nog niet als centraal kanaal. Ook wordt er via sociale media geen gerichte aandacht gegeven aan het programma in de gemeente. Een deel van de culturele activiteiten vindt bovendien plaats in gebouwen die niet vanzelfsprekend als culturele locaties worden gezien, zoals horecagelegenheden, kerken, winkels en buurtcentra. Extra aandacht voor promotie is noodzakelijk om alle potentiële geïnteresseerden te bereiken.

Onderzoeksresultaten Uit het Invior-onderzoek blijkt dat slechts 30% van de inwoners zich goed geïnformeerd voelt over het culturele aanbod, terwijl 33% aangeeft onvoldoende op de hoogte te zijn en bijna 40% vooral vertrouwt op lokale kranten, sociale media, informatieborden en de uitagenda (Inviorrapport, p. 17). Tegelijkertijd is cultuurparticipatie hoog: 92% neemt deel aan kunst en cultuur, maar drieëntachtig procent doet dat ook buiten de gemeente. Inwoners noemen als belangrijkste reden dat zij niet weten wat er lokaal te doen is of dat het aanbod niet herkenbaar of zichtbaar is in hun leefomgeving (Invior-rapport, p. 15–16). Het Culturele Doelgroepenmodel bevestigt dit: in wijken met veel intensieve cultuurgebruikers is men actief op zoek naar cultuur, maar daar is geen communicatie over het lokale programma aanwezig. Inwoners geven aan dat evenementen zoals De Verbeelding positief worden gewaardeerd, omdat zij zichtbaar, herkenbaar en wijkoverstijgend zijn. Respondenten uit het culturele veld benadrukken in gesprekken dat zij beperkte capaciteit hebben voor professionele communicatie en dat zij een centraal platform missen waar activiteiten zichtbaar worden gepresenteerd. Zij noemen ook dat zij vaak langs elkaar heen werken en dat er onvoldoende momenten zijn waarop de sector zich gezamenlijk presenteert.

Doelstellingen 1. Het realiseren van één herkenbare, centrale en actuele informatievoorziening voor cultuur in Pijnacker-Nootdorp, waarin activiteiten van alle organisaties samenkomen en die aansluit bij de informatievoorkeuren van verschillende doelgroepen. 2. Het vergroten van de zichtbaarheid van cultuur in de publieke ruimte en in het dagelijks leven, door culturele activiteiten, kunstwerken, erfgoedmarkeringen en evenementen zichtbaar, herkenbaar en dichtbij te organiseren. 3. Het versterken van actieve participatie door inwoners, zodat cultuur niet alleen wordt bezocht, maar ook mede wordt vormgegeven via buurtprojecten, amateurkunst, jongerenactiviteiten en initiatieven vanuit inwoners zelf.

Ontwikkelstrategie De strategie richt zich op het zichtbaar maken van cultuur door een geïntegreerde en herkenbare communicatiestrategie te ontwikkelen, die werkt voor inwoners, partners en organisaties. De bestaande uitagenda vormt het fundament: een actueel, gebruiksvriendelijk en volledig platform, dat online en in gedrukte vorm beschikbaar is en verbonden is met gemeentelijke kanalen, lokale media en partners. Een herkenbaar merk, consequente communicatie en een online strategie zijn onmisbaar om de kansrijke culturele doelgroepen te bereiken. Promotie wordt voorzien van een herkenbare identiteit, ondersteund door een gedeelde visuele stijl en consistente promotie. De gemeente werkt samen met instellingen aan programmatische afstemming, zodat activiteiten elkaar versterken. Door culturele activiteiten te organiseren op momenten en locaties waar inwoners al aanwezig zijn, ontstaat een natuurlijke verbinding tussen cultuur en het dagelijks leven. Door zichtbaarheid en participatie samen te organiseren, groeit cultuur uit tot een herkenbare en gedragen kracht in het dagelijks leven van alle inwoners. Door inwoners actief te betrekken bij projecten, buurtexposities, talentpresentaties en lokale festivals ontstaat eigenaarschap en trots. Makers, verenigingen en jong creatief talent krijgen ruimte om zich te presenteren.