Bijlage 2 - advies ASD

Aan het College van Burgemeester en Wethouders Pijnacker-Nootdorp Postbus 1 2640 AA Pijnacker Pijnacker, 28 maart 2023 Betreft advies van de Adviesraad Sociaal Domein m.b.t. het versterken van de dienstverlening aan kwetsbare inwoners uit de POK middelen. Geacht College, Recent ontvingen wij het Bestedingsplan POK (Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslagen) middelen. U vraagt ons over dit plan advies uit te brengen. Tijdens ons overleg op 28 februari 2023 heeft Yvonne Post dit plan toegelicht. Aansluitend hebben wij het plan intern besproken en ons antwoord voorbereid. In de periode daarna hebben wij ons advies verder onderling afgestemd. Dit heeft geleid tot het volgende advies. Algemeen De middelen die het kabinet beschikbaar stelt zijn vooral bedoeld om de dienstverlening van de overheid fundamenteel te verbeteren. Uit de beschreven acht actielijnen kiest de gemeente PijnackerNootdorp er vier en wil daarmee aansluiten bij eigen beleidsprioriteiten en geconstateerde verbeterpunten. Voor de Adviesraad is vooral belangrijk in hoeverre de plannen de dienstverlening aan kwetsbare inwoners verbeteren. Het spreekt de Adviesraad aan dat de gemeente bij de opstelling van het bestedingsplan ervoor kiest om de inwoner en het gezin centraal te stellen. Vanuit het perspectief van de inwoners denken en bekijken wat nodig is om ondersteuning te bieden.

Het is vanuit die gedachte goed dat bij de brainstorm niet alleen gesproken is met beleidsmakers, maar ook met de mensen van de werkvloer. Zij hebben de ervaring hoe beleid in de praktijk uitpakt en waar verbeteringen mogelijk zijn. De ASD adviseert om de ‘praktijkmensen’ structureel bij het bijstellen van het beleid te betrekken. Samenvatting In ons advies willen we de volgende punten benadrukken: • Integrale benadering vanuit het perspectief van de ondersteuning vragende inwoners. • Verbeteren digitale bereikbaarheid en aandacht voor inwoners, die geen mogelijkheden en/of vaardigheden hebben om hiervan gebruik te maken. • Betere ondersteuning van (her)intreders op de arbeidsmarkt. • Versterken ombudsfunctie en onderzoek naar sociale raadslieden. • Wees voorzichtig met het zoeken naar en interpreteren van cijfers op buurt- en wijkniveau. • Laat maatwerk niet alleen over aan de maatwerkfunctionaris. • Zet stevig in op de ondersteuning van gezinnen met een complexe problematiek en benut daarvoor de juiste budgetten. • Monitor de resultaten van de maatregelen. Integrale benadering Wij vinden het positief dat bij de besteding van de middelen niet gezocht wordt naar nieuwe doelen, maar de middelen zoveel mogelijk worden benut voor het beleid dat reeds is ingezet. Beleid dat in

2

meer of mindere mate al succesvol is en waar de extra middelen mogelijkheden bieden om de uitvoering te verbeteren of versterken. Wel onderkent de ASD dat hier een uitdaging ligt. Er zijn op dit moment meer middelen die de rijksoverheid beschikbaar stelt voor het sociaal domein. Zo kent het Ministerie van VWS de zogenaamde Specifieke Uitkering (SPUK), gericht op het stimuleren van gezondheid, sport en bewegen, cultuurparticipatie en het versterken van de sociale basis. Het is goed dat de gemeente duidelijke ideeën heeft over het te voeren beleid binnen het sociaal domein en daardoor kan sturen hoe de extra middelen in te zetten. Lastig kan het zijn, dat de ontwikkeling van een nieuwe visie op het sociaal domein nog in de opstartfase verkeert. Het lijkt ons verstandig om in 2025, als de eerste evaluatieronde gepland staat, te bekijken in hoeverre de besteding van de middelen overeenkomt met de dan vastgestelde visie. Verbeteren digitale dienstverlening (Actielijn 1: Maatregel 1) De keuze om op dit onderwerp aan te pakken kan rekenen op de instemming van de Adviesraad. Wij hebben hier eerder in overleg regelmatig op aangedrongen n.a.v. signalen die wij hebben opgevangen. Recent hebben wij dat ook gedeeld met de samenstellers van het Rekenkameronderzoek naar de digitale bereikbaarheid van de gemeente.

Hoewel de inhoud van de rapportage van de commissie ons niet bekend is, trekken wij uit uw voornemen de conclusie dat ook de Rekenkamercommissie hier de nodige tekortkomingen constateert en verbeteringen adviseert. Digitale vaardigheid is tegenwoordig onontbeerlijk, maar tegelijkertijd niet voor iedereen haalbaar. De ASD ondersteunt het plan om de digitale bereikbaarheid te verbeteren en inwoners te ondersteunen bij het ontwikkelen van hun vaardigheden om daarvan gebruik te maken. Maar vraagt u ook of er een alternatief is voor de inwoners, die niet in staat blijken om de vereiste digitale vaardigheden te verwerven. Ondersteuning voor (her)intreders op de arbeidsmarkt (Actielijn 2 en 3: Maatregel 1) De ASD waardeert het zeer dat de gemeente ook met deze maatregel aansluit bij eerdere adviezen van onze zijde. Vanuit de praktijk bereiken ons regelmatig berichten dat het voor (her)intreders vanuit een uitkeringssituatie lastig is om de stap te maken naar de arbeidsmarkt. Meer ondersteuning en begeleiding kan de kansen op een succesvolle match vergroten. Het biedt de betrokken inwoners de gelegenheid hun vragen voor te leggen, inzicht te krijgen in de toekenning of het vervallen van toeslagen en daarmee de kans op terugval in de uitkeringssituatie te voorkomen.

Verstevigen klachtenprocedure en versterken ombudsfunctie (Actielijn 2 en 3: Maatregel 3) Hoewel wij uit rapportages concluderen dat het aantal bezwaren en klachten met betrekking tot aanvragen binnen het sociaal domein beperkt is, kunnen wij het versterken van de positie van de inwoners bij klachtenprocedures en het versterken van de ombudsfunctie van harte ondersteunen. Daarbij zijn we verheugd dat u de inzet van sociale raadslieden wilt overwegen en de mogelijkheden daarvoor gaat onderzoeken. Meerdere ASD leden kennen daarmee goede ervaringen in andere gemeenten. Sociale raadslieden kunnen als onafhankelijk juridisch dienstverlener, inwoners ondersteunen bij hun vragen op het gebied van wet- en regelgeving. De Adviesraad adviseert om bij dit onderwerp samenwerking te zoeken met omliggende gemeenten. Genoemd wordt in het bestedingsplan aansluiting bij Den Haag, maar wij kunnen ons voorstellen dat juist gezocht wordt naar samenwerking met gelijksoortige gemeenten zoals Lansingerland. Dit vanwege de meer overeenkomende problematiek en manier van werken. Cijfers op wijk, buurt en straatniveau (Actielijn 4 en 5: Maatregel 1 en 2) De Adviesraad kan zich voorstellen dat data op gebiedsniveau gegevens opleveren, die van belang zijn bij vooral de inzet van op preventie gerichte maatregelen.

We willen echter waarschuwen dat hier het gevaar van stigmatisering op de loer ligt en wijzen, ongetwijfeld ten overvloede, op het bewaken van de privacyregels uit de AVG. Voorzichtigheid lijkt ons geboden.

3

Toegankelijker maken van informatie specifiek voor inwoners met laaggeletterdheid (Actielijn 4 en 5: Maatregel 3) Deze maatregel sluit naar de mening van de Adviesraad aan bij de eerder genoemde verbetering van de digitale dienstverlening. Er zal altijd een groep inwoners blijven voor wie de digitale weg onbegaanbaar blijft. Het is goed dat daar de aandacht op gericht wordt met als doel voor iedereen leesbare en in begrijpelijke taal geformuleerde communicatie van de gemeente richting haar inwoners. De Adviesraad ondersteunt dit voorstel van harte. Wel vragen wij uw aandacht voor inwoners met een visuele beperking. Welke oplossing kunt u hen bieden? Maatwerkfunctionaris (Actielijn 4 en 5: Maatregel 4) Bij de voorgenomen aanstelling van een maatwerkfunctionaris wil de ASD een kanttekening plaatsen. Tot nu toe wordt ieder kernteamlid geacht te kunnen inschatten wanneer maatwerk geboden dient te worden en kunnen inschatten wanneer een beroep gedaan kan worden op het maatwerkbudget. Het creëren van een nieuwe functie kan ertoe leiden dat beslissingen over maatwerk bij die nieuwe functie terecht gaan komen. Dat zou de Adviesraad betreuren. Een regierol prima, maar alle kernteammedewerkers dienen over de expertise te beschikken om te beoordelen of maatwerk geboden dient te worden.

Ondersteuning voor gezinnen met complexe problematiek (Actielijn 4 en 5: Maatregel 5) De Adviesraad kan zich vinden in de aandacht die gericht wordt op de hulp aan gezinnen met een complexe problematiek. Deze gezinnen vragen veel aandacht en tijd van veel professionals. De ondersteuningskosten zijn vaak hoog en niet zelden leiden de problemen in de betreffende gezinnen ook tot problemen in de omgeving. Tegelijkertijd is de oplossing nooit eenvoudig. Het is verstandig om hier stevig op in te zetten, mede omdat wanneer verbeteringen het gezin helpen, de buurt/omgeving daar in veel gevallen ook mee geholpen wordt. Wij willen echter ter overweging geven om voor dit project andere middelen in te zetten. Met de middelen vanuit de brede SPUK (Gezond en Actief Leven Akkoord en Sportakkoord II) is het juist de bedoeling vooral te focussen op probleemgezinnen. Als ook de POK middelen deels op deze gezinnen worden ingezet, lijkt dat een behoorlijk forse inzet op een kleine groep. Vraag is hoe de gemeente de inzet van de middelen uit de brede SPUK ziet in relatie tot de inzet van de POK middelen en hoe deze aanvullend aan elkaar zijn. Tenslotte De Adviesraad wil graag geïnformeerd worden over de behaalde resultaten van de in te zetten maatregelen.

In hoeverre worden de te behalen resultaten ook werkelijk behaald? Overige maatregelen De ASD ziet geen aanleiding om kanttekeningen te maken bij de overige beschreven maatregelen uit het bestedingsplan. We kunnen ons vinden in de geformuleerde voorstellen.

Met vriendelijke groet, namens de Adviesraad Sociaal Domein Pijnacker-Nootdorp

Piet van Adrichem voorzitter c.c. Gemeente Pijnacker-Nootdorp, mevrouw Y. Post