bijlage 1 ontwerp MTB route Groenzoom Pijnacker.pdf

PROJECTPLAN AANLEG MOUNTAINBIKEROUTE GROENZOOM PIJNACKER 29 augustus 2022

1 Inleiding De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft samen met enkele lokale mountainbikers het plan opgevat om een mountainbikeroute te realiseren in de Groenzoom. In dit rapport wordt het ontwerp beschreven en wordt beschreven wat nodig is voor de aanleg van deze route. 2 Duurzame mountainbikeroutes Uitgangspunt in het ontwerp is dat de route een duurzaam karakter moet hebben. Duurzame mountainbikeroutes worden gekarakteriseerd door: • • • • • • •

•

Minimaliseren overlast voor andere bezoekers. Minimaliseren schade aan bodem, aardkundige waarden, erfgoed en flora. Voorkomen van verstoring van fauna. Bestaande paden afgewisseld met nieuwe singletrack. Singletracks zijn smalle, slingerende paden die speciaal met het oog op mountainbiken worden gebouwd. Dergelijke singletracks hebben meerdere voordelen (zie verder). Optimaal gebruik van de geaccidenteerdheid van een terrein. Aanleg en onderhoud met hulp van vrijwilligers. Geen lange routes, maar een netwerk van kleinere routes. Hierdoor hebben mountainbikers meer mogelijkheden om te variëren en wordt de druk over een groter gebied verspreid. Op meerdere plekken in Zuid-Holland is en wordt gewerkt aan verbetering van bestaande en de bouw van nieuwe routes. Veel aandacht voor veiligheid (aansprakelijkheid).

De bestaande New Skool routes hebben bewezen dat deze doelstellingen gecombineerd kunnen worden. Een goed ontworpen en gebouwde route heeft een aantal voordelen: •

• •

Regulering: Een groot deel van het mountainbiken wordt geconcentreerd op de route, die met zorg voor flora & fauna, bodem, cultuurhistorie, andere recreanten en aardkundige waarden is aangelegd. Hierdoor neemt buiten de route de belasting op de daar aanwezige waarden af. Facilitering: Een positieve invloed op de regionale vrijetijdseconomie (recreatie en toerisme). Gezondheid: Een positieve invloed op de sportparticipatie en daarmee de gezondheid en vitaliteit van de (lokale) bevolking en mogelijk topsportstimulering.

Singletracks zijn paden van gemiddeld ongeveer 110 cm breed die in één richting worden bereden. De aanleg van singletracks heeft belangrijke voordelen voor zowel terreinbeheerders als mountainbikers: • Singletracks zijn zeer aantrekkelijk om op te biken. Dit is niet alleen een voordeel voor mountainbikers, maar het zorgt er ook voor dat de neiging om er van af te wijken niet bijzonder groot is. Hiermee neem het regulerende karakter van een route toe. Zeker als ze gebouwd worden in gebieden die zich er voor lenen, is dit een groot voordeel voor terreinbeheerders. • Door de aanleg van singletracks wordt het primaire probleem van mountainbiken opgelost, namelijk de conflicten met andere gebruikersgroepen, zoals wandelaars en ruiters. Mountainbikepaden worden immers gescheiden van andere paden. • Door een uitgekiend ontwerp kunnen mountainbikers gefaciliteerd worden in gebieden waar niet of nauwelijks kwetsbare ecologische, cultuurhistorische of aardkundige waarden liggen. 1

• • •

Een ander voordeel is dat ze veel gemakkelijker (voor vrijwilligers) te onderhouden zijn dan bestaande paden in verband met de geringe breedte. De snelheid ligt vaak lager dan bij bestaande paden. Dit heeft als bijkomend voordeel dat de actieradius van mountainbikers afneemt. Singletracks kennen éénrichtingsverkeer en zijn daardoor veiliger dan ‘normale’ paden.

Veiligheid Na afronding van een mountainbikeroute wordt door Tracks & Trails altijd een laatste veiligheidscheck gedaan. Op basis van deze veiligheidscheck wordt een veiligheidsrapport opgesteld van de route. Hierin worden de risico’s van de mountainbikesport beschreven (risicosport!), wordt beschreven hoe dat tot uitdrukking kwam en komt in het parcours en wat er aan gedaan is om deze risico’s tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen. Ook worden aanbevelingen gedaan voor het onderhoud en veiligheidsinspecties. 3 De regulerende werking van mountainbikeroutes Er zijn geen wetenschappelijke studies bekend die specifiek gericht zijn op de bestudering van de mate waarin mountainbikeroutes regulerend werken, maar terreinbeheerders zien in de praktijk een duidelijk regulerend effect en ook Strava data wijzen hier op1. Een voorbeeld is de mountainbikeroute Zeist. Het Utrechts Landschap had als doel om het hart van landgoed Bornia, met het oog op de daar te ontwikkelen heide en stuifzand, recreatieluw te maken. Voor de doelgroep mountainbikers is een route aangelegd om het hart van Bornia heen. Wat toezichthouders in het veld zagen en zien is ook mooi visueel zichtbaar op de heatmap van Strava (figuur 1). In deze figuur is goed te zien dat de route het merendeel van de mountainbikers concentreert op de mountainbikeroute en de druk op het omringende gebied sterk afneemt.

In figuur 2 is ditzelfde effect zichtbaar bij de mountainbikeroute op landgoed Den Treek-Henschoten. Track Landscapes heeft een aanvullende Strava data-analyse uitgevoerd voor dit landgoed. Zij concluderen: “Het gebruik van wandelpaden -door mountainbikers- is sinds de aanleg van de mountainbikeroute Den Treek sterk afgenomen. Nog maar enkele paden halen >100 Strava passages in 2021. Dat zijn dus twee Strava fietsers per week; een verwaarloosbare hoeveelheid. Dit is ook ondanks de toename van gravelbikers, voor wie deze wandelpaden nog interessant zouden kunnen zijn. Kortom; de aanleg van de mountainbikeroute Den Treek heeft het niet-toegestane gebruik van wandelpaden door mountainbikers vrijwel geheel aan banden gelegd. En dat was precies de mede-intentie van de ontwikkeling van mountainbikeroutes.”.

1

Uit de laatste metingen op de Utrechtse Heuvelrug, waarbij Strava data zijn vergeleken met de data van telmachines, blijkt dat ongeveer 40% van de mountainbikers met Strava rijdt.

2

Figuur 1 Strava heatmap Zeist: links de situatie in 2014 en rechts 2015. Strava gebruikt data van het laatste jaar voor de opbouw van heatmaps. De route in Zeist is in 2014 gebouwd, dus de kaart uit dit jaar laat al een overgangssituatie zien, waarbij er al deels het route-effect was (minder daarbuiten gefietst).

Mountainbikeroute

Hart Bornia Figuur 2 Strava heatmap Austerlitz (landgoed Den Treek-Henschoten): linksboven de situatie voor de aanleg van de MTBroute, rechts een half jaar na de aanleg in 2020 en linksonder een jaar na de aanleg. De route wordt steeds meer gebruikt en gebruik van de andere paden dooft langzaam uit. Er wordt niet of nauwelijks gesurveilleerd.

4 Effecten van een mountainbikeroute op fauna Patrick Jansen heeft op basis van ongeveer 250 (wetenschappelijke) studies onderzoek gedaan naar de effecten van mountainbikeroutes op fauna2. Samengevat is de ecologische onderbouwing van een mountainbikeroutes op de volgende punten gebaseerd (figuur 3): • Een mountainbikeroute werkt sterk regulerend; er wordt vooral op de route gemountainbiked en nauwelijks daarbuiten. • De zone van een mountainbikeroute wordt (sterk) verstoord, maar de verstoring wordt wel gedempt door voorspelbaarheid (met gewenning als gevolg), het afnemende additionele verstorende effect bij grote aantallen bezoekers (figuur 4) en een ecologisch doordacht ontwerp. Minder verstoringsgevoelige soorten en individuen blijft deze zone gebruiken voor fourageren en zelfs voortplanting. • De routezone neemt over het algemeen een klein aandeel in van natuurgebieden. • De verstoring buiten de zone van de mountainbikeroute neemt sterk af. Hierdoor blijven of worden deze gebieden geschikt voor verstoringsgevoelige soorten en individuen. Het overgrote deel van natuurgebieden blijft veelal onaangetast door mountainbikeroutes 2

Jansen, P.A.G., 2022. De effecten van een mountainbikeroutes op fauna. Tracks & Trails/Bosmeester, Wageningen

3

Figuur 3 Effecten van een mountainbikeroute op fauna

Figuur 4 Mate van verstoring afgezet tegen omvang van de recreatie.

Verstoring wandelaars versus mountainbikers Zes studies tonen geen verschil aan tussen de verstorende effecten van wandelaars en mountainbikers (Taylor & Knight 2003, Gander & Ingold 1997, Fairbanks 2002, George & Crooks 2006, Reilly 2015, Wosdom 2004). Drie studies concluderen dat mountainbikers een minder verstorende invloed hebben dan wandelaars (Ciuti et al. 2012, Papouchis and others. 2001, Spahr 1990) en twee studies het omgekeerde (Wisdom 2018, Reimoser 2012). Op basis van de wetenschap kan er dus op ecologische gronden geen onderscheid worden gemaakt tussen wandelaars en mountainbikers.

4

5 Ontwerp De mountainbikeroute loopt door de Groenzoom. Hierbij worden de belangrijkste gebieden voor flora en fauna gemeden, waardoor de impact hierop zeer klein is. Verder is rekening gehouden met het voorkomen van sociale conflicten door, waar dat mogelijk is, speciale paden te realiseren voor de mountainbikeroute. In bijlage 1 zijn kaarten opgenomen met het ontwerp. Het ontwerp is afgestemd met vertegenwoordigers van het NMP en gebruikersplatform. De route is ongeveer 22.600 meter lang, waarvan 57% onverhard. Hiervan is ongeveer 6.600 meter nieuw aan te leggen. 6 Werkzaamheden De mountainbikeroute ligt hoofdzakelijk op veen en klei. Routes op dergelijke bodems worden bij nat weer vaak modderig gereden. Doordat mountainbikers op zoek gaan naar droge stukken worden dergelijke paden na verloop van tijd steeds breder. Dit is voor alle partijen ongewenst. In de praktijk worden mountainbikeroutes jaarrond bereden en dus ook bij ongunstig weer. Op routes op klei en veen wordt om die reden dan ook veelal een semiverharding aangebracht. Hierbij wordt meestal gekozen voor betongranulaat 0-8. Dit heeft zich in de praktijk bewezen als een goede ondergrond voor mountainbikeroutes en is een schone vorm van granulaat. Aanbrengen semi-verharding De betongranulaat zal zo dicht mogelijk bij de plek van verwerking worden gestort door vrachtwagens.

Een minikraan zal een ongeveer 5-10 cm diep cunet graven (zie tekening). De vrijkomende grond wordt naast het pad verwerkt. Een cunet is noodzakelijk om het granulaat aan de zijkanten goed op te sluiten en te zorgen dat het granulaat stabiel wordt. Zonder cunet wordt het granulaat aan de zijkanten telkens weer kapot gereden. Vanaf de stortplek zal het granulaat, afhankelijk van de werkbreedte en steilheid, met een shovel, ruspdumper of wieldumper in het cunet worden gebracht. Er wordt ongeveer 15-20 cm los granulaat gestort. De betongranulaat wordt handmatig uitgeharkt en aangetrild met een trilplaat door grondwerkers. Na trillen is de laag dan ongeveer 10-15 cm dik en steekt dus enkele centimeters cm boven het maaiveld uit. Er is in de kostenbegroting van uitgegaan dat vrijwilligers zullen helpen met het verspreiden van de granulaat, aanharken en aantrillen.

Betongranulaat

Schematische weergave aanbrengen granulaat

Bouw brug Op één locatie is een brug noodzakelijk. Hier ligt al een brug, maar die is ongeschikt voor mountainbikers. De brug zal worden gebouwd met eikenhout (duurzaamheidsklasse 2). De brug wordt afgedekt met zeskantgaas om gladheid te voorkomen.

5

Aanbrengen bebording Na afronding worden routepalen aangebracht. Tracks & Trails heeft samen met de Nederlandse toer Fiets Unie (NTFU) standaardbebording ontwikkeld voor mountainbikeroutes3. De werkwijze en materialen uit deze standaardbebording worden gebruikt voor de bebording van de route in de Groenzoom. 7 Planning Upgrade Buytenpark Om kosten te beperken en schade aan het terrein (insporing) te voorkomen is het raadzaam om de werkzaamheden uit te voeren in een droge periode. De werkzaamheden zullen ongeveer 3 maanden in beslag nemen. 8 Kosten In onderstaande tabellen zijn de kosten en de werkzaamheden globaal opgenomen. Er is vanuit gegaan dat vrijwilligers zullen helpen met het verwerken van de betongranulaat. Tabel 1 Globale begroting MTBroute Groenzoom Pijnacker Kostenpost Eenheden Voorbereiding 32 uur Aankoop betongranulaat 2617,56 ton Aanbrengen betongranulaat (kraan) 176 uur Aanbrengen betongranulaat (shovel) 350 uur Aanbrengen betongranulaat (dumper) 200 uur Aanleg en opruim stortplekken Aantrillen 350 Grondwerkers Aankoop hout brug 2 m3 Aankoop ijzerwaren Bouw brug 12 uur Bouw brug 12 uur Aankoop routepalen 80 stuk Aankoop bordjes 80 stuk Plaatsen routepalen 20 uur 20 uur Begeleiding uitvoering 40 uur Veiligheidscheck en rapportage 12 uur Reiskosten 8000 km Totaal

Tarief € 89,00 € 17,00 € 65,00 € 65,00 € 65,00 €

40,00

€ 1.200,00 € € € € € € € € €

89,00 40,00 23,00 10,00 89,00 40,00 89,00 89,00 0,30

Kosten € 2.848,00 € 44.498,52 € 11.440,00 € 22.750,00 € 13.000,00 € 2.000,00 € 14.000,00 Vrijwilligers € 2.400,00 € 350,00 € 1.068,00 € 480,00 € 1.840,00 € 800,00 € 1.780,00 € 800,00 € 3.560,00 € 1.068,00 € 2.400,00 € 127.082,52

3 Tracks & Trails heeft in samenwerking met de Nederlandse Toer Fiets Unie standaardbebording ontwikkeld voor

mountainbikeroutes. Deze standaardbebording is opgenomen in een gids (Jansen, P., M. Torsius, Bebording van mountainbikeroutes, Tracks & Trails en NTFU, 2014).

6

BIJLAGE 1 ONTWERP MOUNTAINBIKEROUTE PIJNACKER-NOOTDORP (2 augustus 2022)

Gebruik bestaand pad (verhard) Gebruik bestaand pad (onverhard) Nieuw te maken paadje (1 meter breed - onverhard)

7

Buiten beplantingen

Route broedseizoen

8

9

Buiten beplantingen

10

Brug

11

Route broedseizoen

12

Check veilige oversteek

13

Check veilige oversteek

14

15

16

Aansluiting naar start route (pag 1) wordt in een later stadium gemaakt.

17