Bijlage 6: Advies Interventieplan kostenbeheersing en innovatie sociaal domein 2025 - 2028

Aan het College van Burgemeester en Wethouders Pijnacker-Nootdorp Postbus 1 2640 AA Pijnacker Pijnacker, 26 maart 2025

Betreft advies van de Adviesraad Sociaal Domein inzake Interventieplan kostenbeheersing en innovatie sociaal domein 2025 – 2028 gemeente Pijnacker-Nootdorp Geacht College, Recent ontvingen wij uw verzoek om advies uit te brengen over bovengenoemd Interventieplan. Tijdens de ASD vergadering van dinsdag 18 februari heeft Wijnand Kort ons geïnformeerd over dit Interventieplan, gericht op het structureel beheersen van de stijgende kosten en het waarborgen van de kwaliteit van de dienstverlening in het sociaal domein. Aan onze adviesraad is advies gevraagd over het hele pakket aan maatregelen. Onderstaand vindt u ons advies dat tot stand is gekomen na raadpleging van onze schil en we de voorgestelde maatregelen vooral getoetst hebben aan de effecten voor de betrokken inwoners. Algemeen Als adviesraad hebben we begrip voor de keuze van de gemeente maatregelen te nemen om de kosten verder te beheersen. Het voorliggende plan zien we over all als een helder en goed doordacht plan om dit te realiseren. Daarbij is de titel van het plan ons inziens wat misleidend, daar het aspect van innovatie niet echt naar voren komt. Het plan dat voorligt is naar ons idee een kostenbeheersingsplan.

Het uitgangspunt van geen nieuwe taken is zonder dekkende middelen een begrijpelijke, maar dit brengt wel het gevaar met zich mee dat het college onvoldoende in kan spelen op maatschappelijke veranderingen (of terug moet naar de raad als dit zich voor zou doen). In dat kader adviseren we dit uitgangspunt onder voorbehoud van grote maatschappelijke ontwikkelingen op te nemen. Wat betreft de maatregelen zien we er een aantal die, als daar niet goed op wordt gestuurd, negatieve gevolgen kunnen hebben voor de kwaliteit van dienstverlening. In onderstaand advies per maatregel geven we aan waar we vinden dat de gemeente zou moeten expliciteren op welke wijze gestuurd wordt op behoud van kwaliteit. Daarbij is adequaat contract management belangrijk om als gemeente grip te houden of daadwerkelijk die diensten worden geleverd die zijn afgesproken en die aansluiten bij de behoefte van de inwoner. Verder wordt opgemerkt dat de druk op mantelzorgers en vrijwilligers toeneemt, maar zien we in het plan zelf geen maatregelen ter ondersteuning van deze groep inwoners. Ook zien we nog niet bij alle maatregelen concrete oplossingen voor de genoemde risico’s en zijn de meeste maatregelen gericht op situaties waarin al een zorgvraag bestaat.

We adviseren de gemeente de maatregelen die genoemd worden aan te vullen met preventieve maatregelen om het ontstaan van een zorgvraag te voorkomen of uit te stellen. Ten slotte willen we benadrukken dat het belangrijk is dat maatregelen proportioneel zijn. Daarbij is het belangrijk oog te hebben voor kwetsbare inwoners die, al dan niet door het optellen van maatregelen, onevenredig hard getroffen worden. Het is ons bekend dat de gemeente in al haar beleid een hardheidsclausule hanteert. De ASD vraagt zich af of de kaders waarbinnen van de

2

hardheidsclausule gebruik gemaakt kan worden helder zijn en of ambtenaren dit in de praktijk ook inzetten. Om willekeurige toepassing van de hardheidsclausule te voorkomen vragen we de gemeente expliciet in het plan op te nemen op welke wijze zij de meest kwetsbare inwoners gaat beschermen. Advies per maatregel Maatregelen Wmo: - Maatregel 1: Budgetplafond hulp bij het huishouden in combinatie met wachtlijst Dit is een maatregel die in strijd is met de wet. Dat lijkt ons onverstandig. Eventuele kosten voortkomend uit rechtszaken kunnen hoog zijn en de gemeente positioneert zich hiermee als onbetrouwbare overheidspartij. Daarom adviseren we deze maatregel niet in het plan op te nemen. - Maatregel 2: Inwoners actief waarschuwen voor het inkomensafhankelijke abonnement Het is een goed idee mensen actief te waarschuwen. Wel is het belangrijk daarbij rekening te houden met een toeloop van aanvragen zolang het inkomensafhankelijke abonnement nog niet is doorgevoerd. De vraag is dan ook of dit uiteindelijk leidt tot besparing voor de gemeente. - Maatregel 3: Hulp bij huishouden slimmer inkopen Hoewel de besparing beperkt is, is het zeker een goede maatregel om door te voeren. Hier zien we wel een risico voor de meest kwetsbare inwoners die niet goed uitkomen met het ingekochte aanbod.

Hoe stuurt de gemeente op kwaliteit met een beperkt aantal aanbieders? - Maatregel 4: Werken met ambulant team volwassenen/Wmo Het voordeel van een dergelijk team is helder. Het roept wel de vraag op hoe de gemeente de onafhankelijkheid bewaakt. Ook in dit geval is het belangrijk te expliciteren hoe voldoende ruimte voor onafhankelijke en kwalitatief goede dienstverlening wordt geborgd. - Maatregel 5: Krachtig Ouder Worden als voorliggende voorziening (powerfull ageing) We adviseren de gemeente om juist voordat mensen een beroep doen op de Wmo in te zetten op het stimuleren van krachtig ouder worden. Bijvoorbeeld door een campagne om mensen te helpen zelf actief te blijven. Als iemand vervolgens een beroep doet op de Wmo kan het aanbod om de zelfredzaamheid te vergroten een goed aanbod zijn. Het zal echter niet voor alle doelgroepen werken. Bovendien is de ASD van mening dat het altijd een vrije keuze moet zijn van het aanbod gebruik te maken en dat het niet dwingend opgelegd mag worden. Het advies van de ASD is vooral bij gemeenten te gaan kijken die hier al ervaring mee hebben, hoe zij het hebben ingericht en wat daar de ervaringen zijn. Met betrekking tot de beoordeling wijzen we op het belang dit neer te leggen bij een onafhankelijke beoordelaar om een perverse prikkel te voorkomen.

In de omschrijving staat verder dat er in geval van een beweegaanbod geen individuele maatregel wordt toegekend. Meer regie nemen over je eigen gezondheid en normaliseren past bij het gemeentelijk beleid. Tegelijkertijd is de ASD kritisch over het niet toekennen van een individuele maatregel. Het advies is dit aan te passen in het heroverwegen van een individuele maatregel, passend bij wat de inwoner zelf (weer) kan. Verder is er ingezet op een flink kostenbeheersingsdoel. We twijfelen of deze beoogde bezuiniging met de maatregel behaald zal worden. Maatregel 6: afspraken met woningcorporaties over (voorkomen van) woningaanpassingen. Het lijkt ons goed om hier afspraken over te maken. Daarbij adviseren we de gemeente zoveel mogelijk te voorkomen dat ouderen uit hun vertrouwde buurt weg moeten. Juist nu we proberen meer 'noaberschap' 'naar elkaar omzien' in de wijken/buurten te realiseren, is het belangrijk dat men in de oude, vertrouwde omgeving kan blijven. Maatregel 7: Woningaanpassingen aanbesteden bij vaste aannemers Dit kan voordelen opleveren. Wel is het belangrijk dat de prijs marktconform blijft. Maatregel 8: Kostendekkende leges vragen voor een gehandicapten parkeerkaart Een gehandicaptenparkeerkaart wordt vaak aangevraagd door inwoners die te maken hebben met een stapeling van zorgkosten.

De argumenten die destijds golden om een eigen bijdrage af te schaffen, zijn ook vandaag de dag nog steeds van kracht. Mocht hier toch iets van een bijdrage wenselijk zijn, dan is het advies deze bijdrage beperkt te houden. Bijvoorbeeld alleen het bedrag van medische keuring door de inwoner te laten betalen. Door anders om te gaan

3

-

met herhaal aanvragen en deze bij chronische of progressieve aandoeningen automatisch te verstrekken, zou nog op arbeidskosten bespaard kunnen worden. Maatregel 9: Jongeren Perspektief Fonds De ASD staat positief tegenover deze maatregel. Andere gemeenten, zoals Den Haag, hebben dit ook en er zijn goede ervaringen mee.

Maatregelen Jeugd - Maatregel 1: Inzet Basis GGZ qua uren en inhoudelijk afkaderen De ASD ziet hierin een juridisch risico omdat het vanuit een ander wettelijk kader speelt. Inhoudelijk is het een prima maatregel, maar het roept de vraag op of het juridisch voldoende is uitgezocht. - Maatregel 2: Inzet rond echtscheidingsproblematiek Wij adviseren hier met klem ruimhartig om te gaan met toepassing van de hardheidsclausule zodat ruimte is door te gaan waar dat nodig is. En alleen te betalen voor wat gebruikt wordt. - Maatregel 3: Sturen op minder inzet producten/zorg met WO en HBO jeugdzorg Het is goed om niet te hoog in te zetten bij het toewijzen van hulpverlening. Daarbij is zorg op mbo niveau wel schaars. Mocht de capaciteit daarvan bij uitvoerders niet toereikend zijn, dan mag het niet zo zijn dat jeugdigen hiervan de dupe worden. - Maatregel 4: Minimaliseren overbruggingszorg De ASD vindt het goed dit na te streven. Er zit wel een risico aan vast dat de druk op mantelzorgers toeneemt. Dat roept de vraag op of je zo het probleem niet verschuift. Daarnaast benoemt men vanuit SkippyPepijn, de grootste kinderopvangorganisatie van onze gemeente, zorgen over de ontwikkeling van de groep kinderen die op een wachtlijst komen te staan. Vanuit de kinderopvang wordt zo lang als mogelijk gezocht naar manieren om kinderen met (zware) problematiek in de reguliere opvang te houden.

Maar deze kinderen hebben iets anders nodig dan de reguliere opvang kan bieden. Als de opvang niet in het belang van het kind is of als het niet haalbaar is voor de groep, wordt deze gestopt. Door de lange wachtlijsten worden ouders in zo’n geval gedwongen te stoppen met werken om hun kind op te vangen en treedt vertraging op in de ontwikkeling van het kind. In dat geval is overbruggingszorg geen luxe maar een noodzaak. Daarbij wijzen we ook op het advies vanuit de regionale adviesraden over de regiovisie jeugdhulp Haaglanden, waarin geadviseerd wordt in geval van wachtlijsten passende ondersteuning te bieden aan jeugdigen en hun gezinnen. We roepen de gemeente op in actie te komen als de nood hoog is. In dit geval is maatwerk noodzakelijk. Als maatregel 4 wordt uitgevoerd, adviseert de ASD goed te monitoren wat het effect is op de wachttijden en op andere ongewenste effecten. Verder is het raadzaam te kijken welke mogelijkheden er zijn om in eerste instantie hulp te bieden zolang geen professionele hulp is gestart. Bijvoorbeeld zoals gebeurt met de wachtverzachter. - Maatregel 5: Jeugdhulp vanuit de regio ‘Gezamenlijk toezicht’ Dit lijkt ons een prima maatregel om door te voeren.

- Maatregel 6: Onderzoeken mogelijkheden voorkeursaanbieders en een maximum budgetplafond per aanbieder Hoewel de ASD zich in deze maatregel kan vinden, is er een klein risico dat minder keuzevrijheid leidt tot gedwongen winkelnering. Ook is er een risico op onder prestatie. Hoe zorgt de gemeente dat de negatieve prikkel uit blijft en dat het aanbod passend is en de kwaliteit goed blijft? - Maatregel 7: vergoeding specialistische BSO beperken tot kosten bovenop reguliere BSO Dit lijkt ons een goede maatregel om door te voeren. - Maatregel 8: Collectieve en context gerichte inzet op scholen De insteek van deze maatregel is zeker goed. De ASD adviseert de gemeente te bewaken dat het benodigde maatwerk geleverd wordt. En goed in beeld te brengen wat de gevaren zijn en welke mogelijkheden er zijn om bij te sturen. - Maatregel 9: zorgwekkende verzuimers Een prima maatregel. Wel adviseert de ASD om het perspectief van de betrokken leerlingen in het oog te houden zodat ze wel een uitdagende invulling krijgen die past bij hun niveau.

4

Maatregelen Participatie - Algemeen Door een veranderende samenstelling van de bevolking is het belangrijk dat de gemeente blijft investeren op het (terug) begeleiden van mensen naar de arbeidsmarkt. - Maatregel 1: Praktijkleren en praktijkervaring De ASD vindt dit een positieve maatregel voor zowel gemeente als betrokkenen - Maatregel 2: ondertussengroep van statushouders Goed dat er aandacht is voor deze groep die tussen wal en schip is geraakt. Wel ziet de ASD een risico in de investering van 2 ton om 40.000 euro te besparen. Kijkend naar de geringe groepsgrootte en de investering wordt hier wel een groot risico genomen voor een relatief geringe opbrengst die mogelijk niet behaald wordt. - Maatregel 3: bijzondere bijstand-maatschappelijk verkeer In lijn met het recente advies van de ASD om bijzondere bijstand te indexeren, adviseren we de gemeente deze maatregel te schrappen. Het is niet in lijn met eerdere beleidsvoornemens om mensen te stimuleren mee te doen. Als mensen niet mee kunnen doen in de maatschappij brengt dat uiteindelijk maatschappelijke kosten met zich mee. Bovendien missen we een impactanalyse op basis waarvan een weloverwogen besluit kan worden genomen. - Maatregel 4: Verlagen van individuele inkomenstoeslag Deze toeslag is bedoeld voor inwoners die langdurig op een zeer laag inkomensniveau zitten.

Met het verlagen van de inkomenstoeslag is het risico groot dat mensen die ook negatieve effecten hebben van andere maatregelen in financiële problemen komen, bijvoorbeeld op het moment dat ze voor onvoorziene uitgaven komen te staan. Als de gemeente besluit over te gaan tot een benchmark dan adviseert de ASD dit te doen met vergelijkbare gemeenten, zoals Lansingerland. - Maatregel 5: loonkostensubsidie en maatregel 6: onderzoeken plaatsingsbeleid voor sociale huurwoningen Dit lijken ons prima maatregelen om door te voeren. Tot slot juichen we toe dat de gemeente de samenwerking zoekt met andere gemeenten. Naast het onderlinge leereffect kan samenwerking schaalvoordeel opleveren en zorgt het voor een sterkere onderhandelingspositie richting andere partijen, zoals leveranciers van diensten. Met vriendelijke groet, namens de Adviesraad Sociaal Domein Pijnacker-Nootdorp

Piet van Adrichem voorzitter c.c. Gemeente Pijnacker-Nootdorp, de heer W. Kort