Beheerplan Baggeren 2024-2027

Beheerplan

Baggeren 2024-2027 Januari 2024

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................ 2 1. Inleiding ............................................................................................................. 3 2. Achtergrond, het belang van baggeren ............................................................ 4 3. Een korte terugblik............................................................................................ 6 4. Betrokken partijen en taakverdeling ................................................................ 7 5. Dienstverleningsovereenkomst ........................................................................ 8 6. Plangebied en baggervakken ............................................................................ 9 7. Ecologie, duurzaamheid en circulariteit ......................................................... 10 8. Risicofactoren in baggeren ............................................................................. 12 9. Financiën ......................................................................................................... 13

pagina 2/15

1. Inleiding Het beheerplan Baggeren 2024-2027 beschrijft het buitengewoon onderhoud van de watergangen (baggeren) in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Het plan geeft een onderbouwing van de noodzaak van het baggeren waarvoor de gemeente onderhoudsplichtig is en geeft zicht in de hiermee samenhangende jaarlijkse kosten en de bijbehorende middelen. Baggeren is een manier om sloten en vaarten te onderhouden. Met het baggeren wordt de bagger (bodem-sliblaag) van de waterbodem verwijderd tot aan een vooraf vastgestelde diepte, de zogenaamde leggerdiepte. Het water kan tijdens hevige regenval sneller worden afgevoerd bij extra diepte en bij droogte kan er meer water worden aangevoerd. Met baggeren wordt de hoeveelheid nutriënten oftewel voedingsstoffen in de watergang verminderd. Het Hoogheemraadschap van Delfland (hierna Hoogheemraadschap) voert de baggerwerkzaamheden, waarvoor de gemeente Pijnacker-Nootdorp verantwoordelijk is, tegelijkertijd uit met de eigen baggerwerkzaamheden in onze gemeente. Op deze manier werkt het Hoogheemraadschap samen met de gemeente aan het voorkomen van wateroverlast en aan het verbeteren van de waterkwaliteit en doorstroming. Baggeren gebeurt in principe van 1 september tot half maart in verband met de start van het broedseizoen in het voorjaar.

pagina 3/15

2. Achtergrond, het belang van baggeren Het oppervlaktewatersysteem is onderhevig aan sedimentatie van aangevoerd bagger en plantenresten. Sedimentatie is het zinken van het verweringsmateriaal als de stroomsnelheid afneemt. Zo ontstaat bagger (slib) op de bodem van de watergang. Met het toenemen van de hoeveelheid bagger in een watergang neemt de waterdiepte en daarmee de aan- en afvoercapaciteit van de watergang af. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot belemmering van de doorstroming en een verhoging van het waterpeil; zeker in een periode van hevige neerslag. Dit kan mogelijk ernstige wateroverlast tot gevolg hebben. Daarnaast hopen allerlei stoffen zich op in de bagger en warmt het water sneller op door de geringe waterdiepte. Hierdoor neemt de waterkwaliteit af, met bijvoorbeeld stank en vissterfte tot gevolg. Baggeren omvat alle werkzaamheden die nodig zijn bij het weghalen van zand, bagger en andere lagen van de waterbodem. Door periodiek te baggeren wordt ervoor gezorgd dat de voedselrijkdom van de waterbodem stabiel blijft waardoor algenbloei en het risico op botulisme afnemen. Periodiek baggeren zorgt er daarnaast voor dat de waterafvoercapaciteit is gewaarborgd en de kans op wateroverlast afneemt. Vanuit deze optiek is door het Hoogheemraadschap een baggerplicht opgelegd aan de gemeente voor de watergangen waarvoor de gemeente onderhoudsplichtig is.

Naast deze praktische benadering is er ook een wettelijk kader. In verschillende provinciale plannen en in de Vierde Nota Waterhuishouding heeft het Rijk het belang onderstreept van “Water in stedelijk gebied”. Daarnaast zijn de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) belangrijke documenten als het gaat om de vraag hoe de komende jaren moet worden omgegaan met (de kwaliteit van) stedelijk water. Vanuit de waterbeheerpraktijk kan ecologisch maaien van verschillende watergangen én ecologisch baggeren, bijdragen aan een verbetering van de ecologische waterkwaliteit. De komende jaren zal het ecologisch baggeren samen met het Hoogheemraadschap verder worden uitgewerkt. Een werkgroep ecologisch baggeren van Delfland is bezig met dit onderwerp. Het is de bedoeling om de ecologisch waterkwaliteitsdoelen in het baggerbeleid van de gemeente Pijnacker-Nootdorp te verweven.

pagina 4/15

Omgevingswet Met inwerkingtreding van de Omgevingswet veranderen de regels voor het verspreiden van baggerspecie. Het scherper definiëren van het verspreidingsgebied vormt hierbij een van de belangrijkste onderdelen. De milieuhygiënische kwaliteit van de baggerspecie die op land mag worden verspreid (of gebruikt wordt in weilanddepots), is nader afgestemd op de normen voor voedselveiligheid en ecologische risico’s. Er worden dusdanige eisen aan de baggerkwaliteit gesteld, dat de bodemfuncties ten aanzien van duurzaam landbouwkundig gebruik en ecologie voldoende zijn gewaarborgd. Vanwege de herkenbaarheid voor de omgeving wordt in het Besluit activiteiten leefomgeving een afstandscriterium (een “cirkel”) van 10 km gehanteerd voor het verspreiden van baggerspecie op landbouwgronden en het aanleggen van weilanddepots op die landbouwgronden. Het middelpunt van de cirkel is waar de baggerspecie vrijkomt. Door van een concrete afstand van 10 km van de plaats van vrijkomen uit te gaan, zal in de praktijk geen discussie meer ontstaan over de vraag of ingeval de verspreiding op landbouwgronden plaats vindt er wel of niet sprake is van een aangrenzend perceel.

Daarnaast zijn er na inwerkingtreding van de Omgevingswet nog enkele andere verduidelijkingen en nuances voor het verspreidingsbeleid: o Het aanleggen van een weilanddepot op een perceel met een agrarische bestemming kan onder de Omgevingswet tot een afstand van 10 km vanaf de watergang. In een natuurgebied is het alleen mogelijk op een direct aan de watergang gelegen perceel een weilanddepot op te richten. o Het wordt mogelijk om baggerspecie uit stedelijk gebied, mits die voldoet aan de verspreidingsnorm, in te brengen in een weilanddepot. Het weilanddepot hoeft niet meer per se op een aan dezelfde watergang gelegen perceel te worden opgericht maar dit mag tot een afstand van 10 km van de te baggeren watergang onder de voorwaarde dat het gaat om landbouwgronden. Na ontmanteling van het weilanddepot mag de ingedroogde baggerspecie op een agrarisch perceel binnen een afstand van 10 km van diezelfde (stedelijke) watergang worden verwerkt. Ook mag de ingedroogde baggerspecie op de betreffende locatie achterblijven ter verbetering van de bodemgesteldheid. o Gemeenten hebben bij zwaarwegende belangen het recht maatwerkregels en voorschriften op te stellen, die het verspreiden van baggerspecie kunnen verruimen of inperken.

pagina 5/15

3. Een korte terugblik De gemeente heeft, in samenwerking met het Hoogheemraadschap, in 2019 het vorige baggerplan 2020-2023 opgesteld. Tijdens deze beheerperiode zijn de gemeentelijke watergangen volgens dit plan gebaggerd. Tijdens deze planperiode kregen we te maken met de problematiek rondom de verontreiniging PFAS in de bagger. Dit heeft geleid tot vertraging in de uitvoering, maar deze vertraging is inmiddels weer ingelopen. De vrijkomende bagger is als volgt verwerkt: -

-

De bagger is op de kant gelegd, daar waar dit niet mogelijk is door ruimtegebrek, baggerkwaliteit of uit ecologisch oogpunt wordt de bagger niet op de kant gedeponeerd. Indien op de kant leggen niet mogelijk was, is de bagger (afhankelijk van de kwaliteit van de bagger) toegepast in een weilanddepot. Vervuilde herbruikbare bagger is getransporteerd naar een erkend depot. Zwaar vervuilde bagger is naar de stortlocatie de Slufter gebracht. In de praktijk betekent dit dat 50% van de bagger is afgevoerd en 50% verspreid is op de kant.

De samenwerking tussen het Hoogheemraadschap en de gemeente leverde in de uitvoering de volgende efficiency voordelen op: o Werken onder dezelfde Gedragscode Wet Natuurbescherming voor waterschappen en de ecologische werkprotocollen van Delfland o Eén gezamenlijke toezichthouder en directievoerder o Eén partij die baggert in het gebied o Bewoners hebben één aanspreekpunt voor informatie

pagina 6/15

4. Betrokken partijen en taakverdeling De beheertaken met betrekking tot de waterkwaliteit en waterkwantiteit binnen de gemeente Pijnacker-Nootdorp liggen bij het Hoogheemraadschap en de gemeente. In de “Legger Wateren Hoogheemraadschap van Delfland” staat per watergang omschreven wie verantwoordelijk is voor het buitengewoon onderhoud (baggeren) en gewoon onderhoud (maaien/krozen). Op het gewoon onderhoud zoals maaien/krozen, onderhoud van oevers en beschoeiingen wordt in dit plan niet nader ingegaan. De primaire watergangen worden onderhouden door het Hoogheemraadschap. De onderhoudsplicht van de secundaire watergangen ligt bij verschillende partijen zoals gemeenten, particulieren of andere instanties. Dit is afhankelijk van hoe de onderhoudsplicht is opgenomen in de legger. In de legger van het Hoogheemraadschap is opgenomen wie welk onderhoud van een watergang moet uitvoeren en wat de onderhoudsplicht precies inhoudt. Daarnaast is in de legger aangegeven wat de gewenste diepte van de watergang is. Link naar legger: https://www.hhdelfland.nl/over-ons/regelgeving/legger/

pagina 7/15

5. Dienstverleningsovereenkomst In 2018 heeft de gemeente Pijnacker-Nootdorp een dienstverleningsovereenkomst met het Hoogheemraadschap van Delfland gesloten. Op basis daarvan is het Hoogheemraadschap voor de gemeente een werkvoorbereider, bestekschrijver en toezichthouder op én regievoerder van het buitengewoon onderhoud inzake het baggeren van watergangen De dienstverleningsovereenkomst tussen het Hoogheemraadschap en de gemeente Pijnacker-Nootdorp wordt geactualiseerd om de samenwerking te continueren. Het Hoogheemraadschap en de gemeente zijn voornemens om een geheel nieuw convenant af te gaan sluiten volgens de huidige wet- en regelgeving. Beide partijen stellen zich ten doel, met behoud van ieders taak en verplichtingen, om voor beide partijen maximale kostenbesparing te realiseren en kwalitatieve voordelen te behalen. In 2023 is het baggerwerk door het Hoogheemraadschap middels een raamovereenkomst aanbesteed voor alle watergangen in het gezamenlijke beheersgebied van het Hoogheemraadschap en de gemeente. Volgens deze overeenkomst worden de baggerwerkzaamheden waar de gemeente verantwoordelijk voor is, tegelijkertijd met de baggerwerkzaamheden van het Hoogheemraadschap uitgevoerd.

Concreet gaat het om onderstaande werkzaamheden, die het Hoogheemraadschap voor de gemeente uitvoert: • Jaarlijks via peilonderzoek vaststellen welke gemeentelijke waterpartijen gebaggerd moeten worden (voorpeilen). • Onderzoeken van de mate van vervuiling van betreffende waterbodems. • Het maken van een baggerbestek voor zowel de werkzaamheden van het Hoogheemraadschap van Delfland als voor de gemeente. Dit wordt door ons getoetst. • Het aanbesteden van het bestek; (dit gebeurt niet jaarlijks aangezien we met een raamovereenkomst werken). • Het uitvoeren van de baggerwerkzaamheden. • Het houden van toezicht op de baggerwerkzaamheden. • Het hierover rapporteren aan de gemeente. Het tegelijkertijd laten uitvoeren van de bovengenoemde werkzaamheden met de werkzaamheden van het Hoogheemraadschap leidt tot kostenbesparing en efficiencyvoordeel. Dit kan ook worden gezien als ‘’werk met werk maken’’.

pagina 8/15

6. Plangebied en baggervakken Het plangebied voor dit baggerplan omvat het gehele gebied van de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Het watersysteem van de gemeente Pijnacker-Nootdorp bestaat uit een aantal polders en enkele boezemwatergangen. In het plan is alleen het oppervlaktewater opgenomen waarvoor de gemeente onderhoudsplichtig is voor het buitengewoon onderhoud (baggeren). Het oppervlaktewater binnen de gemeente is onderverdeeld in verschillende baggervakken. Elk jaar wordt door het Hoogheemraadschap aangegeven welke baggervakken moeten worden gebaggerd en tot welke diepte. Waaraan waterstaatswerken, zoals watergangen moeten voldoen, staat aangegeven in de “Legger Wateren Hoogheemraadschap van Delfland”. Deze is via de website van het Hoogheemraadschap te raadplegen. Link naar legger: Legger Delfland (geldend vanaf 27 oktober 2023) (arcgis.com) In de legger heeft elke watergang een nummer en staat de volgende informatie aangegeven: de functie, de leggerdiepte, de minimale diepte, de lengte en wie verantwoordelijk is voor het dagelijks onderhoud (maaien) en het buitengewoon onderhoud (baggeren). In onderstaand figuur staat aangegeven wanneer de verschillende baggervakken op de planning staan om te worden gebaggerd. Zoals op onderstaande baggervakkenkaart te zien is, werkt Delfland met een 8jarige baggercyclus. Om de 8 jaar worden de watergangen gecontroleerd op diepte.

Op de baggervakkenkaart is te zien welke watergangen elk jaar gecontroleerd worden. Indien ze niet een bepaalde diepte hebben, worden ze gebaggerd.

pagina 9/15

7. Ecologie, duurzaamheid en circulariteit Ecologie Dit wordt gedaan met zorg voor de natuur in en langs het water. We willen dat de waternatuur zo min mogelijk wordt verstoord, in lijn met de Gedragscode Wet Natuurbescherming voor Waterschappen 2019. De aannemers moeten werken volgens ecologische werkprotocollen waarin voorwaarden zijn opgenomen voor onderhoud met zorg voor de natuur. Zo moet er bijvoorbeeld altijd een uitweg zijn voor vissen tijdens de werkzaamheden en waar nodig controleren ze op aanwezige broednesten. Om achterstanden in te halen is in het verleden enkele jaren tijdens het broedseizoen gebaggerd. Dit is gelukkig niet meer nodig omdat de achterstanden zijn weggewerkt. Daarnaast heeft het Hoogheemraadschap zelf ook besloten niet meer in het broedseizoen te baggeren. Link naar wet en gedragscode Wet natuurbescherming en de ecologische werkprotocollen van Delfland: https://www.hhdelfland.nl/ontdek-werk/juistewaterpeil/baggeren/baggeren-zorg-natuur/

Duurzaamheid Het verduurzamen van de uitvoering van het baggeren is een belangrijke opgave voor de komende jaren. De ambitie is om de uitstoot van milieuvervuilende stoffen fors te verminderen door middel van emissieloos baggeren. In de transitie naar een uitstootvrije en schone leefomgeving is de verduurzaming van het bouwmaterieel een onmisbaar onderdeel. Daarom zal, in verschillende stappen, het in te zetten materieel elektrisch worden aangedreven. Hiernaast kan ook in sommige gevallen hydraulisch baggeren worden toegepast. Een methode waarmee het transport van bagger, en dus de CO2-uitstoot, geminimaliseerd kan worden. Circulariteit De ambitie is om schone bagger zoveel mogelijk te hergebruiken. Voor de verwerking van bagger wordt de volgende voorkeursvolgorde toegepast: 1. Direct op de kant verspreiden, 2. Direct in de omgeving toepassen, 3. Binnen het gebied toepassen, 4. Buiten het gebied toepassen, 5. Storten (indien nodig afvoeren). De kwaliteit van de bagger is hierbij bepalend. Voorbeelden van nuttige en functionele toepassingen van bagger zijn het ophogen van percelen, het verbeteren van de bodemkwaliteit, en zelfs als grondstof voor bouwproducten en tot slot het gebruik van biologisch afbreekbare tubes om bagger circulair te verwerken.

Dit zijn grote ontwateringszakken waarin de bagger in de grond kan indikken via een natuurlijk proces, waarna de zak door de natuur weer afgebroken wordt. De komende jaren worden manieren onderzocht om zoveel mogelijk bagger circulair te verwerken. Door bagger zo nuttig mogelijk in te zetten, wordt een grote stap gezet richting een circulaire bedrijfsvoering. pagina 10/15

pagina 11/15

8. Risicofactoren in baggeren In 2019 heeft het baggeren tijdelijk stilgelegen door de onvoorziene aanwezigheid van PFAS (Per- en PolyFluorAlkyl Stoffen) in de bagger. Dit is een groep gefluoreerde koolwaterstoffen die van nature niet in het milieu voorkomen. Een norm voor het verwerken van de bagger met deze stof ontbrak destijds vanwege de nieuwigheid. Het RIVM heeft in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat risicogrenzen bepaald voor PFAS in grond en bagger. Bij concentraties onder deze grenzen kunnen perceeleigenaren de bagger weer ontvangen op de oevers of in een depot. Bagger met te hoge concentraties moet worden afgevoerd naar speciale depots. De kosten voor vervoer naar deze locaties en het storten zijn blijvend en significant gestegen. Halverwege 2019 konden de baggerwerkzaamheden weer worden hervat en heeft het Hoogheemraadschap de primaire (hoofd)watergangen gebaggerd. Sinds het ontdekken van PFAS in de waterbodem is men alerter geworden op schadelijke stoffen in de bagger. De bodemkwaliteitstesten die momenteel worden uitgevoerd op het bagger zijn vrij omvangrijk in het aantal te testen stoffen. Dit maakt de testen die hiervoor nodig zijn (en wettelijk verplicht) vele malen duurder dan voorheen. Naast PFAS zijn er meer Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) die waarschijnlijk in de toekomst ook consequenties gaan hebben.

Daarnaast zijn door de recente restricties voor chloridegehalte in bagger de kosten wederom flink gestegen. Het chloridegehalte in bagger wordt veroorzaakt door verzilting. Afvoerlocaties hebben zelfs bagger met hoge chloridegehalten geweigerd. Momenteel wordt er gewerkt aan een normering door verschillende overheidsinstanties (o.a. Unie van Waterschappen, gemeenten, Rijk). De bagger met de hoge concentraties moet momenteel ook worden afgevoerd naar speciale depots.

pagina 12/15

9. Financiën Areaal Watergangen in beheer van de gemeente Pijnacker-Nootdorp: De totale lengte van de watergangen in beheer van de gemeente PijnackerNootdorp is circa 58 km. De kosten voor het baggeren van dit waterareaal, het transport van het bagger en de verwerking daarvan komen volledig voor rekening van de gemeente. Watergangen in beheer van het Hoogheemraadschap van Delfland: De totale lengte van watergangen in beheer van het Hoogheemraadschap is ca 143 km in onze gemeente. De kosten voor het baggeren van deze watergangen, het transport van het bagger en de verwerking daarvan komen voor rekening van de onderhoudsplichtige. Dit kan zijn het Hoogheemraadschap, de gemeente, particulieren en andere overheden. Indien de gemeente onderhoudsplichtig is, betaalt de gemeente voor de bagger-, transport- en depotkosten ongeacht de kwaliteit van de bagger. Indien Delfland onderhoudsplichtig is en de kwaliteit is niet verspreidbaar, betaalt de gemeente niet de transport- en depotkosten. Indien de kwaliteit verspreidbaar is, betaalt de gemeente de transport- en de depotkosten. Watergangen in beheer van derden: De totale lengte van watergangen in beheer van derden in onze gemeente bedraagt 328 km. Over het baggeren worden afspraken gemaakt tussen het Hoogheemraadschap en de betreffende eigenaar. Hier is de gemeente verder niet bij betrokken.

Kostenverhogende factoren De volgende factoren zijn bepalend voor het stijgen van de jaarlijkse kosten voor het baggeren binnen Pijnacker-Nootdorp. 1. De veranderde methodes van baggeren en de verwerking van de baggerspecie (zuiveren van o.a. PFAS, toepassing van ecologische, duurzaamheids- en circulaire normen). 2. De prijsstijgingen en inflatoire effecten op de kostenontwikkeling van het baggeren zowel in voorbereiding als in de uitvoering. 3. Uitbreiding van de omvang van het te baggeren waterareaal. Zoals benoemd in de paragraaf “risicofactoren in baggeren” zijn de kosten voor baggeren (zowel in de voorbereiding als de uitvoering) zeer fors gestegen. Door de constatering van “vreemde” stoffen in de bagger, met de verwachting dat dit de komende jaren vaker zal optreden, zullen de baggerkosten structureel en significant verhoogd worden. De genoemde factoren, bepalend voor het benodigde budget voor het baggeren zijn moeilijk in te schatten is. Het is niet te voorspellen hoeveel bagger er per jaar in een watergang zit en welke kwaliteit de bagger heeft.

pagina 13/15

Het Hoogheemraadschap doet elk jaar een peiling in de vakken die gebaggerd gaan worden en bemonstert de baggerkwaliteit. Op basis daarvan wordt een raming gemaakt. Financiële gevolgen voor de begroting Op basis van het baggerplan uit 2020-2023 was jaarlijks een storting in de voorziening baggerwerken begroot van € 86.000. Rekening houdend met de kostenverhogende factoren (de Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) zoals PFAS, de chloride problematiek, areaaluitbreiding en in het algemeen stijgende kosten door inflatie) dient de jaarlijks storting voor het beheerplan 2024-2027 verhoogd te worden tot € 360.000 per jaar. Vanaf 2028 wordt mogelijk een verdere stijging van de kosten verwacht. In het beheerplan Baggeren 2028-2031 zal hier verder op worden ingegaan. Totale lengte

Lengte te

Lengtes

Kosten

Geraamde

Totale

watergangen

baggeren

seizoen

bemonstering

uitvoerings-

kosten in €

(meters)

(meters)

2023/2024

€

kosten in €

9.725,00

286.462,70

296.187,70

14.482,72

531.853,75

546.282,47

9.375,17

316.186,25

325.561,42

5.737,78

242.942,50

248.680,28

50% 2023/2024 Onderhoudsplicht

9.173

gemeente Onderhoudsplicht

11.044

Delfland 2024/2025

51.081

25.541

Onderhoudsplicht

27.224

13.612

23.857

11.929

2025/2026

25.353

12.677

Onderhoudsplicht

17.689

8.845

7.664

3.832

2026/2027

28.698

14.349

Onderhoudsplicht

10.826

5.413

17.872

8.936

gemeente Onderhoudsplicht Delfland

gemeente Onderhoudsplicht Delfland

gemeente Onderhoudsplicht

Delfland Totaal tarief per m3 gebaseerd op de gegevens uit de raming 23/24 (op basis van gemiddelde tarief bestekposten, onderhoudsplicht, ontvangstplicht, kwaliteit en verdeling kant/depot)

Doorkijk 2028-2031 Verwacht wordt dat de kosten voor het baggeren ook na de looptijd van dit beheerplan zullen blijven stijgen. Op basis van informatie van het Hoogheemraadschap van Delfland is op dit moment de inschatting dat de storting in de voorziening mogelijk zal toenemen tot € 500.000 per jaar. Bij de onderhoudsplicht van Delfland heeft de gemeente, indien zij aangrenzend perceeleigenaar zijn, ontvangstplicht. Dit houdt in dat als de bagger kwalitatief verspreidbaar is, maar niet ontvangen kan of mag worden op het aangrenzend perceel, de afvoerkosten voor rekening van de gemeente zijn. pagina 14/15

Tot slot

Dit baggerplan is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met het Hoogheemraadschap van Delfland en geeft zicht op diverse belangrijke aandachtspunten rondom de wijze van baggeren binnen de gemeente PijnackerNootdorp waarvoor de gemeente onderhoudsplichtig is.

pagina 15/15