Bijlage 2 - Evaluatie raadsakkoord 2022-2026 op vorm.pdf

Evaluatie Raadsakkoord 2022-2026 Imke Kruitwagen

Evaluatie raadsakkoord 2022-2026 op vorm Inleiding De gemeenteraad en het college van B&W van de gemeente Pijnacker-Nootdorp werken voor de derde keer op rij samen vanuit een breed gedragen raadsakkoord – ondertekend door negen van de tien fracties - met bijbehorende uitvoeringsagenda. Het raadsakkoord 2022-2026 ‘Bouwen aan de toekomst’ beschrijft de ambities binnen het ruimtelijk en sociaal domein, en formuleert opdrachten aan het college. Die opdrachten zijn in de Uitvoeringsagenda 2022-2026 uitgewerkt in concrete doelstellingen en acties. De raadsperiode is nu halverwege en het is tijd om de balans op te maken. Het doel van dit onderzoek is om het raadsakkoord 2022-2026 te evalueren op bruikbaarheid voor de gemeenteraad. Er is onderzocht: -

of en in welke mate raadsleden het raadsakkoord en de uitvoeringsagenda gebruiken bij hun werk voor de raad;

-

in hoeverre raadsleden zich gebonden voelen aan het raadsakkoord;

-

of en hoe het raadsakkoord invloed heeft op de cultuur binnen de gemeenteraad;

-

of en hoe het raadsakkoord invloed heeft op de kwaliteit van het bestuur.

Aan de hand van de evaluatie heb ik een aantal aanbevelingen geformuleerd.

Uitvoering Alle fracties van de gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp, de burgemeester, en de griffier zijn geïnterviewd. Een volledige lijst van gespreksonderwerpen en vragen is te vinden als bijlage 1 bij dit onderzoek. Op basis van de interviews is dit rapport tot stand gekomen.

Evaluatie Raadsakkoord als vorm Het raadsakkoord 2022-2026 is een akkoord op hoofdlijnen. Dit betekent dat er alleen globale plannen in staan. Zoals een raadslid het verwoordde: “het is moeilijk om tegen dit raadsakkoord te zijn.” Raadsleden verschillen in hun enthousiasme over het raadsakkoord 2022-2026. “De glans is er deze periode wel vanaf,” vinden sommige raadsleden, maar anderen zijn juist heel positief: “dit is hoe democratie bedoeld is! Dualiteit in optima forma.” Het valt op dat vooral de kleinere fracties positief zijn over het raadsakkoord. Dit is goed te verklaren doordat zij – ervan uitgaande dat zij geen wethouder leveren - dankzij het raadsakkoord meer invloed hebben dan zij bij een coalitieakkoord zouden hebben. Grotere fracties noemen als nadeel van het raadsakkoord dat het lastig is om zichzelf te profileren met bijvoorbeeld een aangenomen motie

of voorstel: “dat doe je niet echt nu.” Een raadsakkoord zou profileren niet in de weg hoeven staan, maar door het gevoel van ‘we doen het samen’ wordt het door de meeste partijen toch als lastig ervaren om zichzelf te promoten. Een ander nadeel dat één fractie benoemde is dat het raadsakkoord politiek bedrijven - zoals deze fractie politiek wil bedrijven - in de weg staat: “bij een raadsakkoord waar alles per voorstel wordt bekeken kun je alleen per geval compromissen sluiten, niet op de lange termijn, en dat is wel wat ik zou willen.” Grotere fracties die ook een wethouder hebben geleverd noemen als nadeel dat zij hun doelen sneller zouden bereiken met een coalitieakkoord. Dan is er meer zekerheid dat hun voorstellen die voortvloeien uit hun verkiezingsprogramma door de raad komen.

Gebruik Alle fracties gebruiken het raadsakkoord bij hun werk voor de raad. Enerzijds wordt het raadsakkoord gebruikt om een voorstel extra kracht bij te zetten (“zoals we ook in het raadsakkoord hebben afgesproken”), anderzijds om het college te controleren: is dit voorstel in lijn met het raadsakkoord?

Binding met raadsakkoord Binnen de fracties die het raadsakkoord hebben ondertekend wordt verschillend gedacht over hoe bindend het raadsakkoord is. Een voorbeeld hiervan is de doelstelling in het raadsakkoord om meer woningen te bouwen. Voor sommige fracties betekent dit dat je altijd vóór een plan over het bouwen van nieuwe woningen stemt. Andere fracties vinden dat dit niet hoeft en dat het juist de bedoeling en de kracht van het raadsakkoord is dat elk voorstel individueel beoordeeld wordt. Zij beargumenteren dat de kwaliteit van de raadsvoorstellen beter wordt als het college er niet vanuit gaat dat een voorstel het hoe dan ook haalt, alleen omdat het in het raadsakkoord staat. De verschillende attitudes tegenover het raadsakkoord zorgen soms voor wrevel binnen de gemeenteraad Een aanbeveling is dan ook om de fracties een keer in gesprek te laten gaan over de wijze waarop ze zich gebonden voelen aan het raadsakkoord.

Sfeer in de raad Fracties ervaren de sfeer in de raad als goed en harmonieus. Sommigen vinden dat er weinig politiek debat is en dat het wel wat steviger mag, maar anderen ervaren de debatcultuur juist als prettig en veilig. Een paar fracties hebben de behoefte aan een verbindingsoverleg tussen de fracties, maar anderen juist niet: die willen graag hun eigen koers bewaken. Ook zei een raadslid: “ik ben benieuwd hoe het zal gaan tijdens de bezuinigingen; dan zal er leiderschap nodig zijn vanuit de raad.” Daarnaast kijken fracties met een wethouder in het college verschillend aan tegenover het wel of niet steunen van voorstellen van hun eigen wethouder. Voor sommige partijen is het belangrijk om voorstellen van de eigen wethouder hoe dan ook te steunen; voor andere partijen is dit niet zo zwart wit: “juist niet, dualisme houdt in dat we als fractie onze eigen koers mogen bepalen.”

Verhouding raad en college Over het algemeen is de verhouding tussen raad en college goed. De raad krijgt veel informatie vanuit het college, soms is het detailniveau vrij hoog, maar over het algemeen wordt de informatievoorziening als goed ervaren. Fracties verschillen in hun opvatting van hoe het dualisme zou moeten werken: bij sommige fracties zit de wethouder bij de fractievergaderingen, terwijl andere fracties dit als ongepast ervaren. Een aantal fracties benoemt dat het college soms iets teveel haar eigen gang gaat.

Kwaliteit bestuur Fracties kijken verschillend aan tegen de invloed van het raadsakkoord op de kwaliteit van het bestuur. Sommige fracties merken op dat een raadsakkoord betekent dat het college harder moet werken: wethouders zijn nooit zeker van een meerderheid voor hun voorstel, dus de kwaliteit van raadsvoorstellen moet goed zijn en is ook goed. Een andere fractie is van mening dat de kwaliteit van de raadsvoorstellen beter kan. Er wordt ook genoemd dat – juist omdat elk voorstel op zijn merites beoordeeld wordt – de voorstellen soms focus en lange termijnvisie missen.

Aanbevelingen -

Een verbindingsoverleg tussen de fracties zou een goed hulpmiddel kunnen zijn om als raad initiatief te nemen bij een groot onderwerp als de bezuinigingen.

-

In gesprek gaan over de wijze waarop de verschillende fracties zich gebonden voelen aan het raadsakkoord. Fracties hoeven er niet hetzelfde in te staan, maar het zou onderlinge irritaties kunnen voorkomen als van te voren helder is hoe ze erover denken.

Bijlage 1: gespreksonderwerpen en vragen Maatschappij → raadsakkoord (& raadakkoord → maatschappij) 1. Heb je het idee dat het raadsakkoord 2022-2026 de belangen vanuit de inwoners van Pijnacker-Nootdorp goed behartigt/het beoogde effect heeft? 2. Toen je hier begon, wat was je doel/ wat wilde je bereiken en hoe staat dat in het raadsakkoord 2022-2026? 3. Helpt het raadsakkoord je in je rol als volksvertegenwoordiger? 4. Zijn er onderwerpen waarvan je weet dat ze leven onder inwoners, maar die niet genoemd worden in het raadsakkoord? a. Nog iets toevoegen voor de komende twee jaar? Raadsakkoord als instrument 5. Hoe ervaren jullie het werken met het raadsakkoord 2022-2026? a. Op welke manier gebruiken jullie het raadsakkoord 2022-2026 bij jullie werk voor de raad? 6. Wat zou de focus moeten krijgen de komende twee jaar? Zijn er punten uit het raadsakkoord onderbelicht gebleven/niet uitgevoerd (en is dat erg)? 7. In hoeverre voel je je gebonden aan het raadsakkoord? 8. Raadsakkoord concreet genoeg? 9. Hoe werken jullie als fracties samen? Overleg etc, wie is er aan zet? Vorige periode ‘verbindingsoverleg’ – hoe is dat nu? 10. (griffier) heb je het idee dat het raadsakkoord aanknopingspunten biedt voor de raad om bij te kunnen sturen? 11. (griffier) gebruik je het raadsakkoord bij het advies geven aan de raad? Op welke manier? 12.

(griffier, raadsakkoord algemeen) eerder was je griffier bij een gemeenteraad met een coalitieakkoord. Hoe anders is dit? 13. (griffier) verbindingsoverleg, initiatief. Helpt het raadsakkoord voor jou om de raad in positie te krijgen? Raadsakkoord → uitvoeringsagenda 14. Van raadsakkoord naar uitvoeringsagenda: a. (gemeenteraad) Is de uitvoeringsagenda een goede reflectie van het raadsakkoord? Op welke programma’s wel en welke niet? b. (college) Was het raadsakkoord duidelijk genoeg om de uitvoeringsagenda op te kunnen stellen? Op welke programma’s wel en welke niet? Miste je iets? 15. (college) in hoeverre voel je je gebonden aan het raadsakkoord? 16. Het raadsakkoord kent geen begroting;

a. (college) hoe gaat het college daarmee om? Zou het college meer sturing vanuit de gemeenteraad willen op het gebied van financiën? b. (gemeenteraad) is de gemeenteraad tevreden met hoe het college de begroting heeft opgesteld? Heb je voldoende sturing op financiën? 17. Als het college afwijkt van gemaakte afspraken, wordt de gemeenteraad dan geïnformeerd? Of om toestemming gevraagd? 18. Hoe werkt het stellen van prioriteiten? Is het de gemeenteraad, of het college die het initiatief neemt, of allebei? Wie beslist dat iets wel of niet gebeurt? a. Bezuinigingen: wie neemt het initiatief? Wie maakt de keuzes? (evt: spelregel in raadsakkoord hierover) 19. (gemeenteraad) Biedt de uitvoeringsagenda voldoende handvaten om de effectiviteit van het beleid te toetsen? Met andere woorden, kan je het beleid toetsen aan de uitvoeringsagenda? (geld over uit begroting bijvoorbeeld) Is de uitvoeringsagenda concreet genoeg?