Bijlage 1 - Actieplan bestaanszekerheid (aangepaste versie 17 januari 2023)

Actieplan bestaanszekerheid gemeente Pijnacker-Nootdorp 2023 - 2024

1

Inhoudsopgave Aanleiding ............................................................................................................................................... 3 1.

Opdracht ......................................................................................................................................... 4 1.1

2.

Wat is de opdracht? ................................................................................................................ 4

Context ............................................................................................................................................ 4 2.1

Landelijke maatregelen ........................................................................................................... 4

2.2

Landelijke ontwikkelingen ...................................................................................................... 5

2.3

Lokaal vangnet ........................................................................................................................ 5

2.4

Lokale duurzaamheidsprogramma’s....................................................................................... 6

3. Signalen uit de samenleving ............................................................................................................... 6 3.1

Met wie hebben we gesproken? ............................................................................................ 6

3.2

Wat zijn de rode draden? ....................................................................................................... 6

4. Maatregelen bestaanszekerheid inwoners......................................................................................... 7 4.1

Soorten maatregelen .............................................................................................................. 7

4.2

Overzicht maatregelen............................................................................................................ 8

4.2.1

Concrete maatregelen .................................................................................................... 8

4.2.2.

Beleidsmaatregelen ........................................................................................................ 9

4.3

Toelichting per maatregel ..................................................................................................... 10

4.3.1

Concrete maatrelen ...................................................................................................... 10

4.3.2

Beleidsmaatregelen ...................................................................................................... 12

5.

Maatregelen bestaanszekerheid Maatschappelijke organisaties en verenigingen ...................... 14

6.

Hoe verder?.............................................................................. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

2

Aanleiding In de afgelopen maanden zijn de gasprijzen explosief gestegen en is ook elektriciteit duurder geworden. Daarnaast is de inflatie toegenomen en zijn kosten van producten en diensten gestegen. Het Rijk heeft maatregelen aangekondigd om de kosten van energie te beperken en de koopkracht van met name lage inkomens te verbeteren. Het precieze pakket aan hulpmiddelen blijft veranderen en is nog steeds niet definitief. Dit zal de risico's dempen, maar de verwachting is dat dit de problemen niet geheel zal oplossen. Financiën vormen een zeer belangrijke component van bestaanszekerheid. Te weinig financiële middelen om basisvoorzieningen te bekostigen betekent leven in bestaansonzekerheid. In sommige gevallen kan daardoor niet meer zelfstandig worden voorzien in primaire basisbehoeften zoals voedsel, warmte en onderdak. Daarbij versterkt de impact in het ene leefgebied de effecten op andere leefgebieden, waardoor de kwetsbaarheid van inwoners wordt vergroot. Wij zien dit in het bijzonder bij inwoners die van een laag inkomen moeten rondkomen. Maar ook inwoners met een modaal inkomen, krijgen steeds meer moeite rond te komen en worden hierdoor financieel kwetsbaar. Wij maken ons zorgen over de hierboven geschetste situatie en zoeken (net als andere gemeenten in ons land) naar onze complementaire rol.

Want ook wij willen niet dat inwoners van PijnackerNootdorp in de problemen komen deze winter. Met dit actieplan presenteren we een aantal lokale maatregelen die op relatief korte termijn kunnen worden geïmplementeerd. Het actieplan kenmerkt zich door een sterk preventieve werking: het vinden van mensen, het geven van informatie, het bieden van ondersteuning en het voorkomen van (verdere) escalatie. Sommige maatregelen zijn al concreet, andere maatregelen vragen om nader onderzoek of aanpassing van beleid. Het thema bestaanszekerheid in zijn volle breedte krijgt positie in de geactualiseerde visie op het sociaal domein. Bestaanszekerheid is immers een complex probleem dat om een integrale en structurele aanpak vraagt. De raad zal een actieve rol spelen bij het bepalen van de waarden en het maken van keuzes voor deze visie. Met de aanpak die nu voorligt, zetten we een belangrijke eerste stap omdat de situatie daar voor veel inwoners nu al om vraagt. Leeswijzer In hoofdstuk 1 beschrijven we de opdracht en bakenen we deze af. In hoofdstuk 2 schetsen we de context, zowel op landelijk als lokaal niveau. In hoofdstuk 3 beschrijven we de rode draden uit de gesprekken met onze partners. Hoofdstuk 4 bevat de maatregelen om bij te kunnen dragen aan de bestaanszekerheid van onze inwoners en financiële kwetsbaarheid te verminderen.

De paragrafen 4.2.1 en 4.2.2 bevatten een opsomming van de maatregelen. In de paragrafen 4.3.1 en 4.3.2 worden de maatregelen verder toegelicht. Hoofdstuk 5 gaat over de bestaanszekerheid van maatschappelijke organisaties en verenigingen. Tenslotte beschrijven we in hoofdstuk 6 hoe we verder gaan.

3

1. Opdracht 1.1

Wat is de opdracht?

We zien dat gemeenten wisselend reageren op de toenemende bestaansonzekerheid van inwoners. Om ons heen zien wij noodfondsen uit de grond schieten en ontstaan diverse (particuliere) initiatieven. Tegelijkertijd heeft ook de rijksoverheid een tal van maatregelen aangekondigd die inwoners, maatschappelijke organisaties en verenigingen moeten helpen. Het precieze pakket aan hulpmiddelen blijft veranderen en is nog steeds niet definitief. In onze gemeente is gekozen voor een proactieve aanpak gebaseerd op signalen en behoeften uit de samenleving. In oktober 2022 is daarom bestuurlijk de opdracht gegeven voor een actieplan bestaanszekerheid. Deze opdracht beschrijft twee resultaten: 1. Inzichtelijk maken van de signalen en behoeften uit de samenleving. 2. Uitwerken van concrete maatregelen die kunnen bijdragen aan de bestaanszekerheid van onze inwoners en het versterken van onze ketenpartners. Het actieplan richt zich in beginsel op inwoners. Hiertoe behoren ook ondernemers en zzp-ers die in onze gemeente wonen. Het actieplan richt zich niet op financiële ondersteuning aan bedrijven die zijn gevestigd in onze gemeente. Alhoewel er zorgen zijn over de (kleine) bedrijven stellen wij vast dat het financieel steunen van bedrijven gevestigd in Pijnacker-Nootdorp niet mogelijk is. Wij vinden het daarom een positieve ontwikkeling dat het Rijk heeft besloten tot steun voor MKB.

Tijdens het opstellen van dit actieplan is bekend geworden dat gemeenten vanaf het voorjaar van 2023 structureel extra prijscompensatie ontvangen, onder andere bedoeld om publieke en maatschappelijke voorzieningen te compenseren voor hoge kosten. De middelen worden betaalbaar gesteld via het gemeentefonds en zijn daarmee vrij te besteden. In de komende periode wordt in beeld gebracht op welke wijze deze compensatie wordt besteed en/ of aanvullende maatregelen nodig zijn gericht op maatschappelijke organisaties en verenigingen. Tenslotte wordt vermeld dat wij het uitgangspunt hebben dat onze gemeente geen lokale inkomenspolitiek bedrijft, maar een vangnet biedt voor inwoners die tijdelijk niet kunnen rondkomen.

2. Context 2.1

Landelijke maatregelen

De rijksoverheid heeft maatregelen aangekondigd die de negatieve effecten van de hoge energieprijzen en inflatie (op korte termijn) moeten dempen. De belangrijkste maatregelen zijn:    

Prijsplafond energiekosten Compensatie van € 190 in november en december 2022 Energietoeslag 2023 Landelijk noodfonds

   

Verhoging van de toeslagen Verhoging van het wettelijk minimumloon van 10% Verbod op beëindigen schuldhulptrajecten Verbod op afsluiten van energiecontracten bij betalingsproblemen

In bijlage 1 treft u een overzicht aan van de landelijke maatregelen (met toelichting) zoals deze per 1 december bekend waren.

4

2.2

Landelijke ontwikkelingen

Naast de landelijke maatregelen (zie paragraaf 2.1) heeft de rijksoverheid ook ontwikkelingen aangekondigd die de bestaanszekerheid op de lange(re) termijn moeten versterken. Het gaat om: Aanpak geldzorgen, armoede en schulden Herziening van de participatiewet Wetsvoorstel breed offensief Herziening arbeidsmarkt

   

Deze ontwikkelingen zullen vragen om verdere lokale uitwerking of actualisatie van lokale beleidsproducten. Te denken valt aan het armoedebeleid, verordeningen en beleidsregels in het kader van de Participatiewet. Bij het actualiseren van deze beleidsproducten zal de raad een actieve rol vervullen. Zodra meer bekend is over de inhoud en het proces wordt u hierover geïnformeerd. In bijlage 1 op pagina 4 worden deze landelijke ontwikkelingen verder toegelicht.

2.3

Lokaal vangnet

Rondom het thema bestaanszekerheid wordt intensief en integraal samengewerkt binnen onze afdeling Sociaal Domein. Er zijn korte lijnen tussen de verschillende teams zoals Participatie (waaronder de energietoeslag), Schuldhulpverlening, Wmo en de kernteams. Onze gemeente biedt een financieel vangnet voor inwoners die (tijdelijk) geen werk of een laag inkomen hebben. Dit doen wij door het verstrekken van bijstand, bijzondere bijstand en de energietoeslag. Daarnaast hebben wij vijf subsidiepartners die huishoudens op materieel vlak ondersteunen. Het gaat om:   

Stichting Leergeld Jeugdfonds Sport & Cultuur Stichting Urgente Noden

 

Voedselbank Delft Kledingbank De Buurvrouw

Daarnaast zijn wij bekend met een aantal particuliere initiatieven die financiële/ materiele ondersteuning kunnen bieden. Het gaat om: Fonds 18181 KerkenZorg (gezamenlijke kerken in Pijnacker, Nootdorp en Delfgauw)

 

Daarnaast wordt vanuit het netwerk preventie, schuldhulpverlening en nazorg samengewerkt aan het bevorderen van de financiële zelfredzaamheid van onze inwoners door ervoor te zorgen dat inwoners uit de schulden blijven (preventief) of er weer snel uitkomen (duurzaam schuldenvrij). Het uitgangspunt daarbij is aandacht besteden aan deze problematiek en het taboe rondom schulden doorbreken. Binnen dit netwerk werken wij samen met de volgende subsidiepartners:    

Humanitas Schuldhulpmaatje Bibliotheek Oostland KerkenZorg

  

Gro Up Jongerenwerk GGZ Delfland Voedselbank

Met alle hierboven genoemde partners zijn korte lijntjes. Ook weten de partners elkaar goed te vinden.

1

Fonds 1818 doneert uitsluitend aan stichtingen, verenigingen en bewonersinitiatieven. Niet aan individuele inwoners.

5

2.4

Lokale duurzaamheidsprogramma’s

De lokale duurzaamheidsprogramma’s staan in het teken van verduurzaming en het besparen van energie. Hierbij werken we samen met het energieloket (Regionaal Energieloket) en ons platform ‘Met Energie aan de Slag’. De programma’s zijn gericht op alle inwoners. Ongeacht de woon-, leefen/of inkomenssituatie. Bij de uitvoering van deze programma’s is de verbinding gelegd met maatschappelijke partners, zoals de bibliotheek, CulturA en het SWOP. Hieronder een aantal voorbeelden uit de lokale duurzaamheidsprogramma’s: 





Om de meest financieel kwetsbare huishoudens te kunnen helpen bij het verlagen van de energierekening worden cadeaubonnen van €225,- verstrekt die uitgegeven kunnen worden aan energiebesparende producten voor in de koop- of huurwoning. 20 duurzaamheidscoaches zijn beschikbaar voor gratis duurzaamheidsgesprekken voor inwoners uit Pijnacker-Nootdorp. De coaches zijn enthousiaste vrijwilligers uit Pijnacker-Nootdorp die ervaring hebben met het verduurzamen van hun eigen woning én zij beschikken dankzij een speciale training over de juiste kennis. Wij zien deze energiecoaches tevens als extra ogen en oren in de wijk. Begin 2023 starten wij met een collectieve inkoopactie isoleren, gericht op oudere woningen.

3. Signalen uit de samenleving 3.1

Met wie hebben we gesproken?

Om tot dit actieplan te komen hebben wij gesprekken gevoerd met onze uitvoerende teams (schuldhulpverlening, participatie, de kernteams en Wmo) en diverse maatschappelijke partners waaronder de SWOP, de bibliotheek, Gro up, de Voedselbank, stichting Leergeld, Jeugdfonds Sport & Cultuur, de Rotterdampas, Schuldhulpmaatje, Humanitas, Kerk en Zorg, stichting Urgente Noden en Fonds 1818. Daarnaast is input opgehaald bij de Adviesraad Sociaal Domein, schooldirecteuren en bestuurders van (sport-)verenigingen. Het is mooi te zien en horen dat het thema bestaanszekerheid voor al deze partijen een belangrijk onderwerp is. Vanuit deze partijen en de kracht van de samenleving ontstaan dan ook al mooie initiatieven. Enkele voorbeelden zijn: warme kamers via de bibliotheek en de SWOP, de actie van Stichting Urgente Noden waarbij inwoners hun energiebijdrage kunnen doneren, Fonds 1818 die deze donaties verdubbelt, buurtkastjes met voedsel en verzorgingsproducten, Schuldhulpmaatje die nieuwe maatjes opleidt en naast particulieren ook zzp-ers ondersteunt, vertaling van informatie over energie(kosten) en duurzaamheid aan statushouders, diverse initiatieven vanuit Kerk en Zorg, etc.

3.2

Wat zijn de rode draden?

De belangrijkste rode draden uit deze gesprekken zijn: 

 

De energietoeslag wordt goed gebruikt. De uitbreiding van de doelgroep energietoeslag is positief ontvangen. In 2023 wordt een nieuwe energietoeslag uitbetaald aan huishoudens met een laag inkomen. Er is zorg over de doelgroep (middeninkomens) die geen energietoeslag ontvangt en straks een hoge eindafrekening ontvangt. Onze uitvoering ziet een lichte toename van het aantal hulpvragen schuldhulpverlening van inwoners. De verwachting is dat het aantal hulpvragen verder zal stijgen. De complexiteit van hulpvragen neemt ook toe. Het wordt steeds moeilijker huishoudens financieel te stabiliseren vanwege niet sluitende budgetten.

6



  









 

Ook ervaren meer inwoners geldzorgen en/of onzekerheid over hun financiële situatie. Dit veroorzaakt stress. Wij ontvangen meer aanmeldingen en adviesvragen van inwoners zonder (problematische) schulden. Ook onze maatschappelijke partners herkennen dit signaal. We zien een toename van het aantal signalen van vroegsignalering2. We zien we een toename van het aantal aanmeldingen van ondernemers en zzp-ers met financiële problemen. Deze casuïstiek is complex. De meeste (gesproken) schooldirecteuren zien geen signalen dat gezinnen in de knel komen. Eén schooldirecteur maakt zich zorgen over gezinnen met een laag inkomen, gezinnen van niet Nederlandse afkomst of één ouder gezinnen. Zij wil graag met de gemeente in gesprek. Dit gaat om een school in een wijk met relatief veel sociale woningbouw. Maatschappelijke partners zien nog weinig (gedrags-)verandering bij inwoners en een beperkte toename aan hulpvragen. Hun ervaring is dat mensen lang wachten voor zij naar buiten treden met financiële problemen. Vaak speelt hier schaamte een grote rol. Zij verwachten dan ook dat het aantal (financiële) hulpvragen zal toenemen. Ook (sport-)verenigingen zien nog weinig (gedrags-)verandering bij hun leden. Verder zijn de reacties wisselend. Bij enkele verenigingen zijn er zorgen over de betaling van contributie en over de financiële gezondheid van de verenigingen in het algemeen.

Bij anderen zijn er weinig financiële zorgen. De hogere prijzen en de stijgende energiekosten gaan (op enig moment) een extra druk leggen op de financiële middelen van maatschappelijke organisaties en verenigingen. De landelijke steunmaatregelen zijn nog niet rond. Dit is in enkele gevallen terug te zien in subsidieaanvragen 2023. Verenigingen zoeken actief naar oplossingen zoals het uitstellen van investeringen, acties onder leden, efficiënter plannen van (zaal)huur. Verenigingen vragen de gemeente mee te denken in deze uitdagende tijd. Eén maatschappelijke organisatie wil met de gemeente in gesprek over energiebesparende maatregelen. Er wordt veel gedaan voor inwoners met lage inkomens. Nu worden ook inwoners met middeninkomens en ondernemers geraakt. Regelingen van de gemeente en het lokaal vangnet zijn voor deze doelgroepen mogelijk onbekend. Naast bovengenoemde doelgroepen wordt zorg uitgesproken over praktisch opgeleiden, flexibel-werkenden, zzp-ers, eenverdieners, (alleenstaande) ouderen en migranten. In nagenoeg alle gesprekken wordt als positief signaal meegegeven dat inwoners bewuster kijken naar het verbruik van energie, het doen van uitgaven en de mogelijkheden voor besparen. Doordat het iedereen aangaat lijken geldzaken/ geldzorgen een minder groot taboe.

4. Maatregelen bestaanszekerheid inwoners 4.1

Soorten maatregelen

De maatregelen in het actieplan bestaanszekerheid zijn verschillend van aard en moeten dan ook verschillend worden benaderd. De maatregelen zijn grofweg in twee categorieën onderverdeeld: Concrete maatregelen: Dit zijn maatregelen die al voldoende concreet zijn en direct kunnen worden uitgevoerd (of al worden uitgevoerd). Deze maatregelen worden gepresenteerd met een concrete financiële onderbouwing en incidenteel benodigd budget. Beleidsmaatregelen: Dit zijn maatregelen die verder moeten worden onderzocht en waarvoor politieke/ bestuurlijke besluitvorming nodig is. Denk hierbij aan aanscherping van beleidskaders en/of het afwegen van financiële consequenties.

Vroegsignalering is het in een vroeg stadium in beeld brengen van mensen met financiële problemen. Van onze samenwerkingspartners (woningbouwverenigingen, energiebedrijven, waterbedrijven, zorgverzekeraars etc.) ontvangen wij signalen over betalingsachterstanden, waardoor wij tijdig hulp kunnen bieden. 2

7

Voor deze maatregelen geldt dat via dit actieplan richting wordt bepaald hoe we uitvoering kunnen geven aan de beoogde resultaten en/of wordt hiervoor een aanzet gedaan. Concrete uitwerking van deze maatregelen vergt meer tijd. Deze maatregelen zullen op een later moment ter besluitvorming aan college en/of raad worden voorgelegd.

4.2

Overzicht maatregelen

4.2.1 Concrete maatregelen Maatregel

Beoogde effect

Benodigd budget

Uitbreiden doelgroep energietoeslag 2022 Versterken inzet vroegsignalering in 2023 en 2024

Uitbreiding van de doelgroep energietoeslag van 120% naar 130% van het sociaal minimum.

-

Inwoners met betalingsachterstanden in een vroeg stadium in beeld krijgen en voorkomen dat achterstanden verder oplopen en zich ontwikkelen tot problematische schulden. Team schuldhulpverlening toerusten op de verwachte extra toestroom van hulpvragen.

€ 160.000

Team Participatie toerusten op hulpvragen van ondernemers en zzp-ers met financiële problemen (in combinatie met de maatregel hieronder).

€ 100.000

Een onderzoeksrapport met aanbevelingen voor de toekomstige uitvoering van (financiële) dienstverlening aan ondernemers en zzp-ers met financiële problemen

€ 25.000

Een outreachend en toegankelijk informatiepunt voor iedereen met vragen over financiën, geld, geldzorgen en inkomensondersteuning. Dit geeft de uitvoering ruimte om flexibel en slagvaardig te handelen wanneer dit nodig is (maatwerk). Meer inwoners kunnen via de Rotterdampas tegen een gereduceerd tarief meedoen aan recreatieve activiteiten. Compensatie voor de gestegen prijzen. Hierdoor blijven kinderen uit minimagezinnen in staat om met de Kindpas kleding, schoenen en boeken te kopen.

€ 80.000

Het bieden van extra ondersteuning aan huishoudens met lage inkomens via de bijzondere bijstand.

€ 40.000

Versterken inzet schuldhulpverlening fte in 2023 en 2024 Versterken inzet dienstverlening aan ondernemers en zzp-ers met financiële problemen in 2023 Onderzoek naar de toekomstige uitvoering van dienstverlening aan ondernemers en zzp-ers met financiële problemen Instellen van een informatiepunt in 2023 Verhogen maatwerkbudget in 2023 en 2024 Uitbreiden doelgroep Rotterdampas Verhogen maximumbedrag Kindpas stichting Leergeld Verhogen budget bijzondere bijstand

€ 160.000

€ 200.000 € 30.000 -

8

Versterken netwerk preventie en schulden in 2023 en 2024 Communicatie offensief

Dit geeft het netwerk de mogelijkheid gezamenlijke initiatieven uit te voeren en nieuwe initiatieven e ontwikkelen.

€ 10.000

D.m.v. intensieve communicatie willen we meer inwoners, ondernemers en zzp-ers in beeld krijgen en meer informatie en bekendheid geven aan regelingen en het regelen van geldzaken. We werken hierin proactief samen met de partners.

€ 20.000

4.2.2. Beleidsmaatregelen Maatregel

Energietoeslag 2023

Beschrijving maatregel

De rijksoverheid heeft extra geld beschikbaar gesteld om in 2023 nogmaals een energietoeslag uit te keren aan huishoudens met een laag inkomen. Motie Onderzoek naar de grote van het probleem dat kinderen schoolontbijt/ zonder eten naar school worden gebracht en/ of lunch voldoende eten meekrijgen. Verbreden Breed onderzoek naar een grotere deelname aan Jeugdfonds sportieve en culturele activiteiten door inwoners met Sport & Cultuur een laag inkomen, waarbij in ieder geval wordt gekeken naar de inzet van een volwassenenfonds Sport & Cultuur. Jongeren Onderzoek naar de meerwaarde van een (aanvullende) perspectieffonds schuldenaanpak gericht op jongeren van 18 t/m 27 jaar. Herzien Onderzoek naar de meest effectieve invulling van de Gemeentepolis collectieve zorgverzekering voor minima. Nazorg bij Met deze maatregel willen (financiële) drempels om werkaanvaarding vanuit een uitkeringssituatie aan het werk te gaan wegenemen. Dit wordt meegenomen bij de actualisatie van de re-integratieverordening (wetsvoorstel breed offensief). Actualiseren Het actualiseren van de beleidsregels met betrekking tot beleid terugterug- en invordering en verhaal van bijstand. Deze vordering, maatregel pakken we op parallel aan de herziening van invordering en de Participatiewet.

verhaal Actualiseren van Het actualiseren van de beleidsregels bijzondere de beleidsregels bijstand, waaronder de aflossing van leenbijstand. Deze bijzondere maatregel pakken we op parallel aan de herziening van bijstand de Participatiewet.

Moment besluitvorming Februari 2023 Kadernota 2023 Kadernota 2023

Kadernota 2023 Kadernota 2023 Juni 2023

4e kwartaal 2023

4e kwartaal 2023

9

4.3

Toelichting per maatregel

4.3.1 Concrete maatrelen Uitbreiden doelgroep energietoeslag 2022 Met de beleidsregels energietoeslag 2022 – II gemeente Pijnacker-Nootdorp is de doelgroep voor de energietoeslag uitgebreid naar huishoudens met een inkomen tot 130% van de toepasselijke bijstandsnorm. Deze groep ontvangt een energietoeslag van € 650,-. 85 huishoudens wiens aanvraag eerder is afgewezen en die aan de nieuwe voorwaarden voldoen hebben automatisch bericht gekregen. Andere inwoners krijgen tot en met 31 december 2022 de tijd om een aanvraag in te dienen. Versterken inzet vroegsignalering in 2023 en 2024: Vroegsignalering is het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen van inwoners met financiële problemen om vroegtijdige hulp mogelijk te maken. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van signalen over betalingsachterstanden (van onder andere woningbouwverenigingen, energieleveranciers, zorgverzekeringen en het waterbedrijf). Sinds september dit jaar zien we het aantal signalen per maand toenemen. Binnen de huidige capaciteit kunnen wij slechts de hoogst noodzakelijke signalen oppakken. Door de inzet op vroegsignalering te versterken kunnen we meer signalen oppakken. Hiermee krijgen ook inwoners in beeld die eerder niet in beeld waren bij de gemeente. Hier gaat een sterke preventieve werking vanuit.

Versterken inzet schuldhulpverlening in 2023 en 2024: We zien een lichte toename van het aantal aanmeldingen schuldhulpverlening. De verwachting is dat dit aantal als gevolg van de crises, de extra inzet op vroegsignalering en actieve communicatie verder zal toenemen. Met de extra inzet op schuldhulpverlening willen we onze dienstverlening versterken en meer outreachend gaan werken (van reactief naar proactief). Het gaat hierbij om meer bekendheid creëren en het taboe op schulden verbreken. Deze extra inzet kan ook lessen brengen: over wat er speelt in Pijnacker-Nootdorp, wat werkt en wat niet? etc. Deze lessen kunnen we meenemen in de (landelijk aangekondigde) aanpak geldzorgen, armoede en toegang schuldhulpverlening. Versterken inzet dienstverlening aan ondernemers en zzp-ers met financiële problemen in 2023 Met ingang van 2021 is schuldhulpverlening aan ondernemers en zzp-ers een wettelijke taak voor gemeenten. Hier ligt een sterke relatie met de uitvoering van de bijstand voor zelfstandigen (Bbz). In het verleden ontvingen wij jaarlijks 1 of 2 aanmeldingen. Dit aantal is in 2022 opgelopen tot vijf. De dienstverlening aan ondernemers en zzp-ers met financiële problemen staat nog in de kinderschoenen. Deze casuïstiek is complex en we hebben hier nog niet veel ervaring mee. Om te voorkomen dat ondernemers en zzp-ers tussen wal en schip vallen is extra inzet nodig gebleken.

Met de extra inzet willen we onze dienstverlening aan ondernemers en zzp-ers met financiële problemen versterken en meer outreachend gaan werken (van reactief naar proactief). Het gaat hierbij om meer bekendheid creëren en het taboe op schulden verbreken. Met deze inzet willen we meer kennis en expertise over de doelgroep opbouwen. Tevens moet de extra inzet input leveren voor het onderzoek naar de toekomstige uitvoering van dienstverlening aan ondernemers en zzp-ers met financiële problemen (zie volgende alinea). Onderzoek naar de toekomstige uitvoering van dienstverlening aan ondernemers en zzp-ers met financiële problemen Dienstverlening aan ondernemers en zzp-ers met financiële problemen hebben wij ingekocht bij het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ). Het gaat hierbij om verschillende producten: schulddienst10

verlening voor (ex)ondernemers, dienstverlening bij een doorstart of bedrijfsbeëindiging (BBZ), levensvatbaarheidsonderzoeken etc. Hier werd in het verleden marginaal gebruik van gemaakt. In 2023 willen we een onderzoek uitvoeren naar de toekomstige uitvoering van dienstverlening aan ondernemers en zzp-ers met financiële problemen. Hierbij zijn een aantal scenario’s denkbaar:  Continueren van de huidige dienstverlening via het RBZ.  Dienstverlening via een andere aanbieder.  In eigen beheer uitvoeren van de dienstverlening.  Samenwerking met andere gemeenten. Instellen van een informatiepunt in 2023 Het informatiepunt is er voor iedereen met vragen over financiën, geld, geldzorgen, financiële en inkomensondersteuning. Het loket wordt bemenst door een medewerker die kennis heeft van het maatschappelijk veld, van voorzieningen, het juiste gesprek weet te voeren (want achter een praktische vraag kan een grotere behoefte zitten), kan makelen en schakelen en de verbinder is tussen partners, achter de voordeur komt én praktisch en oplossingsgericht is. Als mensen met een vraag komen, mag er geen sprake zijn van kastje naar de muur. Het informatiepunt kan ook worden benut door anderen die in contact staan met onze inwoners (denk hierbij aan de energiecoaches of thuiszorgorganisaties).

Het loket kan ook lessen brengen: over wat er speelt in Pijnacker-Nootdorp, wat werkt en wat niet, etc. Deze lessen kunnen we meenemen in de lokale uitwerking van de landelijk aangekondigde aanpak geldzorgen, armoede en toegang schuldhulpverlening. Verhoging maatwerkbudget Het maatwerkbudget wordt verhoogd en wordt opengesteld als een noodfonds. Dit geeft de uitvoering ruimte om flexibel en slagvaardig te handelen wanneer dit nodig is. Te denken valt aan:  Ondersteuning van inwoners die geen recht hebben op een energietoeslag maar wel hoge energiekosten hebben en hierdoor financieel in de problemen komen.  Inzet als tijdelijk (maandelijks) budget bij stabilisatie van een (particuliere) schuldensituatie.  Het maatwerkbudget (als doorbraak methode) toegankelijk maken voor ondernemers en zzpers. Bijvoorbeeld voor het opstellen van jaarcijfers, het doen van aangifte etc. als voorwaarde voor een aanvraag bij het Regionaal Bureau Zelfstandigen. Uitbreiden doelgroep Rotterdampas: De inkomensnorm voor het minimatarief van de Rotterdampas wordt opgehoogd van 120% naar 130% van de bijstandsnorm. Ook wordt er een extra reductietarief toegevoegd voor inkomens tussen de 130-150% toegevoegd. Hierdoor ontstaat een oplopende schaal van tarieven. Zo bieden we lage en lage middeninkomens verlichting. Gemeente Pijnacker-Nootdorp sluit hiermee aan bij een initiatief van de gemeente Rotterdam.

Verhogen maximumbedrag Kindpas stichting Leergeld: Het maximumbedrag op de Kindpas van stichting Leergeld stijgt van €60 naar €75. Hiermee kunnen kinderen uit minimagezinnen kleding, schoenen en boeken kopen. Het verhogen van het maximumbedrag voorkomt dat deze kinderen door inflatie minder kunnen kopen. Bovendien sluiten we hiermee aan bij het gemiddelde Kindpas-bedrag in de regio. Verhogen budget bijzondere bijstand Het kabinet heeft extra middelen ter beschikking gesteld aan gemeenten met als doel huishoudens met lage inkomensondersteuning te bieden via de bijzondere bijstand. Voor onze gemeente gaat dit om een bedrag van € 40.000.

11

Communicatieoffensief Door middel van verschillende inspanningen op het gebied van communicatie informeren we inwoners, ondernemers en zzp-ers over de inkomensondersteunende regelingen en het hulpaanbod van de gemeente en maatschappelijke organisaties. Zo wordt er in het netwerk preventie, schuldhulpverlening en nazorg gewerkt aan de lancering van een aparte website waarop alle informatie over geldzaken, administratie, schuldenproblematiek en bijpassend hulpaanbod op B1niveau uiteen wordt gezet. Daarnaast besteedt Gro Up Jongerenwerk met de campagne '18 en nu?' aandacht aan de nieuwe financiële situatie van jongeren die 18 jaar worden, door hen hier per brief over te informeren. Ouders ontvangen ook een brief met informatie over praktische zaken en opvoedtips.

4.3.2 Beleidsmaatregelen Energietoeslag 2023 In 2023 wordt er opnieuw geld beschikbaar gesteld om een energietoeslag te verstrekken aan huishoudens met een laag inkomen. Het college moet hiervoor beleidsregels opstellen. Om een goede afweging te maken, is het belangrijk inzicht te hebben in de Wet energietoeslag 2023 en het beschikbare budget. Het ministerie werkt aan die wet en het is nog onduidelijk wanneer erover wordt gecommuniceerd. Motie schoolontbijt/ lunch De raad heeft ons door middel van de motie gezonde schoollunch het college verzocht te onderzoeken of en hoe groot het probleem is dat kinderen zonder eten naar school worden gebracht en/of zij elke dag voldoende eten meekrijgen. In dit kader zijn achttien schooldirecteuren aangeschreven met de volgende vragen: Wij krijgen signalen dat kinderen zonder ontbijt en lunch naar school komen. Herkent u dit? Wat is de omvang van dit probleem? Wat doet de school hieraan? Wat is aanvullend nodig? 30% van de schooldirecteuren heeft gereageerd. Uit deze eerste reacties blijkt dat één schooldirecteur dergelijke signalen krijgt. Deze school staat in een wijk met relatief veel sociale woningbouw. Het gaat hierbij vooral gezinnen met laag inkomen, gezinnen met andere afkomst en één ouder gezinnen.

Met deze school én verschillende partners uit de wijk (SWOP, woningcorporatie, wijkagenten, jongerenwerk, wijkmanager, buurtvereniging) gaan wij begin 2023 in gesprek. Het doel van dit gesprek is het leggen van verbindingen en bundeling van krachten in de wijk. Het college wil de motie zorgvuldig uitwerken en ook met de overige schooldirecteuren in gesprek. Dit vraagt meer tijd. Het college verwacht de raad in maart 2023 verder te kunnen informeren over de uitkomst van ons onderzoek. Nazorg bij werkaanvaarding Betaald werk met een vast inkomen is de beste manier om de bestaanszekerheid te vergroten. Naarmate het inkomen stijgt is men minder afhankelijk van (fluctuerende) overheidsregelingen en bouwt men pensioen op. Daarnaast heeft het hebben van een betaalde baan gunstige effecten op de gezondheid van mensen. Een baan geeft zin en inhoud aan het leven, geeft zelfvertrouwen en zorgt voor sociale contacten. Zeker in de huidige tijd van financiële onzekerheid kan de stap naar een betaalde baan vanuit een uitkeringssituatie spannend zijn. Wij willen deze drempel aanzienlijk verkleinen door het bieden van een aantal garanties. Voorbeelden zijn:  Een opstartpremie (bijdrage voor de eerste reiskosten en/ of aanschaf kleding).  Een uitstroompremie (verzachten armoedeval). 12

   

Inzet jobcoach (deze begeleidt de werknemer op een baan, helpt op de werkvloer bij het inwerken en is bereikbaar wanneer er problemen ontstaan). Nazorg (‘financieel adviseur’ die meekijkt in de financiële huishouding/ gevolgen toeslagen). Behoudt van minimaregelingen: na werkaanvaarding behoudt een inwoner een X periode recht op de minimaregelingen (verzachten armoedeval). Vereenvoudiging terugkeer in de bijstand wanneer werken onverhoopt niet lukt.

Verbreden Jeugdfonds Sport & Cultuur: Het gebruik van het Jeugdfonds Sport & Cultuur blijft enigszins achter bij dat van andere gemeenten in de regio. Om meer financieel kwetsbare inwoners te kunnen laten profiteren van deze regeling wordt onderzocht of het Jeugdfonds Sport & Cultuur kan worden verbreed. Bijvoorbeeld met een volwassenenfonds, een hogere inkomensgrens of een breder aanbod aan activiteiten. Hiervoor zal naar verwachting extra budget worden gevraagd. Jongeren perspectieffonds: De schuldenaanpak via het jongerenperspectieffonds is gericht op jongeren van 18 t/m 27 jaar, met als uitgangspunt het bieden van toekomstperspectief. De aanpak is gericht op begeleiding van jongeren voor wie de reguliere schuldhulpverlening niet of onvoldoende passend is. In de basis bestaat de aanpak uit drie pijlers: 1) een intensief begeleidingstraject, 2) het saneren van de schulden, 3) een maatschappelijke tegenprestatie. Het begeleidingstraject focust op méér dan alleen de schuldenzorg, maar kijkt ook naar problemen op andere leefgebieden, omdat die vaak samenhangen met het ontstaan van schulden. In tegenstelling tot de reguliere schuldsanering ligt de focus niet op de (gedeeltelijke) terugbetaling van schuld in geld. De focus ligt op: perspectief bieden voor de toekomst.

Dat betekent dat de JPF-aanpak jongeren de kans geeft het saneringskrediet terug te betalen door middel van een maatschappelijke tegenprestatie. Herzien Gemeentepolis Minima die gebruik maken van de Gemeentepolis, een aanvullende verzekering bij DSW via de gemeente, krijgen meer verzekering voor hetzelfde geld. Deze regeling is vooral gunstig voor mensen met hoge zorgkosten. Bovendien is de gemeentelijke bijdrage aanzienlijk lager dan die van de andere gemeenten in de DSW-regio. We onderzoeken of we de gemeentelijke bijdrage aan de Gemeentepolis anders kunnen inzetten en/of kunnen verhogen waardoor meer inwoners met een minimuminkomen meer voordeel hebben van deze regeling en zo toegang hebben tot goede zorg. Actualiseren beleid terugvordering, invordering en verhaal In 2020 zijn de beleidsregels terugvordering, invordering en verhaal vastgesteld. Deze beleidsregels gaan onder andere over de wijze van terug- en invordering, verrekening en kwijtschelding. Parallel aan de herziening van de Participatiewet (waarin voldoende bestaanszekerheid en de menselijke maat belangrijke uitgangspunten zijn) willen we de beleidsregels actualiseren. Actualiseren van de beleidsregels bijzondere bijstand In 2017 zijn de beleidsregels bijzondere bijstand vastgesteld.

Bijzondere bijstand is bedoeld voor mensen met een laag inkomen, die weinig of geen eigen vermogen hebben en die door bijzondere omstandigheden bepaalde kosten moeten maken die ze niet kunnen voldoen. De huidige beleidsregels zijn opgesteld vanuit het principe van uniforme afhandeling: van aanvragen bij gelijke situaties en gemiddelde belanghebbenden. Door de crises zien wij echter dat meer maatwerk gewenst is: ongelijke situaties en individuele omstandigheden nopen tot maatwerkoplossingen. Parallel aan de herziening van de Participatiewet (waarin voldoende bestaanszekerheid en de menselijke maat belangrijke uitgangspunten zijn) willen we de beleidsregels actualiseren.

13

Een quick-win wordt gezien in de regels van aflossing van leenbijstand. Met name bijzondere bijstand voor inrichtingskosten/ gebruiksgoederen wordt vaak verstrekt in de vorm van een lening. Inwoners met een inkomen op bijstandsniveau betalen maandelijks 10% van hun inkomen voor het aflossen van hun leenbijstand voor een periode van 36 maanden. Het resterende bedrag wordt kwijtgescholden. Een mogelijkheid betreft het verlagen van de aflossing naar 5%. Hierdoor houdt een kwetsbare groep maandelijks 5% meer inkomen over. Het percentage van 5% sluit bovendien aan bij de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet. In de komende periode wordt verder dit verder uitgezocht.

5.

Hoe verder?

Om dit actieplan financieel mogelijk te maken wordt bij de Kadernota 2023 een bestemmingsreserve Maatregelen bestaanszekerheid geopend. Deze reserve is bestemd voor de dekking van kosten die voortkomen uit de uitwerking van dit actieplan. In deze reserve vindt een initiële storting plaats van € 1 miljoen. Alle Rijksbijdragen uit het gemeentefonds en overige uitkeringen die bij dit onderwerp horen en aan de gemeente worden overgedragen worden aan deze reserve toegevoegd. De concrete maatregelen welke zijn opgenomen in paragraaf 4.2.1. gaan wij direct in uitvoering nemen. De beleidsmaatregelen als bedoeld in paragraaf 4.2.2. worden verder onderzocht en uitgewerkt. Afhankelijk van de uitwerking worden deze op een later moment ter besluitvorming voorgelegd aan het college en/of uw raad. Het actieplan is geschreven voor de korte(re) termijn en kent een looptijd van twee jaar. De noodzaak hiertoe is uiteraard van vele factoren afhankelijk. Denk hierbij aan de oorlog in Oekraïne, de duur van de energiecrisis en het effect van de landelijke (crisis-)maatregelen. Wij verwachten dat de landelijk aangekondigde ontwikkelingen (zie paragraaf 2.2) de bestaanszekerheid van inwoners meer duurzaam helpen herstellen. Wij zullen dit nauwlettend volgen. Over de voortgang van het actieplan en het verloop van de Bestemmingsreserve Maatregelen bestaanszekerheid wordt via de P&C cyclus gerapporteerd.

Daarnaast volgt in het najaar van 2023 een eerste evaluatie, waarin we doorkijken naar 2024 en verder.

14