Bijlage 4 - Beantwoording vragen Netverder

Beantwoording vragen Aardgasvrij Klapwijk

Auteurs: Ontvanger: Datum:

Edwin van Vliet & Ruud Cuijpers Gemeente Pijnacker-Nootdorp, Erik Bulten 18 januari 2022

1.

Wat is jullie bedrijfsfilosofie/visie?

NetVerder ontwikkelt, realiseert én exploiteert nieuwe energie infrastructuren voor onafhankelijk transport en distributie van warmte en koude, stoom en biogas. Als onderdeel van de Stedin Groep voelen wij ons nauw verbonden met het publieke belang van de energietransitie, waarin het een grote uitdaging is om ons energiesysteem met verschillende energiemodaliteiten radicaal anders in te gaan richten, zonder de burger daarmee te zwaar te belasten. Als netwerkbedrijf zoeken wij bij uitstek de rol van onafhankelijke netbeheerder, ook in warmtenetten, waarmee we ons aansluiten bij de standpunten van de VNG omtrent de beoogde rol van het netwerkbedrijf in de warmtetransitie1. Wij doen ons best om warmtenetten te ontwikkelen die open en transparant zijn, waar afnemers hun leverancier kunnen kiezen en niet inleveren op comfort of betaalbaarheid. We realiseren ons dat dit voor veel warmtenetten niet direct mogelijk is, maar in al onze projecten willen we daarvoor de optimale omstandigheden creëren. Als netwerkbedrijf onderscheiden wij ons van integrale warmtebedrijven die de gehele warmteketen (van productie tot levering) voorzien. Wij nemen alleen deel in activiteiten rondom distributie en transport, waarbij de samenwerking gezocht wordt met partners die de rol van producent en leverancier van warmte op zich nemen.

Uitgangspunt hierbij is dat er in de toekomst ruimte gelaten wordt voor uitbreidingen en toetreding van andere producenten en leveranciers. NetVerder is een kleine organisatie met gedreven mensen die de energietransitie verder willen brengen met ondernemerschap en drive, gesteund door de slagkracht en zekerheid van de Stedin Groep. Wij sturen op een positieve business case, waarover we transparant zijn, maar zijn niet gedreven door commerciële belangen. In onze projecten komt dit tot uiting door vanuit het publieke belang (zie ook vraag 10) en met een maatschappelijk rendement te werken, dat uiteindelijk ook de gebruikers van onze netten te goede komt. 2.

Hoe zien jullie de samenwerking in de exploitatie op hoofdlijnen voor Klapwijk? En welke raakvlakken zien jullie met de warmteketen in Oostland?

NetVerder is, mede als gevolg van onze wettelijke kaders, gewend om samen te werken in de ontwikkeling en exploitatie van warmtenetten. Bovendien zoeken we naar mogelijkheden om onze netten zo op te zetten, dat uitbreidingen en toekomstige ontwikkelingen mogelijk zijn. In Pijnacker-Nootdorp zijn via de Transitievisie Warmte toekomstige ontwikkelingen in kaart gebracht die voor Klapwijk aanknopingspunten zijn. Daarnaast zijn er regionale ontwikkelingen, zoals Warmtesysteem Oostland en WarmtelinQ, die het open karakter van het warmtenet verder versterken en de betrouwbaarheid en duurzaamheid vergroten binnen een regionaal warmtesysteem. We voorzien in de onderstaande samenwerkingsvorm.

In deze samenwerkingsvorm worden rollen verdeeld tussen producent (Wayland), leverancier (ntb), netbeheerder (NetVerder) en heeft de gemeente geen actieve rol. Afhankelijk van de gekozen financiële structuur heeft de gemeente mogelijk wel een rol in de financiering van een ‘future proof’ net, waarbij de gemeente (deels) de risico’s omtrent de toekomstige groei op zich neemt, en daardoor in de exploitatiefase mogelijk terugbetalingen ontvangt. 3.

Welke rol en verantwoordelijkheid zien jullie voor de gemeente (ontwikkeling, exploitatie) en welke rollen zijn bespreekbaar?

Tijdens de exploitatie is de formele rol van de gemeente beperkt tot haar wettelijke rol in de (aanstaande) Wet Collectieve Warmte en het aandeelhouderschap van de Stedin Groep. Verder wordt de gemeente continu geïnformeerd en waar nodig betrokken tijdens exploitatie van het warmtenet, zoals bij mogelijke uitbreidingen of selectie nieuwe leveranciers.

1 https://vng.nl/sites/default/files/2020-07/consultatie-wet-collectieve-warmtevoorziening-ipo-vng-uvw.pdf

NetVerder – Beantwoording vragen Aardgasvrij Klapwijk – Gemeente Pijnacker-Nootdorp

2

In de ontwikkelfase zien wij de volgende rollen voor de gemeente: Rol Begeleiding & ondersteuning proces Participatie Financiering en risico’s

4.

Omschrijving Met name in de eerste fase van het project, zijn we erbij gebaat als de gemeente optreedt als facilitator, om partijen samen te brengen en het proces rondom college en gemeenteraad te organiseren. Later is er mogelijk ook behoefte aan ondersteuning bij aanvragen van vergunningen en ontwerpkeuzes, zoals locatie voor een WOS of technische ruimte. De gemeente is verantwoordelijk voor het participatieprogramma, waarin bewoners worden geïnformeerd en geënthousiasmeerd over deelname aan het warmtenet. De gemeente kan verantwoordelijkheid nemen in het dragen van een of enkele risico’s, door financiële garanties en vergoeding van ontwikkelkosten (bijvoorbeeld tot er zekerheid is over voldoende participatiegraad). Daarnaast heeft de gemeente een rol in de toewijzing van de PAW subsidie, zie ook vraag 5 en 6. Eventueel kan de gemeente samen met NetVerder participeren in een ontwikkelende joint venture volgens een model waarover InvestNL op zeer korte termijn een whitepaper publiceert.

Welke rol en verantwoordelijkheid zien jullie voor de bewoners (ontwikkeling, exploitatie) en welke rollen zijn bespreekbaar?

In de ontwikkelfase hebben de bewoners vertegenwoordiging in de projectgroep via de belangengroep, zodat ze een stem hebben aan tafel in de keuzes die gemaakt worden voor dit project. We staan zeer open voor allerlei ideeën om te borgen dat bewoners voldoende aangehaakt zijn, met name ook om de participatiegraad te verhogen. Concreet houdt dit wat ons betreft in dat bewoners gevraagd wordt om (onder begeleiding) een set aan eisen uit te werken die als input kan dienen in de bepaling van de scope van het project. Daarnaast kan de betrokkenheid van bewoners in de ontwerp- en realisatiefase helpen bij het informeren over impact op de publieke ruimte en het beperken van overlast. Tijdens de exploitatie zijn de bewoners in eerste plaats afnemers, maar ook hier willen we faciliteren dat bewoners mee kunnen praten over doorontwikkeling, verbeteringen en dienstverlening, zodat hun stem voldoende gehoord wordt en de dialoog gedurende exploitatie voortgezet wordt. Aangezien het een collectief systeem is, voorzien we een structuur waarin vertegenwoordiging wordt gedragen door een of enkele personen. Indien gewenst zouden bewoners ook een leveranciersrol kunnen vervullen (bijvoorbeeld als coöperatie), daarvoor zou het initiatief bij de bewoners (belangenvereniging) zelf liggen. 5.

Wat is jullie beeld hoe de inbreng van de bijdrage PAW-gelden is?

Wat ons betreft komt de PAW-subsidie zoveel mogelijk ten gunste van de afnemers. Hiervoor zien we een aantal opties: Optie Per woning Beperken volloop Future proof financiering Lump sum

Omschrijving Hiermee financieren we de bijdrage aansluitkosten (BAK) en voorkomen we dat de bewoner vooraf betaalt om aangesloten te worden. De subsidie wordt ingezet als garantiefonds voor het geval dat er te weinig deelnemers zijn. De subsidie dient dan voor het opvullen van het gat in de business case. Wanneer we nu al investeringen willen doen die nog niet direct terugverdiend kunnen worden (zoals een grotere backbone leiding die ook andere wijken zou kunnen voeden), zou de PAW subsidie ingezet kunnen worden om deze investeringen te dekken, zodat ze niet doorbelast hoeven te worden via de tarieven. Er kan een generieke impuls gegeven worden aan de business case, waardoor het project makkelijker haalbaar wordt en tarieven voor afnemers mogelijk lager uit kunnen vallen.

Bovengenoemde opties zijn ook mogelijk in een eventuele ontwikkelende joint venture variant (zie vraag 3). De keuze voor één of meerdere opties valt ter besluitvorming aan de gezamenlijke projectpartners en behoeft verdere uitwerking. 6.

Hebben jullie hierin een beeld over de risico’s, de verdeling hiervan over de partijen in de warmteketen en de gemeente?

Omgang met risico’s is een vast onderdeel van projectontwikkelingen en veel risico’s die in Klapwijk spelen komen in alle warmteprojecten terug. Ten aanzien van risico’s kent NetVerder drie belangrijke uitgangspunten: 1.

2.

3.

NetVerder neemt investeringsbeslissingen wanneer risico’s beperkt en beheersbaar zijn. We gaan prudent om met onze middelen en nemen de investeringsbeslissing liefst op het moment dat risico’s gemitigeerd zijn, daarmee kan er gerekend worden met lagere rendementen, lagere risico-opslagen en dus lagere warmtetarieven en subsidies. Risico’s beleggen waar deze gedragen en gecontroleerd kunnen worden. Alle projectpartners zullen een (investerings)besluit nemen wanneer er nog risico’s in het project zitten. Het is voor alle partijen goed om te kijken naar waar de projectrisico’s het beste belegd kunnen worden. Het is zinnig om waar mogelijk risico’s om te draaien naar kansen zodat projecten er beter van worden wanneer een risico niet optreedt. Vooraf kunnen er dan afspraken gemaakt worden over wat er gebeurt wanneer de risico’s niet

NetVerder – Beantwoording vragen Aardgasvrij Klapwijk – Gemeente Pijnacker-Nootdorp

3

optreden. Een voorbeeld hiervan is de werkwijze bij ons project in Middelburg waar onzekerheid bestaat over langjarige beschikbaarheid van restwarmte. Daarom gaan de technische- en businesscaseberekeningen uit van andere bronnen na 5 jaar exploitatie, mocht de restwarmte toch beschikbaar zijn dan wordt dit financiële voordeel ingezet voor vooraf afgesproken doelen. Hiermee is het optreden van het risico geen issue meer bij de investeringsbeslissing. De belangrijkste risico’s waar de projectpartners onderling afspraken over moeten maken zijn: Risico Omschrijving De primaire warmtebron valt voor langere tijd weg, waardoor een vervangende duurzame en betaalbare Bron warmtebron gezocht moet worden. Dit risico kan voor Klapwijk opgevangen worden door te kijken naar zekerheid een koppeling naar het toekomstige warmtesysteem Oostland, waar meerdere bronnen aan gekoppeld kunnen worden. Uitdaging hierbij is dat er waarschijnlijk nog geen zekerheid is over Warmtesysteem Oostland wanneer de investeringsbeslissing voor Klapwijk wordt genomen. Participatie Te weinig bewoners willen deelnemen waardoor het warmtesysteem niet rendabel te exploiteren is. Door de finale investeringsbeslissing pas te nemen op het moment dat de participatie voldoende is voor een haalbaar project (of dat er een andere financiële dekking is) wordt dit risico geëlimineerd.

Het ontwerp van het warmtesysteem en de financiële onderbouwing gaan uit van groei van het aantal Volloop aansluitingen die niet of later aansluiten dan gepland. Dit risico kan verkleind worden door verstandig te ontwerpen, maar blijft een aanzienlijke omvang houden waarbij het voor de hand ligt om afspraken over de dekking van het risico met de gemeente te bespreken. Bij Open Warmtenet Delft betaalt de gemeente (mee aan) de overdimensionering van het warmtenet via Fonds 2040. CAPEX De investering blijkt hoger te zijn dan verwacht bij de voorlopige of finale investeringsbeslissing, waardoor investering het project een lager of negatief rendement maakt. Door de finale investeringsbeslissing te nemen op basis van goede engineering met deskundige partners of een uit een aanbesteding gekregen offerte voor realisatie wordt dit risico tot een acceptabel niveau verlaagd. Omzet Tarieven worden door regelgeving beperkt of de warmtevraag daalt sneller dan verwacht. Dit risico kan waarschijnlijk opgevangen worden via het kosten-plus tarief dat beoogd is in de Wet Collectieve Warmte. Snelheid De gewenste snelheid en ambities van het project vragen veel van projectpartners in korte tijd, waarmee er druk op de samenwerking kan ontstaan.

Door voldoende NetVerder mankracht ter beschikking te stellen en een warmteleverancier mede te selecteren op samenwerkingsaspecten wordt dit risico gemitigeerd. Wanneer tijdsdruk te hoog wordt treden we in overleg met de gemeente. De wens van de gemeente Pijnacker-Nootdorp is om vroeg in het proces, wanneer er dus nog veel onzekerheden in het project zitten, een aanbod te doen aan bewoners. In overleg met de gemeente en de projectpartners worden de risico’s dan gekwantificeerd voor de businesscase, waarbij we afspraken maken hoe we omgaan met mee- of tegenvallers bij deze risico’s. 7.

Wat zijn de minimale financiële eisen in de businesscase (rendement, wacc, referentie warmteprijs en afschrijving)? We werken voor de financiering van projecten met financiering van de Stedin Groep, waarbij maatschappelijke rendementen gelden. Het minimale rendement waaraan projecten moeten voldoen (hurdle rate) is gebaseerd op de WACC van de Stedin Groep, waar vanwege het hogere risicoprofiel (ten opzichte van investeringen in elektriciteits- en gasnetwerken in het gereguleerde domein) een risicopremie aan wordt toegevoegd. De rendementen worden berekend over de looptijd van het project (standaard 30 jaar) die gelijk is aan de afschrijvingstermijn van het grootste deel van de investeringen. De hurdle rates voor onze projecten worden jaarlijks bijgewerkt aan de hand van dan geldende omstandigheden. Bij het totale rendement dat NetVerder verwacht te maken op een project spelen daarnaast specifieke projectrisico’s en contractafspraken een rol. Zie hiervoor ook de antwoorden over risico’s bij vraag 6. In de businesscase is de benodigde subsidie de uitkomst van de berekening. Alle andere parameters worden vooraf onderbouwd en ingevoerd in het model, zoals warmtetarieven, warmteverbruiken, investeringskosten, operationele kosten, rendementen, etc. 8. Op welke wijze wordt gezorgd voor transparantie en voor wie? (o.m.

kosten plus model) NetVerder werkt volledig transparant voor haar stakeholders aan het project, zowel door volledig inzicht te geven in het financiële businesscasemodel (wanneer er een eerste versie van het model beschikbaar is) als door openheid te geven over belangen, risico’s en andere relevante ontwikkelingen. Wij vinden dat deze transparantie past bij warmteprojecten waar publieke belangen en publieke gelden een grote rol spelen. Deze transparantie werkt volgens een wederkerig principe waarbij alle projectpartners openheid van zaken geven. We verwachten dus van de gemeente, de warmteleverancier en van Wayland een vergelijkbare openheid. Onze ervaring leert dat dit niet altijd makkelijk is, maar dat partijen hier wel de waarde van inzien. 9. Op welke wijze wordt samenwerking met een warmteleverancier vormgegeven? De scheiding tussen de rollen van warmtelevering en van warmtedistributie vraagt om goede afspraken en afstemming. Het is in ieders belang om deze benodigde hoeveelheid afstemming te beperken tot een minimum, dat doen we door het project wel integraal te benaderen in onder meer ontwerp en businesscase. Door transparant te zijn naar elkaar over belangen en uitgangspunten en door een gezamenlijk ontwerp op te stellen, zorgen we voor een optimaal totaal warmtesysteem in plaats NetVerder – Beantwoording vragen Aardgasvrij Klapwijk – Gemeente Pijnacker-Nootdorp

4

van suboptimale deelsystemen. Ook in de (externe) communicatie wordt met één mond gesproken. We maken onderling met de warmteleverancier afspraken over omgang met storingen, klachtenafhandeling, communicatie naar betrokkenen, etc. De keuze voor de warmteleverancier waarmee we in Klapwijk samenwerken wordt in overleg met de gemeente gemaakt via een kort selectieproces. Dit proces start met een beschrijving van de gewenste rolverdeling en werkwijze van de warmteleverancier. Daarna vragen we twee of drie partijen om zich te presenteren en te reageren op de door NetVerder (en gemeente) geschetste kaders. Daarnaast vindt er een juridische toets plaats. Op basis hiervan wordt een keuze gemaakt en worden werkafspraken voor verdere ontwikkeling vastgelegd in een intentieovereenkomst. 10. Op welke wijze borgen we de doelstellingen in publiek belang? A. Zo goedkoop mogelijke warmte voor iedereen (in ieder geval woonlastenneutraliteit) We zijn ons er continu bewust van dat we met publiek geld (zowel de subsidies als onze eigen investeringen) werken aan publieke doelen. Dit betekent dat de tarieven voor klanten in overleg met de warmteleverancier en andere projectpartners worden bepaald. Uitgangspunt daarbij is dat de tarieven aantrekkelijk genoeg zijn om bewoners te verleiden om in te gaan op het aanbod om aan te sluiten op het warmtenet.

Bewoners hebben de vrije keuze om wel of niet aan te sluiten, waarmee het aanbod dus zowel financieel als qua gevoel (ontzorgen, technisch kloppend en duurzaam) aantrekkelijk moet zijn. De huidige bewegende energieprijzen zijn een uitdaging die het lastig maken om op dit moment een generiek geldende woonlastenneutraliteit te bepalen. Op de langere termijn willen we met de open net gedachte een situatie creëren waarbij marktwerking ervoor gaat zorgen dat leveranciers met competitieve kostenmodellen gaan werken. B. Energierechtvaardigheid (gelijke lasten voor iedereen, iedereen kan nu en in de toekomst aansluiten); Wettelijk is geregeld dat er niet gediscrimineerd mag worden tussen afnemers van eenzelfde warmtenet. Alle afnemers betalen in gelijke situaties dus dezelfde vaste en variabele tarieven. We zijn van mening dat dit uitgangspunten niet alleen tijdens de exploitatie moet gelden, maar ook geldt voor het bijdrage aansluitkosten die vooraf gerekend wordt (indien nodig). In ongelijke situaties kan het echter zo zijn dat de ene situatie het project veel meer kost dan een andere situatie, daarbij kan het aanleiding zijn om een andere BAK te rekenen.

Twee voorbeelden daarvan zijn: verschil in gebouwtype (eenvoudig aan te sluiten appartement of een vrijstaand huis onder architectuur) en verschil in aansluitmoment (bewoners die meegaan in de initiële aanleg of bewoners die een later besluiten om aan te sluiten, met extra werkzaamheden tot gevolg). De laatste situatie is minder wenselijk, maar biedt een incentive om bij de start meteen aan te sluiten, waar het project van profiteert. C. Betrouwbaarheid, robuustheid en leveringszekerheid; Betrouwbaarheid, robuustheid en leveringszekerheid van een warmtesysteem worden bepaald door het gehele systeem en vergt daarmee in inspanning van zowel de leverancier en de producent als de distributeur van warmte. De warmteleverancier is het primaire aanspreekpunt voor de bewoners en voor de gemeente tijdens de exploitatieperiode. Waar nodig en relevant is het aan de warmteleverancier om NetVerder en de producent aan te haken. We zorgen voor een betrouwbaar en leveringszeker warmtenet zoals dat van een netwerkbedrijf verwacht mag worden. In het ontwerp wordt rekening gehouden met lange levensduren en goede onderhoudbaarheid zodat het warmtenetwerk ook ver na de looptijd van de businesscase (van 30 jaar) nog goed operationeel gehouden kan worden.

In de exploitatieperiode zorgen we voor permanente monitoring van het netwerk, storingsafhandeling en efficiënte operatie (system operator) van het netwerk. NetVerder is via de Stedin Groep gecertificeerd voor kwaliteits- en veiligheidsstandaarden zoals ISO9001 en VCA en houdt zich uiteraard aan de wettelijke eisen uit de huidige Warmtewet en toekomstige Wet Collectieve Warmte D. Keuzevrijheid van leverancier; Bij de start van het project is de keuze voor bewoners in Klapwijk beperkt tot wel of niet aansluiten op een warmtenet. NetVerder gelooft dat keuzevrijheid op langere termijn wel mogelijk gaat worden voor bewoners. Daarvoor moet echter wel aan een aantal voorwaarden worden voldaan: (a) wet- en regelgeving moeten keuzevrijheid mogelijk maken, (b) keuzevrijheid levert toegevoegde (publieke) waarde en (c) het netwerk moet voldoende schaal en voldoende verscheidenheid aan warmtebronnen hebben. Voor Klapwijk kan in de toekomst aan het derde criterium worden voldaan wanneer Klapwijk onderdeel wordt van / gekoppeld wordt aan Warmtesysteem Oostland of een nog groter geheel. Ontwikkelingen in de warmtemarkt maken de eerste twee criteria voorlopig onzeker. Een logisch moment voor de heroverweging van keuzevrijheid is bij het aflopen van de contractperiode van de warmteleverancier, deze bedraagt vaak 15 jaar. E.

Ontzorgen (inclusiviteit); Een overstap van aardgas naar warmte is voor veel bewoners een spannend proces, waarbij meerdere aanpassingen in de woning moeten plaatsvinden: maken warmteaansluiting, plaatsen afleverset, verwijderen gasketel en gasaansluiting, aanpassing kookvoorziening en eventueel aanpassingen aan de binneninstallatie. Het geheel moet dus ook aangeboden worden aan de bewoners, zodat alle werkzaamheden afgestemd plaats vinden. Hiervoor zoeken we een bij voorkeur lokale partner die de bewoners helpt en die de werkzaamheden die niet met het warmtenet te maken hebben uitvoert. Daarnaast zal omgang met de bewoners (communicatie, ontzorging, etc.) een expliciet selectiecriterium vormen bij de selectie van de installateur die bij de bewoners over de vloer komt.

NetVerder – Beantwoording vragen Aardgasvrij Klapwijk – Gemeente Pijnacker-Nootdorp

5