bijlage 2 - Concept-basisdocument Regiovisie Jeugdhulp Haaglanden 2021-2026
Tekst van het document
De toekomst is nu! Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021-2026
Basisdocument Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden
Voorwoord Gezinnen en jongeren, hún kansen en hún mogelijkheden: daar werken wij voor. Door de veelheid aan documenten en gesprekken over beleid, organisatie en geld sneeuwt dat besef soms onder. Dat is ook het risico met een document als dit. Bij alle ambities, vraagt ‘het hoe en wanneer’ nu eenmaal soms veel woorden, zeker als je nog niet op alle vragen antwoord hebt en er nog ruimte nodig is voor verbeteren en ontdekken. De vraag naar jeugdzorg leek de afgelopen jaren haast oneindig. Een bijna onwerkelijk gegeven, wanneer afgezet tegen de uitkomsten van onderzoeken naar ons welbevinden en welvaartsniveau. Tegelijkertijd kennen we ook de schrijnende voorbeelden van armoede en grote kwetsbaarheden bij gezinnen en jongeren. Daar ligt voor ons de komende jaren de uitdaging: het onderscheiden van alledaagse problemen en tegenvallers die best groot kunnen voelen, en de situaties waarin gezinnen en kinderen in veel kwetsbaardere situaties verkeren dan hun draagvermogen aankan. Dit onderscheid maken is een delicaat, maar onvermijdelijk vraagstuk als we de zorg betaalbaar willen houden. We vinden het belangrijk hier samen met gezinnen en jongeren en in partnerschap met alle betrokken partijen, aan te werken.
De Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden markeert een volgende fase in de transformatie van de jeugdzorg. De afgelopen jaren is keihard gewerkt om de jeugdzorg na de transitie op een goede manier op te nemen in het sociaal domein van gemeenten. Dat ging met vallen en opstaan, met successen en met zorgen. De regiovisie geeft ons de komende jaren houvast bij de koersbepaling. Tegelijkertijd is het geen keurslijf dat bewegen en aanpassen onmogelijk maakt. Het sociaal domein is volop in beweging, waardoor flexibiliteit nodig blijft om te reageren op nieuwe vraagstukken en ontwikkelingen. Maar de hoofdlijnen staan: niet zonder de stem van ouders en jongeren, maatwerk, integraal, nabij en betaalbaar. Haaglanden omvat voornamelijk grote en middelgrote gemeenten. Dat maakt ons een heel krachtig netwerk om een passend zorglandschap te organiseren. Daarbij heeft elk van de gemeenten de overtuiging dat de hulp het meest effectief is in en met het gezin, met betrokkenheid van de school en de voorzieningen in de wijk. Het regionale samenwerken vullen we zodanig in dat dit het jeugdbeleid in de individuele gemeenten versterkt. Wethouder Kavita Parbhudayal, namens de portefeuillehouders Jeugd van de H10-gemeenten
De afgelopen periode heeft een intensieve gespreksronde plaatsgevonden met vele direct en indirect betrokkenen. Het was mooi om te zien dat, ondanks alle beperkingen tijdens de coronacrisis, de betrokkenheid groot bleef. Mede dankzij alle input tijdens deze sessies, heeft de Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden die nu voor u ligt, tot stand kunnen komen.
Basisdocument 2
“De jeugd is de wervelwind van het leven.”
‘’Alleen ga je sneller, samen kom je verder!’’ Wethouder Inge Zweerts de Jong, Wassenaar Wethouder Kavita Parbhudayal, Den Haag
Wethouder Paul de Bruijn, Voorschoten
Wethouder Juliëtte Bouw, Leidschendam-Voorburg
Wethouder Piet Vreugdenhil, Westland
Wethouder Jakobien Groeneveld, Zoetermeer
Wethouder Marieke van Bijnen, Pijnacker-Nootdorp
Wethouder Larissa Bentvelzen, Rijswijk
Wethouder Frank ten Have, Midden-Delfland
Wethouder Lennart Harpe, Delft
“Alle kinderen groeien gezond en gelukkig op.” “Jeugd voelt verder dan ervaring ziet.” Basisdocument 3
Inhoudsopgave Voorwoord2
Deel B33
Inleiding5
5. Samen leren en het versterken van vakmanschap
34
5.1 Wat willen wij bereiken?
34
1. Jeugdzorg in de regio Haaglanden: waar staan we nu?
8
5.2 Wat doen we al en willen we versterken?
34
1.1 Fundament op lokaal niveau
8
5.3 Wat gaan we uitbreiden?
36
1.2 Ontwikkeling beroep op jeugdzorg
10
1.3 Jeugdhulp in het onderwijs
12
6. Sturingsinstrumenten
38
6.1 Wet- en regelgeving
38
6.2 Inkoop en bekostiging
38
1.4 Jeugdstelsel onder druk en onzekerheid over gevolgen coronacrisis
13
6.3 Contractmanagement
39
Deel A14
6.4 Communicatie
39
2. Jeugdzorg in de regio Haaglanden: waar willen we naartoe?
15
6.5 Regionale samenwerking en governance
39
2.1 Onze visie: waar doen we het voor?
15
6.6 Monitoren en informatievoorziening
41
2.2 Leidende principes: welke uitgangspunten hanteren we?
15
2.3 Missie en kernwaarden: hoe willen we dat bereiken?
17
7. Financiën
44
3. Ambities en actielijnen
18
Bijlagen
3.1 Versterken van het gewone opvoeden en opgroeien
18
1. Partijen die bij de ontwikkeling van de regiovisie betrokken zijn 45
3.2 Tijdig inzetten van de best passende hulp
19
2. Grafieken startfoto
46
3.3 Kinderen en jongeren groeien zo thuismogelijk op
23
3. Leidende principes en Basisafspraken JONG doet mee!
49
3.4 Duurzaam veilig opgroeien
26
4. Wet- en regelgeving
51
3.5 Jeugdhulp en onderwijs werken effectief samen
28
5. Het zorglandschap en bijbehorende begrippen
53
6. Lokale plannen en maatregelen
57
7. Regionale actoren
58
4. Kostenbeheersing
31
4.1 Wat willen wij bereiken?
31
4.2 Samenhang met lokale maatregelen voor kostenbeheersing
31
4.3 Wat doen we al en willen we versterken?
31
4.4 Wat is nieuw?
32
Inleiding Voor u ligt het basisdocument bij de Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden (hierna: regiovisie). Deze is ontwikkeld op initiatief en onder verantwoordelijkheid van de tien Haaglanden- gemeenten: Delft, Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Voorschoten, Wassenaar, Westland en Zoetermeer. In het voorjaar van 2020 spraken de wethouders Jeugd van deze samenwerkende gemeenten af om deze regiovisie voor de komende vijf jaar te ontwikkelen. Het doel: samen de transformatiebeweging naar een duurzaam en versterkt jeugdzorgstelsel kracht bijzetten. Met deze regiovisie willen zij: • de uitgangspunten voor een duurzame samenwerking definiëren; • de koers voor de continue verbetering van de jeugdzorg uitzetten; • de kosten beheersbaar maken. De afgelopen jaren hebben we veel geïnvesteerd in de lokale organisaties, in samenwerking met de jeugdhulpaanbieders en vernieuwende projecten als Beter Samenspel, Jeugdhulp in gezinsvormen en in leernetwerken. Daarnaast hebben we nadrukkelijk ingezet op noodzakelijke kostenbeheersing en het vormgegeven van een nieuwe vorm van inkoop. Nu is het tijd om door te bouwen en gezamenlijk de jeugdhulp verder inhoudelijk te vernieuwen en te verbeteren. Lokaal en samen regionaal De jeugdzorg regelen we in eerste instantie lokaal. Elke gemeente en zelfs iedere wijk is anders. De tien gemeenten zijn
trots op die diversiteit. Het uitgangspunt is dan ook dat jeugdzorg plaatsvindt in de leefomgeving van kinderen, jongeren en ouders: daar waar zij wonen, hun vrije tijd doorbrengen en naar school gaan of werken. Gemeenten organiseren de jeugdzorg in de toekomst in lokale arrangementen, met Wmo, onderwijs en lokale voorzieningen. Op regionaal en bovenregionaal niveau hebben gemeenten elkaar nodig om de kwaliteit en continuïteit van de specialistische jeugdhulp, de jeugdbescherming en -reclassering (samen aangeduid met de term jeugdzorg), de organisatie van het aanbod en de bekostiging te waarborgen. Daarnaast kunnen gemeenten in verschillende samenstellingen samenwerken. In de regiovisie houden wij rekening met de uitdagingen van nu en bestendigen wij onze samenwerking voor de komende jaren. Al met al ervaren gemeenten dat de (boven)regionale samenwerking en afstemming tussen de gemeenten onmisbaar is. Daarbij ijken wij onze plannen aan de VNG-Norm voor Opdrachtgeverschap, die door gemeenten is onderschreven in juni 2020. Van stelsel tot inhoud In onze regiovisie staat ‘kinderen, jongeren en hun ouders helpen met gezond en veilig opgroeien’ centraal. Het Inter nationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind en de Jeugdwet zijn hierbij ons vertrekpunt (zie ook bijlage 4).
We bouwen daarbij voort op beleidsimpulsen, samenwerkingsafspraken en activiteiten die de afgelopen jaren in Haaglanden zijn ontwikkeld in het kader van de implementatie van de Jeugdwet.
Basisdocument 5
Waar voorheen de aandacht vooral uitging naar de inrichting van het regionale jeugdzorgstelsel, richten we ons met deze regiovisie nadrukkelijk op de inhoudelijke uitdagingen om meer te bereiken voor kinderen en jongeren die de hulp en onder steuning het hardst nodig hebben. Van wie, met wie Het belang van de regiovisie is veel breder dan dat van het gemeentelijke beleid. Allereerst beogen we een positieve impact op de kansen en ontwikkeling van alle kinderen en jongeren uit Haaglanden. Daarnaast raakt deze visie het werk van vele professionals en betrokkenen en heeft het invloed op diverse organisaties uit het jeugdzorgveld en daarbuiten. Om die reden is deze regiovisie ontwikkeld samen met aanbieders, professionals, ouders en jongeren, huisartsen, samenwerkingsverbanden passend onderwijs, beleidsmakers en lokale teams. Ook is al in een vroege fase met raadsleden en de Adviesraden Sociaal Domein gesproken over hun prioriteiten en keuzes. Er is in de afgelopen jaren door alle betrokkenen veel in gang gezet om de jeugdzorg te verbeteren. De ervaringen en kennis die daarmee zijn opgedaan, willen we graag benutten. Kortom: deze regiovisie is ontwikkeld mét de partners in de regio, vóór de partners in de regio.
samenwerking met partners uitgewerkt in regionale jaarplannen met concrete doelen en acties. Daarbij houden we rekening met de actuele prioriteiten. Leeswijzer Waar in dit stuk “we” geschreven wordt, bedoelen we de tien samenwerkende gemeenten, het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (hierna: Servicebureau) en het Programmabureau Jeugdhulp Haaglanden (hierna: Programmabureau). Deel A beschrijft onze visie, de stip op de horizon die we willen bereiken met de leidende principes als basis voor wat we willen doen. De visie is uitgewerkt in een vijftal ambities. Deel B beschrijft wie wij zijn, onze werkwijze, hoe we sturen en hoe we met onze partners willen samenwerken.
Tijdpad De regiovisie biedt voor de komende vijf jaar houvast en richting voor de transformatie van de jeugdzorg. De transformatiebeweging zoals in deze regiovisie is beschreven, wordt in
Basisdocument 6
Schema 1
Zorglandschap Jeugdzorg Haaglanden Zorglandschap Jeugdzorg Haaglanden Gewoon opvoeden en opgroeien
Specialistische jeugdhulp
Algemene jeugdvoorzieningen,
Op basis van een verwijzing kan deze erbij gehaald worden.
preventie en vrij toegankelijke hulp
Ambulante hulp
Jeugdgezondheidszorg
Jeugdarts
Sport
Opvoedhulp
Gecertificeerde instellingen
Begeleiding & btehandeling door jeugd-ggz
Kinderopvang/BSO
Bibliotheek
Gedwongen kader
Jeugdbescherming
Begeleiding (licht) verstandelijk/lichamelijk/zintuiglijk beperkte jeugd
Lokale teams Huisarts
School
Jeugdreclassering
Persoonsgebonden Budget Jeugdhulp met verblijf Pleegzorg
Familie en vrienden
Rechter
Gezinshuizen
Jeugdbeschermingstafel
Groepen in residentiële jeugdhulp
Medisch specialist Jeugdreclassering Jeugdbescherming
Veilig Thuis
Hoogspecialistische jeugdhulp
Raad voor de Kinderbescherming
Bovenregionaal aanbod
Wettelijke verwijzers
Landelijk transitie arrangement
Gesloten jeugdhulp
Wettelijke verwijzers Regionale expertise
Crisishulp
Expertiseteam complexe zorg / Kenniscentrum Kind en Scheiding / Integrale Vroeghulp / Crisisinterventieteam (CIT)
Regionale expertise
Jeugdwet Aanpalende wetgeving
Wmo (inclusief Veilig Thuis)
Participatiewet
Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
Zorgverzekeringswet
Wet langdurige zorg
Wet publieke gezondheid
Wet passend onderwijs
Basisdocument 7
1. Jeugdzorg in de regio Haaglanden: waar staan we nu?
De Haaglanden-gemeenten werken samen om jeugdzorg te bieden aan de jeugdigen in de regio Haaglanden die dit nodig hebben. De gemeenten zijn samen verantwoordelijk voor de regionale jeugdhulp (zie ook bijlage 5). Schema 1 geeft hiervan een overzicht. Er wonen in totaal zo’n 227.250 kinderen en jongeren tot 18 jaar in Haaglanden. Daarvan ontvingen in 2020 zo’n 27.300 jeugdigen een vorm van jeugdzorg.
1.1 Fundament op lokaal niveau Deze regiovisie gaat over onze samenwerking bij (hoog-)specialistische jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering en de aansluiting daarvan op voorzieningen binnen de leefwereld van de gezinnen. Dit alles is nauw verbonden met vrij toegankelijke jeugdvoorzieningen en aanpalende terreinen (zie schema 1 op pagina 8). De ambities en het beleid van de tien gemeenten zijn vastgesteld in verschillende lokale documenten zoals het manifest Opvoeden en opgroeien in Delft en beleidsplannen (zie bijlage 7 voor een overzicht). De rode draad in dit lokale fundament bestaat uit de volgende elementen: a. Een sterke pedagogische basis Om de jeugd optimale kansen te geven, is een sterke pedagogische basis nodig: een opvoed- en opgroeiomgeving waarin alle opvoeders elkaar aanvullen en versterken. Ouders zijn daarbij als eerste verantwoordelijk, maar bijvoorbeeld ook leerkrachten, jongerenwerkers en sportcoaches zijn van invloed. Als regisseur van het hele sociale domein, dragen de gemeen-
ten bij aan het versterken van zowel de informele hulp voor kinderen, jongeren en gezinnen, als de kwaliteit van de basisvoorzieningen. b. Een stevig preventief aanbod De tien gemeenten bieden elk een breed palet aan preventieve voorzieningen. Deze bestaan uit algemene (vrij toegankelijke) en collectieve voorzieningen voor preventie en (vroeg)signalering van (ontwikkelings)problematiek bij kinderen en ter versteviging van opvoedvaardigheden van ouders. Bovendien bieden voorzieningen (in het verlengde van hun kerntaak) ook een belangrijke preventieve bijdrage aan het leven van kinderen en jeugdigen. Dit gebeurt bijvoorbeeld middels het bieden van structuur, beweging en ontspanning door het onderwijs, de kinderopvang en sport- en vrijetijdsorganisaties. c. Sterke lokale infrastructuur Lokale teams hebben een drieledige functie. Ten eerste zijn ze de spil tussen de voorzieningen om jeugdigen en ouders in hun eigen netwerk steun te organiseren. Ten tweede kunnen ze ondersteuning bieden. Als laatste kunnen ze zo nodig specialistische jeugdhulp betrekken. De gemeenten besteden continu aandacht aan het op niveau houden en doorontwikkelen van de vijf basisfuncties1 voor lokale teams:
Zorg voor de jeugd, Basisfuncties voor lokale teams in kaart;
1
Route en componenten onder de loep. (Den Haag, 2019).
Basisdocument 8
Zoetemeer
Westland
Wassenaar
Voorschoten
Rijswijk
Pijnacker-Nootdorp
Midden Delfland
Leidschendam-Voorburg
Delft
% 0
Den Haag
% 0
Zoetemeer
2
Westland
2
Wassenaar
4
Voorschoten
4
Rijswijk
6
Pijnacker-Nootdorp
6
Midden Delfland
8
Leidschendam-Voorburg
8
Delft
10
Den Haag
10
Haaglanden (regio)
12
Nederland
12
Haaglanden (regio)
cliëntondersteuning is op lokaal niveau georganiseerd. Zij doen dit afgestemd op de lokale prioriteiten, lokaal beleid en de sociale infrastructuur in de gemeente. De context waarbinnen gemeenten hier invulling aan geven is zeer divers. In grafiek 1 zijn voorbeelden van deze diversiteit weergegeven, namelijk het percentage jeugdigen dat opgroeit in een éénoudergezin en het percentage jeugdigen dat opgroeit in een gezin dat een uitkering ontvangt.
Nederland
a. Oog voor een veilige leefomgeving b. Tijdige vraagsignalering c. Vindbaar aanbod van toegankelijke hulp d. Handelen met een brede blik e. Leren en verbeteren De lokale teams hebben een belangrijke rol in het opvangen van gewone opvoed- en opgroeivragen en het tijdig bieden van passende hulp als dit nodig is. Ook de inzet van onafhankelijke
Grafiek 1: Diversiteit H10-gemeenten 1a: Het percentage kinderen in éénouder huishoudens (bron: CBS)
1b: Het percentage kinderen in een gezin dat een uitkering ontvangt (bron: CBS)
Basisdocument 9
d. Lokale arrangementen Door de decentralisaties hebben we geleerd dat we naar het gezin als geheel moeten kijken, naar de interactie binnen het gezin in de eigen leefomgeving. Ook weten we dat we gezinnen beter kunnen helpen door maatwerk te leveren. Enkele gemeenten onderzoeken hoe zij in de toekomst lokaal met aanbieders integrale zorg kunnen bieden door middel van lokale arrangementen.
15
12,7% 12,2%
12
11,9%
12%
11,5% 10,8%
1.2 Ontwikkeling beroep op jeugdzorg2 In 2020 kreeg ongeveer 12% van de jeugdigen tot en met 17 jaar in Haaglanden een vorm van specialistische jeugdhulp of jeugdbescherming. Hoewel sinds 2015 een steeds groter beroep werd gedaan op jeugdzorg, zien we deze trend sinds 2019 afvlakken (zie grafiek 2).
12,5%
11,4%
10,4%
% 9 2015
2016 Haaglanden
2017
2018
2019
2020
Nederland
Grafiek 2: Trend percentage jeugdigen t/m 17 jaar dat jeugdzorg ontvangt (bron: Jeugdhulpmonitor Haaglanden en CBS)
2
De data over het jaar 2020 zijn gebaseerd op de gegevens die tot en met 20
februari 2021 zijn verwerkt waarin de mogelijke invloed van corona op de zorg nog niet zichtbaar is.
Basisdocument 10
35.000 31.588
31.624
30.109
30.000
27.992
3.000
26.660
25.000
266
2.500 20.000
255
258
283
250 236
572
557
547
255
401
2.000
1.942
1.667
1.904
1.884
1.836
2015
2016
2017
2018
2019
2020
458
2.000
15.000
1.500
10.000
1.000
5.000 0 2016
2017
2018
2019
2020
500
0 Jeugd en Opvoedhulp Jeugd (Licht) Verstandelijk Beperkt Specialistische GGZ (exclusief Dyslexie)
Jeugd en opvoedhulp (inclusief Gezinshuizen en Pleegzorg)
Generalistische Basis GGZ
Jeugd (Licht) Verstandelijk Beperkt
Dyslexie
Jeugd GGZ
Grafiek 3: Trend aantallen jeugdigen dat ambulante jeugdhulp ontvangt
Grafiek 4: Trend aantal jeugdigen dat jeugdhulp met verblijf ontvangt
(bron: Jeugdhulpmonitor Haaglanden)
De stijging van zowel het aantal jeugdigen als van de kosten voor jeugdzorg vonden vooral plaats binnen de ambulante jeugdhulp. Dit gold met name voor hulp aan kinderen en jongeren met een (licht) verstandelijke beperking en de jeugd-GGZ (zie grafiek 3).
Een stijging van ambulante jeugdhulp vinden wij positief als deze verklaard wordt door een daling van het aantal verblijfsvoorzieningen. Dit zou namelijk betekenen dat meer jeugdigen in hun eigen (woon)omgeving hulp hebben ontvangen. We constateren echter slechts een lichte daling van jeugdhulp met verblijf (zie grafiek 4).
Basisdocument 11
3.000
1.370
1.500
1.370
1.381
1.398
500
0 1.356
0
1.381
1.379
908
877
1.331
1.405 961
577
1.331
1.417
0
0
1.379
1.356 1.417
1.000
0
0
1.398
2.000
0
0
1.3 Jeugdhulp in het onderwijs
2.500
148
149
142
142
138
157
2015
2016
2017
2018
2019
2020
1.405 908
877
961
577
Pleegzorg
Het onderwijs, de jeugdgezondheidszorg en de jeugdhulp dragen bij aan de ontwikkelingskansen voor kinderen. We zien nog veel verbetermogelijkheden voor gemeenten in het verstevigen van de samenwerken tussen deze partijen. Zo ervaren ouders vaker bureaucratie als ze te maken hebben met combinaties van ondersteuning vanuit de school en jeugdhulp. Ook op Pleegzorg beleidsniveau zijn nog flinke stappen te zetten in kennisuitwisOverig jeugd en opvoedhulp seling en afstemming.3 Kinderen en jeugdigen in het speciaal Gezinshuizen onderwijs hebben bijvoorbeeld veelal extra jeugdhulp nodig. De jeugdhulp wordt op individueel niveau georganiseerd. Binnen de school kan dit leiden tot “drukte” in de klas, doordat er meerdere jeugdhulpverleners aanwezig zijn.
Overig jeugd en opvoedhulp
148
149
142
142
138
157
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Gezinshuizen
Grafiek 5: Trend aantal jeugdigen dat jeugdhulp met verblijf krijgt, uitgesplitst naar Pleegzorg, Gezinshuis en overig
Binnen de jeugdhulp met verblijf zien we tevens dat het aantal kinderen in gezinshuizen en pleeggezinnen in de afgelopen jaren vrijwel stabiel is gebleven, ten opzichte van de andere vormen van verblijf (zie grafiek 5, pagina 12). Deze woonvormen zouden we graag zien stijgen, aangezien ze duurzamer, kleinschaliger en huiselijker zijn dan andere verblijfsvoorzieningen. In bijlage 2 vindt u de overige grafieken die inzicht geven in de stand van zaken in de jeugdzorg.
Gemeenten geven in hun Lokale Educatieve Agenda’s de doelen weer die zij willen bereiken op de onderwerpen voortijdig schoolverlaten (VSV), thuiszitters en leerplicht. Het afstemmen van beleid is ingewikkeld doordat de regionale indeling van de samenwerkingsverbanden passend onderwijs op een andere schaal plaatsvindt dan de specialistische jeugdhulp.
3
Ledoux, G. & Waslander, S., m.m.v. Eimers, T., Evaluatie passend onderwijs, Eindrapport mei 2020; (Amsterdam: Kohnstamm Instituut 2020).
Basisdocument 12
Haaglanden kent vijf regionale samenwerkingsverbanden4 voor het primair onderwijs en vijf voor het voortgezet onderwijs.
1.4 J eugdstelsel onder druk en onzekerheid over gevolgen coronacrisis De ontwikkelingen binnen de jeugdzorg hebben de afgelopen jaren geleid tot een grote toename van de uitgaven: van zo’n € 163 miljoen in 2015 tot ruim € 285 miljoen in 2020 (een stijging van bijna 75%) door de Haaglanden-gemeenten. Gemeenten hebben te maken met (grote) tekorten in het sociaal domein en de Rijksbijdrage dekt deze vooralsnog onvoldoende af. Hoewel er in juni 2021 landelijk € 1,3 miljard aan extra middelen voor 2022 is toegezegd door het rijk, blijft aandacht voor kostenbeheersing noodzakelijk. De situatie in onze gemeenten is niet anders dan in de meeste andere Nederlandse gemeenten, maar is daarmee niet minder zorgwekkend. Het belang van jeugdhulp, -bescherming en -reclassering wordt niet in twijfel getrokken, maar de realiteit is dat het stelsel in zijn huidige vorm onbetaalbaar is voor de gemeenten, het rijk en de samenleving als geheel. Dit dwingt ons een duidelijker onderscheid te maken tussen problematiek die om niet-vrij toegankelijk hulp op grond van de Jeugdwet enerzijds en hulpvragen die vragen
4
om ondersteuning die hoort bij uitdagingen in het gewone opvoeden en opgroeien anderzijds. Hierdoor zal jeugdzorg alleen worden ingezet bij kinderen en jongeren die dit echt nodig hebben. Wij houden er rekening mee dat de coronacrisis directe en indirecte gevolgen kunnen hebben voor de inzet van jeugdzorg. We zien bijvoorbeeld een toename van het aantal hulpvragen bij de Kindertelefoon en 113-zelfmoordpreventie. Jongeren geven aan dat zij zich zorgen maken over hun toekomst. We zien tevens dat de feitelijke beschikbaarheid van jeugdzorg geraakt wordt. Instellingen worden als gevolg van corona beperkt in hun handelen door bijvoorbeeld uitval van personeel en de vereiste van het houden anderhalve meter afstand.
1. Delft, Pijnacker-Nootdorp, Midden Delfland, Lansingerland 2.Westland 3. Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Rijswijk 4. Zoetermeer 5. Regio Leiden met daarin Wassenaar en Voorschoten
Basisdocument 13
Deel A Basisdocument 14
2. Jeugdzorg in de regio Haaglanden: waar willen we naartoe?
In de volgende hoofdstukken beschrijven we wat we in de komende vijf jaar willen bereiken en wat ervoor nodig is om daar te komen. We gaan er daarbij vanuit dat er sprake is van een doorlopend verandertraject, waarbij een gevoel van urgentie bij alle partners bestaat om de visie en ambities uit deze regiovisie te realiseren.
2.1 Onze visie: waar doen we het voor? Alle kinderen en jongeren groeien gezond, veilig en kansrijk op - thuis, bij hun eigen ouders - waarbij ze zich ontwikkelen tot veerkrachtige (jong)volwassenen die naar vermogen actief meedoen in de samenleving. Ouders zijn daarvoor primair verantwoordelijk. Waar die ontwikkeling hapert of zelfs vastloopt, bieden wij met jeugdzorg een vangnet vanuit een stevige sociale infrastructuur. Wij richten ons op de kinderen en jongeren in kwetsbare omstandigheden. Wij maken daarbij onderscheid tussen (hoog)specialistische jeugdhulp en ondersteuning bij uitdagingen die horen bij het gewone opvoeden en opgroeien. We bieden jeugdzorg met als gewenste kenmerken: rekening houden met de menselijke maat, passend bij wat nodig is (niet meer en niet minder), resultaatgericht, duurzaam effectief en blijvend betaalbaar.
2.2 L eidende principes: welke uitgangspunten hanteren we? Bovenstaande visie beschrijft waar we ons individueel en collectief voor inzetten. We hebben hiertoe leidende principes5 afgesproken die niet nieuw zijn, maar houvast geven voor onze beleidsontwikkeling en het handelen van de professionals in het jeugddomein. Zodoende kan iedereen vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid bijdragen aan het effectiever en efficiënter maken van de jeugdzorg. Deze leidende principes zijn continu onderwerp van gesprek tussen alle betrokken partijen binnen de jeugdzorg. Ze toepassen leidt tot inzicht en een stijging van betrokkenheid en motivatie. A. Opgroeien gaat gepaard met vallen en opstaan Elke fase in het leven van kinderen brengt specifieke uitdagingen met zich mee. Het is belangrijk dat zowel ouders als verwijzers, professionals in de jeugdzorg en andere professionals die met en voor kinderen werken, bewust handelen vanuit het perspectief van normaliseren. Dit houdt in dat zij beschermende factoren versterken en de genoemde uitdagingen niet onnodig problematiseren, diagnosticeren of medicaliseren. Jeugdzorg is niet altijd de oplossing. Daar waar jeugdzorg wordt verleend,
5
De leidende principes zijn vastgesteld in overleg met de jeugdhulpaanbieders, lokale teams, jongeren en gemeenten. JONG doet mee! heeft de leidende principes van jongeren beschreven op hun website “Zo zijn onze manieren in Haaglanden” (zie bijlage 3).
Basisdocument 15
dient vanaf de start te worden gewerkt aan versterking van het gewone leven. De hulp wordt tijdig afgerond of zo mogelijk overgedragen aan ondersteuning in het eigen netwerk.
voorzieningen zoals de JGZ, het onderwijs en de kinderopvang. De professionals leveren vanuit hun specifieke expertise en ervaring een waardevolle bijdrage hieraan.
B. Jeugdigen en hun ouders/opvoeders zijn het uitgangspunt Ouders/verzorgers zijn zelf verantwoordelijk voor het opvoeden van hun kinderen en het reilen en zeilen van het gezin. Daar waar jeugdzorg nodig is, onderzoeken we samen met hen wat de problemen zijn en besluiten we samen hoe deze het beste kunnen worden opgelost (Shared Decision Making). We werken mensgericht en sluiten aan bij wat van betekenis is voor de jeugdige en zijn of haar toekomstperspectief. Dit doen we door: • te kijken naar wat wèl kan, wat wèl goed gaat, uit te gaan van kansen en mogelijkheden, van talenten en competenties; • na te gaan welk resultaat jeugdigen en hun ouders verwachten van de hulp. Zolang dit niet in strijd is met kinderrechten of een zwaarwegend maatschappelijk belang, zijn deze verwachtingen leidend. • duidelijk te maken wat vanuit gemeenten en zorgaanbieders de mogelijkheden zijn; • te werken aan duurzame oplossingen, die geworteld zijn in het eigen netwerk van de jeugdigen en hun ouders/ opvoeders.
D. Kijken met een brede blik en werken integraal Bij alle hulp en ondersteuning staat altijd de toegevoegde waarde voor ouders, kinderen en jongeren voorop. Die toegevoegde waarde kan door jeugdhulpaanbieders, maar ook door verschillende andere partijen worden gerealiseerd. Denk aan maatschappelijk werk, scholen, schuldhulpverlening, et cetera. We kijken met een brede blik naar wat nodig is om maatwerk te leveren. Waar nodig trekken jeugdhulpprofessionals en professionals op andere leefgebieden, gezamenlijk op. Zij krijgen de ruimte om maatwerk te kunnen leveren. Die brede, integrale aanpak mag echter niet tot verwarring leiden bij jongeren en gezinnen. Om dat te voorkomen, helpen we hen om het overzicht en regie te houden, bij voorkeur met één aanspreekpunt namens de verschillende betrokken organisaties.
C. We zoeken de oplossing dicht bij huis De steun en hulp sluit zo nauw mogelijk aan bij het eigen netwerk (en helpt waar nodig bij het opbouwen hiervan), bij de eigen leefwereld van ouders en kinderen en bij de basis-
E. We zijn alert op veiligheid Als kinderen in een onveilige situatie opgroeien, staat in eerste instantie (het herstellen van) hun veiligheid voorop. Hierover gaan we altijd in gesprek met de ouders en/of andere betrokkenen. In het uiterste geval vragen we aan de rechter of de verantwoordelijkheid van de ouders (tijdelijk) kan worden overgenomen. Bij acuut onveilige situaties doen we dat via crisisinterventies. We werken toe naar herstel van duurzame veiligheid. Daarbij heeft het de voorkeur dat het kind of de jongere thuis opgroeit.
Basisdocument 16
F. D e beste jeugdzorg bieden voor de beste prijs; we zijn scherp op de balans tussen baten en kosten Jeugdzorg moet oplossingsgericht zijn. Daarom willen we dat met de inzet van jeugdzorg resultaten worden geboekt, waarbij de ambitie is dat kinderen en jeugdigen leeftijdsadequaat kunnen functioneren in hun omgeving en in de samenleving. Aanbieders die naar verhouding achterblijven in het realiseren van afgesproken resultaten worden uitgedaagd om zich te verbeteren. We sturen op: normaliseren, afschalen en uitstromen wanneer dat kan, inzet van effectieve interventies waar dat mogelijk is, verminderen van administratieve lasten en het verleggen van de aandacht naar de uitvoering van beleid.
2.3 M issie en kernwaarden: hoe willen we dat bereiken? De gemeenten van de regio Haaglanden werken samen en zetten gezamenlijk in op de doorontwikkeling van kwalitatief goede en passende jeugdzorg. Bij de organisatie van de jeugdzorg in onze regio gaan we uit van vier kernwaarden: I. Kansen en mogelijkheden We bewegen mee met nieuwe ontwikkelingen, innoveren en durven buiten de gebaande paden te treden. We hebben oog voor wat wél goed gaat en richten ons op het creëren van een kansrijk toekomstperspectief voor kinderen en jongeren. Op alle niveaus geldt: geen ‘ja, maar’ maar ‘wat als?’.
II. Open en transparant Samen met jeugdigen en ouders komen we tot inzichten. We staan open voor hun verhalen, ervaringen en ideeën. We doen wat van betekenis is en onderzoeken mogelijkheden en alternatieven. Ook op organisatorisch en beleidsniveau voeren we een open gesprek over de vraag ‘doen we werkelijk wat nodig is?’ We maken keuzes en werken zo effectief en efficiënt mogelijk. III. Betrouwbaar Goede jeugdzorg valt of staat met goede afspraken en vertrouwen. Bij het maken van afspraken zijn we alert op de belangen van jeugdigen en hun ouders.6 In ons werkveld hebben mensen elkaar nodig. We moeten op elkaar kunnen terugvallen. Op die manier realiseren we goede samenwerking en efficiënte, gezamenlijke sturing. IV. Samenhang en samenwerking Iedere schakel in het netwerk is essentieel om de jeugdzorg goed te laten werken. We vragen ook andere (maatschappelijke) partners om daaraan bij te dragen. Alleen samen kunnen we een duurzaam effectief en betaalbaar (ont)zorglandschap realiseren.
6
Een concrete uitwerking is gemaakt door JONG doet mee! In de vorm van basisafspraken over hoe hulpverlener en jongere met elkaar omgaan (zie bijlage 3).
Basisdocument 17
3. Ambities en actielijnen Op basis van de beschikbare data, eerdere ervaringen en gesprekken met partners en betrokkenen (zie bijlage 1) hebben we vijf ambities gesteld. Het betreft de volgende inhoudelijke ambities, met bijbehorende doelen: 1. Versterken van het gewone opvoeden en opgroeien 2. Kinderen en jongeren groeien zo thuis mogelijk op 3. Kinderen en jongeren krijgen tijdig de best passende hulp 4. Kinderen en jongeren groeien op in een duurzaam veilige situatie 5. Jeugdhulp en onderwijs werken samen in het belang van de kinderen Aan deze ambities verbinden wij reële doelstellingen. Waar we kunnen en er cijfers bekend zijn, maken we doelstellingen concreet. Waar dit niet mogelijk is, beschrijven we de gewenste beweging, bijvoorbeeld: ‘We willen normaliseren’. De actielijnen die expliciet bijdragen aan het betaalbaar houden van het systeem, duiden we aan met .
3.1 V ersterken van het gewone opvoeden en opgroeien Wat willen wij bereiken? • Begrippen als ‘normaliseren’, de-medicaliseren en ‘eigen kracht’ krijgen een eenduidige betekenis en worden vertaald naar de dagelijkse praktijk.
• Ouders vullen het ouderschap op een verantwoordelijke manier in en beschikken hiertoe over voldoende inzicht, vaardigheden en veerkracht. Zij voelen de vrijheid om open te praten over de hobbels die bij het opvoeden en opgroeien horen, zonder bang te hoeven zijn dat er onmiddellijk een etiket of oordeel volgt. • Zowel lokale teams, als mede-opvoeders (bijvoorbeeld scholen en kinderopvang) beschikken over voldoende handelingsperspectief om te kunnen omgaan met opvallend gedrag van kinderen en jongeren en ze kunnen hierover het gesprek met ouders voeren. • Een inclusieve(re) samenleving waarbij zoveel mogelijk kinderen van de algemene voorzieningen gebruik maken. Wat doen we al en willen we versterken? Het versterken van de pedagogische infrastructuur gebeurt veelal in wijken en buurten. Elke gemeente geeft daar op eigen wijze invulling aan. Daarbij wordt onder meer de verbinding tussen basisvoorzieningen, sociale netwerken en informele hulp versterkt. Bij het versterken van de rol van ouders biedt bijvoorbeeld de Ouderschapstheorie houvast. Deze houdt rekening met het gegeven dat ouderschap per definitie kwetsbaar maakt en dat er verschillende buffers zijn die ouders een steuntje in de rug kunnen bieden. Op bovenregionaal niveau nemen we deel aan het Leernetwerk Normaliseren van de Werkplaats SAMEN.
Dit zetten we komende jaren voort en bouwen we als volgt uit: • Stimuleren van normaliseren en benutten eigen kracht Wij kijken meer naar de sterke kanten van jongeren en gezinnen. We versterken beschermende factoren, onder
Basisdocument 18
andere via de - mede in onze regio ontwikkelde - werkwijze ‘GIZ’7 . Door het benutten van de kennis van ervaringsdeskundigen kunnen we sneller en beter aansluiten kinderen, jongeren en ouders; zowel als het gaat om de inzet van jeugdhulp, als bij het afronden of afschalen van de hulp. • Versterking van de algemene jeugdvoorzieningen We bieden mogelijkheden om het handelingsrepertoire van pedagogisch medewerkers in de reguliere kinderopvang en BSO uit te breiden. Daardoor zijn zij voldoende toegerust om kinderen die extra ondersteuning nodig hebben, ook te kunnen opvangen. We verwachten dat dit het beroep op de specialistische jeugdhulp doet afnemen en een inclusieve(re) samenleving bevordert. Wat is nieuw? • Samen met de maatschappelijke partners gaan we het begrip normaliseren duiden en toepassen in de dagelijkse praktijk Dit doen we om deze begrippen te ‘laden’ en om rollen, verantwoordelijkheden en de vertaling van het handelen in de praktijk te duiden zodat toepassen in ieder zijn/haar werkzaamheden mogelijk is. Normaliseren is daarnaast een ontwikkeltraject binnen het vakmanschap in de jeugdhulp.
7
Gezamenlijk inschatten zorgbehoefte
• Grenzen met andere domeinen en wetten, en de breedte van de plicht om jeugdhulp te verlenen, verkennen Bij meervoudige gezinsproblematiek kijken we nu al met een brede blik. Deze omvat alle terreinen van het sociaal domein, zoals schuldhulpverlening, Wmo en gezondheidszorg. Door die bredere blik kunnen we beter antwoord geven op vragen als: • Wanneer kan de ondersteuning uit vrij toegankelijke jeugdhulp worden geboden? • Wanneer is er sprake van hulp in het kader van de Jeugdwet? • Wanneer valt het binnen een ander wettelijk kader? • Waar kunnen we beter integraal afstemmen? Hiervoor ontwikkelen we een juridisch, economisch en bestuurlijk kader waarbinnen we in de regio Haaglanden jeugdhulp verlenen en inperken.
3.2 Tijdig inzetten van de best passende hulp Wat willen wij bereiken? Als specialistische hulp nodig is, bieden we op het juiste moment passende hulp. De hulp of ondersteuning wordt zo snel als nodig geboden en is gericht op integrale, duurzame oplossingen voor ouders en jeugdigen. Bij de inzet van passende hulp gelden de uitgangspunten normaliseren en ‘goed is goed genoeg’. We hebben extra aandacht voor kinderen en jongeren in kwetsbare omstandigheden. Daarnaast willen we het aantal doorplaatsingen van aanbieder
Basisdocument 19
naar aanbieder verminderen en de uitstroom uit de jeugdhulp bevorderen. In het uiterste geval krijgen gezinnen langdurige en levensbrede ondersteuning, zo nodig in samenhang met Wmo. De regio Haaglanden neemt de verantwoordelijkheid voor de beschikbaarheid van: (hoog)specialistisch, flexibel inzetbaar behandelaanbod, indien nodig (maatwerk)verblijfmogelijkheden. Typen zorg die niet elke gemeente altijd nodig heeft, worden gezamenlijk (boven)regionaal in stand gehouden. Regionaal en bovenregionaal wordt expertise gedeeld en benut (zie ook schema 1). Wat doen we al en willen we versterken? We ondersteunen jeugdhulpexpertise bij de huisarts en ook daar zetten we in op normaliseren Door de inzet van jeugdhulpexpertise bij de huisarts kunnen jeugdigen en hun ouders in of via de huisartsenpraktijk geholpen worden, op een voor hen vertrouwde plek. Door jeugdhulpexpertise te organiseren in huisartsenpraktijken werken we aan positieve gezondheid van kinderen en jongeren: aandacht voor de lichamelijke gezondheid, welbevinden (met waar nodig kortdurende behandeling op of via de huisartsenpraktijk) en meedoen in de samenleving. Als inzet van specialistische jeugdhulp nodig is, zorgen we voor passende verwijzingen. Hiermee beogen we zowel kwalitatieve verbeteringen als kostenbeheersing te bereiken.
• Het gesprek met zorgverzekeraars (op subregionaal niveau), Zorgverzekeraars Nederland, Landelijke Huisartsenvereniging en koepels van huisartsen om een goede invulling te geven aan de inzet van jeugdhulpexpertise in de huisartsenpraktijk (bijvoorbeeld een Praktijkondersteuner jeugd-GGZ (POH-J-GGZ)) en tot afspraken over financiering te komen. • (sub)Regionaal leren, ontwikkelen en monitoren, zowel met gemeenten als huisartsen/POH-J-GGZ, jeugdteams en aanbieders op de onderwerpen normaliseren en positieve gezondheid. • Inrichten van een consult- en expertisefunctie voor huisartsen vanuit de specialistische jeugdhulp. Denk hierbij aan het meekijkconsult, voorlichting en training door kinderpsychiaters en GZ-psychologen om hulpvragen sneller en passender op te kunnen pakken. We organiseren (elders) hulp voor ouders met problematiek: daar waar deze hoort Een deel van de problematiek die tot inzet van jeugdhulp leidt, vindt zijn oorsprong bij ouders. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij complexe scheidingen. In dat geval moet de focus van de steun of hulp bij de volwassenen liggen. Hulp en steun voor de schadelijke gevolgen die kinderen ondervinden van de volwassenproblematiek blijft te allen tijde beschikbaar. We spreken ouders nadrukkelijk aan op hun verantwoordelijkheid en ontwikkelen manieren om daar op niet-vrijblijvende wijze vorm aan te geven.
Iedere gemeente vult de jeugdhulpexpertise op eigen manier lokaal in. Gezamenlijk zetten we in op:
Basisdocument 20
We zetten in op gezinsarrangementen, op de verbinding met de volwassenen-GGZ en op het borgen van de acties uit de pilot Regiolab in het landelijk programma Scheiden Zonder Schade. Thema’s zijn: • deskundigheidsbevordering voor onder andere de lokale teams, bijvoorbeeld via de handreiking (v)echtscheidingsproblematiek (NJi); • monitoring met als doel beter zicht te krijgen in de aantallen, type hulpvragen en kosten die samenhangen met (v)echtscheidingen; • de tijdige inzet en bereikbaarheid van GGZ voor volwassenen, in casussen waarin kinderen problemen ontwikkelen vanwege van de problematiek van de ouders, met zorgverzekeraars borgen Wat is nieuw? Per 2021 werken we met een richtinggevend kader Het richtinggevend kader (RGK) is een instrument voor medewerkers van lokale teams en jeugdhulpaanbieders dat inzicht geeft en op basis waarvan een dialoog gevoerd wordt, om passendere toewijzingen en kostenbewustzijn tot stand te laten komen. In samenwerking met jeugdhulpaanbieders ontwikkelen we het instrument door tot een middel waarmee we in gesprek kunnen over de kosten en benodigde tijd en vooral over de beoogde en bereikte resultaten van de hulp voor jeugdigen en/of ouders. Daarnaast verkennen we of het RGK ook door andere professionals gebruikt kan worden, bijvoorbeeld door professionals van de Gecertificeerde Instellingen (GI’s).
We ontwikkelen een handelingskader voor kinderen en jongeren in kwetsbare omstandigheden Samen met ouders, jongeren en jeugdhulpaanbieders definiëren we wat we verstaan onder ‘kwetsbare omstandigheden’, waarna we een handelingskader ontwikkelen ten behoeve van het bereik, de hulp en ondersteuning aan deze kinderen en jongeren. Maximaal aan de slag met zorgelijke wachttijden, residentieel en ambulant Het kan zeer schadelijk zijn om lang te moeten wachten op jeugdhulp. Aanbieders, lokale teams en jeugdigen en hun ouders ervaren lange wachttijden als een urgent probleem. Daarom hebben we de afgelopen jaren geïnvesteerd in het project Zorglogistiek dat als doel heeft om het plaatsingsproces in de residentiële zorg, inclusief wachtlijstbemiddeling, te bevorderen. We signalen we nog problemen op het gebied van: • wachttijden bij de lokale teams; • wachttijden voor (specialistische)hulp. Wachten op hulp is soms onvermijdelijk. Middels overbruggingshulp en wachtlijstbemiddeling trachten we een langere wachttijd acceptabel te maken. Wanneer de acceptabele wachttijd toch overschreden wordt, noemen we dat een ‘zorgelijk of schadelijk wachtende’. De effecten van corona zetten de wachttijd nog meer onder druk, bijvoorbeeld vanwege een hoger ziekteverzuim en onver-
Basisdocument 21
12.000
11.665 11.048
10.856
10.000
mijdelijke aanpassingen in de hulpverlening. In de resultaatovereenkomsten met de jeugdhulpaanbieders 2021 is opgenomen dat zij moeten aangeven: • de wachttijd tot de zorg start; • de interne wachttijd; • het aantal jeugdigen op de wachtlijst. In samenwerking met contractmanagers en jeugdhulpaanbieders: • brengen we het percentage zorgelijk wachtenden in residentiële zorg terug naar nul; • maken we samen met aanbieders een actueel overzicht van zorgelijk wachtenden voor ambulante zorg. We maken deze informatie toegankelijk voor burgers en verwijzers; • organiseren we zorgbemiddeling voor ambulante zorg om het aantal zorgelijk wachtenden terug te brengen; • signaleren we wachtlijsten bij andere organisaties/partners en volgen we deze signalen op. Maatwerk voor jeugdigen en gezinnen met complexe problemen en voorkómen dat kinderen op de verkeerde plek zitten Er zijn jeugdigen die zorg ontvangen op een plek ver weg van huis en/of (veel) vaker dan wenselijk is wisseling van hulp- of verblijfsvoorziening. Dit kan bijvoorbeeld te maken hebben met de entry – exit paradox : je bent verslaafd, en je wordt uit de verslaafdenzorg gezet omdat je een terugval hebt of de exit-exit-paradox: je ontvangt geen zorg omdat je problematiek zo complex is, dat geen aanbieder hulp kan bieden. Ook ontvangen sommige jeugdigen (jaren)lang zorg, terwijl de effectiviteit
9.576
10.578 9.399
10.625
9.818
8.000
6.000
4.000
2.000
0 2016 Instroom
2017
2018
2019
Uitstroom
Grafiek 6: De in- en uitstroom per jaar van aantallen jeugdigen die jeugdzorg ontvangen (bron: Jeugdhulpmonitor Haaglanden en CBS)
van bepaalde interventies al na een paar maanden afneemt. De uitstroom is de afgelopen jaren steeds lager dan de instroom geweest. Vanaf 2019 lijkt dat meer in evenwicht te komen (zie grafiek 6). Daarnaast constateren we dat de intensiteit van trajecten in de regio Haaglanden toeneemt. Het bevorderen van de uitstroom uit jeugdhulp zien we daarom als kwalitatieve verbetering alsook een mogelijkheid tot kostenbesparing8 .
7
A. Hildrink e.a., Stelsel in groei, Een onderzoek naar financiële tekorten in de jeugdzorg (Andersson Elffers Felix: Utrecht, 2020)
Basisdocument 22
We nemen in samenwerking met de jeugdhulpaanbieders stappen om de belemmeringen voor uitstroom weg te nemen. Dit doen we bijvoorbeeld door de doorstroom naar de Wlz te versnellen. Onze aanpak toetsen wij te zijner tijd aan de regionale visie Beschermd Wonen. Wij: • onderzoeken welke jeugdigen (te) lang in een woonvoorziening met behandeling verblijven en realiseren alternatieven, zoals intensieve begeleiding thuis, flexibele woonunits met intensieve begeleiding, housing in, kamertraining en begeleid wonen; • onderzoeken welke jeugdigen qua indicatie onder de Wet langdurige zorg vallen en in de jeugdhulp een passende woonplek en stabiliteit ontberen en ontwikkelen op basis van deze analyse samen met de zorgkantoren een strategie om de doorstroom naar een passende plek te bevorderen; • steunen het initiatief van aanbieders om een convenant op te stellen waarin zij er de verantwoordelijkheid voor nemen dat kinderen en jongeren met complexe problematiek en contra-indicaties niet ‘tussen wal en schip vallen’, waarbij zij goed kijken naar uitsluitingsmechanismen; • stimuleren bij aanbieders die werken met complexe doelgroepen, dat zij de maatwerkmethode van Instituut Publieke Waarde implementeren.
3.3 K inderen en jongeren groeien zo thuis mogelijk op Op naar ‘nul uithuisplaatsingen’ Nederland is wereldwijd nummer één in aantal uithuisplaatsingen. Sinds de decentralisatie is daarin weinig verbetering te zien. In 2019 telde ons land 3,4 miljoen jeugdigen (0 tot 18 jaar), waarvan 1,26 % niet thuis woonde. ‘Op naar nul uithuisplaatsingen’ beschrijft de (sterk) dalende beweging die we willen bereiken. Wat willen wij bereiken? De jeugdigen in de meest kwetsbare omstandigheden krijgen eerder, sneller en passendere hulp - samen met hun ouders zodat tijdig geïnvesteerd wordt in een omgeving die liefdevol, stabiel en veilig is en perspectief biedt op een gezonde ontwikkeling. Dat bereiken we door: • intensieve vormen van hulp aan gezinnen; • voldoende passende alternatieven als een kind of jongere toch niet thuis op kan groeien; • de schaarste aan passende zelfstandige woonruimten voor jongeren aan te pakken. Wat doen we al en willen we versterken? Met de GI’s hebben we afspraken gemaakt over het terugdringen van uithuisplaatsingen en het verbeteren van de jeugdbeschermingsketen.
Basisdocument 23
Meer geschikte alternatieven als een kind of jongere toch niet thuis op kan groeien Als herstel in het eigen gezin toch niet mogelijk blijkt, is een pleeggezin of gezinsgerichte veelal de beste secundaire oplossing. Ook is er behoefte aan kleinschalige woonvoorzieningen waar met name oudere kinderen - langdurig of tijdelijk - kunnen wonen als dat thuis niet meer gaat. Om dit te bereiken gaan we door met het programma Jeugdhulp In Gezinsvormen9 . We actualiseren het programma op basis van de geleerde lessen van de afgelopen jaren en richten ons in eerste instantie op het versterken van pleegzorg. In de regio Haaglanden zien we dat de groei van het aantal pleeggezinnen achterblijft bij de vraag en dat er behoefte is aan alternatieven. Samen met pleegzorgaanbieders en Gecertificeerde Instellingen (GI’s) willen wij meer pleeggezinnen en gezinstehuizen creëren en de continuïteit in de pleegzorg versterken. Dit doen we door: • in te zetten op gedeeld opvoederschap tussen ouders en pleegouders; • het sociale netwerk van en de ondersteuning van pleeggezinnen te versterken; • te onderzoeken of het mogelijk en wenselijk is pleeggezinnen-plus in de regio vorm te geven; • versterken van werving en matching, onder andere door
9
Met onder andere actiepunten rond de positie van jongeren en ouders, omgaan met trauma en ondersteuning van opvoeders en pleegouders
het stimuleren van gezamenlijke wervingsacties van gemeenten en aanbieders; • het verbeteren van de nazorg voor pleegouders bij beëindiging van een plaatsing; • mogelijkheden te creëren voor intensieve begeleiding of behandeling voor pleegkinderen met gedrags- of ontwikkelingsproblemen. Opbouw van alternatieven voor en afbouw van plaatsen gesloten jeugdhulp (JeugdzorgPlus) Binnen de gesloten jeugdhulp werkt de regio Haaglanden samen met de andere jeugdhulpregio’s in Zuid-Holland (‘Regio Zuidwest’). In 2015 is op het niveau van Zuidwest het toenmalige beleid van VWS voortgezet met het afbouwen van de gesloten plaatsen. Binnen de bovenregionale samenwerking is in een ambitieus plan afgesproken om de opbouw van alternatieven te versnellen, waardoor gebouwen voor gesloten groepen kunnen worden afgebouwd. De ambitie is dat in 2024 de huidige capaciteit van 300 plaatsen is teruggebracht naar 100 bedden en dat nieuwe voorzieningen als kleinschalige woonvormen, gezinsopname, ambulante hulp en opvang en onderwijs van 8-20 uur zijn gerealiseerd. Ook binnen deze intensieve vorm van jeugdhulp geldt de ambitie dat deze zich meer gezinsgericht ontwikkelt. Belangrijke voorwaarden daarbij zijn tijdige en goede diagnostiek, veiligheid en een doorlopende onderwijslijn met een goed ontwikkelperspectief voor de jongeren. Binnen deze ambitie
Basisdocument 24
scho ol/w erk vo op lwa ter ss ug ene te n o va m lle n
huisvesting
stuurt Haaglanden op een beperkte duur van de plaatsingen (maximaal 6 maanden) en een goed toekomstplan voor alle jeugdigen in deze voorziening. Wat is nieuw? De opbouw en ontwikkeling van kleinschalige woonvoorzieningen Op basis van de adviezen van het Expertiseteam Complexe Zorg en de ontwikkelingen van de Jeugdzorgplus heeft de opbouw van kleinschalige woonvoorzieningen prioriteit. In 2021 wordt de eerste kleinschalige voorziening voor gesloten jeugdhulp gestart. Tevens wordt in 2021 een vernieuwend concept gerealiseerd voor jongeren met een Autisme Spectrum Stoornis. Verblijf en behandeling worden van elkaar losgekoppeld. Daardoor is continuïteit van de zorg geborgd wanneer een jeugdige bijvoorbeeld een andere verblijfplaats krijgt. Ook beogen we samenwerking met het zorgkantoor, de zorgverzekeraars en Wmo-voorzieningen (maatwerk, beschermd wonen en maatschappelijke opvang). The Big 5! en verbinding met de uitvoeringsagenda regionale woonvisie We omarmen het advies van JONG doet mee!, met daarin de vijf voorwaarden om te kunnen stoppen met de jeugdhulp.10 (zie kader). Wij zien met name dat er onvoldoende woonruimte
10
5
G
THE BI
n
cië
an
fin
sociaal twerk
ne The Big 5 van JONG doet mee! 1. Ik heb een dak boven mijn hoofd. 2. Ik ga naar school, volg een opleiding of heb werk. 3. Ik heb een volwassene die ik vertrouw en waar ik op kan terugvallen. 4. Ik ben goed voorbereid op mijn financiële zelfstandigheid (eventueel heb ik een bewindvoerder). 5. Ik heb een sociaal netwerk.
beschikbaar is om jeugdigen te laten uitstromen uit een instelling. Daardoor blijven zij onnodig op verblijfsplekken binnen jeugdhulp wonen en ontstaan er wachtlijsten voor die instellingen. Daarnaast willen wij betere aansluiting met opvolghulp in de volwassenzorg en nazorg realiseren. Daarom: • vragen wij jeugdhulpaanbieders om een Toekomstplan 16+ op te stellen met de jongeren die het betreft (en verankeren dit in het handboek als onderdeel van de contracten), waar mogelijk de hulp duurzaam af te schalen en jongeren uit te laten stromen; • wordt er gewerkt aan een uitvoeringsagenda van de regionale woonvisie. Het vergroten van de beschikbaarheid van woningen voor jongeren die uitstromen uit jeugdhulp met verblijf maakt hier onderdeel van uit. We sluiten aan bij de uitvoeringsagenda door:
JONG doet mee! Is het hét jongerenplatform van jongerenraden en jongeren die ervaring hebben in de jeugdhulp uit Haaglanden.
Basisdocument 25
- input te leveren voor en aanjagen van de uitvoeringsagenda (onder andere door de vraag naar passende woonvoorzieningen te kwantificeren en aandacht te vragen voor initiatieven als kamers-met-kansen; - op het moment dat woonruimte beschikbaar komt, te zorgen voor beschikbaarheid van ondersteuning en hulp.
3.4 Duurzaam veilig opgroeien Wat willen wij bereiken? We willen dat jeugdigen duurzaam veilig opgroeien. Onveiligheid in de opvoedsituatie moet tijdig herkend worden. Hierbij is aandacht voor de achterliggende oorzaken van de onveiligheid en wordt ingezet op het doorbreken van patronen. Als die veiligheid niet kan worden geboden door de eigen ouders en kinderen onder verantwoordelijkheid van de overheid worden geplaatst in een pleeggezin, gezinshuis of een instelling, moeten zij daar een veilige omgeving vinden. Onze aanpak stemmen wij af met de regionale visie Huiselijk Geweld. We gaan: • Beter Samenspel in de hele regio implementeren, borgen en verbreden; • invulling geven aan het landelijke toekomstscenario kinden gezinsbescherming (hervorming van de jeugdbeschermingsketen); • de visie op inzet van jeugdhulp in strafrechtelijk kader verder uitwerken;
• met aanbieders van residentiële jeugdhulp en pleegzorg een project starten over (on)veiligheid binnen de jeugdhulp n.a.v. het rapport “Onvoldoende beschermd”. Wat doen we al en willen we versterken? Beter Samenspel implementeren, borgen en verbreden Een belangrijke innovatie van de afgelopen jaren is het programma Beter Samenspel voor veilig opgroeien. Lokale Teams en GI’s zetten zich er binnen dit programma samen voor in dat kinderen en jongeren duurzaam veilig op kunnen groeien, zo veel mogelijk thuis en met zo min mogelijk escalaties die leiden tot een (voorlopige) ondertoezichtstelling. Door het maken van een betere (gezamenlijke) analyse van de situatie in een gezin dragen zij eraan bij dat gezinnen tijdig de juiste hulp krijgen en (intergenerationele) patronen doorbroken worden. We gaan door met de implementatie van Beter Samenspel en het borgen van de werkwijze. We leggen hierbij de verbinding met ontwikkelingen binnen de aanpak Huiselijk Geweld (in het bijzonder de gefaseerde ketenaanpak), de forensische jeugdhulp en het landelijke toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Inzet van jeugdhulp in strafrechtelijk kader Er is sprake van jeugdhulp in het strafrechtelijk kader wanneer deze hulp expliciet is opgenomen in een strafrechtelijke beslissing binnen het jeugdstrafrecht.
Wanneer een jongere deze hulp niet binnen de voorgeschreven tijd in het vonnis kan ontvangen, dreigt gevangenisstraf. Met de inzet van jeugdhulp in strafrechtelijk kader wil men de kans verkleinen dat een jeugdige
Basisdocument 26
opnieuw een strafbaar feit pleegt en weer in aanraking met Justitie komt. Daarnaast is het doel dat de jongere weer perspectief op een goede toekomst krijgt. Samen met verwijzers (Raad voor de Kinderbescherming, GI’s, reclasseringsorganisaties) en aanbieders van forensische zorg werken we de visie op dit type hulp verder uit. We vinden het belangrijk dat forensische jeugdhulp steeds minder een apart domein is en beter aansluit op de rest van de keten 11. Wat is nieuw? We gaan in gesprek over (on)veiligheid Onveiligheid is een diffuus begrip. Gemeenten en aanbieders werken gezamenlijk toe naar een situatie waarin dit een normaal gespreksonderwerp wordt, waardoor het voor ouders makkelijker is om aan te geven dat ze ondersteuning nodig hebben. Professionals krijgen ruimte en ondersteuning bij de afweging om in te grijpen bij onveilige situaties of te voorkomen dat er ingegrepen moet worden. Het is wenselijk hierover een breed en open gesprek te voeren. Het vergt een cultuuromslag waarin we onze gezamenlijke verantwoordelijkheid hierin erkennen. Binnen dit kader hebben we blijvende aandacht voor de Meldcode Huiselijk geweld en Kindermishandeling.
11
Hervorming van de jeugdbeschermingsketen Beter Samenspel is een passende opmaat voor verdere ontwikkelingen en de vereenvoudiging van de jeugdbeschermingsketen. In 2020 is in Haaglanden voor dit laatste een verkenning gestart op basis van de kabinetsbrief ‘Perspectief voor de jeugd’ van maart 2020. Landelijk wordt gewerkt aan een toekomstscenario kind- en gezinsbescherming als basis voor regionale invulling dat in 2021 het vertrekpunt is voor de regionale planvorming en mogelijke pilots. Acties naar aanleiding van rapport commissie “Onvoldoende beschermd” In juni 2019 presenteerde de commissie Onderzoek naar Geweld in de Jeugdzorg (onder voorzitterschap van Micha de Winter) het rapport ‘Onvoldoende beschermd’. Op landelijk niveau worden maatregelen genomen om slachtoffers te erkennen, blijvend te leren van wat er is gebeurd en verder geweld in de jeugdzorg te voorkomen. Verschillende ambities en acties uit onze regiovisie liggen in lijn met de aanbevelingen uit het rapport. Wij willen daarom een project starten om met (vertegenwoordigers van) kinderen, jongeren, ouders en betrokken organisaties na te gaan welke acties nodig zijn en afspraken te maken over de uitvoering hiervan.
Andersson Elffers Felix, Jeugdhulp in strafrechtelijk kader, Knelpunten in de advisering en ten uitvoerlegging en eerste oplossingsrichtingen (Utrecht 2020)
Basisdocument 27
3.5 J eugdhulp en onderwijs werken effectief samen Voor optimale ontwikkelingskansen van de kinderen en jongeren in onze regio staan gemeenten en onderwijspartners samen aan de lat. Deze paragraaf is in nauwe samenwerking tussen de gemeenten en de onderwijspartners in de regio Haaglanden tot stand gekomen. In de Jeugdwet en de Wet passend onderwijs is vastgelegd dat tussen de gemeenten en samenwerkingsverbanden passend onderwijs het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) plaatsvindt. Omdat leerlingen van bijvoorbeeld het voortgezet -, het speciaal onderwijs en het MBO niet altijd in hun eigen gemeente onderwijs genieten is het van belang ook regionale afspraken te maken. Wat willen we bereiken? Primair Onderwijs en Voortgezet Onderwijs Het is de gezamenlijke ambitie van samenwerkingsverbanden passend onderwijs en de gemeenten in Haaglanden dat ieder kind of iedere jongere zich veilig en optimaal ontwikkelt. Hiertoe willen zij hun preventieve inzet optimaal benutten en waar mogelijk op elkaar afstemmen. Veel leerlingen ontwikkelen zich goed, ontdekken hun talenten en leren hun capaciteiten goed in te zetten. Zij doorlopen het onderwijs met succes. Daar waar dit minder soepel verloopt, kunnen gemeenten jeugdhulp bieden, waarbij de ambitie is: snel, passend, efficiënt en in samenhang met het onderwijs.
De mogelijkheden en talenten van het kind en de jongere zijn daarbij het uitgangspunt. We hebben aandacht voor het systeem waarin kinderen en jongeren verkeren: thuis, op school en in de wijk. We slechten samen
de belemmeringen die het systeem opwerpt, zoals wettelijke (geografische) grenzen en blijven realistisch als het gaat om capaciteit en financiën. Iedereen heeft daarin zijn eigen (wettelijke) verantwoordelijkheden en zorgt ervoor dat de basis op orde is. Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO) Onderwijsinstellingen en gemeenten zorgen er samen met zorg- en hulpverleningsorganisaties voor dat MBO-studenten preventief passende begeleiding en/of ondersteuning kunnen krijgen tijdens hun studieloopbaan. Dit sluit aan op het regionale programma Voortijdig School Verlaten Haaglanden 2021-2024. Wat doen we al en willen we versterken? Primair Onderwijs en Voortgezet Onderwijs In de regio Haaglanden wordt al veel ondernomen om bovenstaande ambities te realiseren. Het vormgeven van (passend) onderwijs in samenhang met jeugdhulp vraagt om samenwerking, vertrouwen en samen leren en ontwikkelen. Binnen de regio Haaglanden zien we per samenwerkingsverband en per gemeente verschillen in accenten. Hoewel we sinds de decentralisatie van de Jeugdwet en de invoering van de Wet passend onderwijs goed op weg zijn, hebben we met elkaar ook nog veel te leren, bijvoorbeeld op het gebied van kansengelijkheid. Preventieve ondersteuning op de scholen Verschillende scholen organiseren al preventieve ondersteuning middels kortdurende begeleiding. Deze preventieve
Basisdocument 28
inspanningen willen we versterken. Gemeenten kunnen daaraan bijdragen met de functies Jeugdgezondheidszorg, leerplicht en bijvoorbeeld schoolmaatschappelijk werk of maatjesprojecten in het Primair Onderwijs. Dekkend aanbod voor meest kwetsbare leerlingen We moeten in beeld krijgen wat de meest kwetsbare doelgroep nodig heeft en wat thuis, dicht bij huis of juist beter op andere schaal georganiseerd kan worden. Daarom wordt een doelgroepenanalyse gemaakt vanuit zowel het onderwijs als het gemeentelijk perspectief. Dit geeft antwoord op de vraag: ‘Waar is welk onderwijsaanbod en in relatie tot welk jeugdhulpaanbod nodig en voor wie?’ Versterken inzet specifieke expertise Op diverse plekken is al meer hulp binnen de school. Denk aan een (VO)-jeugdteam gekoppeld een school of een start- en finish aanbod in het speciaal onderwijs. Waar nodig en waar dat kan zetten we in op groepsondersteuning, in plaats van op individuele begeleiding. We zoeken naar effectieve manieren om jeugdhulp in te kunnen zetten (bijvoorbeeld via onderwijs-jeugdhulparrangementen of andere vormen van beschikkingsvrij arrangeren), waarmee mogelijk ook structuren in de scholen en in de wijken versterkt worden. Daarnaast werken we samen aan specifieke expertises.
Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO) Binnen het MBO is de laatste jaren intensief ingezet op het voorkomen en bestrijden van voortijdig schoolverlaten door jon-