Bijlage 1. Doorontwikkeling afvalbeleid beleidsadvies GFT en PMD

Doorontwikkeling afvalbeleid Beleidsadvies inzameling GFT en PMD November 2024 Zaaknummer: Verantwoordelijke afdeling: Beleidsprogramma: Portefeuillehouder: Versie:

1539604 Wijkzaken Veiligheid en duurzaamheid Marieke van Bijnen 8 november 2023

Beleidsadvies inzameling GFT en PMD

1. Inleiding In 2022 is de invoering van Het Nieuwe Inzamelen (hierna HNI) in de gehele gemeente voltooid. In het raadsakkoord op hoofdlijnen 2022-2026 Pijnacker-Nootdorp “Bouwen aan de toekomst” krijgt het college de opdracht om met een voorstel te komen om het afvalbeleid de komende tijd verder door te ontwikkelen. In de raadsvergadering van 21 december 2023 is de “Startnotitie doorontwikkeling afvalbeleid” vastgesteld, waarin het proces is beschreven om in stappen tot nieuw afvalbeleid te komen. In de startnotitie is opgenomen dat er een afwegingskader wordt gemaakt voor de inzameling van GFT (Groente-, Fruit- en Tuinafval) en PMD (verpakkingen van Plastic of Metaal en Drinkkartons) in wijken met ondergrondse containers en bij appartementen om de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen te verbeteren. Dit sluit aan bij de aanbevelingen van de Rekenkamercommissie waarin is aangegeven dat het noodzakelijk is om controle te krijgen over de kwaliteit van de grondstoffen, voordat kan worden overgegaan naar een nieuw afvalbeleid met een restafvaltarief. Zolang er (in bepaalde type gebieden) een te hoge afkeur van de grondstoffen is, zal het effect van een restafvaltarief (in die gebieden) slechts beperkt bijdragen aan de gestelde doelen. In dit “beleidsadvies inzameling GFT en PMD” is de voortgang van de diverse onderzoeken en pilots uit de startnotitie beschreven.

Wij doen voorstellen voor de inzameling van GFT en PMD met ondergrondse containers met als doel de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen te verbeteren. De maatregelen zijn gebaseerd op een uitgebreide analyse in het “afwegingskader inzameling GFT en PMD”. Met dit beleidsadvies over de inzameling GFT en PMD wordt invulling gegeven aan het onderzoek van spoor 2 uit de startnotitie. De verbetermaatregelen uit spoor 2 worden in 2025 uitgevoerd. In 2025 wordt verder invulling gegeven aan het onderzoek om in beeld te brengen wat nodig is om een restafvaltarief te kunnen invoeren.

pagina 2/10

Beleidsadvies inzameling GFT en PMD

2. Wat is de stand van zaken van de onderzoeken en pilots? In de startnotitie zijn diverse onderzoeken en pilots opgenomen ter ondersteuning van de doorontwikkeling van het afvalbeleid. Hieronder wordt de stand van zaken van deze activiteiten beschreven. 2.1 Sorteeranalyse van het restafval In het voorjaar van 2024 is een sorteeranalyse van het restafval (bijlage 2a) uitgevoerd. Uit de analyse valt af te leiden dat ruim de helft (qua gewicht) van het aangeboden restafval (53%) uit herbruikbare grondstoffen bestaat die nabij huis worden ingezameld (GFT, oud papier en karton, PMD, glas en textiel).

Gemiddeld is 31% van het restafval herbruikbaar GFT. Het is belangrijk dat we meer van deze grondstoffen (en met name GFT) gescheiden gaan inzamelen om onze milieudoelstellingen voor meer hergebruik en minder restafval te halen. 2.2 Sorteeranalyse van het GFT In augustus 2024 is een sorteeranalyse van het GFT in de ondergrondse containers (bijlage 2b) uitgevoerd. In de steekproef is meer vervuiling (8%-21% qua gewicht) aangetroffen dan de acceptatienorm van 5%. De vervuiling bestaat deels uit “onjuist aangeboden restafval” en deels (met name bij aanbieden van keukenafval) uit vervuiling door gebrek aan juiste kennis. Het gaat dan om het gebruik van niet afbreekbare plastic zakken als drager en het aanbieden van niet afbreekbaar keukenafval zoals koffiecups. 2.3 Sorteeranalyse van het PMD In augustus 2024 is een sorteeranalyse van het PMD in de ondergrondse containers (bijlage 2c) uitgevoerd. Uit de sorteeranalyse van het PMD wordt duidelijk dat de ongeveer de helft van het ingezamelde PMD met een ondergrondse container uit vervuiling bestaat. Deze vervuiling betreft grotendeels het onjuist aanbieden van restafval. 2.4 Pilot De Parade

pagina 3/10

Beleidsadvies inzameling GFT en PMD

Vanaf februari 2024 is in De Parade een proef gedaan met pascontrole op de containers voor GFT en PMD. De interventie heeft geleid tot een “redelijk tot goede” kwaliteit van het GFT en “overwegend visueel schoon” PMD. Aandachtspunt is de vervuiling van het GFT door het gebruik van niet afbreekbare (paarse) plastic afvalzakken. 2.5 Pilot omgeving Waddenzee In de omgeving Waddenzee is vanaf juni 2024 een pilot uitgevoerd. Er is een herschikking gedaan van de containers, waarna pascontrole is ingevoerd voor GFT en PMD. De kwaliteit van het GFT is in oktober 2024 met een sorteerproef gemeten. In deze steekproef is de vervuiling gedaald van 15,0% (0-meting oktober 2023) naar 4,7%, wat (net) binnen de norm van 5% is. De kwaliteit van het PMD is in september met een sorteerproef gemeten. Het aandeel schoon PMD bleek te zijn toegenomen van 35,6% naar 73,3%. Dit is en hele mooie verbetering, maar de vervuiling is nog steeds hoger dan de15% (gewicht) die aan vervuiling in het PMD mag zitten. 2.6 Inwonerspeiling In maart 2024 zijn onze inwoners geraadpleegd over de afvalinzameling. De resultaten zijn beschreven in de “Inwonerspeiling afvalinzameling 2024” (bijlage 1a). Uit de response blijkt dat afvalscheiding een onderwerp is dat onder onze inwoners sterk leeft. Veel inwoners ondersteunen de milieudoelen.

Onze inwoners geven ook blijk sterk gehecht te zijn aan het inzamelsysteem dat in hun wijk wordt gebruikt. In alle wijktypen geven de inwoners in ruime mate aan voorkeur te hebben voor het bestaande inzamelsysteem. Er zijn ook veel suggesties meegegeven voor de doorontwikkeling van het afvalbeleid. 2.7 Dialoogavonden met gebruikers van ondergrondse containers In mei 2024 is de dialoog aangegaan met inwoners van appartementen en van wijken met ondergrondse containers voor alle soorten afval. Verslagen van deze bijeenkomsten zijn opgenomen als bijlage 1b en 1c). Veel inwoners geven aan dat ze de regels voor het scheiden van afval ingewikkeld vinden. Communicatie (bij voorkeur op locatie, in meerdere talen en ondersteund met beelden) kan helpen om vervuiling te voorkomen. Ook is het, om inwoners voor het scheiden van afval te motiveren, gewenst om meer te communiceren over de doelen en de resultaten van afvalscheiding. De bewoners van appartementen geven aan dat het scheiden van keukenafval voor hen niet gemakkelijk is; het inzamelen van keukenafval bij appartementen zou gemakkelijker gemaakt moeten worden. Bewoners van zowel appartementen als wijken met ondergrondse inzameling adviseren het invoeren van pascontrole op GFT en PMD (en voldoende aanbod van restafvalcontainers loopafstand) om vervuiling tegen te gaan.

2.8 Informatiebrief In juni 2024 is aan 9500 huishoudens die met ondergrondse containers GFT en PMD inzamelen een informatiebrief verzonden met uitleg over het nut van afvalscheiding en informatie over wat waarbij hoort bij het scheiden van afval. Voor bewoners van appartementen zijn gratis afvalemmers voor het inzamelen van GFT beschikbaar gesteld.

pagina 4/10

Beleidsadvies inzameling GFT en PMD

3. Welke aanbevelingen worden gedaan voor het verbeteren kwaliteit GFT en PMD In de startnotitie is als spoor 2 opgenomen dat er een afwegingskader wordt opgesteld voor het inzamelen van GFT en PMD voor de inzameling met ondergrondse containers. Voordat een nieuw afvalbeleid met een restafvaltarief kan worden ingevoerd, is het noodzakelijk dat er grip komt op de kwaliteit van de met ondergrondse containers ingezamelde grondstoffen. Zolang er (in bepaalde type gebieden) een te hoge afkeur van de grondstoffen is, zal het effect van een restafvaltarief (in die gebieden) slechts beperkt bijdragen aan de gestelde doelen. De aanbevelingen om een betere kwaliteit aan grondstoffen te krijgen zijn hieronder opgenomen. 3.1 Aanbevelingen voor de inzameling van GFT in wijken met ondergrondse containers. Voor wijken met eengezinswoningen (met een groot aandeel tuinafval) is de inzameling van GFT met ondergrondse containers niet de meest effectieve wijze van inzamelen. Het aanbod van GFT blijft achter in vergelijking met wijken waar met een minicontainer wordt ingezameld. Er is ook sprake van hoge afkeur, onder meer door vervuiling door draagmiddelen (door het gebruik van een plastic zak om de GFT) vanwege de afstand van de woning tot de containers. Voorgesteld wordt om in deze wijken te stoppen met inzameling van GFT met ondergrondse containers.

Omdat onze inwoners aangeven sterk gehecht te zijn aan het handhaven van het in wijk gebruikte inzamelsysteem en vanwege de hoge kosten voor het verwijderen van de containers, lijkt een gefaseerde afbouw in vijf jaar de beste mogelijkheden te bieden voor een zorgvuldige en gebiedsgerichte communicatie met mogelijkheden voor het beperken van de eenmalige kosten van de noodzakelijke aanpassingen. In 2025 wordt een plan gemaakt, waarin wordt aangegeven hoe de bestaande ondergrondse GFTcontainers binnen 5 jaar worden afgebouwd, hoe hierbij investeringskosten kunnen worden beperkt door aanpak per buurt of wijk op basis van ouderdom of kwaliteit en hoe het proces van communicatie en participatie wordt ingericht. Voor de korte termijn wordt aanbevolen verbetermaatregelen te nemen op basis van het huidige inzamelsysteem: - Voorzie alle (ondergrondse) verzamelcontainers van een uiting (meertalig en met beelden) met wat er wel en niet in de container hoort. - Zorg ervoor dat alle ondergrondse verzamelcontainers worden voorzien van pascontrole. - Gebruik de invoering van pascontrole om te communiceren over de aangetroffen vervuiling. - Stel de containers open te stellen per complex/straat/buurt (en eventueel op aanvraag als uit monitoring blijkt dat er teveel vervuiling is).

3.2 Aanbevelingen voor de inzameling van GFT bij appartementen Om te zorgen dat inwoners van appartementen hun keukenafval goed kunnen scheiden en dat dit ook leidt tot schoon GFT is het nodig om het inzamelen van keukenafval zo gemakkelijk mogelijk te maken. Het is hiervoor nodig dat we onze inwoners in appartementen ondersteunen met goede communicatie, met (collectieve) inzamelmiddelen in de directe nabijheid van het complex en gratis beschikbaarheid van (individuele) voorzieningen voor in huis en als draagmiddel. De aanbevelingen voor de GFT-inzameling bij appartementen zijn: - Voorzie alle (ondergrondse) verzamelcontainers voor appartementencomplexen van een uiting (meertalig en met beelden) met wat er wel en niet in de container hoort. - Pas op alle (ondergrondse) verzamelcontainers voor appartementencomplexen in de buitenruimte pascontrole toe. Ken toegang tot een container toe per (deel van een) complex. - Gebruik de invoering van pascontrole om te communiceren over de aangetroffen vervuiling en ondersteun afvalscheiding door beschikbaar stellen GFT-emmers en/of afbreekbare draagmiddelen. - Zorg voor goede monitoring van ongeveer 6 maanden vanaf de invoering van de pascontrole door grondstofcoaches op containerniveau, waarbij de resultaten aan inwoners kunnen worden teruggekoppeld.

pagina 5/10

Beleidsadvies inzameling GFT en PMD

-

Zorg ervoor dat er voor de inzameling van GFT bij appartementengebouwen een passende voorziening is op korte afstand (en maximaal 75 meter). Een passend inzamelmiddel is: o Eén minicontainer van 240 liter per 15 appartementen op eigen terrein; o Eén minicontainer van 240 liter per 15 appartementen in een met pas afgesloten cocon in de openbare ruimte;

cocon MOC Eén met pascontrole afgesloten mini onderlossende container van 820 liter (MOC) per 50 appartementen in de openbare ruimte; o Eén met pascontrole afgesloten ondergrondse container van 3000 liter per 200 appartementen in de openbare ruimte. Stel een werkbudget beschikbaar om waar nodig ondergrondse containers te vervangen door kleinere containers dichterbij de toegangen van het complex. o

-

3.3 Aanbevelingen voor de inzameling van PMD De afkeur van PMD bij de inzameling met ondergrondse containers is onaanvaardbaar hoog. Het nemen van maatregelen is noodzakelijk. Het lijkt voor de korte termijn aantrekkelijk om over te gaan op een andere inzamelmethode of om te kiezen voor nascheiden. Toch heeft dit geen voorkeur, omdat: - Het inrichten van een nieuwe inzamelmethode hoge kosten met zich meebrengt; - Er voor een alternatieve inzamelmethode (minicontainer of zak aan de paal) op voorhand weinig draagvlak bij onze inwoners lijkt te zijn; - De (financiële) voordelen van nascheiden op basis van de huidige voorwaarden van Verpact beperkt zijn; - Het voor het invoeren van een restafvaltarief wenselijk is om voor alle huishoudens het vooraf scheiden van PMD als uitgangspunt te blijven handhaven vanwege de betere kwaliteit PMD en het hogere werkelijke hergebruik. Verder is er op dit moment nog geen uitsluitsel is over de voorwaarden voor de vergoedingen voor de PMD-zinzameling vanaf 2026. De VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) wil met de lopende onderhandelingen met Verpact de voorwaarden voor het gescheiden inzamelen van PMD verbeteren. Zolang niet bekend is welke vergoedingen worden verstrekt vanaf 2026, is het niet opportuun om een keuze te maken voor een ander inzamelsysteem.

Aanbevolen wordt om vooralsnog de huidige inzamelmethode met ondergrondse containers te handhaven en uiterlijk in december 2026 te evalueren welke resultaten zijn bereikt in combinatie met de nieuwe afspraken met Verpact. Met het invoeren van pascontrole en communicatie kunnen op korte termijn al stappen worden gezet om de feitelijke kwaliteit van de ingezamelde PMD te verbeteren. Daarom wordt aanbevolen de onderstaande verbetermaatregelen in gang te zetten en deze uit te voeren zodra bekend is wat de nieuwe afspraken met Verpact zijn en kan worden vastgesteld dat de maatregelen aansluiten bij de nieuwe afspraken. - Voorzie alle (ondergrondse) verzamelcontainers van een uiting (meertalig en met beelden) met wat er wel en niet in de container hoort.

pagina 6/10

Beleidsadvies inzameling GFT en PMD

-

Zorg ervoor dat alle ondergrondse verzamelcontainers worden voorzien van pascontrole. Gebruik de invoering van pascontrole om te communiceren over de aangetroffen vervuiling en stel de containers open op aanvraag of per straat/buurt. Vermijdt vervuiling van PMD door een te grote loopafstand naar de containers voor restafval en pas het principe vanuit HNI om restafval op afstand te plaatsen niet meer toe bij appartementen en (bij vervangingsvraagstukken) in de wijken met inzameling met ondergrondse containers.

pagina 7/10

Beleidsadvies inzameling GFT en PMD

4. Wat heeft het onderzoek naar de ondergrondse containers opgeleverd? In de startnotitie is opgenomen dat er een analyse over de spreiding van de ondergrondse containers wordt gedaan en een beheerplan wordt gemaakt. Het onderzoek heeft opgeleverd dat er op dit moment meer containers voor GFT en PMD staan dan op basis van de normen voor capaciteit zou mogen worden verwacht. Ook is de vulsnelheid van containers voor restafval hoger dan die voor GFT en PMD. De verwachting is dat in de komende vijf jaar circa 100 ondergrondse containers op grond van kwaliteit/ouderdom in aanmerking gaan komen voor vervanging. Om de beheerkosten te beheersen wordt in nieuwbouwwijken en bij ontwikkelingen in bestaande wijken (o.a. bij vervanging) scherper op het aantal aangesloten woningen getoetst en wordt per situatie beoordeeld of een iets langere loopafstand moet worden aanvaard om de inzameling van het afval efficiënt te laten verlopen. Om vervuiling van grondstoffen te voorkomen is het wenselijk om in nieuwbouwwijken en bij ontwikkelingen in bestaande wijken te bewaken dat de loopafstand naar de container voor restafval niet groter wordt dan die naar de containers voor PMD en OPK. Waar mogelijk wordt de inzameling op één locatie gecombineerd.

pagina 8/10

Beleidsadvies inzameling GFT en PMD

5. Welke kosten zijn er met de maatregelen gemoeid. Het invoeren van de hiervoor benoemde maatregelen heeft zowel eenmalige als structurele financiële gevolgen. Deze worden hieronder uitgewerkt. 5.1 Eenmalige kosten In dit plan voor het verbeteren van de kwaliteit van grondstoffen is een aantal eenmalige maatregelen opgenomen. Deze maatregelen hebben betrekking op eenmalige ingrepen in het areaal voor de inzameling en communicatie. Voorgesteld wordt om deze eenmalige maatregelen te financieren uit de stelpost Enecogelden. 5.2 Structurele gevolgen Door de maatregelen zijn er vanaf 2026 enkele kleine positieve en negatieve structurele gevolgen. De inzamelkosten worden door de maatregelen iets hoger geraamd (€6.000). De verwerkingskosten zullen door de maatregelen afnemen. Met hoeveel is lastig te voorspellen. Door het terugdringen van de afkeur kan tot €100.000 aan voordeel worden bereikt. Als er ook meer grondstoffen met ondergrondse containers kunnen worden gescheiden is in theorie een aanvullend een voordeel tot €160.000 mogelijk. De financiële gevolgen (kosten en opbrengsten) worden op de gebruikelijke wijze in de begroting opgenomen op basis van de begroting Avalex 2026 en Dienstverleningsovereenkomst (DVO) Avalex 2026.

Voor het opstellen van het DVO 2026 wordt uitgegaan dat er door de maatregelen meer grondstoffen worden ingezameld, zodat er (ten opzichte van de huidige verwerkingskosten en opbrengsten) er een positief saldo is. De kosten van de afvalinzameling worden gedekt via de afvalstoffenheffing. 5.3 Tabel met overzicht van de financiële aspecten De eenmalige en structurele financiële gevolgen zijn (de geraamde kosten in zwart aangegeven; de geschatte opbrengsten in groen):

pagina 9/10

Beleidsadvies inzameling GFT en PMD

Bijlagen 1a

Inwonerspeiling afvalinzameling 2024

1b

Verslag van de dialoogavond op 15 mei (appartementen)

1c

Verslag van de dialoogavond op 29 mei (wijken met ondergrondse containers)

2

Afwegingskader inzameling GFT en PMD 2a Sorteeranalyse van het restafval 2b Sorteeranalyse van het GFT 2c Sorteeranalyse van het PMD 2d Besluit “Locatiecriteria huisvuilinzameling Pijnacker-Nootdorp 2020”

Lijst met afkortingen GFT PMD

Groente-, Fruit- en Tuinafval Verpakkingen van Plastic of Metaal en Drinkkartons

HNI

Het Nieuwe Inzamelen

MOC Mini onderlossende container BOC Bovengrondse onderlossende container OOC Ondergrondse onderlossende container DVO PDC

Dienstverleningsovereenkomst Avalex Producten en Dienstencatalogus Avalex

UPV

Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid

I&W VNG

ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Vereniging Nederlandse Gemeenten

pagina 10/10