CConstaterende datPijnacker Nootdorp
Koppel je AI →
Document · PDF

BIJLAGE 3 - Voortgangsrapportage projecten per 1 januari 2024 - (BIJLAGE 1) Algemene toelichting

Raad Besluitvorming 27 juni 2024, gemeente Pijnacker NootdorpBij agendapunt: 15110576.278 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

BIJLAGE 1 Algemene toelichting op de grondexploitaties, anterieure overeenkomsten en overige projecten

INHOUDSOPGAVE 1.

LIGGING PROJECTEN

2

2.

ACKERSWOUDE

3

3.

HART VAN NOOTDORP

5

4.

PIJNACKER ZUID – BOSZOOM

7

5.

PIJNACKER ZUID – PARK VAN BUIJSEN

8

6.

PIJNACKER ZUID – CENTRUMLIJN

9

7.

TUINDERSHOF

11

8.

BOEZEM OOST

12

9.

HERON

13

10.

DE SCHEG/DE KIEM

14

11.

CASA VITA

15

12.

ORANJEPARK

16

13.

TRANSFORMATIEGEBIEDEN

17

14.

KATWIJKERLAAN E.O.

19

15.

SOCIAAL CULTUREEL CENTRUM

20

16.

SPORTHAL JAN JANSSEN

21

17.

KINDCENTRUM REGENBOOG

22

18.

SCHOLEN PIJNACKER NOORD

23

19.

UITBREIDING BEATRIXSCHOOL

24

20.

IKC MARIASCHOOL

25

21.

DIERENPENSION

26

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

1

1. LIGGING PROJECTEN 9 16 2

13

14

8

10 17 11 15 18 13

1 2 3 4 5 6 7 8 9

Anterieure overeenkomsten De Scheg Casa Vita

10 11

1

12

19 20 4

7 4

5 3

6 4

Grondexploitaties Ackerswoude Hart van Nootdorp Pijnacker-Zuid Boszoom Pijnacker-Zuid Park van Buijsen Pijnacker-Zuid Centrumlijn Oude Leede Tuindershof Boezem Oost Heron

Overige projecten Oranjepark Transformatiegebieden Katwijkerlaan eo Sociaal cultureel centrum Sporthal Jan Janssen Kindcentrum Regenboog Nieuwbouw scholen Pijnacker-Noord Uitbreiding Beatrixschool IKC Mariaschool Dierenpension

12 13 14 15 16 2 17 18 19 20

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

2

PROJECTGEBIED

RUIMTEGEBRUIK

2. ACKERSWOUDE

14%

Grondexploitatie 11%

Stand van zaken

54%

Woningbouw Ackerswoude Alle projectmatige woningen zijn opgeleverd. Er worden alleen nog enkele vrije kavels (6 stuks nabij Brinklande) gebouwd in 2024/2025 en er zal nog 1 vrije kavel verkocht worden in 2024 (Brink van Abeltje). Hoek Blauwe Kiekendieflande (Monnikenweg/Klapwijkseweg) Naast het kindcentrum en het gezondheidscentrum is er nog een perceel grond beschikbaar. In de grondexploitatie is deze grond opgenomen als uit te geven voor woningbouw. Eind 2022 is duidelijk geworden dat de gemeente in 2025 extra tijdelijke schoollokalen voor het kindcentrum Ackerswoude moet realiseren. Deze tijdelijke lokalen zullen voor ca. 10-15 jaar nodig zijn, gebaseerd op het raadsbesluit van december 2021 (Integraal huisvestingsplan Onderwijs 2021). De planning is dat er deze zomer een definitief besluit genomen wordt voor invulling van deze hoek met tijdelijke schoollokalen.

21%

Bebouwd / uitgeefbaar

PROGRAMMA

Verharding

Groen

Water

AANTAL WONINGEN START BOUW

Woningen: 978 24 woningen/ha Maatschappelijk: 3.299 m²

Definitieve bestrating In 2023 is de gehele wijk Ackerswoude definitief ingericht (bestrating, verlichting, groen en speelvoorzieningen) en opgenomen in de beheerfase. In 2024 zal nog de afrondende bestrating rondom de Blauwe Kiekendieflande, inclusief de oude bouwaansluiting bij de Klapwijkseweg plaatsvinden en moet nog een voetpad aangelegd worden bij de Lange Campen. Herinrichting Monnikenweg In januari 2023 heeft het college het voornemen om een knip te realiseren in de Monnikenweg voorgelegd aan de raad. De gemeenteraad stemde tegen een harde knip. De opgave was om zonder harde knip tot een zo verkeersveilig mogelijke inrichting te komen van de Monnikenweg. De herinrichting van de Monnikenweg is in de zomer van 2023 afgerond, zonder knip. Tevens is er een verkeersbesluit genomen: “Verbod doorgaand vrachtverkeer en tractoren” voor de Monnikenweg en Lange Campen. De komende periode zal de Monnikenweg gemonitord worden d.m.v. verkeerstellingen en medio zomer 2024 zal een evaluatie plaatsvinden.

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

3

Doelen 2024 Verkoop 6 kavels nabij Brinklande

Verkoop 1 kavel, Brink van Abeltje Monnikenweg (knijpen, niet knippen)

Woonrijp maken hoek Blauwe Kiekendieflanden/Klapwijkseweg Woonrijp maken voetpad nabij Lange Campen Bestuurlijke besluitvorming ruimtelijke invulling hoek Blauwe Kiekendieflande (Monnikenweg/Klapwijkseweg)

Fasering en toelichting Loting en verkoop heeft plaatsgevonden eind 2023. Juridische levering verwacht vanaf 1e kwartaal 2024 2024 Zomer 2023, inrichting gereed Najaar 2023, 1e verkeerstelling gereed 2e kwartaal 2024, 2e verkeerstelling 3e kwartaal 2024, evaluatie inrichting Monnikenweg 1e kwartaal 2024 3e kwartaal 2024 2e kwartaal 2024 Zomer 2024

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

4

PROJECTGEBIED

RUIMTEGEBRUIK

PROGRAMMA

AANTAL WONINGEN START BOUW

3. HART VAN NOOTDORP Grondexploitatie Stand van zaken In februari 2019 heeft de raad de startnotitie gebiedsvisie Hart van Nootdorp vastgesteld. De aanleiding is het besluit voor nieuwbouw van de Jan Janssenhal en basisschool De Regenboog. Daarnaast staan de oude brandweerkazerne en de voormalige buitenschoolse opvang Klauterbeer op de nominatie voor herontwikkeling. Met de vaststelling van de startnotitie is besloten om, samen met de gebruikers en omgeving, in een intensief participatietraject te komen tot een integrale gebiedsvisie. Op 22 april 2021 heeft de gemeenteraad de gebiedsvisie vastgesteld. Het bestemmingsplan is op 23 december 2021 door de gemeenteraad vastgesteld en is onherroepelijk. De woningbouw en de inrichting van de openbare ruimte vallen binnen de grondexploitatie Hart van Nootdorp. De stand van zaken van de sporthal en het kindcentrum vindt u verder in hoofdstukken 16 en 17 in dit rapport.

Woningen: 113 59 woningen/ha Maatschappelijk: 1.980 m²

Locatie wonen aan de Koningin Julianastraat Ten noorden van de Koningin Julianastraat komen 63 appartementen in een combinatiegebouw, waarvan een groot gedeelte in de sociale sector. Voor deze appartementen is in 2023 een koopovereenkomst gesloten met Staedion. Het ontwerp van het combinatiegebouw is ook in 2023 afgerond, waarna een omgevingsvergunning is aangevraagd en verleend. De locatie van het combinatiegebouw wordt in 2024 bouwrijp gemaakt, inclusief het verleggen van de koningin Julianastraat. De planning is dat de bouw van het combinatiegebouw in november 2024 kan starten. Locatie wonen aan de Hagelaan Ten zuiden van de Koningin Julianastraat, aan de Hagelaan, komen circa 50 appartementen. Pas als het nieuwe kindcentrum in het combinatiegebouw gereed is, kan de huidige school worden gesloopt en kan gestart worden met de appartementengebouwen op deze locatie. Deze locatie moet nog op de markt gezet worden. Hiervoor wordt in 2024 een aanbesteding opgestart. De start bouw staat gepland in de eerste helft van 2026.

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

5

Participatie De omgeving is tot nu toe op verschillende momenten en manieren betrokken bij het project. Tijdens de fasen van de Nota van Uitgangspunten, de gebiedsvisie en het bestemmingsplan hebben we meerdere enquêtes gehouden en informatieavonden georganiseerd. We blijven de omgeving en betrokken partijen op de hoogte houden en betrekken bij de voortgang en verdere ontwikkeling van dit project. Dit doen we onder andere door middel van digitale nieuwsbrieven.

Doelen 2024 Bouwrijpmaken locatie combinatiegebouw Start bouw combinatiegebouw Aanbesteding appartementen Hagelaan

Fasering en toelichting T/m oktober 2024 November 2024 Selectiefase in 3e en deels 4e kwartaal

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

6

PROJECTGEBIED

RUIMTEGEBRUIK

PROGRAMMA

AANTAL WONINGEN START BOUW

4. PIJNACKER ZUID – BOSZOOM Grondexploitatie Stand van zaken Het Groene Vizier binnen Boszoom is volledig ingericht met (natuurlijke) speelelementen en groen. IKC De Vlinderboom en het parkeerterrein zijn eind 2022 opgeleverd. Hiermee is het Groene Vizier uitvoeringstechnisch afgerond en volledig opgenomen in de beheerfase.

Woningen: 742 29 woningen/ha Maatschappelijk: 2.168 m²

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

7

PROJECTGEBIED

RUIMTEGEBRUIK

PROGRAMMA

AANTAL WONINGEN START BOUW

5. PIJNACKER ZUID – PARK VAN BUIJSEN Grondexploitatie Stand van zaken De in de fases 1 t/m 4 door Heijmans gerealiseerde woningen in Park van Buijsen zijn opgeleverd en het gebied is woonrijp gemaakt. De door de gemeente uitgegeven vrije kavels op de Eilanden zijn op één na allemaal gerealiseerd. De laatste kavel is afgenomen, maar er zijn wat strubbelingen met de bouw. Uitgangspunt is dat de woning uiterlijk 1 juli 2024 wordt opgeleverd. Hierna kunnen fase 1 t/m 4 en de Eilanden worden opgenomen in de beheerfase. De Juffer Het laatste deelproject in Park van Buijsen betreft appartementengebouw De Juffer, gelegen aan de noordzijde van de Plas van Van Buijsen. De verkoop van de 23 appartementen verloopt langzaam, maar desondanks zijn voor de ontwikkelaar inmiddels voldoende woningen verkocht om te gaan starten met de bouw in Q2 2024. Vooruitlopend op de oplevering van de Juffer, wordt in het eerste kwartaal van 2024 de Van Buijsenlaan met tijdelijke bestrating aangelegd en opengesteld voor al het verkeer.

Woningen: 258 20 woningen/ha Maatschappelijk: 0 m²

Plas van Van Buijsen De Plas van Van Buijsen biedt een belangrijke meerwaarde voor de omgeving. De oevers zijn natuurvriendelijk ingericht en een (vlonder)pad langs de plas en de inrichting van de parkzone zorgen voor een aantrekkelijke wandelroute. Het water in de plas heeft naast de belevingswaarde ook een functie in het WKO-systeem, waarmee de woningen in Park van Buijsen en Tuindershof worden verwarmd. Daardoor wordt de watertemperatuur van de plas (in gunstige zin) verlaagd. De waterkwaliteit en de eventuele invloed van een pompinstallatie op het microleven in de plas, zal worden gemonitord. Complete wijk Met de realisatie van de appartementen De Juffer ontstaat er een complete wijk, met een woningaanbod voor veel verschillende doelgroepen. De aanwezige voorzieningen en de kwaliteit van de openbare ruimte, met veel groen en water, duurzame materialen en aandacht voor klimaat maken Keijzershof een geliefde plek om te wonen en te verblijven.

Doelen 2024 Start bouw appartementen De Juffer

Fasering en toelichting 2e kwartaal 2024 Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

8

PROJECTGEBIED

RUIMTEGEBRUIK

6. PIJNACKER ZUID – CENTRUMLIJN Grondexploitatie

Noord

Stand van zaken Centrumlijn bestaat uit de deelgebieden Noord en Zuid. Centrumlijn Noord, WijCK In WijCK worden door Dura Vermeer 4 woonblokken gerealiseerd en een mobiliteitshub. De sociale huurwoningen zullen worden gerealiseerd in blokken 1, 2 en 4. De middenhuur, bereikbare koop en vrije sector in blokken 2, 3, en 4. De tweede helft van 2023 stond vooral in het teken van de start verkoop van de eerste fase (28 woningen) en de start bouw van blok 3 en 4 van WijCK. Er was veel belangstelling vanuit de markt, nagenoeg alle woningen zijn verkocht. In oktober 2023 is de bouw gestart. Langs de metrolijn en grenzend aan het stationsplein komt de mobiliteitshub. Behalve parkeerruimte voor auto’s van bewoners en reizigers, biedt deze hub ruimte voor het stallen van fietsen en scooters, aanbod van deelmobiliteit, kleinschalige horeca, ruimte voor pakketdiensten, energievoorziening voor de buurt en een multicourt voor spel en sport en waar kleinschalige evenementen mogelijk zijn. Het is daarmee meer dan alleen een parkeergebouw.

Zuid

PROGRAMMA

AANTAL WONINGEN START BOUW

Woningen: 530 70 woningen/ha (Commercieel) Maatschappelijk: 500 m²

Dura Vermeer neemt de exploitatie van de parkeergarage op zich, de fietsenstalling en multicourt worden overgedragen aan de gemeente. Het aantal parkeerplaatsen in de mobiliteitshub is gebaseerd op een onderzoek van bureau Spark in opdracht van de gemeente. Hierbij is rekening gehouden met de ligging van het project dichtbij het metrostation en met het type woningen wat er gerealiseerd wordt. In april 2023 is het voorstel voor het aantal parkeerplaatsen door de gemeenteraad goedgekeurd. Het modulaire bouwsysteem van de mobiliteitshub biedt, indien nodig, de mogelijkheid om met de parkeerbehoefte mee te groeien. Start bouw is gepland voor het 3e kwartaal 2024. Centrumlijn Zuid In 2023 is de grondaanbieding door Heijmans geaccepteerd. Het schetsontwerp voor de woningen wordt door Heijmans nader uitgewerkt tot een voorlopig ontwerp. Ook de openbare ruimte wordt nader uitgewerkt, in samenspraak met Heijmans.

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

9

De woningen in Centrumlijn Zuid worden verdeeld over 4 velden. De sociale woningen worden gerealiseerd in veld 1, de middenhuur en/of bereikbare koop in veld 3 en de vrije sector woningen in velden 2 en 4. Het streven is om eind 2024 in verkoop te gaan met de eerste woningen in veld 4. In het eerste kwartaal van 2025 start de bouw van de eerste sociale huurwoningen in veld 1. Betaalbaar In zowel Centrumlijn Noord als Zuid wordt een flink aantal betaalbare woningen toegevoegd, waarnaar in de gemeente veel vraag is. Intern wordt afgestemd hoe om te gaan met toewijzing van de woningen, gekeken wordt naar de mogelijkheden om een deel van de woningen toe te wijzen aan inwoners van Pijnacker-Nootdorp. Voor de betaalbare koopwoningen geldt een zelfbewoningsplicht en een anti-speculatiebeding.

Doelen 2024 Centrumlijn Noord Aanvraag omgevingsvergunning blok1 Aanvraag omgevingsvergunning blok2: 1e fase 2e fase Start verkoop blok 2 1e fase Start bouw mobiliteitshub Centrumlijn Zuid Zettingsperiode afgerond VO en DO woningbouw

Fasering en toelichting 1e kwartaal 2024 3e kwartaal 2024 2e kwartaal 2025 4e kwartaal 2024 3e kwartaal 2024 1e kwartaal 2024 2e helft 2024

Veld 4

Veld 3

Veld 2

Veld 1

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

10

PROJECTGEBIED

RUIMTEGEBRUIK

PROGRAMMA

AANTAL WONINGEN START BOUW

7. TUINDERSHOF Grondexploitatie Stand van zaken Tuindershof wordt in 6 fasen ontwikkeld. De bouw van de fase 2b en 3a1 start begin 2024. De woningen in fases 1b, 2a, 4, 5 en 6 zullen in 2024 worden opgeleverd. De 64 sociale huurappartementen van Rondom Wonen in fase 4 zijn begin 2024 opgeleverd. Door de optimalisatie in fase 3a en 3b komen er kleinere en daarmee beter betaalbare woningen in het plan. We zien dat de markt dit oppakt, de verkoop van fase 3a1 verliep voorspoedig. De verwachting is dat fase 3a2 in het eerste kwartaal van 2024 in verkoop gaat. Voor de sociale huurwoningen in fase 3a2 is overeenstemming met Rondom Wonen. Tevens wordt met Rondom Wonen gesproken over de mogelijkheid voor de vestiging van een huisartsenpraktijk in fase 3b. Hiervoor zal in het omgevingsplan een wijziging moeten plaatsvinden door middel van een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) procedure, inclusief participatie met de omgeving. Doelen 2024 Start bouw: fase 2b fase 3a1 Oplevering woningen: Fase 1b fase 2a fase 4 (sociale huurappartementen) fase 5 fase 6 Start verkoop: Fase 3a2 Bouw en woonrijp maken

Woningen: 666 37 woningen/ha Maatschappelijk: 0 m²

Fasering en toelichting 2e kwartaal 2e kwartaal 3e kwartaal 1e kwartaal 1e kwartaal 1e kwartaal 1e kwartaal 1e kwartaal Bouw- en woonrijp maken volgen de fasering van de woningbouw

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

11

PROJECTGEBIED

RUIMTEGEBRUIK

PROGRAMMA

AANTAL M2 KAVEL START BOUW

8. BOEZEM OOST Grondexploitatie Stand van zaken In de tweede helft van 2023 zijn de bouwwerkzaamheden voortgezet voor drie panden: te weten OBS groep, Vietech en Tamminga. Daarnaast zijn voor drie bedrijfskavels (ca. 2 hectare) de koopovereenkomsten getekend, de grond overgedragen en de bouwwerkzaamheden gestart. Er is tot slot een reserveringsovereenkomst getekend voor een kavel van 0,3 hectare. Voor Boezem Oost resteert nog de verkoop en uitgifte van 1,45 hectare aan gronden. Na oplevering van de in aanbouw genomen panden zullen de aangrenzende delen woonrijp gemaakt worden. Met een klimaatbestendige en groene inrichting wordt geprobeerd het bedrijvenpark ook op dit vlak toekomstbestendig te maken. Op bedrijvenpark De Boezem hebben enkele ondernemers, het bestuur De Boezem en de gemeente zich verenigd in een zogenaamd Energie-team (Eteam). Met als doel om gezamenlijk stappen te zetten om energiecongestie voor alle ondernemers op het bedrijvenpark te voorkomen. De gemeente en de MRDH (Metropool Regio Rotterdam Den Haag) ondersteunen dit initiatief met een subsidie en capaciteit. De ontwikkeling van de energievraag en de eigen opwek aan groene energie is voor de komende decennia in beeld gebracht.

De afgeroepen energiecongestie op het terug leveren van energie heeft de terug verdienmogelijkheden van dit initiatief onder druk gezet en dus de risico’s van een collectieve batterij voor De Boezem vergroot. Het Eteam heeft gekozen op dit moment niet in te stappen. Bekeken wordt welke andere collectieve stappen gezet kunnen worden om verdere beperkingen van energiecongestie te voorkomen.

Doelen 2024 Nieuwe reserveringsovereenkomsten sluiten, na doorlopen tenderprocedure Oplevering panden Woonrijp maken Tender bedrijfskavel Verduurzaming bedrijventerrein

Bedrijven: 134.341 m² Kantoren: 0 m²

Fasering en toelichting Dit jaar worden nog twee kavels op De Boezem in verkoop gebracht middels een selectieprocedure 5 panden in 2024 2024 Tweede helft 2024 Businesscase half 2023 afronden

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

12

PROJECTGEBIED

RUIMTEGEBRUIK

PROGRAMMA

AANTAL M2 KAVEL START BOUW

9. HERON Grondexploitatie Stand van zaken De tweede helft van 2023 is op het bedrijvenpark de bouw van Lanzfeld Expeditions gecontinueerd. Daarnaast zijn voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd voor de start bouw van het hoofdkantoor van Fugro. Begin 2024 resteert nog circa 1,4 hectare aan te verkopen kavels. De bedrijfskavels en kantoorkavels zullen middels een openbare selectieprocedure in verkoop worden gebracht. In het eerste kwartaal van 2024 zal een eerste kavel zo in de markt worden gezet. Met de openbare selectieprocedures geeft de gemeente invulling aan het DIDAMarrest. Inmiddels beschikt de ondernemersvereniging over een dashboard ‘verduurzaming’ dat inzicht geeft in de prestaties van de bedrijven afzonderlijk als ook het park als geheel. Het dashboard doet concrete suggesties hoe verder te verduurzamen op het gebied van bijvoorbeeld energie en circulariteit. De ondernemersvereniging voert gesprekken met partijen om in 2024 als collectief stappen te zetten in de verdere verduurzaming van het terrein.

Doelen 2024 Oplevering bedrijfspand Lanzfeld Overeenkomsten sluiten na doorlopen openbare selectieprocedure Aankoop overige kavels Haagse gronden

Bedrijven: 134.341 m² Kantoren: 0 m²

Fasering en toelichting Eerste helft 2024 Twee bedrijfskavels succesvol een selectieprocedure doorlopen in 2024 2024

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

13

PROJECTGEBIED

10. DE SCHEG/DE KIEM Anterieure overeenkomst Stand van zaken De gemeente faciliteert de ontwikkeling van De Kiem gelegen in de Scheg. Janssen de Jong is de ontwikkelende partij. In het plan zijn circa 325 woningen gepland, waarvan minimaal 100 woningen in de sociale sector. In 2018 is er een intentieovereenkomst gesloten met daarin afspraken over de verantwoordelijkheden van beide partijen. Een van die afspraken is dat de ontwikkelaar een gebiedsvisie opstelt. De gebiedsvisie is in september 2019 door de gemeenteraad vastgesteld. In november 2020 is een anterieure overeenkomst gesloten met de ontwikkelaar. Het bestemmingsplan is door de raad vastgesteld in december 2020 en inmiddels in werking getreden. PROGRAMMA Op basis van het bestemmingsplan en de anterieure overeenkomst moeten er minimaal 100 sociale woningen worden gerealiseerd, waarvan 72 huurwoningen en 28 koopwoningen. Door de stijgende bouwkosten heeft de ontwikkelaar medio oktober 2022 verzocht om de resterende 28 sociale koopwoningen om te zetten naar sociale huurwoningen. Eind 2023 is een akkoord bereikt met Staedion over de realisatie van 100 sociale huurwoningen.

AANTAL WONINGEN START BOUW

Woningen: 327 45 woningen/ha

In het komende halfjaar worden de werkzaamheden voor het bouwrijp maken en het aanbrengen van de voorbelasting in de volgende fase uitgevoerd. De realisatie van de eerste sociale (huur)woningen en vrije sector woningen is gestart en de verkoop van de woningen in de tweede fase is in juni 2023 gestart. De verwachting is dat in de 2 e helft 2024 de eerste woningen worden opgeleverd.

Doelen 2024 Bouwrijp maken vervolgfasen Civieltechnische uitwerking woonrijp maken Oplevering eerste woningen

Fasering en toelichting 1e helft 2024 1e helft 2024 2e helft 2024

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

14

PROJECTGEBIED

11. CASA VITA Anterieure overeenkomst Stand van zaken In maart 2023 is gestart met de bouw van 67 vrije sector koopwoningen, 30 sociale en 4 middenhuurwoningen, op het gemeentelijk perceel Meidoornlaan 7-11 in PijnackerNoord. De bouw ligt op planning. Woningcorporatie De Goede Woning neemt de huurwoningen af. Alle koopwoningen zijn verkocht. In het complex wordt een gemeenschappelijke ‘huiskamer’ gerealiseerd waar bewoners en omwonenden elkaar kunnen ontmoeten. De gemeente ontvangt daarvoor een subsidie van € 220.000,- die deels besteed wordt aan de aankleding van de huiskamer en de binnentuin en deels aan de exploitatie, o.a. met de inzet van SWOP. Participatie Voorafgaand aan de verkoop van de grond heeft de gemeentelijke omgevingsmanager, in samenwerking met de wijkvereniging, de omgeving betrokken bij de selectieprocedure. De geselecteerde ontwikkelaar, Blauwhoed en aannemer Giesbers Bouw, hebben gedurende de voorbereiding en realisatie de omgeving onverminderd betrokken gehouden en geïnformeerd. Een aandachtspunt blijft het scheiden van bouw- en schoolverkeer.

Doelen 2024 Overlast tijdens bouw voor omgeving beperken.

PROGRAMMA

AANTAL WONINGEN START BOUW

Woningen: 111 120 woningen/ha Maatschappelijk: 150 m²

Fasering en toelichting Gedurende de gehele bouw heeft dit de aandacht.

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

15

PROJECTGEBIED

12. ORANJEPARK

PROGRAMMA Woningen: 180 -216 Maatschappelijk: 500 m²

Overig project Stand van zaken Tussen het gemeentekantoor en de buurt Koninginnehof in Pijnacker ligt een gebied dat we het Oranjepark noemen. Dit gebied is al jaren in beeld voor (her-)ontwikkeling met woningbouw. Nu de gemeente eigenaar is van een groot deel van het plangebied, wordt een integrale ruimtelijke visie opgesteld, waarin duidelijk wordt hoe het gebied er op hoofdlijnen uit gaat zien. Hiervoor is een startnotitie geschreven die de raad op 20 oktober 2022 heeft vastgesteld. Hierin zijn het proces en de eerste uitgangspunten bepaald. In 2023 is een kaderstellende notitie opgesteld, waarin uitgangspunten en ambities voor de ruimtelijk visie zijn bepaald. Op 23 november 2023 heeft de gemeenteraad de notitie vastgesteld. Daarmee zijn de contouren bekend van de plannen met dit gebied. De raad heeft per amendement besloten 20% extra woningen te willen realiseren en op sommige plekken niet maximaal zes maar acht bouwlagen te willen toestaan. Met de vastgestelde notitie wordt in 2024 gewerkt naar een ruimtelijke visie om te komen tot de ontwikkeling van de nieuwe woonbuurt. In de ruimtelijke visie wordt duidelijk hoe het gebied er op hoofdlijnen uit gaat zien. Het vormt de onderlegger voor een omgevingsplan en is het kader voor de verdere uitwerking van de plannen.

Participatie De ruimtelijke visie wordt in samenspraak met de omgeving (participatieniveau meedenken) gemaakt. Eind 2022 hebben omwonenden hun ideeën, kennis en meningen over het gebied met ons gedeeld. Deze inbreng is, samen met het gemeentelijk beleid en andere uitgangspunten, zoveel mogelijk verwerkt in een concept kaderstellende notitie. De concept notitie is gedeeld met de omgeving met de mogelijkheid om hier op te reageren. Ook is op 28 augustus 2023 een bijeenkomst geweest voor een ieder die vragen had of in gesprek wilde gaan. De reacties zijn meegenomen bij de besluitvorming.

Doelen 2024 Ruimtelijke visie ter besluitvorming voorleggen aan de raad

Fasering en toelichting Oktober 2024

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

16

13. TRANSFORMATIEGEBIEDEN Overig project Stand van zaken In november 2021 heeft de gemeenteraad de Omgevingsvisie Pijnacker-Nootdorp 2050 ‘Verbonden met Elkaar’ vastgesteld. In de Omgevingsvisie zijn richtinggevende uitspraken gedaan over de aansluiting tussen vraag en aanbod naar woningen. Het beoogde resultaat is een compleet en gedifferentieerd woningaanbod, ook op buurtniveau, waardoor inwoners in hun eigen omgeving kunnen opgroeien en oud worden. Er is voornamelijk behoefte aan betaalbare woningen voor jong en oud. Om dit te realiseren bouwen we, na het afronden van de geplande groei in Keijzershof, Ackerswoude, Tuindershof en de Scheg (circa 2.000 woningen), tot 2050 nog maximaal 3.000 tot 4.000 nieuwe woningen en eventueel daarbij horende voorzieningen. We richten ons daarbij op een dorpse en landelijke woonervaring en zorgen ervoor dat de uitbreidingen bijdragen aan de herkenbaarheid en identiteit van de gemeente. De ruimte voor nieuwe woningen zoeken we door inbreidingen binnen de kernen en glastuinbouwgebieden te transformeren die niet meer toekomstbestendig zijn. Dit doen we door een geleidelijke transformatie van de (glas)tuinbouwgebieden Dwarskade, Overgauw, Balijade en Rijskade. In juni 2023 heeft de gemeenteraad de Ontwikkelstrategie Transformatiegebieden vastgesteld.

In de Ontwikkelstrategie Transformatiegebieden is richting bepaald in de ontwikkelvolgorde en een aantal concrete vervolgstappen benoemd. Eén van die vervolgstappen is het opstellen van een ambitienotitie voor Dwarskade. Deze ambitienotitie heeft de raad op 1 februari 2024 vastgesteld. Begin 2024 zijn we gestart met de ambitienotitie voor het transformatiegebied Overgauw. Deze ambitienotitie wordt naar verwachting in het 3e kwartaal 2024 aan de gemeenteraad ter besluitvorming voorgelegd. Omdat delen van het transformatiegebied Overgauw reeds in eigendom zijn van marktpartijen, kijken we naar de rol die we daarin als gemeente kunnen nemen, waarbij een faciliterende rol ook overwogen wordt. Grip op de grondposities is een voorwaarde om te kunnen ontwikkelen. De grip op de grondposities bepaalt daarom ook de nadere fasering en planning. De gemeente heeft een beperkt aantal grondposities en zal per gebied moeten bepalen op welke wijze de ambities die we stellen het beste en tijdig gerealiseerd kunnen worden. Gaandeweg de

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

17

planvorming blijven we monitoren hoeveel grip we op de grondposities hebben en wat dit betekent voor onze planning en fasering. Participatie Voor de volgende planfase voor het gebied Dwarskade (te weten de gebiedsvisie) is het participatieniveau “meedenken”. Een participatieplan wordt uitgewerkt. Tegelijkertijd wordt een informatiebijeenkomst georganiseerd voor omwonenden van het Dwarskadegebied en overige geïnteresseerden om hen te informeren over onze ambities enerzijds en het vervolgproces anderzijds.

Doelen 2024 Vaststellen ambitienotitie Overgauw

Vaststellen gebiedsvisie Dwarskade Start participatietraject “meedenken” voor Dwarskade Verwerving percelen

Fasering en toelichting In dit document leggen we onze ambities voor de beoogde ontwikkeling vast. De ambitienotitie vormt het uitgangspunt voor de verdere planuitwerking van het gebied. Een gebiedsvisie is een uitwerking van de in februari 2024 vastgestelde ambitienotitie. Gedurende het opstellen van de gebiedsvisie starten we een participatietraject met omwonenden/belanghebbenden op. Conform de in juni 2023 vastgestelde ontwikkelstrategie proberen we in sommige gebieden actief percelen te verwerven om grip op grondposities te krijgen.

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

18

PROJECTGEBIED

14. KATWIJKERLAAN E.O.

PROGRAMMA Vervanging brug en keerwand

Overig project Stand van zaken De gemeente gaat samen met het Hoogheemraadschap van Delfland de Katwijkerlaan en omgeving herinrichten. De aanleiding is o.a. de slechte technische staat van de beschoeiing en de keerwanden langs de Katwijkerlaan. Vernieuwd wordt de Katwijkerlaan tussen de Vlielandseweg en de S-bocht. Ook worden een aantal aansluitende wegen mee aangepakt om de verkeersveiligheid te vergroten. De herinrichting bestaat uit verschillende deelprojecten met elk een eigen planning voor ontwerp en uitvoering. Het project start met het verstevigen van de keerwand (fase 1) langs het fietspad Katwijkerlaan (project 1 ) en met de aanleg van de fiets- en ecologische verbinding Reesloot (project 2). Daarna volgen de reconstructie van het Kruispunt Katwijkerlaan-Nieuwkoopseweg-Vlielandseweg (project 3) en vervanging beschoeiing en ophoging kade Katwijkerlaan (fase 2), in combinatie met de reconstructie van de Katwijkerlaan (project 4). In het komende halfjaar wordt met Hoogheemraadschap van Delfland verder gesproken over het aangaan van een samenwerkingsovereenkomst. Daarnaast wordt het uitvoeringsontwerp van de Reesloot en kruispunt Katwijkerlaan-NieuwkoopsewegVlielandseweg voorbereid. De verwachting is dat in het 3e kwartaal 2024 de investeringsaanvraag voor fase 2 van de herstructurering Katwijkerlaan ter besluitvorming aan de gemeenteraad wordt voorgelegd.

Doelen 2024 Vaststellen uitvoeringsovereenkomst HHDelfland + Besluitvorming investeringsaanvraag fase 2 herstructurering Katwijkerlaan Behandeling beroep bestemmingsplan kruispunt Katwijkerlaan-Nieuwkoopseweg-Vlielandseweg Start uitvoering reconstructie Reesloot

Fasering en toelichting 2e kwartaal 2024 3e kwartaal 2024 2e helft 2024 2e helft 2024

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

19

PROJECTGEBIED

15. SOCIAAL CULTUREEL CENTRUM Overig project Stand van zaken De gemeente heeft het voormalige Rabobankgebouw aan het Emmapark in oktober 2021 aangekocht voor de ontwikkeling van het Sociaal Cultureel Centrum (SCC) in Pijnacker. Met het faciliteren van het SCC in Pijnacker dragen we bij aan algemene en vrij toegankelijke voorzieningen, die een positief effect hebben op de sociale ontwikkeling van individuen, participatie, binding en zelfredzaamheid van onze inwoners en een leefbare omgeving. We gaan voor een gebouw dat duurzaam en energieneutraal is. Met een passend sociaal- en cultureel aanbod bieden wij als groeigemeente onze (nieuwe) inwoners een aantrekkelijke woonomgeving waarin geïnvesteerd wordt. Het college heeft het besluit over de realisatie van het Sociaal Cultureel Centrum uitgesteld en wil eerst samen met de gemeenteraad een goed totaaloverzicht hebben van de financiële situatie voor de komende jaren, voordat een besluit genomen kan worden. De verwachting is dat in het 3e kwartaal 2024 het ontwerp en de investeringsaanvraag voor de realisatie van het SCC ter besluitvorming aan de gemeenteraad wordt voorgelegd.

Doelen 2024 Besluitvorming realisatie SCC

Fasering en toelichting 3e kwartaal 2024

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

20

PROJECTGEBIED

16. SPORTHAL JAN JANSSEN Overig project

PROGRAMMA 2 sportzaaldelen van (24x48m) Circa 80 m² verenigingsruimte 4 kleedkamers

Stand van zaken De nieuwe Jan Janssenhal komt terug op de huidige locatie aan de Sportparkweg in Nootdorp. Op basis van een programma van eisen is in de 2e helft van 2021 een openbare aanbestedingsprocedure doorlopen voor één partij die voor de gemeente de nieuwe sporthal gaat ontwerpen én bouwen. Het bedrijf Vaessen Algemeen Bouwbedrijf B.V. heeft deze aanbesteding gewonnen. Omdat de nieuwe sporthal op dezelfde locatie komt als de huidige hal, moest gedurende de sloop van de huidige hal en realisatie van de nieuwe hal een tijdelijke hal worden gebouwd. Deze tijdelijke sporthal is eind 2022 in gebruik genomen op de voormalige locatie van de buitenschoolse opvang van de Klauterbeer in Nootdorp. Nadat de tijdelijke sporthal in gebruik was genomen, vonden in het begin van 2023 achtereenvolgens de asbestsanering, sloop en bodemsanering plaats, waarna de locatie bouwrijp was. In mei 2023 is gestart met de bouw van de nieuwe sporthal, deze verloopt voorspoedig. De planning is dat de sporthal in april 2024 in gebruik genomen wordt. Daarna kan de tijdelijke sporthal worden weggehaald. Participatie De sporthal maakt deel uit van het project Hart van Nootdorp en wordt ook opgenomen in de participatie en communicatie van dat project.

Doelen 2024 Ingebruikname sporthal Woonrijpmaken omgeving sporthal Verwijderen tijdelijke sporthal

Fasering en toelichting April 2024 Maart/april 2024 April/mei 2024

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

21

PROJECTGEBIED

17. KINDCENTRUM REGENBOOG

PROGRAMMA Kindcentrum en schoolplein circa 1.980 m²

Overig project Stand van zaken Ten noorden van de Koningin Julianastraat in Nootdorp komt nieuwbouw voor kindcentrum Regenboog. Het kindcentrum komt samen met woningen in een combinatiegebouw. De voorbereidingen voor de realisatie zijn in volle gang. Architect KAW is in 2022 samen met de gemeente en de gebruikers van het kindcentrum gestart met het ontwerptraject. Het definitieve ontwerp is in de eerste helft van 2023 afgerond. Vervolgens is de omgevingsvergunning aangevraagd en verleend. In 2023 is de bouwteamaannemer Zenzo & Lithos geselecteerd. Zij werken samen met het ontwerpteam aan het verder uitwerken van het definitieve ontwerp tot een technisch ontwerp. Er wordt gestreefd om in de eerste helft van 2024 een aannemingsovereenkomst te sluiten. De planning is dat de bouw van het combinatiegebouw in november 2024 kan starten. Participatie Het kindcentrum Regenboog maakt deel uit van het project Hart van Nootdorp en wordt ook opgenomen in de participatie en communicatie van dat project.

Doelen 2024 Bouwrijpmaken locatie combinatiegebouw Aannemingsovereenkomst sluiten Start bouw combinatiegebouw

Fasering en toelichting T/m oktober 2024 2e kwartaal 2024 November 2024

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

22

PROJECTGEBIED

18. SCHOLEN PIJNACKER NOORD Overig project

PROGRAMMA Kindcentrum Schatkaart: 1.501 m² BVO Kindcentrum Casaschool: 2.679 m² BVO Gezamenlijke sportzaal: 557 m² BVO Totaal: 4.737 m² BVO

Stand van zaken De locatie Groen van Prinstererlaan in Pijnacker wordt (her)ontwikkeld met kindcentrum Schatkaart en de Casaschool, inclusief een sportzaal voor het bewegingsonderwijs. Herinrichting van de openbare ruimte met een goede verkeersafwikkeling en voldoende parkeerplaatsen is onderdeel van deze herontwikkeling. In juni 2023 is de aannemer gestart met de bouwwerkzaamheden. Eind 2023 is de ruwbouwfase afgerond en is gestart met het metselwerk van de gevels en het aanbrengen van de binnenwanden en installaties. De nieuwbouw vordert gestaag en loopt goed op planning. In 2024 werken we toe naar de oplevering en ingebruikname van het nieuwe scholencluster. De geplande oplevering in oktober 2024 is nog steeds uitgangspunt en haalbaar. In 2023 is het schetsontwerp voor de openbare ruimte verder uitgewerkt tot een definitief ontwerp. Het gebied bij de scholen wordt opnieuw ingericht met een entreezone voor de scholen, extra parkeerplaatsen aan de Groen van Prinstererlaan en nieuwe bomen en groen. In 2024 worden bestek en tekeningen voor de openbare ruimte verder klaargemaakt. Hiermee kunnen we een aannemer selecteren die de werkzaamheden voor de nieuwe inrichting kan uitvoeren.

De verwachting is dat de werkzaamheden in mei 2024 kunnen starten, parallel aan de eindfase van de nieuwbouw, zodat de scholen en kinderopvang goed bereikbaar zijn op het moment dat zij op de Groen van Prinstererlaan gaan starten. Participatie De omgeving en betrokkenen worden blijvend geïnformeerd en meegenomen in de voortgang en verdere uitwerking van dit project. Dit gebeurd o.a. met nieuwsbrieven. Op 29 januari 2024 is er een inloopbijeenkomst over het ontwerp van de openbare ruimte. Met de aannemer zijn afspraken gemaakt over de route van bouwverkeer van/en naar de bouwplaats en het informeren van omwonenden over het bouwproces via hun (digitale) nieuwsbrief.

Doelen 2024 Nieuwbouw gereed Uitvoering herinrichting openbare ruimte

Fasering en toelichting gepland oktober 2024 mei – oktober 2024 Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

23

PROJECTGEBIED

19. UITBREIDING BEATRIXSCHOOL

PROGRAMMA 5 schoollokalen en nevenruimte: 700 m² BVO

Overig project Stand van zaken In het 1e kwartaal 2023 is gestart met de 3e fase uitbreiding van de Octantschool Beatrix in Pijnacker. De uitbreiding behelst de realisering van vijf permanente lokalen die aan zullen sluiten bij de bestaande bouw van de Beatrixschool. Voor aanvang van de bouwwerkzaamheden zullen de vier semipermanente lokalen gesloopt moeten worden. Parallel loopt er een overleg met het schoolbestuur om tijdens de bouwperiode de leerlingen elders te huisvesten. Dit overleg verloop voorspoedig en het lijkt dat er met elkaar een oplossing is gevonden. Het ontwerp is definitief en de technische omschrijving voor de aanbesteding alsmede de inkoopleidraad zijn gereed en besproken met het schoolbestuur en de directie. De omgevingsvergunning is aangevraagd en gaat de inspraakprocedure in. Gezien het feit dat de school gehuisvest is in het centrum van Pijnacker, zal het een hele uitdaging zijn om een bouwplaats inrichting te realiseren. Bij de aanbesteding zal dit zeker onder de aandacht worden gebracht. Participatie Zoals gezegd ligt de school in het centrum van Pijnacker en staan er woningen om de school heen. Een zorgvuldige afstemming met de omgeving is om die reden noodzakelijk. Er is een inloopavond geweest voor de omwonenden en de ouders van de leerlingen voor het definitieve ontwerp.

Doelen 2024 Aanbesteding via Tenderned Start bouw

Fasering en toelichting 2e kwartaal 2024 3e / 4e kwartaal 2024

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

24

PROJECTGEBIED

20. IKC MARIASCHOOL

PROGRAMMA Integraal Kindcentrum: 1.250 m² BVO

Overig project Stand van zaken In het Integraal huisvestingsplan Onderwijs is besloten om vervangende (permanente) nieuwbouw te realiseren. Het beleid is er opgericht om te streven naar integrale Kindcentra in de gemeente. Voor de Mariaschool in Pijnacker wordt dit ook beoogd. Nadat de eerste aanbesteding is mislukt, is het afgelopen halfjaar hard gewerkt om het definitieve ontwerp aan te passen c.q. te versoberen. Dit om opnieuw de aanbesteding in te gaan. Inmiddels zijn de bestekken nagenoeg definitief en is de inkoopleidraad besproken met het schoolbestuur en de directie en akkoord bevonden. In het tweede kwartaal wordt wederom de aanbesteding opgestart en zullen aannemers gevraagd worden om in te schrijven. Het is de verwachting dat na de bouwvak 2024 wordt begonnen met de bouwwerkzaamheden. Participatie Voor aanvang van de bouwwerkzaamheden zal de omgeving hierover worden geïnformeerd. De schooldirectie zal met de ouders van de leerlingen communiceren.

Doelen 2024 Aanbesteding via Tenderned Start bouwwerkzaamheden Oplevering project

Fasering en toelichting 2e kwartaal 2024 3e kwartaal 2024 3e kwartaal 2025

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

25

PROJECTGEBIED

21. DIERENPENSION Overig project Stand van zaken In september 2023 heeft de raad het participatieplan voor het dierenpension Oude Polder vastgesteld. Naast het participatieproces loopt er een traject om te komen tot overeenstemming met het dierenpension over de verkoop van grond door de gemeente en parallel hieraan loopt een bestemmingsplan procedure om het initiatief ook ruimtelijk mogelijk te maken. Deze drie trajecten/processen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden zodat deze integraal als een project worden aangepakt. Voor dit integrale project is een projectplan geschreven waarin onder andere zaken als tijd, geld, kwaliteit en risico’s zijn opgenomen. Het is belangrijk om een schriftelijke bevestiging vanuit het dierenpension ten aanzien van de aankoop van gemeentelijke gronden te hebben, voordat er verdere (financiële) verplichtingen door de gemeente worden aangegaan. Door middel van het sluiten van een intentieovereenkomst tussen de gemeente en het dierenpension kunnen onder andere afspraken worden vastgelegd over wie doet wat en hoe komen we tot de hoogte van een koopsom en de bepaling van het kostenverhaal. Ook de mogelijkheid van het uitgeven van de gemeentelijke gronden in erfpacht wordt hierin meegenomen. Het is de bedoeling om in mei 2024 deze intentieovereenkomst tussen partijen te tekenen. Parallel aan het verkoop traject loopt het bestemmingsplantraject.

Eind 2023 zijn de zienswijzen op het ontwerp bestemmingsplan ontvangen. Hieruit komt onder andere naar voren dat er aanvullende en/of geactualiseerde onderzoeken uitgevoerd moeten worden. Deze moeten worden geïnitieerd door het dierenpension en zijn onderdeel van de afspraken in de intentieovereenkomst. Zodra het participatietraject is afgerond en alle verdere aspecten van de bestemmingsplanprocedure zijn afgewikkeld, kan het definitief bestemmingsplan aan de raad worden aangeboden. De verwachting is dat dit eind 2024 zal zijn. Participatie In het participatieplan is aangegeven dat er door de raad nog een participatiekader dient te worden vastgesteld. Na het vaststellen van het kader door de raad, is het speelveld voor de participatie helder. Zolang de participatiegroep binnen dit speelveld opereert en met adviezen aan de raad komt die passen binnen de kaders, kan de raad instemmen met de uitkomsten van het participatie proces. Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

26

Vooruitlopend op de vaststelling van dit kader worden als stap 2 van het participatieplan diverse gesprekken gevoerd met vertegenwoordigingsgroepen en individuele bewoners. Enerzijds om binding te houden met de omgeving en anderzijds om al ideeën op te halen over inrichting van het groen en de eventueel te nemen verkeersmaatregelen voor de Gantellaan. Het is ook een mogelijkheid om uitleg te geven over het (soms lange en zorgvuldige) proces van participatie. Zodra de intentieovereenkomst is getekend en er zekerheid is voor de gemeente ten aanzien van de verplaatsing van het dierenpension, kunnen de overige stappen van het participatieproces worden gezet.

Doelen 2024 Sluiten intentieovereenkomst en koopovereenkomst met dierenpension Afronden participatietraject met positief besluit door de raad

Ter vaststelling aanbieden van het definitief bestemmingsplan aan de raad

Fasering en toelichting Is de (financiële) basis voor het project. Doordat de omgeving intensief betrokken is bij het vervolg/de inrichting, zal het draagvlak toenemen. De raad kan dan ook instemmen met het resultaat. Door het volgen van een intensief participatietraject kan ook het bestemmingsplan traject, kunnen de resultaten daarvan worden meegenomen in het definitief bestemmingsplan.

Bijlage 1 - Voortgangsrapportage Projecten per 1 januari 2024

27

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14167797/3