bijlage 1 - Korte oplegnotitie normaliseren en de-medicaliseren

Korte oplegnotitie Leidende principes Normaliseren en de-medicaliseren Gemeente Pijnacker-Nootdorp april 2021 April 2021

Aanleiding Met de decentralisaties van het sociaal domein in 2015 is onze gemeente ook verantwoordelijk voor de uitvoering van de Jeugdwet. Sinds de decentralisatie is het aantal kinderen en jongeren met jeugdhulp met 17% gestegen. Vanaf 2017 is deze groei gestabiliseerd, maar de kostenontwikkeling niet. Bij ongewijzigd beleid is de verwachting dat de kosten nog verder oplopen. In oktober 2020 heeft de gemeenteraad ingestemd met het Interventieplan ‘Grip op het sociaal domein’. Dit interventieplan heeft als doel het beheersbaar maken van de kosten voor de taken in het sociaal domein en tegelijkertijd de kwaliteit van de ondersteuning te verbeteren. Er zijn in de afgelopen tijd hierin al stappen gezet en hierop wordt verder gebouwd. Voor u ligt de notitie ‘leidende principes voor normaliseren en de-medicaliseren’. Deze leidende (normaliserende) principes van opvoeden en opgroeien, wordt de basis voor een duurzame werkwijze en een nieuwe mindset (cultuuromslag) binnen de uitvoering van de taken in het kader van de Jeugdwet. Het sluit aan op het preventieve jeugdbeleid. Interventieplan “Grip op het sociaal domein” Deze notitie heeft betrekking op de P1 maatregel uit het interventieplan “Grip op het sociaal domein”. In dit interventieplan is de maatregel normaliseren en de-medicaliseren (P1) opgenomen, met als doel dat in 2021 het aantal verwijzingen naar jeugdhulp met 5% daalt.

Ambitie De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft als ambitie dat kinderen en jongeren gezond, kansrijk en veilig opgroeien. Met het jeugdbeleid zetten we in op preventie: problemen voorkomen waar dat kan door in te zetten op beschermende factoren, vroegsignalering om erger te voorkomen en leren omgaan met problemen. Onze visie op het sociaal domein vormt de basis voor ons handelen in het sociaal domein.

Figuur 1. Deze praatplaat is tot stand gekomen door middel van het participatietraject. pagina 2/7

Doel Door het ‘open karakter’ van de Jeugdwet, ontbreekt het nu aan duidelijkheid wat we wel en niet onder jeugdhulp verstaan. Straks is duidelijk wat we er in ieder geval niet onder verstaan. We willen dat de kosten in de jeugdhulp beheersbaar zijn en we willen een kwaliteitsverbetering in de ondersteuning. Waarbij voorop staat dat we kwetsbare kinderen die hulp nodig hebben, altijd zullen ondersteunen. Proces Deze notitie is tot stand gekomen door middel van: input van andere gemeenten zoals de buurgemeente Delft, informatie van het lectoraat ‘Jeugdhulp in Transformatie’ van de Haagse Hogeschool, diverse bronnen zoals het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) en er is een uitgebreid participatietraject gevolgd. Naar aanleiding van het participatietraject is de praatplaat ‘Wat vinden wij in de gemeente normaal in opgroeien en opvoeden? op pagina twee tot stand gekomen. Hoe gaat het nu? Het aantal kinderen dat opgroeit met ondersteuning vanuit jeugdhulp is tot 2018 gestegen en neemt sindsdien iets af. In 2000 kreeg 1 op de 27 kinderen te maken met jeugdhulp. Op dit moment geldt dit voor 1 op de 8 kinderen. Ook binnen de gemeente Pijnacker-Nootdorp maken veel kinderen gebruik van jeugdhulp. Jaren 1-1-2019 t/m 31-12-2019 1-1-2020 t/m 31-12-2020

Declaraties (unieke cliënten) 1764 1637

Figuur 2. Aantal kinderen met jeugdhulp in Pijnacker-Nootdorp.

Kostenontwikkeling per client Onderstaand is in cijfers weergegeven wat de gemiddelde kosten per client zijn m.b.t. jeugdhulp in de gemeente ten opzichte van de regio.

Figuur 1. Cijfers gemiddelde kosten.

Positief opgroeien in Pijnacker-Nootdorp De gemeente Pijnacker-Nootdorp vindt positief opgroeien erg belangrijk. Uitgaan van de mogelijkheden en talenten van het kind en de rest van het gezin, vormen het vertrekpunt. In het huidige kader “Preventief jeugdbeleid 2015” van Pijnacker-Nootdorp gaan we al uit van demedicaliseren, ontzorgen en normaliseren. We doen dit onder meer door het opvoedkundig klimaat te versterken in gezinnen, wijken, scholen en voorzieningen zoals kinderopvang en peuterspeelzalen. We bouwen hierop voort en zorgen voor een verdere concrete invulling van deze ambitie.

pagina 3/7

Gezamenlijke kompas “ de leidende principes” Om te komen tot kostenbeheersing en kwaliteitsverbetering, waarbij kinderen kansrijk, veilig en gezond opgroeien, hebben we leidende principes opgesteld. Daarbij is ons uitgangspunt, dat ouders als eerste verantwoordelijk zijn voor het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De leidende principes vormen de basis voor een duurzame werkwijze en een nieuwe mindset (cultuuromslag) binnen de uitvoering in het sociaal domein. De leidende principes zijn tot stand gekomen door middel van input die wij hebben opgehaald uit de verschillende bijeenkomsten, uit diverse literatuur, gesprekken en het bestaande beleid. Ze bieden de gemeenteraad mogelijkheden om invulling te geven aan zijn kaderstellende en controlerende rol. Kortom: deze leidende principes zijn de linking pin tussen de visie en de doelen van onze organisatie en de vertaling naar inrichting en uitvoering. De leidende principes zijn daarbij een soort gezamenlijk kompas.

Wat doen we al? We hebben de afgelopen jaren niet stil gezeten. Een aantal maatregelen hebben wij reeds in gang gezet om te komen tot kostenbeheersing en kwaliteitsverbetering. Dit betreft onder andere: het aanstellen van praktijkondersteuners jeugd bij de huisartsen, investeren in voorschools maatschappelijk werk, het actualiseren van de Verordening jeugdhulp en beleidsregels jeugdhulp. We hebben de eerste stappen gezet om de kosten in jeugdhulp beheersbaar te maken en bouwen hierop verder.

pagina 4/7

Dit wordt onze aanpak! We bouwen voort op waar we mee bezig zijn en gaan de komende tijd inzetten op: • Ouders ondersteunen en vertrouwen geven, door uit te gaan van ‘goed genoeg’ ouderschap. De mogelijkheden en talenten van het kind en de rest van het gezin vormen het vertrekpunt. • In samenwerking met partners, bijvoorbeeld uit het onderwijs, welzijn en/of vrije tijd, creëren we ontmoetingsplekken en activiteiten voor ouders, kinderen en jongeren. Hiermee faciliteren we de mogelijkheden om het sociale netwerk van ouders, kinderen en jongeren te versterken. • In samenwerking met vrijwilligersorganisaties organiseren we sportieve- en culturele activiteiten voor jeugdigen. Hiervoor zijn vanwege coronatijd extra subsidies beschikbaar gesteld vanuit het Rijk. Het is bedoeld om de dialoog met jongeren te starten, activiteiten te organiseren en om extra aandacht te geven aan de mentale weerbaarheid en zelfvertrouwen van jongeren. • De ervaringskennis van de professionals in de praktijk gaan we nog beter benutten bij het maken van keuzes in ons jeugdbeleid. • Stimuleren van de dialoog tussen het onderwijs en de jeugdhulp. En we werken aan een afwegingskader onderwijs/ jeugdhulp. Dit is cruciaal voor de realisatie van integrale ondersteuning rond jeugdigen en gezinnen. Ook geeft dit inzicht in waar een bepaalde hulpvraag past.

De Regiovisie Jeugdhulp moet hier een bijdrage aan gaan leveren. Het is ook één van de speerpunten in de Ondersteuningsplannen 2021-2025 van het Passend onderwijs. • De jeugdgezondheidszorg (JGZ) is een belangrijke schakel wanneer het gaat om de toegang tot jeugdhulp en de preventieve vormen van ondersteuning (het voorliggend veld). Beide onderwerpen zijn belangrijke actoren in de transformatie van jeugdhulp en het sturen op normalisering. We gaan JGZ beter benutten in het preventieve voorveld. Zij zien ouders als eerste en zijn daardoor in staat om ouders de ondersteuning te bieden, die nodig is om te werken aan het zelfvertrouwen. Voor de JGZ betekent dit een doorontwikkeling in het normaliseren en vraaggerichter werken. • We verbeteren het registratiesysteem voor jeugdhulp. We maken daarmee inzichtelijk wanneer er door het kernteam wordt op- en afgeschaald in de geboden hulp. Dit inzicht helpt onze organisatie om het gesprek te voeren over de geboden hulp. • We werken met het richtinggevend kader, dat voor jeugdhulpaanbieders moet dienen als prikkel om zorg af te schalen. We gaan daarnaast het gesprek over normaliseren aan met de jeugdhulpaanbieders. Boodschap: hulp is niet altijd nodig en is niet ongelimiteerd. We zetten hulp en ondersteuning resultaatgericht in.

Door dit proces wordt mogelijk ook helder welke inzet niet meer nodig is, indien nodig worden de verordening Jeugdhulp en beleidsregels Jeugdhulp aangepast. • We gaan door middel van contractmanagement meer sturen op de zakelijke samenwerking met aanbieders. • We maken een routekaart/stroomschema, zodat duidelijk is welk aanbod wanneer plaatsvindt. Hierbij is nadrukkelijk aandacht voor de positionering van informele hulp. • Om het normaliseren en de-medicaliseren meer kracht bij te zetten, wordt een korte video ontwikkeld over opvoeden en opgroeien in onze gemeente. • Samen gaan we aan de slag om de bestaande patronen (problematiseren) te doorbreken. Het is belangrijk dat de gemeente hier ruimte voor geeft. Ook worden er bijeenkomsten georganiseerd om dit thema meer kracht bij te zetten. We gaan uit van het principe ‘ goed is goed genoeg’ Uit de cijfers blijkt dat de jeugdhulptrajecten langer en intensiever worden. Het is onze nadrukkelijke wens om meer resultaatgericht te sturen op de jeugdhulp. Hiervoor gaan we ook samen met jeugdhulpaanbieders bespreken wanneer de geboden hulp ‘goed genoeg’ is. We merken dat hulpverleners, maar ook ouders en kinderen/ jongeren soms moeilijk kunnen stoppen met de ontvangen ondersteuning. Door de nieuwe regionale en lokale instrumenten kunnen we gerichter sturen.

Dit zijn het richtinggevend kader, de bestedingsruimte en een resultaatovereenkomst. En de nieuwe taak voor de praktijkondersteuners jeugd bij de huisartsen bij de automatische verleningen. Dit is een cultuuromslag en dat heeft tijd nodig. Stimuleren van bewustwording is hierbij van groot belang. pagina 5/7

Kostenbesparing De beoogde besparing is 5% mindering in het aantal verwijzingen naar professionele jeugdhulp. We beantwoorden hulpvragen op een laagdrempelige manier en zoveel mogelijk in het ‘gewone’ leven. Volgens de meest recente cijfers is er reeds sprake van een daling van het aantal jeugdhulptrajecten. Het is nog te vroeg om harde conclusies te trekken, maar een daling lijkt te zijn in gang gezet. Belangrijke kanttekening: De coronacrisis kan van invloed zijn op de cijfers. Het lijkt dat er minder gedeclareerd is over het jaar 2020, maar nog niet alle declaraties zijn verwerkt. De proceskosten van deze P1 maatregel zijn gedekt uit het budget van de Lokale Educatieve Agenda (LEA). De investeringen in het voorliggend veld worden meegenomen in de visie “het voorliggend veld” (P3). Dit wordt dus nog inzichtelijk gemaakt. Evaluatie en bijsturen We vinden het erg belangrijk (lees: noodzakelijk) om regelmatig en tijdig de vinger aan de pols te houden. Zijn we nog op de goede weg? En zo niet, welke maatregelen moeten er genomen worden om de resultaten wel te behalen? Effecten zijn niet altijd gelijk in cijfers uit te drukken. Naast het tellen van cijfers vinden we het daarom minstens zo belangrijk om het verhaal achter de cijfers te vertellen. We kiezen voor kwantitatieve en kwalitatieve evaluaties. Hierbij halen we ook clientervaringen op.

Vervolg Zoals eerder is aangegeven heeft normaliseren tijd nodig en is het een verandering van de mindset. Belangrijk hierbij is om in gesprek te blijven met elkaar en samen te werken aan deze opgave. De leidende principes dienen als input voor de Regiovisie Jeugdhulp. De prognose is dat deze in oktober 2021 wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Tevens levert deze notitie input voor de visie “voorliggend veld”, die voor 2022 op de planning staat. Zie onderstaande planning voor de vervolgstappen van deze notitie. Activiteiten Notitie voorleggen ASD Notitie in de gemeenteraad Gesprekken jeugdhulpaanbieders Evaluatie verordening en beleidsregels Jeugdhulp Interactieve lezingen/webinars/ Maatschappelijk debat Aanpassen van de verordening en beleidsregels Jeugdhulp Besluit voorleggen aan de gemeenteraad

pagina 6/7

Datum 13 april 2021 Juni 2021 Juni/ juli 2021 Juli t/m September 2021 September t/m december 2021 September t/m december 2021 Januari 2022

pagina 7/7