Bijlage 2 - Memo HVC 'Inzet PAW in Klapwijk'

Postbus 9199 1800 GD Alkmaar 0800 4823 637 info@hvcenergie.nl hvcgroep.nl

footer: HVC is een handelsnaam van HVC Energie B.V. HVC Energie B.V. factureert deze nota namens: HVC Leerpark B.V.

Memo.

Inzet PAW in Klapwijk.

HVC is een handelsnaam van HVC Energie B.V. HVC Energie B.V. factureert deze nota namens: HVC Leerpark B.V.

colofon. auteur(s) datum

Ciska Hoogeveen, Cees Wagemaker, Luc Brugman 8 maart 2023

Inzet PAW in Klapwijk.

2

Managementsamenvatting Deze rapportage geeft een overzicht van het aanbod voor aansluiting op een warmtenet dat is ontwikkeld voor Klapwijk. Dit aanbod is onder voorbehoud van inzet van de PAW gelden voor de infrastructuur en toekenning van de WIS voor het vervolg na de eerste fase. Het gehele rapport zet in detail uiteen hoe de bedragen tot stand zijn gekomen, hoe ze opgebouwd zijn en hoe de organisatie hierom is ingeregeld. Deze managementsamenvatting geeft een overzicht van wat het aanbod aan de bewoners is, hoe hun keuzeproces eruit ziet en hoe de PAW Aanbod aan bewoners Het aanbod aan bewoners gaat bestaan uit één aanbieding waar zowel de warmteaansluiting vanuit HVC in zit als een aanbod voor de inpandige aanpassingen vanuit de Toekomstgroep. De Toekomstgroep is gezamenlijk door de gemeente, bewonersbelangenvereniging Warm Klapwijk en HVC geselecteerd. De kosten van het aanbod voor de bewoner zijn als volgt opgebouwd.

 De BAK (Bijdrage Aansluit Kosten): zie hoofdstuk 2 voor verdere toelichting  4.400,- euro exclusief btw  3.325,- euro ISDE  1.999,- euro inclusief btw na aftrek van de ISDE  Inpandige kosten, gebouwafhankelijk: zie hoofdstuk 5 voor verdere toelichting  Aansluiten afleverset  Verwijderen gasketel  Elektrisch koken (indien nog niet aanwezig)  Isolatie (indien nodig)  Vergroten (indien nodig) Keuzeproces bewoners Bewoners in Klapwijk hebben ten alle tijden de keuze om wel of niet aan te sluiten op het warmtenet. Wanneer 50% van de wijk het aanbod accepteert zal overgaan worden tot de aanleg van de infrastructuur en is de daadwerkelijke inzet van de PAW subsidie nodig. Zie hoofdstuk 6 voor verdere toelichting van dit proces. Wanneer een bewoner besluit niet aan te sluiten, is er in latere jaren alsnog de mogelijkheid om aan te sluiten. Daarvoor zullen meerkosten in rekening gebracht worden op basis van daadwerkelijk gemaakte kosten. Dit is in Nederland nog niet eerder gedaan, met de beste inzichten van nu worden de meerkosten ingeschat tussen de 1.500,- en 2.000,- euro.

Inzet PAW in Klapwijk.

3

Wanneer de bewoner niet ingaat op het aanbod, zal hij of zij in de daaropvolgende jaren de kans krijgen om aan te sluiten. De daadwerkelijke meerkosten zullen bepaald worden en dan in rekening gebracht worden. Daar zijn nog geen ervaringscijfers van in Nederland. Met de kennis van nu worden de kosten ingeschat tussen de 1.500,- en 2.500,- euro. Dit zal erg afhankelijk zijn van hoeveel Gevraagde PAW bijdrage Voor de eerste fase wordt om een PAW bijdrage van 3.315.500,- euro gevraagd om bovenstaande aanbod, en daarmee het vervolg, mogelijk te maken. In bredere zin is het voorstel om de PAW in te zetten voor procesbegeleiding zoals de afgelopen jaren al is gebeurd, en om de BAK en het vollooprisico te verlagen middels subsidiering van de collectieve warmteinfrastructuur. Dit betekent dat de PAW wordt ingezet voor die onderdelen van het warmtenet waar alle afnemers en potentiële afnemers gebruik van maken. PAW & WIS budgetinzet

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Fase 4

Fase 5

Bewonersbegeleiding

€200.000

€200.000

€200.000

€100.000

€100.000

Fase 6 €100.000

Bijdrage infrastructuur

€3.050.000

€1.819.504

€1.753.850

€1.656.948

€1.654.706

€2.555.500

Totale bijdrage

€3.250.000

€2.019.504

€1.953.850

€1.756.948

€1.754.706

€2.655.500

Bijdrage vanuit WIS

€0

€1.824.004

€ 972.000

€1.002.000

€1.506.000

€1.457.008

Gevraagd vanuit PAW

€3.315.500

€ 195.504

€ 971.850

€ 754.948

€ 194.706

€1.251.500

De PAW is op zichzelf niet voldoende om de gehele collectieve warmteinfrastructuur te subsidiëren. Daarvoor zal in ieder geval in latere fases de WIS worden aangevraagd. Omdat deze nog niet is opengesteld is deze niet meegenome in Fase 1. Mocht dit wel succesvol gebeuren dan kan door de gemeente besloten worden om de vrijgekomen fondsen in te zetten voor bijvoorbeeld meer procesondersteuning.

Inzet PAW in Klapwijk.

4

inhoud. 2

Aanleiding

6

3 3.1 3.1.1 3.1.2 3.1.3 3.2 3.3

Kosten van de aansluiting Scope & inzet subsidie Fasering Bijdrage PAW fase A Aanvraag WIS Totstandkoming Bijdrage Aansluit Kosten (BAK) Risicoanalyse

7 7 7 8 9 9 10

4 4.1 4.1.1 4.1.2 4.2 4.2.1 4.2.2

Kosten van de warmte Opbouw tarieven Vastrecht GJ prijs Totstandkoming tarieven Wettelijke kaders HVC beleid tarifering

12 12 12 13 13 13 15

5 5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.2 5.2.1 5.2.2

Kosten achter de voordeur Werkzaamheden achter de voordeur Type werkzaamheden Verantwoordelijkheid en opdrachtgeverschap Kostenindicatie Achter-de-meter partner Selectie Uitvoering

17 17 17 19 19 19 20 20

6 6.1 6.1.1 6.1.2 6.1.3

Keuzeproces en aanbod particulieren Aanbod Wat is het aanbod? Wanneer komt het aanbod? Wat als men niet meedoet?

22 22 22 22 23

7 7.1 7.1.1 7.1.2 7.1.3 7.2

Bronnenstrategie Visie HVC op bronnen Ontwikkeling van potentiële bronnen Voorkeursvolgorde HVC Hulpwarmtecentrale Beoogde bronnenstrategie Pijnacker-Nootdorp

25 25 25 26 27 28

Inzet PAW in Klapwijk.

5

2 Aanleiding Een warm huis of kantoor. Dat willen we allemaal. In het verleden gebeurde dat vooral met gas. In de toekomst worden fossiele door duurzame warmtebronnen vervangen. Gas is straks geen regel meer maar uitzondering. Deze kanteling noemen we de warmtetransitie. Straks zijn onze huizen, scholen en ziekenhuizen behalve comfortabel ook duurzaam verwarmd! Waarom deze transitie? Aardgas uit Groningen brengt veiligheidsrisico’s mee voor mensen die daar wonen. Bij aardgas uit Rusland is de leveringszekerheid niet gegarandeerd. Niet op de laatste plaats is klimaatverandering een reden om het gebruik van fossiele brandstoffen terug te dringen. Daarom heeft de regering besloten dat de gebouwde omgeving in 2050 CO2 neutraal en aardgasvrij moet zijn. Deze nationale beleidsintentie wordt vertaald in tientallen lokale interventies. Ook in de gemeente PijnackerNootdorp. De kaders voor de omschakeling naar een duurzame warmtevoorziening zijn geschetst in het Energietransitieplan dat de gemeenteraad december 2021 heeft vastgesteld. Hierin is o.a. verkend welke warmte-oplossing het beste kan worden toegepast in een wijk en in welke tijdsvolgorde. Daarbij kwam o.a. naar voren dat Klapwijk geschikt is voor een collectief warmtenet. Bovendien heeft de gemeente succesvol een Proeftuin Aardgasvrije Wijken (PAW) subsidie aangevraagd bij het rijk.

Om daar invulling aan te geven heeft de Raad achtereenvolgens gekozen voor een publieke partij als partner, en daarna specifiek voor HVC. Afgelopen jaar is vervolgens in gezamenlijkheid tussen de gemeente PijnackerNootdorp, de bewonersbelangenvereniging Warm Klapwijk en HVC gewerkt aan de uitwerking van een collectief warmtenet. Het warmtenet Klapwijk is mogelijk als betrokken partijen (gemeente, bewoners en HVC) het willen. En partijen willen het als ze vertrouwen hebben in elkaar en in de technische haalbaarheid, financiële mogelijkheid en maatschappelijke aanvaardbaarheid. Vertrouwen ontstaat door elkaar te bevragen, klokken gelijk te zetten, kennisverschillen te overbruggen, transparant te zijn en steeds het gesprek met elkaar te blijven voeren. Kortom, door samen op reis te gaan en elkaar onderweg ook vast te houden. Investeren in de samenwerkingsrelatie is nodig omdat een warmtenet realiseren jaren duurt en een warmtenet exploiteren tientallen jaren. Deze reis is nu op het punt aangekomen dat er fysieke werkzaamheden kunnen gaan plaatsvinden. In de openbare ruimte, maar ook in de huizen van de inwoners van Warm Klapwijk. Gezamenlijk hebben Gemeente, bewoners en HVC toegewerkt om gelijktijdig met de werkzaamheden van Klimaatbestendig Klapwijk de aanleg van het warmtenet te starten.

Daarvoor is het nodig om voor de eerste fase ook afspraken te maken over de inzet van de PAW subsidie. Ten behoeve van het raadsbesluit daarover gaat dit rapport in op een vijftal onderwerpen die ten grondslag liggen aan het besluit: 1) de kosten van de aansluiting, 2) de kosten van de warmte, 3) de kosten achter de voordeur, 4) het keuzeproces en 5) de bronnenstrategie. Een warm huis verhoogt het comfort. Een duurzaam verwarmd huis draagt bij aan een veranderingsklimaat om klimaatverandering tegen te gaan. Daar zetten we samen de schouders onder.

Inzet PAW in Klapwijk.

6

3 Kosten van de aansluiting Het afgelopen jaar is er door alle partijen veel energie gestoken in het onderzoek naar de (milieu)technische en economische haalbaarheid van een collectief warmtenet in de Klapwijk. De financiële uitgangspunten die in de onderzoeken zijn gebruikt en die de resultaten beïnvloeden, zijn besproken in de projectgroep en liggen in lijn met andere HVC gemeenten. De BAK voor Klapwijk is voor de eerste fase en voor de initiële deelnemers door de stuurgroep vastgesteld op € 4.400 (Excl. BTW). De BAK is voor alle bewoners van Klapwijk gelijk, deze wordt wel jaarlijks geïndexeerd conform afspraken tussen HVC en de gemeente. Er geldt er een opslag voor later aansluiten van € 1.500 tot € 2.500 (Excl. BTW). Deze opslag is voor de additionele kosten die gemaakt worden door niet gelijktijdig aan te sluiten, de zullen we later vaststellen op daadwerkelijke kosten.

3.1 Scope & inzet subsidie 3.1.1 Fasering De scope van het collectieve warmtesysteem is de wijk Klapwijk met in totaal 1431 woningen. Deze scope is gebaseerd op de eerdere aanvraag vanuit de Gemeente Pijnacker-Nootdorp voor het landelijke Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). Voor de fasering in de Klapwijk zijn de planning van de ontwikkelingen in de openbare ruimtes vanuit het project Klimaatbestendig Klapwijk (ophoging en rioolvervanging) aangehouden. Onderstaande illustratie geeft de verschillende fases aan. Er zal gestart worden met fase A. Om aan te sluiten bij de rioolvervanging zal gestart worden met de aanleg van de gedeelde collectieve infrastructuur (secundaire leidingen) in Q1 2024 in lijn met de planning van Klimaatbestendig Klapwijk.

Inzet PAW in Klapwijk.

7

3.1.2 Bijdrage PAW fase A Klapwijk maakt onderdeel uit van het landelijke Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). In dit programma werken het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en andere lokale overheden samen aan de aardgasvrije opgave. Het Rijk heeft in dit programma een subsidie van € 7,5 miljoen aan de gemeente verstrekt om de onrendabele top van de ontwikkeling van een collectief warmtenet af te dekken en voor procesgelden. In de verschillende gemeenten in Nederland met een toekenning worden de PAW-gelden op verschillende manieren ingezet. In Klapwijk wordt beoogd de systematiek van het subsidiering van de collectieve infrastructuur toe te passen. Dit is uitgebreid besproken met de verschillende partners. Het subsidiëren van collectieve infrastructuur kan knelpunten wegnemen die ontstaan bij de ontwikkeling en realisatie van collectieve warmtenetten in de bestaande bouw. Een aantal generieke overstijgende knelpunten zijn:  Vollooprisico: het risico als er minder woningen op het warmtenet aangesloten worden en/of het aansluittempo lager is dan waarmee de businesscase is doorgerekend;  Distributieve rechtvaardigheid (lusten en lasten van warmtenet op rechtvaardige manier verdeeld);  Ongelijke integrale samenhang opgaven (aansluiten bij Klimaatbestendig Klapwijk).

Een collectief warmtenet is een systeem dat dusdanig groot is, dat niet alle individuen interactie met elkaar hebben, maar waarbij nog wel sprake is van gedeelde systeemonderdelen. Samen collectiviteit organiseren voor deze gedeelde systeemonderdelen is lastig, omdat niet iedereen op een gelijk moment de behoefte of urgentie heeft om aardgasvrij te worden. Het subsidiëren van de collectieve systeemonderdelen zorgt dat de investering onafhankelijk wordt van de keuze van de bewoner. Door de collectieve infrastructuur te subsidiëren kan op een efficiënte en eerlijk manier de verdere uitrol van het warmtenet worden gerealiseerd:  Efficiënt, omdat de ontwikkeling van een warmtenet gekoppeld kan worden aan andere opgaven (rioolvervanging) in een wijk, wat tot versnelling kan leiden;  Eerlijk, omdat de impact ten goede komt aan ieder individu. Het subsidiëren van de niet-gebouw gebonden infrastructuur van het warmtenet zorgt ervoor dat de kostenvoordelen direct worden verwerkt in een lagere aansluitbijdrage voor de bewoners. Deze manier van financieren zorgt voor lagere kosten doordat er minder vollooprisico en financieringslasten materialiseren. Afhankelijk van wat de uiteindelijke route door de wijk en het tempo van aansluiten gaan worden levert dit een efficiencyslag op van circa 1.000,- per aansluiting.

 Het moment van aansluiten voor de bewoners kan worden losgekoppeld van het moment van aanleg van de collectieve infrastructuur;  Er kan vroegtijdig duidelijkheid worden gegeven aan bewoners over de aansluitkosten, deze is dermate beperkt afhankelijk van het tempo van aansluiten dat HVC de verantwoordelijkheid en het risico kan nemen en een vast (geïndexeerd) bedrag kan afgeven.  De verantwoording en administratieve lasten van de inzet van een subsidie worden beperkt.  Start aanlag kan plaatsvinden wanneer 50% van de woningen in een fase aansluit. Dit is een technisch vereiste (bij minder deelname functioneert een warmtesysteem niet afdoende). Zonder PAW bijdrage, of middels PAW bijdrage als korting op de BAK zou dit 80 tot 90% moeten zijn om financieel haalbaar te zijn.

Inzet PAW in Klapwijk.

8

Het subsidiëren van de niet-gebouw gebonden infrastructuur van het warmtenet vanuit de PAW-gelden is niet toereikend voor alle fases in Klapwijk. Voor alle fases na de eerste wordt gebruik gemaakt van de WIS (zie 2.1.3. Aanvraag WIS).

3.1.3 Aanvraag WIS De beoogde opzet van de inzet van de PAW-gelden voor het subsidiëren van de niet-gebouw gebonden infrastructuur van het warmtenet is in lijn met de nieuwe landelijke subsidie Warmtenet Infrastructuur Subsidie (WIS). Deze nieuwe landelijke subsidie wordt (waarschijnlijk) opengesteld in mei 2023 en is bedoelt als investeringssubsidie voor de aanleg van warmtenetten. De WIS wordt opgezet als een structureel instrumentarium om warmtenet ontwikkelingen te versnelling in de toekomst. Om heel Klapwijk aan te sluiten voor de beoogde aansluitbijdrage is deze WIS vereist. Deze subsidie zal door de investeerder van het warmtenet, in dit geval HVC, aangevraagd worden voor Klapwijk wanneer deze beschikbaar is. Vanuit de gemeente Pijnacker-Nootdorp en HVC is besloten nog niet te rekenen met de toekenning van de WIS voor de eerste fase. De redenen hiervoor zijn als volgt:  De definitieve regeling is nog niet bekend, dus de hoogte van de bijdrage en de interactie is nog niet bekend.  Bij uitstel van de openstelling van de regeling is het mogelijk dat investeringen in de eerste fase te vroeg komen om onder deze regeling te vallen.  Voor de openstelling van WIS geldt -wie het eerst komt, wie het eerst maalt’. Dit betekent een risico voor de doorgang van Fase A bij geen toekenning.

De intentie is wel om de WIS, indien mogelijk (al dan niet gedeeltelijk) aan te vragen voor de eerste fase. Indien dat succesvol gebeurt is er een financiële meevaller die zal leiden tot een lagere inzet van PAW gelden. HVC zal volledige transparantie geven over de aanvragen die bij de WIS worden gedaan zodat wanneer er meevallers zijn de gemeente de PAW gelden kan herbestemmen. De beoogde inzet van PAW en WIS per fase is weergegeven in de onderstaande tabel. PAW & WIS budgetinzet

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Fase 4

Fase 5

Bewonersbegeleiding

€200.000

€200.000

€200.000

€100.000

€100.000

Fase 6 €100.000

Bijdrage infrastructuur

€3.050.000

€1.819.504

€1.753.850

€1.656.948

€1.654.706

€2.555.500

Totale bijdrage

€3.250.000

€2.019.504

€1.953.850

€1.756.948

€1.754.706

€2.655.500

Bijdrage vanuit WIS

€0

€1.824.004

€ 972.000

€1.002.000

€1.506.000

€1.457.008

Gevraagd vanuit PAW

€3.315.500

€ 195.504

€ 971.850

€ 754.948

€ 194.706

€1.251.500

3.2 Totstandkoming Bijdrage Aansluit Kosten (BAK) Voor de ontwikkeling van een collectief warmtenet zijn er drie inkomstenstromen: de eenmalige Bijdrage Aansluitkosten (BAK), de vaste kosten (gebruiksonafhankelijk) per jaar (hoofdstuk 3) en het gebruiksafhankelijke tarief voor de levering van warmte (hoofdstuk 3). Dit zijn communicerende vaten bij het sluitend krijgen van een businesscase. Daarnaast zullen verschillende parameters een belangrijke rol spelen, zoals het vollooprisico, benodigde investeringen, projectrendement, de warmtevraag en de start en toekomstige warmtebron. In Klapwijk zal naast de reguliere BAK ook een extra bijdrage worden gehanteerd voor later aansluiten. Later meedoen dan het initiële moment wanneer het net wordt aangelegd zorgt voor additionele kosten en overlast (een gedeelte van de stoep moet over). Als deze kosten niet aan de woning die later wordt

Inzet PAW in Klapwijk.

9

aangesloten worden toegerekend betalen impliciet degene die wel op het initiële moment meedoen mee aan de meerkosten van woningen die later aansluiten. De Bijdrage Aansluitkosten voor het project Klapwijk is bepaald op basis van onderstaande uitgangspunten en in een transparante businesscase gepresenteerd:  Het ontwerp is op basis van onderzoeken intern bij HVC opgesteld . De daarmee samenhangende investeringsraming is opgesteld;  De fasering die voor het bepalen van de BAK is gebruikt is toegelicht in paragraaf 2.1;  Voor het bepalen van de BAK zijn de algemeen geldende vaste en gebruiksafhankelijke tarieven van HVC gebruikt (hoofdstuk 3);  Een marktconform rendementseis voor de businesscase;  Inen verkooptarieven van elektriciteit, warmte en aardgas in lijn met bepalingen/berekeningen/tarievenbesluit van de ACM;  De toegepaste bronnenstrategie, zoals beschreven in hoofdstuk 6. De Gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft als aanvulling een expert, Fakton, in de arm genomen om businesscase te toetsen. Zij concluderen dat de businesscase voor Klapwijk, opgesteld door HVC, op hoofdlijnen marktconform is met enkele bespreekpunten. In bijlage A worden deze bespreekpunten inhoudelijk verder toegelicht. De BAK voor Klapwijk is voor de eerste fase en voor de initiële deelnemers door de stuurgroep vastgesteld op €4.400 (Excl. BTW).

De BAK is voor alle bewoners van Klapwijk gelijk, deze wordt wel jaarlijks geïndexeerd conform afspraken tussen HVC en de gemeente.

3.3 Risicoanalyse Het project in Klapwijk kent traditionele risico’s die verbonden zijn met de aanleg van een nieuwe energieinfrastructuur, zoals de participatiegraad en het moment waarop de duurzame bron kan worden ingezet. Daarnaast zijn de stijgende grondstofprijzen en energieprijzen een risico. In de toekomst voor volgende fase kan ook de gevolgen van beschikbaarheid van mankracht een risico vormen, maar momenteel is dit nog niet direct merkbaar. Wij zien in ieder geval de volgende risico’s en onzekerheden die in min of meer vergelijkbare vorm optreden bij de aanleg van nieuwe warmtenetten. In Klapwijk worden dankzij de specifieke inzet van de PAW meerdere risico’s gemitigeerd.  Volloop: bij lagere aansluit- en aanlegsnelheid dan beoogd nemen de relatieve kosten toe. Infrastructuur en bronnen worden suboptimaal benut bij lagere volloopsnelheden. Dankzij de inzet van de PAW (en mogelijk de WIS) wordt dit risico sterk in impact beperkt voor HVC, en neemt HVC het risico op hogere aansluitkosten bij de bewoner, of variabele/hogere subsidie vanuit de gemeente zodat zij beiden geen risico lopen.  Hogere aanlegkosten: In de omgeving van de bestaande bouw aanleggen in coordinatie met werkzaamheden rondom klimaatbestendigheid vraagt veel afstemming. Dit risico beschouwt HVC als hoog, maar zij draagt dit riscio.

Reden dat HVC dit risico op zich neemt is dat zij de partij is die hier het meeste invloed op kan hebben (al is inpassing in overige gemeentelijke plannen en tijdige vergunning verlening vanuit de gemeente ook cruciaal), maar ook omdat zij dit ziet als een noodzakelijk om de warmtetransitie te faciliteren.  Latere realisatie van de bron: HVC heeft de wettelijke verplichting en economische noodzaak om op afzienbare termijn een duurzame bron te realiseren. Gezien de grote potentie van geothermie en

Inzet PAW in Klapwijk.

10

de lopende activiteiten, gecombineerd met de betrokkenheid van de gemeente Pijnacker-Nootdorp en het feit dat HVC over voldoende comptenties aangaande geothermie beschikt (HVC is één van de grootste geothermieoperators in Nederland), wordt dit risico als laag beschouwd.  Onduidelijkheid in landelijk beleid: Veel van de landelijke kaders en ondersteunings instrumentaria zijn nog niet of niet goed ingeregeld. Meest recente voorbeeld is het wegvallen van de Energie Investerings Aftrek (EIA) voor warmtenetten. Deze is zonder vooraankondiging vanaf 1 januari ingetrokken, wat tot circa 11% hogere investering leidt. Andere zaken die nog onduidelijk zijn is de precieze invulling en het moment van openstelling van de WIS, het ingaan van de Wet Collectieve Warmtevoorziening (en de daarbij horende invulling) en de uiteindelijke wettelijke instrumentaria die gemeenten krijgen om actiever regie te kunnen voeren op de warmtetransitie. Middels intensieve samenwerking proberen de gemeente Pijnacker-Nootdorp en HVC dit risico te mitigeren en gesteld te staan voor wanneer er meer duidelijkheid komt en tot die periode deze onzekerheiden in gezamenlijkheid op te vangen.

Daarnaast zien wij voor Klapwijk specifieke dat er ook potentiele meevallers kunnen materialiseren:  WIS eerste fase: In het aanbod verwerkt in dit voorstel is rekening gehouden met een WIS aanvraag voor alle fases ná de eerste fase. Reden hiervoor is dat anders bij latere openstelling en/of (gedeeltelijke) afwijzing het project vertraging oploopt. Wel gaat HVC de WIS proberen te verkrijgen, en wanneer dat succesvol is betekeent dat dat er gelden vanuit de PAW vrij zullen vallen en deze door de gemeente Pijnacker-Nootdorp elders kunnen worden ingezet.  Energie Investerings Aftrek (EIA): een (gedeeltelijke) herinstelling van de EIA zou het huidige aanbod minder afhankelijk maken van de PAW. Ook hier zou dan een gedeelte van de PAW vrij kunnen vallen en elders kunnen worden ingezet door de gemeente.  Snellere volloop: bij groot enthousiasme binnen de wijk, met name een hoger deelnemerspercentage bij aanleg, zou een voordeel opleveren. Een significant deel van dit voordeel is echter al door de wijze van subsidie inzet doorgerekend naar een lagere bak voor de bewoners. Vandaar ook dat het risico van langzamere volloop zoals eerder beschreven beperkt is. Met andere woorden, door de PAW inzet zoals deze wordt voorgesteld wordt een gedeelte van het voordeel van een snelle volloop gegarandeerd en staat er minder fluctuatie en afhankelijkheid als gevolg van de volloop.

De gemeente Pijnacker-Nootdorp en HVC hebben een intensieve samenwerking op operationeel, strategisch en bestuurlijk niveau waarop voortgang op risico’s, onzekerheden en potentiele upside worden gedeeld. Bij tegenvallers in het net is HVC vanaf het moment van aanbieding verantwoordelijk voor het opvangen van deze tegenvallers. Bij structurele meevallers zal minder geleund worden op de PAW en komt er budget vrij voor de gemeente om in te zetten.

Inzet PAW in Klapwijk.

11

4 Kosten van de warmte Warmte is geen vrije maar een gereguleerde markt. In dit hoofdstuk geven we aan hoe de tarieven zijn opgebouwd en hoe ze tot stand komen. Op de website van HVC is te vinden hoe een energienota 1 eruitziet en wordt ook uitgelegd hoe de tarieven tot stand komen2. Belangrijk hierbij is dat de tarieven van HVC onafhankelijk zijn van de specifieke projectkosten in Klapwijk. HVC hanteert één tarief dat voor al haar warmteklanten geldt. Dat zorgt voor een stabiel en meer voorspelbaard tarief dan wanneer de specifieke lokale eigenschappen en mee- en tegenvallers van elk project op gemeentelijk niveau verrekend zouden worden.

4.1 Opbouw tarieven Tarieven van warmtebedrijven, en zo ook HVC, vallen uiteen in vaste kosten en de variabele kosten die afhankelijk zijn van het verbruik. Deze kosten vormen gezamenlijk de energierekening van de bewoners die zijn aangesloten op een warmtenet

Periodieke kosten Vaste kosten (Vastrecht)   

Vastrecht Huur afleverset Meetkosten

Variabele kosten (GJ Prijs)   

Kosten voor warmteopwek Kosten voor pompenergie Minus subsidies

4.1.1 Vastrecht Het vastrecht van Warmte bestaat in tegenstelling tot de vastrechtkosten van bijvoorbeeld elektriciteit of warmte uit drie componenten:  Regulier Vastrecht  Huur afleverset  Meetkosten Het reguliere vastrecht zijn de kosten voor de infrastructuur die gelijk aan de situatie bij elektriciteits- of gasnetten in rekening wordt gebracht. De kosten hiervan zijn gebaseerd op de kosten van het onderhoud van het netwerk en worden gereguleerd volgens de warmtewet (zie 3.2.1 Wettelijke kaders) In tegenstelling tot ruimteverwarming middels een CV ketel of een warmtepomp is de afleverset (de equivalent van de CV ketel in een warmtenet) niet in eigendom van de bewoner. De kosten die daarmee vermeden worden voor de bewoner/huiseigenaar in de vorm van afschrijving en onderhoud worden in rekening gebracht aan de bewoner.

1 https://www.hvcgroep.nl/energienota 2 https://www.hvcgroep.nl/afval-energie-warmte/energie-van-hvc/alles-over-warmtetarieven

Inzet PAW in Klapwijk.

12

De meetkosten zijn een, relatief kleine, post die gelijk elektriciteit en gas in rekening worden gebracht. Al deze kosten worden maandelijks in rekening gebracht en variëren niet van maand tot maand.

4.1.2 GJ prijs Warmte wordt in GigaJoule (GJ) eenheden afgerekend, gelijk gas in m3 en elektriciteit in kWh wordt afgerekend. Warmte wordt gebruikt voor ruimteverwarming en warm tapwater. De hoeveelheid gebruik is afhankelijk van de mate van isolatie van de woning, het afgiftesysteem (de radiatoren en/of vloerverwarming) en het gedrag van de bewoners. De GJ prijs komt in praktijk niet tot stand door de daadwerkelijke kosten van de warmte van een specifiek net. De prijs is gemaximeerd door landelijke regulering in de warmtewet (zie 3.2.1 Wettelijke kaders) en daarbinnen bepaalt HVC haar tarieven op basis van haar hele portefeuille aan warmtenetten en bronnen (zie 3.2.2 HVC beleid tarifering).

4.2 Totstandkoming tarieven Warmtenetten zijn een natuurlijk monopolie en om die reden gereguleerd door de overheid. Deze overheid stelt maximale tarieven vast, nu nog op basis van de gasprijs en in de toekomst op basis van een kostprijs+ model, waarbinnen de warmtebedrijven hun tarieven kunnen vaststellen. Hieronder wordt eerst toegelicht hoe de wettelijke kaders nu zijn, en wat we weten over de voorgenomen nieuwe kostprijs gebaseerde reguliering. Daarna wordt uiteengezet volgens welke uitgangspunten HVC haar tarieven vaststelt binnen deze kaders en hoe dat in het verleden heeft uitgepakt.

4.2.1 Wettelijke kaders Op dit moment worden de tarieven gereguleerd op basis van de gasprijs volgens de Warmtewet. Het uitgangspunt van hiervan is dat warmteklanten niet meer betalen dan aardgasklanten (NMDA of Niet Meer Dan Anders-principe). Tot 2014 werden volgens dat principe maximale tarieven vastgesteld door Energie-Nederland (de branchevereniging van de energiebedrijven), maar vanaf dat moment gebeurt dat door de Autoriteit Consument & Markt (ACM). ACM is naast de maximale tarieven ook gaan handhaven op een maximum rendement voor warmtebedrijven.

Uitgangspunten maxima tarieven Vastrecht maxima   

Vastrecht gasnetbeheerder Vastrecht Gasleverancier Onderhouds- en kapitaalskosten cv-

GJ prijs maxima Gasprijs incl. Energiebelasting plus Opslag Duurzame Energie * factor 2,6 (rendement cv-ketel van 87% op

De maxima worden jaarlijks vastgesteld voor zowel het vastrecht als de GJ prijs, en deze gelden ook voor het hele kalenderjaar. Historisch gezien stellen ook de warmtebedrijven hun tarieven eenmalig vast, maar in theorie zouden die op meerdere momenten (met een aankondigingsperiode van ten minste 30 dagen) meerdere malen per jaar worden bijgesteld. Dat was door de relatief stabiele energieprijzen nooit een discussiepunt en HVC heeft hier dan ook nog geen specifiek beleid op. Effectief hanteert HVC nu

Inzet PAW in Klapwijk.

13

(sinds 2022) effectief een kostprijs+ model, dan zal gekeken worden hoe grote jaarlijkse fluctuaties gereflecteerd worden in de tarieven. Ook is het beleid van HVC gericht voorspelbaar en betrouwbaar wil zijn, en dus zo weinig mogelijk tariefwijzigingen wil doen zodat de afnemers weten waar ze aan toe zijn. Tot 2022 heeft deze aanpak geresulteerd in min of meer stabiele maximatarieven die licht fluctueren per jaar. Met de hoge gasprijsstijgingen in 2022 zijn de maximatarieven ook explosief gestegen. In 2023 is de situatie nog complexer geworden omdat het prijsplafond de daadwerkelijke kosten van de bewoner voor de GJ prijs maximeert. Onderstaande grafiek geeft het historische overzicht, met in het rood het prijsplafond aangegeven.

Prijsplafond warmte Het prijsplafond voor individuele warmte-afnemers is bepaald op € 47,38 per gigajoule (GJ) warmte (incl. btw) tot een maximum van 37 GJ op jaarbasis. De meeste HVC-klanten (ruim 90%, kleinverbruik) blijven onder het prijsplafond, de overige 10% zit hier niet ver boven. Het verschil tussen de daadwerkelijke prijs en de plafondprijs die de bewoner betaald wordt door de overheid bijgelegd. In de toekomst wil zowel de overheid, als de sector, toe bewegen naar een kostprijs gebaseerd model. Dit is ook al opgenomen in de consultatieversies van de nieuwe warmtewet, officieel de Wet Collectieve Warmtevoorziening (WCW). Hoe een dergelijk model zou moeten werken, en op basis van welke schaal deze kostprijs wordt vastgesteld (e.g. per gemeente, per warmtebedrijf, per net) is nog niet duidelijk, en zal bij effectuering van de wet dan nog uitgewerkt moeten worden in onderliggende lagere wetgeving. Een kostprijs gebaseerd model zal leiden tot grotere onderlinge verschillen landelijk of, afhankelijk van op welke schaal de kostprijs zal worden bepaald, zelfs regionale of lokale verschillen. Belangrijk om op te merken is dat op korte termijn een kostprijs model niet (overal) zal leiden tot een kostendaling, maar eerder tot een kostenstijging.

Wat het precies gaat doen voor de kosten is niet te voorspellen omdat niet alleen de invulling van de regeling nog niet bekend is, maar ook omdat flankerend beleid (met name subsidies) nog niet bekend zijn. Wat wel te zeggen valt is dat HVC vanwege de hogere maximatarieven effectief in 2022 en 2023 al is overgestapt op een kostprijs gebaseerd tariferingsmodel. Dat heeft geleid tot kosten die hoger dan historisch liggen, maar ver onder de maximatarieven. Hoe dit precies tot stand komt wordt toegelicht in onderstaande paragraaf.

Inzet PAW in Klapwijk.

14

4.2.2 HVC beleid tarifering Tarieven van HVC komen niet tot stand door project-gebaseerde kosten maar op basis van de gemaakte kosten voor de gehele warmte-portefeuille van HVC. In praktijk betekent dit dat de tarieven van HVC gelijk zijn voor al haar klanten. Daarbij worden de volgende drie uitgangspunten gehanteerd:  Minimaal 5% korting op maximale ACM-tarieven;  Vastrecht: streeft HVC naar een substantieel lager bedrag dan het maximaal toegestane tarief;  Als het kan, meer korting. Sinds 2022 werkt HVC met kostprijs+ model. De bovenstaande drie punten hebben in 2023 geleid tot de onderstaande tarieven3: GJ tarieven

Prijs 2022

incl. BTW

Max ACM 2022 € 53,95

Prijs 2023 (< 37 GJ) € 47,38

Prijs 2023 (> 37 GJ) € 75,63

Max ACM 2023 € 90,91

GJ prijs kleinverbruik

€ 39,49

Vaste kosten

Prijs 2022

Prijs 2023

Max. ACM 2023

€ 524,05

€ 603,60

€ 721,22

incl. btw

Kleinverbruik CW4

De grens van 37 GJ is die van het prijsplafond, waarbij de hoeveelheid aardgas (1200 m 3 per jaar, het gemiddeld verbruik per huishouden in Nederland) is omgerekend naar GigaJoules. Omdat de woningen die door HVC zijn aangesloten op warmtenetten gemiddeld genomen beter geïsoleerd zijn en een groter gedeelte appartementen (die relatief klein zijn) bevatten is het gemiddeld gebruik van een HVC klant significant lager. 90% van de klanten van HVC gebruikt minder dan 37 GJ en het gemiddelde gebruik ligt rond de 25 GJ. Onderstaande tabellen geven weer hoe het vastrecht van HVC zich in 2022 en 2023 heeft verhouden tot de gestelde maxima en de andere grote warmtebedrijven. Wat niet is opgenomen zijn de kleinere warmtentetten die veelal warmtepomp gebaseerd zijn. In praktijk zien we dat uitbaters van dergelijke netten veelal de maxima tarieven van de ACM rekenen. Prijs per GJ incl. BTW MAX ACM Vattenfall HVC SVP Ennatuurlijk Eneco

2022

2023

€ 53,95 € 39,41 € 39,49 € 36,22 € 42,92 € 43,76

€ 90,91 € 76,45 € 75,63 € 65,21 € 78,24 € 90,91

t.o.v. ACM 2023 -16% -17% -28% -14% 0%

Vastrecht incl. BTW MAX ACM Vattenfall HVC SVP Ennatuurlijk Eneco

2022

2023

€ 653,22 € 527,67 € 524,05 € 591,21 € 563,68 € 555,91

€ 721,22 € 599,98 € 603,60 € 591,54 € 621,01 € 630,22

t.o.v. ACM 2023 -17% -16% -18% -14% -13%

Ondanks dat warmtenetten van HVC slechts zeer beperkt gas gebruiken (zien 6. Bronnenstrategie) stijgen de kosten van warmtelevering. Niet in dezelfde mate als de gasprijs, maar toch significant. Dat kan leiden tot onbegrip. Kosten stijgen door onder meer de onderstaande onderliggende factoren:  SDE-subsidie is gerelateerd aan de gasprijs. Deze daalt bij stijgende gasprijs voor onze duurzame bronnen (geothermie, slibverbrandingsinstallatie, TEO)  Elektriciteitskosten stijgen en dit zorgt op verschillende vlakken voor hogere kosten, bijvoorbeeld de kosten voor pompenergie maar ook voor elektriciteit voor warmtepompen bij WKO-systemen of Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) 3 KV staat hier voor Klein Verbruik. Alle aansluitingen in Klapwijk vallen onder deze definitie.

Inzet PAW in Klapwijk.

15

 Inkoopcontracten van warmtebedrijven zijn vaak gekoppeld aan de gasprijs  Hogere inkoopkosten van gas voor piek en back-up centrales  Bij elektriciteit- en afvalcentrales kan door warmtelevering minder elektriciteit geproduceerd worden, als elektriciteitsprijzen stijgen gaat de kostprijs van deze warmte omhoog Energiecoaches Omdat de hogere energieprijzen ook warmteklanten raken probeert HVC met onder andere energiecoaches haar klanten te ondersteunen de energierekening beheersbaar te houden. Momenteel zijn drie energiecoaches in dienst die warmteklanten bezoeken die achterlopen op hun jaarnota. Daarnaast ontvangen klanten met een slimme meter een maandelijks energierapport, een uitgebreid overzicht met inzichten en “alarmbellen” voor wanneer het termijnbedrag niet aansluit bij het verbruik. Tenslotte heeft HVC proactief telefonisch contact met bewoners die hun eerste betaling missen, en indien gewenst stuurt HVC de eerdere genomen energiecoach langs.

Inzet PAW in Klapwijk.

16

5 Kosten achter de voordeur Een warmtenetaansluiting op zichzelf is niet alles wat men nodig heeft om een huis te verwarmen middels een warmtenet. Gelijk een warmtepomp moet er bijvoorbeeld ook een aansluiting gemaakt worden met het afgiftesysteem (de radiatoren en/of de vloerverwarming) en moet er wanneer dat nog niet het geval is overgestapt worden op elektrisch koken. Nederlandse warmtebedrijven, leggen de demarcatie van hun aanbod na de afleverset4. Tot daar reiken de kosten voor aansluiting, de BAK. De inpandige maatregelen die nodig zijn, zijn de verantwoordelijkheid van de gebouweigenaar. Voor huurders worden deze werkzaamheden geregeld door de woningcorporatie, maar particulieren zijn hier zelf verantwoordelijk voor. Deze verantwoordelijkheid geeft huiseigenaren/bewoners ook de vrijheid om de inpandige aanpassingen naar eigen inzicht te doen. Keuzes die gemaakt kunnen worden zijn o.a. een luxere keuken, betere isolatie dan strikt nodig of het combineren met andere maatregelen die niet direct gerelateerd zijn aan de stap naar gasloos (e.g. zonnepanelen of een uitbouw). Om de eigenaren van de woningen te ontzorgen hebben HVC en de gemeente Pijnacker-Nootdorp een partner geselecteerd die parallel aan het aanbod van het warmtenet een aanbod doet voor de inpandige aanpassingen.

Dit aanbod is niet verplicht, een eigenaar/bewoner kan altijd zelf naast de warmteaansluiting zelf de inpandige werkzaamheden naar eigen inzicht organiseren. In dit hoofdstuk geven we achtereenvolgens inzicht wat de werkzaamheden en hoe en voor wat een partner is geselecteerd voor de inpandige werkzaamheden.

5.1 Werkzaamheden achter de voordeur Particuliere eigenaar-bewoners zijn zelf opdrachtgever voor alle werkzaamheden die nodig zijn om over te stappen van aardgas naar aardgasvrij. Hier ligt direct een spanningsveld, want het overzetten van uw woning op een warmtenet gebeurt waarschijnlijk niet vaker dan één maal in een wooncarrière. Een bewoner heeft er hoogstwaarschijnlijk geen ervaring mee. Particuliere bewoners hebben veelal geen (compleet) beeld van de werkzaamheden die nodig zijn, buiten de woning en in de woning. Mede om deze reden voelt HVC samen met de gemeente Pijnacker-Nootdorp een grote verantwoordelijkheid om bewoners goed te begeleiden in de stappen naar de keuze voor een overstap op het lokale warmtenet. Hieronder lichten we toe welke werkzaamheden in de woning minimaal te verwachten zijn in Klapwijk.

5.1.1 Type werkzaamheden Om de stap naar aardgasvrij te maken moeten meerdere stappen worden doorlopen. Op hoofdlijnen zijn de eerste vier stappen in onderstaande opsomming en afbeelding gelijk voor de verschillende mogelijkheden om van het aardgas af te gaan (Midden temperatuur warmtenetten, lage temperatuur warmtenetten, bronnetten, warmtepompen). De intensiteit kan wel verschillen, bij een beoogd midden temperatuur warmtenet zoals in Klapwijk zullen de benodigde aanpassingen aan de radiatoren en/of isolatie beperkter zijn dan bij lage temperatuur of warmtepompen. Onderstaande overzicht geeft aan wat er onder valt: 1. Aanpassingen radiatoren en isolatie: Zorg dragen dat de woning met een temperatuur van 70 graden verwarmd kan worden. Uit woningopnames en eigen onderzoek van bewoners 4 Verantwoordelijkheid nemen over de afleverset is wettelijk verplicht

Inzet PAW in Klapwijk.

17

belangenvereniging Warm Klapwijk (het lager zetten van de aanlevertemperatuur van de CV ketel) is gebleken dat (veel van) de woningen in Klapwijk reeds geschikt zijn voor 70 graden. 2. Elektrisch koken: wanneer nog niet elektrisch gekookt wordt moet worden overgestapt op elektrisch koken. Dit is enerzijds een vereiste voor het aanvragen (door de gebouweigenaar) van de ISDE, en anderzijds financieel zeer wenselijk omdat anders voor enkel het koken op gas het vastrecht voor het gasnet betaald moet worden. Uit eerdere inventarisaties lijkt dat ongeveer 50% van de woningen in Klapwijk reeds elektrisch kookt (al is nog niet duidelijk hoe representatief de steekproef is). 3. Aanpassingen leidingwerk en CV installatie: Het inpandige leidingwerk zal aangesloten moeten worden op de afleverset. Afhankelijk van de locatie van de afleverset ten opzichte van de CV-ketel kunnen deze kosten hoger of lager uitvallen. Wat men wil voorkomen is dat leidingen van het warmtenet door het huis lopen (in verband met risico, verantwoordelijkheid en hogere kosten van deze leidingen ten opzichte van regulier inpandig leidingwerk. 4. Verwijderen gasaansluiting en de CV ketel: Ten alle tijden zal de CV ketel verwijderd moeten worden en zal de afsluiting van het gasnet bij de netbeheerder geregeld moeten worden.

Naast deze vier inpandige werkzaamheden zijn er ook werkzaamheden die in en om het huis plaatsvinden dan 5. Graafwerk voor de deur: de leidingen van het secundaire warmtenet in de staat naar de woning brengen. 6. Plaatsing van de warmte-unit (afleverset): het installeren van de afleverset. 7. Aanleg tuin/pad: het terug aanleggen van de tuin in oorspronkelijke staat.

Inzet PAW in Klapwijk.

18

5.1.2 Verantwoordelijkheid en opdrachtgeverschap Zoals in de inleiding geschetst voelen de gemeente Pijnacker-Nootdorp en HVC de verantwoordelijkheid om particuliere bewoners te begeleiden in de keuze, de realisatie van de aansluiting, en de levering van warmte. Doel is om een comfortabele woning op te leveren. Om dit mogelijk te maken zijn in de voorbereiding en in de uitvoering van de aansluiting verschillende technische disciplines nodig, elke discipline is in onze warmteprojecten belegd bij de partij die hier de meeste ervaring in heeft (zie ook hoofdstuk 5 Keuzeproces en aanbod particulieren). Bewoners zijn vrij van het aanbod van de vaste achter-de-meter-partner voor Klapwijk gebruik te maken, het staat hen vrij de inpandige maatregelen zelf op een andere manier te regelen. Een particuliere bewoner geeft opdracht voor het volgende:  Voor de plaatsing van een afleverset van HVC in de meterkast, of wanneer dit niet mogelijk is, op een door HVC veilig geachte ruimte;  Voor de inpandige maatregelen die minimaal nodig zijn om een comfortabel verwarmde woning te realiseren;  Voor de inpandige maatregelen die minimaal nodig zijn om van aardgas over te stappen naar een warmteaansluiting.  Het aanvragen van ISDE+  Het aanvragen/regelen van financiering

5.1.3 Kostenindicatie In opdracht van de gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft onafhankelijk adviesbureau Susteen 13 woningscans in Klapwijk uitgevoerd. Hieruit, en uit ervaringscijfers van HVC blijkt dat de range waaraan wij nu denken voor de inpandige maatregelen zeer sterk uiteen loopt per woning. Een bewoner die bijvoorbeeld al elektrisch kookt en daardoor al een verzwaarde groepenkast heeft, zal goedkoper uit zijn dan een bewoner bij wie deze overstap tegelijk komt met de aansluiting op het warmtenet. De komende weken worden nog 20 woningopnames uitgevoerd door HVC en achter-de-meter-partner (zie hoofdstuk 4.2 Achter-de-meter partner) Toekomst Techniek, waarna de definitieve ‘menukaart’ voor kosten van inpandige maatregelen wordt opgesteld. Deze menukaart wordt naar verwachting begin april verspreid in de wijk, en toegelicht in een wijk brede bijeenkomst en de daarop volgende keukentafelgesprekken.

5.2 Achter-de-meter partner Zoals eerder benoemt voert HVC geen werkzaamheden in de woning uit, dit is het eigendom van de particulier en ligt buiten onze expertisegebieden. Daarom is er voor dit project voor gekozen een vaste achter-de-meter-partner aan te trekken. Deze term is de term die gebruikt is in de aanbesteding voor een partij die parallel met het aanbod van het warmtenet een aanbod voor de inpandige werkzaamheden in Klapwijk doen. Op 3 februari jl. is Toekomst Techniek geselecteerd als partner voor inpandige maatregelen voor de bewoners van Klapwijk. In dit hoofdstuk wordt omschreven hoe de selectie van deze partij is gegaan in samenwerking met de gemeente Pijnacker-Nootdorp en bewoners belangenvereniging Warm Klapwijk.

Inzet PAW in Klapwijk.

19

5.2.1 Selectie HVC heeft begin december ’22 een marktuitvraag gedaan voor partijen die een aanbod willen en kunnen ontwikkelen voor inpandige werkzaamheden aan bestaande woningen die aangesloten worden op een collectief warmtenet. Hiermee coördineert HVC het opdrachtgeverschap en de financiële stromen richting deze partij voor haar rekening, waar dit opdrachtgeverschap in andere gemeentelijke wijkaanpakken soms ook bij de gemeente zelf ligt. De uitvraag en kwalitatieve vragen die inschrijvers moesten beantwoorden zijn opgesteld met waardevolle inbreng van bewonersbelangenvereniging Warm Klapwijk (BWK). In verschillende feedback-rondes is zo de uiteindelijke aanvraag opgesteld, op basis van de kwalitatieve en kwantitatieve eisen van HVC, gemeente, en bewonersbelangenvereniging. Drie partijen hebben zich aangemeld voor de projectpresentatie en rondgang door de wijk, op uitnodiging van HVC en gemeente. Vervolgens hebben twee partijen besloten een aanbod te formuleren. Dit aanbod is zowel geëvalueerd en gewogen door HVC, gemeente, en BWK. Vervolgens zijn gezamenlijk verdiepende vragen aan de inschrijvers opgesteld en bij de verificatiegesprekken was ook de gemeente aanwezig. De selectie heeft geresulteerd in een unaniem besluit om Toekomst Techniek te selecteren als partner die het bewonersaanbod, en de menukaart, gaat samenstellen voor Klapwijk.

5.2.2 Uitvoering In de uiteindelijke uitvoering zullen alle activiteiten door alle verschillende partijen, inclusief de activiteiten van klimaatbestendig Klapwijk, op elkaar afgestemd worden. Onder voorbehoud van toekenning van de PAW voor fase A van de aanleg van het warmtenet zal onderstaande planning gehanteerd worden.

Let op: de onderdelen in bovenstaande planning zijn vanaf 2024 nog indicatief en afhankelijk van tracéplanning en uitvoering. De komende maanden gaan we bewoners in het eerste ‘cluster’ A in Klapwijk een aanbod doen voor het overstappen van aardgas naar collectieve warmte. Bovenstaande planning beslaat de campagne voor het betrekken van bewoners in cluster A, met als doel een zo groot mogelijk percentage (maar minimaal 50%) te interesseren voor een warmteaansluiting. In bovenstaand overzicht is nadrukkelijk nog geen detailplanning verwerkt voor de aanleg van het hoofdnet. In oktober 2023 zullen wij met de gemeente Pijnacker-Nootdorp en alle betrokken partners evalueren of dit aantal is gehaald en hoe de campagne verlopen is. Ook besluiten we op dat moment of direct de campagne voor de bewoners in opeenvolgende clusters in de wijk in gang wordt gezet.

Inzet PAW in Klapwijk.

20

In de planning is bijzondere aandacht voor de betrokkenheid van Bewonersbelangenvereniging Warm Klapwijk op het geformuleerde aanbod – de menukaart voor het bewonersaanbod. Ook zullen we voor deze feedback actief bewoners betrekken uit fase A die wellicht geen lid zijn van de belangenvereniging.

Inzet PAW in Klapwijk.

21

6 Keuzeproces en aanbod particulieren De wijkaanpak, het warmtenet en de inpandige aanpassingen zijn allemaal onderdelen van het keuzeproces dat een bewoner doormaakt. Dit hoofdstuk beschrijft enerzijds wat het aanbod is en hoe een particulier dit proces doormaakt. Tenslotte wordt gekeken wat de verschillende verantwoordelijkheden zijn in dit proces, met name die van de gemeente Pijnacker-Nootdorp en HVC.

6.1 Aanbod In deze paragraaf wordt achtereenvolgens beschreven wat het aanbod is en wat het niet is. Het proces van hoe dit aanbod bij de bewoner komt, en tenslotte wat het alternatief is wanneer men niet ingaat op het aanbod en mogelijk dat later wel wil doen.

6.1.1 Wat is het aanbod? Bewoners in Klapwijk die dat willen kunnen gebruik maken van het volgende aanbod, gefaciliteerd vanuit HVC en de gemeente Pijnacker-Nootdorp:  Vanuit de wijkaanpak (gemeente Pijnacker-Nootdorp, HVC, achter-de-meter-partner)  Een gratis woningopname  Een of meerdere gratis keukentafelgesprekken over het aanbod dat na de woningopname voor hen is samengesteld  Vanuit HVC:  Het aanbod voor een warmteaansluiting (inclusief de aansluitkosten, warmtetarief per GJ, en vastrecht – zie ook toelichting H. 3 – opbouw tarieven)  Vanuit de achter-de-meter-partner  Het aanbod voor de minimale benodigde inpandige werkzaamheden  Het aanbod voor optionele inpandige werkzaamheden (extra radiatoren, luxe uitvoering inductiekookplaat, etc). Er zijn ook een aantal zaken die geen onderdeel zijn van het aanbod, maar waar naar gekeken wordt of de bewoners/gebouweigenaren op een andere manier gefaciliteerd kunnen worden.  ISDE+ aanvraag: het aanvragen van  Warmtefonds/financiering: wanneer de bewoner financiering moet regelen kan er dit mogelijk via het warmtefonds.  Energiecoaches: Naast specifiek warmtenet

6.1.2 Wanneer komt het aanbod? Bewoners in Klapwijk die in het startcluster wonen (fase 3 van Klimaatbestendig Klapwijk) kunnen in april 2023 een uitnodiging verwachten voor een woningopname en eerste keukentafelgesprek. Hierna ontvangen zijn binnen enkele werkdagen een offerte voor de inpandige werkzaamheden, de kosten voor de warmteaansluiting zijn gelijk voor elke woning en worden desgewenst in het keukentafelgesprek ook toegelicht. Onderstaande tabel geeft aan wat de huidige planning is.

Inzet PAW in Klapwijk.

22

Wanneer Tweede/derde week maart Tot derde week maart

Activiteit

Toelichting/inhoud

Voorbereiding campagne Overleg BWK (belangenvereniging Warm Klapwijk, bestuursleden) Schouwen 20 woningen

Afstemmen belangenvereniging Warm Klapwijk. Informeren over de plannen in de wijk. Inventariseren woningen voor de schouw (D2). Inventarissen woningen op menukaart ‘achter de voordeur’ te bepalen.

Eind maart

Nieuwsbrief gemeente (wijkbreed) – alleen over warmtenet

Update vanuit de gemeente + fasering, aankondiging aanbod, uitnodiging start campagne en aanleg 282 woningen, daarnaast informatie voor alle bewoners, aankondiging bijeenkomst 12 april

Begin april

Aanbod bespreken met BWK

De contouren van het aanbod zijn duidelijk en worden toegelicht aan en besproken met bestuurders van Warm Klapwijk

10 mei 2023

Wijkbrede bijeenkomst (in ontmoetingskerk)

Informeren alle bewoners uit de wijk Klapwijk over de plannen voor Klapwijk door gemeente & HVC> Programma: Gemeente: opening wethouder + fasering HVC: aanbod, proces (tijdlijn), aankondiging/voorstelle partners Toekomst Techniek & Campagneteam Gemeente: plan voor de rest van de wijk (als u nu nog niet aan de beurs bent, wat kunt u nu al doen als energiecoach)

10 mei 2023

Campagne website live

Website met informatie over de campagne, het aanbod, de organisatie, mogelijkheid inschrijven woningopname, etc.

10 mei 2023

Start campagne (data onder voorbehoud) Warmtenetkrant (bewaarexemplaar)

Voorwoord door gemeente, introductie alle partners in de wijk, ins outs van het warmtenet, aanbod + campagne, fasering en planning, interviews met wethouder en met bewoners, vergelijk warmtenet met warmtepomp, verwijzen met duurzaam bouwloket.

15, 17 en 22 mei

Informatiebijeenkomst in de wijk voor bewoners fase A

Introductie HVC, ins en outs van het warmtenet, aanbod + campagne, fasering en planning, uitgebreide vragenronde

19 mei

Online informatiebijeenkomst

Introductie HVC, ins en outs van het warmtenet, aanbod + campagne, fasering en planning, uitgebreide vragenronde.

De overige clusters in Klapwijk ontvangen een uitnodiging voor een woningopname en het daarop volgende zodra besloten is wanneer de start van de campagne in deze andere wijkdelen plaatsvindt. Hierover wordt besloten na de afronding en evaluatie van de eerste campagne, in oktober 2023.

6.1.3 Wat als men niet meedoet? Als bewoners besluiten niet in te gaan op het aanbod voor een warmteaansluiting en bijkomende inpandige maatregelen hebben zij de volgende opties:

Inzet PAW in Klapwijk.

23

 Zij wachten, omdat het hun bijvoorbeeld door persoonlijke omstandigheden nu niet uitkomt, en krijgen de gelegenheid alsnog aan te sluiten op een vastgesteld inschrijfmoment in het daarop volgende jaar;  Zij wachten, en besluiten hun woning op een andere manier aardgasvrij te maken;  Zij zien af van warmteaansluiting, en blijven aangesloten op het aardgasnetwerk van Stedin. De kosten die gemoeid zijn met het aanbod zullen per jaar verschillen omdat de prijzen minimaal geïndexeerd zullen worden aan de hand van door de ACM goedgekeurde indexering van aansluitkosten. Ook is de zekerheid van de beschikbaarheid van ISDE subsidie per woning, nu wel zeer hoog maar in latere jaren wellicht niet meer.

Inzet PAW in Klapwijk.

24

7 Bronnenstrategie HVC is als integraal warmtebedrijf verantwoordelijk voor wat men in wet- en regelgeving leveringszekerheid noemt. Dat betekent niet alleen er warmte geleverd moet worden, maar ook de verplichting de duurzaamheid van die warmte aan de wettelijke kaders5 te laten voldoen. Om dit te bewerkstelligen hanteert HVC in elke gemeente waar zij warmtenetten ontwikkelt, beheert en exploiteert een bronnenstrategie. Een bronnenstrategie is een aanpak die er voor moet zorgen dat meerjarig op een zo betaalbare mogelijke manier aan die leveringszekerheid wordt voldaan, en waarin rekening wordt gehouden met toekomstige afhankelijkheden.

7.1 Visie HVC op bronnen De bronnen die invulling geven aan de warmtevraag staan centraal binnen de bronnenstrategie. In deze paragraaf beschrijven we de ontwikkeling van het aanbod van potentiële warmtebronnen, en de voorkeursvolgorde van deze bronnen.

7.1.1 Ontwikkeling van potentiële bronnen Bronnen vallen uiteen in ruwweg twee categorieën, basislast en pieklast. De bron die in de basislast voorziet staat zoveel mogelijk aan, en levert het grootste deel (80%, wordt meer bij beter geïsoleerde woningen) van de warmtevraag. De pieklast is de bron die aangaat wanneer het koud is en veel mensen tegelijkertijd onder de douche staan. In onderstaande grafiek staat het jaarverbruik van een klein warmtenet weergegeven. De lichtrode balkjes geven het warmteverbruik per dag aan, waarvan alles onder de donkerrode lijn wordt ingevuld door de geothermiebron (basislast).

Vanwege de aard van het gebruik zijn basislastbronnen, bronnen die veelal een hoge investering/vaste kosten met zich meebrengen, maar lage variabele/operationele kosten kennen. Geothermie en aquathermie zijn bij uitstek basislastbronnen. De bronnen die men inzet voor de pieklast, en als 5 De Wet Collectieve Warmtevoorziening voorziet in een verduurzamingsplicht die over de jaren wordt

aangescherpt. HVC houdt in haar bron- en netstrategie al rekening met het voldoen aan deze meerjarige verduurzamingsplicht

Inzet PAW in Klapwijk.

25

noodoplossing om bij storingen in te zetten, zijn hier juist het tegenovergestelde van. Zij brengen een kleine investering/vaste lasten met zich mee, maar kennen veelal hoge operationele kosten. Te denken valt aan een (aard)gasketel of een E-boiler. Met dit in het achterhoofd geeft onderstaande afbeelding een overzicht van welke bronnen historisch gezien worden gebruikt in Nederland, welke technieken nu worden opgeschaald en steeds grootschaliger worden toegepast en welke technieken er nu al voorzien worden in de verdere toekomst.

HVC maakt niet van alle bronnen gebruik die genoemd staan in bovenstaande overzicht. Haar oudste en grootste netten, Alkmaar en Dordrecht, worden gevoed uit de verbanding van reststromen. Beiden kennen overcapaciteit en hebben daardoor geen pieklast nodig. De achtervang voor storingen is in Alkmaar een gasketel en in Dordrecht een E-Boiler. In het Westland is HVC in samenwerking met de glastuinbouwsector en Capturam bezig met het grootschalig ontwikkelen van geothermie en de bijbehorende infrastructuur, hierop zijn reeds enkele woonwijken aangesloten en de ambitie is om dit ook te laten groeien. Tenslotte is HVC bezig met de ontwikkeling van meerdere nieuwe netten in gemeente waar geen glastuinbouw of bestaande warmteinfrastructuur aanwezig is. De beoogde bron hier is altijd of geothermie of aquathermie (TEO/TEA) maar vooralsnog draaien deze zeer kleine netten nog op tijdelijke gascentrales.

7.1.2 Voorkeursvolgorde HVC HVC streeft er naar om de basislast in te vullen op een dusdanige manier dat de optimale balans tussen duurzaamheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid wordt gevonden. Hoe zich dat precies vertaalt is vanzelfsprekend afhankelijk van de lokale omstandigheden waarin de bronnen en de bijbehorende netten ontwikkeld moeten worden. Dat gezegd hebbende is de 1. Geothermie: Meest duurzame en omgevingsonafhankelijke bron 2. Aquathermie: Meest toepasbare bron, maar zeer afhankelijk van elektriciteit a. TEA: Beter energetisch rendement, en indien mogelijk goedkoper inpasbaar dan TEO b. TEO: Op meer plekken inzetbaar want niet afhankelijk van afvalwater/RWZI’s 3. Reststromen (e.g. slib): zeer toepasbaar, maar beperkt beschikbaar Verwerking van afvalstromen zoals in Alkmaar en Dordrecht is hierin nadrukkelijk niet meegenomen. HVC streeft er naar zo veel mogelijk afval te beperken en zo veel mogelijk te recyclen. Vandaar dat de

Inzet PAW in Klapwijk.

26

Afval Verbrandingsinstallaties (AVI’s) versneld zijn afgeschreven, en er zijn geen ambities om nieuwe installaties elders te realiseren.

7.1.3 Hulpwarmtecentrale Ondanks dat er nog geen ultieme zekerheid is over welke geothermiebron aangesloten zal worden op het aan te leggen warmtenet in Klapwijk zijn er dermate veel activiteiten dat HVC de juridische verplichtingen (en financiële noodzaak, immers, op tijdelijke levering met gasgestookte warmte wordt verlies gemaakt) op zich durft te nemen. Deze tijdelijke en permanente hulp warmtebron voor de wijk Klapwijk zijn beoogd aan de Hoogseweg in Pijnacker. Het warmtenet ontwerp zal ook ontworpen worden vanuit dit uitgangspunt. Het proces voor bestemmingswijziging zal (nog) doorlopen moeten worden. Onderstaande illustratie geeft een voorbeeldontwerp van een hulp warmte centrale.

Inzet PAW in Klapwijk.

27

7.2 Beoogde bronnenstrategie Pijnacker-Nootdorp Gezien de grote potentie voor geothermie, en de nabijheid van een glastuinbouwgebied dat bezig is met de ontwikkeling daarvan, lijkt dit de meest geschikte optie. Onderstaande plattegrond geeft een overzicht van de verschillende activiteiten die plaatsvinden in het Oostland.

Momenteel heeft HVC nog geen rol in daadwerkelijke geothermieontwikkeling in het Oostland. Samen met de gemeente wordt verkend welke rol dit gespeeld kan worden. Dit kan zijn als afnemer, maar ook als ontwikkelaar. Er worden zowel gesprekken gevoerd met individuele initiatieven alsmede het de regionale samenwerking WTO die namens de gemeente de mogelijkheden van een regionaal warmtenet verkent. Een andere optie die bestaat is het aansluiten op WarmtelinQ, de grootschalige warmteinfrastructuur die nu door de gasunie wordt gerealiseerd op Zuid-Holland. Bij verdere doorgroei van het warmtenet is aansluiten op deze infrastructuur sowieso wenselijk, maar bij vertraging van de ontwikkeling van geothermie in het Oostland zou dit ook een oplossing kunnen zijn. Ondanks dat er nog geen ultieme zekerheid is over welke geothermiebron aangesloten zal worden op het aan te leggen warmtenet in Klapwijk zijn er dermate veel activiteiten dat HVC de juridische verplichtingen (en financiële noodzaak, immers, op tijdelijke levering met gasgestookte warmte wordt verlies gemaakt) op zich durft te nemen.

Inzet PAW in Klapwijk.

28

Bijlage A - HVC op second-opinion business case door Fakton De Gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft als aanvulling een expert, Fakton, in de arm genomen om businesscase te toetsen. HVC ziet de rapportage van Fakton als een gedegen rapport en de casus warmtenet Klapwijk is op een hoog detailniveau doorgrond. Daarbij is HVC verheugd dat het rapport van Fakton de transparantie en de gedegenheid van de businesscase Klapwijk onderschrijft. Tegelijkertijd bestaat de zorg dat deze rapportage onvoldoende recht doet aan de risico’s die HVC in het collectieve duurzame warmtenet neemt voor deze wijk, nu en in de toekomst. Zij concluderen dat de businesscase voor Klapwijk, opgesteld door HVC, op hoofdlijnen marktconform is met enkele bespreekpunten. In deze bijlage zullen de bespreekpunten inhoudelijk worden behandeld. 1. Investeringskosten voor het leidingwerk liggen aan de bovenkant van de bandbreedte. Fakton geeft in de rapportage aan dat de gehanteerde investeringskosten per meter leidingtracé voor fase F boven marktconform wordt geacht en voor fase A tot E aan de bovenkant van de bandbreedte. HVC herkent zich niet in de door Fakton geschetste benchmark van de kosten van het secundaire net.

Benchmarks zijn gebaseerd op de historie, en in Nederland is er nog slechts minimaal ervaring met het aansluiten van bestaande individueel verketelde laagbouw in gemeenten waar bij aanvang nog geen warmtenet aanwezig is. Daar waar ervaring is op dit vlak kan verondersteld worden dat dit relatief laag hangend fruit betreft en relatief kleine aantallen. De huidige recente ervaringen van HVC in vergelijkbare wijken met 100% grondgebonden woningen rechtvaardigen hogere kengetallen. De huidige kentallen van HVC zijn gebaseerd op recente HVC projecten in Gorinchem, Sliedrecht en Heerhugowaard. Deze liggen gemiddeld rond de 1.000,- en 1.300, euro per strekkende meter (exclusief incidentele tegenvallers zoals e.g. grondvervuiling) . Voor fase F liggen de ramingen in lijn met deze kentallen, omdat hier geen synergie gevonden meer kan worden, omdat de werkzaamheden hier reeks zijn uitgevoerd. Voor de andere fases geldt dat dit wel kan worden gerealiseerd, en is HVC bereid het risico van lagere kengetallen te nemen. Omdat onder andere de investeringskosten voor het leidingwerk gesubsidieerd worden vanuit de PAW heeft dit geen directe impact op het warmteaanbod. 2. Inkoopkosten aardgas en elektriciteit zijn boven marktconform. Fakton geeft aan dat er gerekend wordt in het basisscenario met €0,98 per kuub gas en €250 per MWh voor de inkoop van aardgas en elektriciteit.