Accountantsverslag 2023 gemeente Pijnacker-Nootdorp

Accountantsverslag 2023 Gemeente Pijnacker-Nootdorp

Aan de gemeenteraad van de gemeente Pijnacker-Nootdorp Postbus 1 2640 AA Pijnacker Onderwerp Accountantsverslag 2023 Datum 20 juni 2024 Kenmerk 312022013.24.282

Geachte leden van de gemeenteraad, Wij hebben de controle van de jaarrekening 2023 van uw gemeente afgerond. De jaarrekening van gemeente Pijnacker-Nootdorp is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Met dit accountantsverslag informeren wij u over onze belangrijkste controlebevindingen. Op 27 mei 2024 hebben wij dit accountantsverslag afgestemd met uw concerncontroller, gemeentesecretaris, de portefeuillehouder Financiën, een afvaardiging van de afdeling F&C en het directieteam. Wij hebben een concept van dit accountantsverslag besproken op 11 juni 2024 met de auditcommissie. Bij de jaarrekening 2023 hebben wij op 20 juni 2024 een goedkeurende controleverklaring afgegeven. Dit jaar betreft de controleverklaring alleen de getrouwheid. De rechtmatigheid is door de gemeente zelf gecontroleerd en verantwoord in de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Onderdeel van onze getrouwheidscontrole is ook de getrouwheid van deze rechtmatigheidsverantwoording. Ons accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in de beoordeling van de jaarrekening 2023. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden en diverse besprekingen die wij met uw medewerkers hebben gevoerd.

Voor de goede orde vermelden wij dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt. Het accountantsverslag is uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. Wij geven u toestemming om dit accountantsverslag (zonder de persoonlijke handtekening) te publiceren via de agenda’s van de raadscommissies en de gemeenteraad.

Met vriendelijke groet, Publieke Sector Accountants B.V.

ValidSigned door W. Kalkman RA op 20-06-2024

Was getekend: W. Kalkman RA

Publieke Sector Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Utrecht onder nummer 69411409.

Inhoudsopgave

Contact De volgende personen kunnen benaderd worden bij vragen met betrekking tot dit accountantsverslag: Wouter Kalkman 06 – 2127 2977 wkalkman@psa-ra.nl Ralf van Hattem 06 – 1234 5175 rvanhattem@psa-ra.nl

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij ... 4 2. Financiële positie en resultaat ............................. 9 3. Bevindingen eindejaarscontrole ......................... 15 4. Interne beheersing ............................................. 25 5. Overige aangelegenheden .................................. 27 6. Verplichte tabel SiSa .......................................... 34

Siebe Dekkinga 06 – 46201238 sdekkinga@psa-ra.nl

312022013.24.282 - 2

1.

Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij

312022013.24.282 - 3

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij Reikwijdte van de controle

Met de opdrachtbevestiging van 24 oktober 2023 (kenmerk 312022013.23.345) heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening van gemeente Pijnacker-Nootdorp. In dit accountantsverslag geven wij een toelichting op de bevindingen naar aanleiding van de controle. Onze controle wordt verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en de beleidsregels toepassing Wet normering topinkomens (WNT). Tijdens de uitvoering van de oorspronkelijke controleplanning hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2023 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Materialiteitsbepaling is overeenkomstig het vastgestelde controleprotocol

De wijze waarop wij de materialiteit bepaald hebben, sluit aan op de door de gemeenteraad op 12 oktober 2023 vastgestelde controleverordening en het ”Controleprotocol 2022”. De maximaal toe te passen marges voor de accountantscontrole zijn vastgelegd in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (het Bado). De bij onze controle van de jaarrekening 2023 toegepaste goedkeuringstoleranties bedragen derhalve:

Bron: jaarrekening 2023 Goedkeuringsmaterialiteit

Fouten

Onzekerheden € 2.102.000

€ 6.306.000

De gemeenteraad heeft in het controleprotocol de rapporteringstolerantie vastgesteld op € 156.700.

312022013.24.282 - 4

Onze aanpak is gericht op risico’s

Voor de jaarrekeningcontrole 2023 onderkennen wij een aantal risico’s en aandachtspunten, die een verhoogd (bruto) risico met zich mee (kunnen) brengen op een materiële fout in uw jaarrekening en die een mogelijke impact op de bedrijfsvoering kunnen hebben. De risico’s en aandachtspunten zijn hieronder weergegeven. Opname van een risicogebied of aandachtspunt in deze opsomming betekent niet dat er sprake is van risico’s die zich daadwerkelijk voordoen, maar zijn enkel bedoeld om aan te geven dat wij hier tijdens onze controle (extra) aandacht aan hebben besteed. Risico’s voor deze jaarrekening  Bestaan en waardering van activa als gevolg van schattingselementen (inschatting van levensduur en restwaarden).  De waardering en risico inschatting met betrekking tot lopende grondexploitaties, inclusief de geldende regels rondom het tussentijds winstnemen.  Verwerking van reservemutaties als gevolg van wijzigingen in de Kadernota rechtmatigheid.  De verantwoording en waardering van voorzieningen in relatie tot de aanwezigheid van actuele onderbouwingen.  Uw fiscale positie in het kader van de vennootschapsbelasting (Vpb).  “Management override of controls”. Dit betreft de mogelijkheid die het management heeft om specifieke controlemaatregelen te omzeilen, bijvoorbeeld door memoriaalboekingen of het schattingsproces.

De specifieke aandacht voor dit risico is voorgeschreven vanuit de controlerichtlijnen en is niet uniek voor Pijnacker-Nootdorp.  De naleving van de (Europese) aanbestedingsregels.  Risico’s en onzekerheden in het sociaal domein, waaronder prestatielevering Wmo.  De actualiteit van de gevoerde administratie(s), gericht op de betrouwbaarheid van de (tussentijdse) informatievoorziening.  De voortgang en status van de (noodzakelijke en gewenste) verbeteringen met betrekking tot de kwaliteit van de interne beheersing in relatie tot de af te geven collegeverklaring rechtmatigheid. Risico’s voor de komende jaarrekeningen  De follow-up ten aanzien van eerder gerapporteerde aandachtspunten vanuit de interne en externe controle.  De kwaliteit van de IT-beheersomgeving. Het inschatten als significant risico is inherent aan deze posten en is niet direct een gevolg van verwachte leemten in de interne beheersing van uw gemeente. Ook is sprake van inschattingen van bruto risico’s, alvorens eventuele beheersmaatregelen zijn genomen. Ter voorkoming van een materiële fout in de jaarrekening heeft u voor bovenstaande risicogebieden beheersmaatregelen getroffen. Wij hebben ons bij de controle gericht op de opzet en het bestaan van de door u ingerichte beheersingsomgeving, die deze risico’s moeten verkleinen.

Voor een toelichting op een aantal onderkende risico’s en aandachtpunten verwijzen wij naar hoofdstuk ‘Bevindingen eindejaarscontrole’. Daarnaast verwijzen wij u naar onze bevindingen in hoofdstuk ‘Interne beheersing’.

312022013.24.282 - 5

De jaarrekening voldoet aan Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de baten en lasten van gemeente Pijnacker-Nootdorp. Daarnaast vereisen zij van het college van burgemeester en wethouders het het Bbv toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, die vaak – vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken – inherent onzeker zijn.

De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van gemeente Pijnacker-Nootdorp zijn uiteengezet in de jaarstukken 2023 in onderdeel ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college van burgemeester en wethouders toegepaste proces voor belangrijke verslaggevingsgrondslagen geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving beoordeeld. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsgrondslagen en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt: de jaarstukken voldoen aan het Bbv (Besluit begroting en verantwoording).

De baten en lasten, alsmede balansmutaties, met bettrekking tot specifieke uitkeringen zijn rechtmatig

Op basis van uw controleprotocol en normenkader hebben wij de naleving van het financieel rechtmatigheidskader voor uw gemeente met betrekking tot de specifieke uitkeringen gecontroleerd. Hierbij zijn geen materiële bijzonderheden geconstateerd. Uw gemeente maakt gebruik van 28 specifieke uitkeringen, deze zijn verantwoord via de SiSa-bijlage in uw jaarrekening.

Uw rechtmatigheidsverantwoording

In de jaarrekening 2023 legt uw college van burgemeester en wethouders voor het eerst verantwoording af over een drietal rechtmatigheidscriteria die niet expliciet blijken uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het college toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door de gemeenteraad vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht.

Onze conclusie is derhalve dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties met betrekking tot specifieke uitkeringen, rechtmatig zijn weergegeven in de jaarrekening 2023.

Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door de gemeenteraad bepaald en bedraagt 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee vastgesteld op € 6,306 miljoen. Er zijn afwijkingen geconstateerd boven dit grensbedrag. 312022013.24.282 - 6

Geïdentificeerde fouten in de jaarstukken

Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole resteren er ongecorrigeerde afwijkingen. Door ons gerapporteerde bevindingen zijn niet materieel (dus hebben geen invloed op de strekking van onze controleverklaring). De overige bevindingen zijn naar onze mening van belang voor uw beoordeling van de jaarstukken en de verdere kwaliteitsverbetering van de administratieve organisatie en interne beheersing. Voor de (niet materiële) fouten en tekortkomingen in de jaarstukken verwijzen wij u naar de diverse onderdelen van dit rapport.

Goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid

Wij zijn van oordeel dat de jaarrekening 2023 van gemeente Pijnacker-Nootdorp een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2023 en het resultaat over 2023. Hierbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Wij verzoeken u derhalve ons een door voorzitter en de griffier ondertekend besluit van de vastgestelde jaarrekening te verstrekken. Mochten nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve versie van de jaarrekening dan dienen wij deze te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen.

312022013.24.282 - 7

2.

Financiële positie en resultaat

312022013.24.282 - 8

2. Financiële positie en resultaat De vermogenspositie van uw gemeente neemt in absolute zin toe

In het Bbv, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen (dat bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves) worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd saldo van baten en lasten in 2023 bedraagt € 10,8 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 4,3 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 € 15,1 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in € 1.000.000)

2023

2022

2021

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

197,4

182,5

176,7

85,2

85,7

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 4,3

-/- 4,3

-6,9

87,8

-/- 3,2

Gerealiseerd resultaat

15,1

19,3

12,6

3,7

2,7

Totaal (‘gerealiseerd saldo van baten en lasten’)

10,8

15,0

5,7

91,5

-/- 0,5

Eigen vermogen per 31 december

208,2

197,4

182,5

176,7

85,2

De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de stortingen in en onttrekkingen uit de reserves, in overeenstemming met de besluiten van uw gemeenteraad. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2023 64% van het balanstotaal (op 31 december 2022: 61% van het balanstotaal). In de toelichting op balans bij het onderdeel eigen vermogen van de jaarrekening geeft het college een nadere toelichting op de mutaties in het eigen vermogen over het jaar 2023. Wij verwijzen u naar deze toelichting. Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager 312022013.24.282 - 9

dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. In de begroting 2023 heeft de gemeenteraad de solvabiliteit bepaald op 58%. De solvabiliteit in de jaarrekening 2023 komt uit op 64% en is derhalve 8 procentpunten hoger dan begroot. Ter vergelijking hebben wij de solvabiliteit van een aantal gemeenten opgenomen. Daaruit blijkt dat de solvabiliteit van uw gemeente per 31 december 2022 boven het gemiddelde van Nederland ligt. Ter vergelijking over 2022: Gemeente Nederland Zuid-Holland Gemeenten met 50.000 tot 100.000 inwoners Gemeenten met 25.000 tot 50.000 inwoners Den Haag Rijswijk Delft Leidschendam-Voorburg Lansingerland Pijnacker-Nootdorp

Solvabiliteit 2022 40% 46% 35% 40% 36% 23% 42% 61% 57% 60%

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

Resultaat 2023 is beïnvloed door reservemutatie(s)

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van de door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de bestuurlijke besluitvorming. Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: De exploitatie over 2023 laat een voordelig gerealiseerd saldo van baten en lasten van € 10,8 miljoen zien, ten opzichte van een begroot na wijziging voordelig saldo van € 0,2 miljoen. Dit is een voordeel van € 10,6 miljoen. Het gerealiseerde voordelig resultaat ad € 15,1 miljoen is afzonderlijk op de balans onder het eigen vermogen opgenomen. In de jaarstukken wordt op diverse plaatsen een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van het resultaat en worden de verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de gerealiseerde baten en lasten verklaard. Wij verwijzen u naar deze toelichtingen.

312022013.24.282 - 10

Exploitatieresultaat (in € 1.000.000) Totale baten

178,0

Totale lasten

167,2

Gerealiseerde saldo van baten en lasten voordelig

10,8

Af: stortingen in reserves

43,0

Bij: onttrekkingen aan reserves

47,3

Saldo mutaties reserves, per saldo onttrekking

4,3

Gerealiseerd resultaat (voordelig)

15,1

Het voordelige exploitatieresultaat 2023 (vóór bestemming) is mede ontstaan na een aantal incidentele baten en lasten. Door het effect van de incidentele baten en lasten buiten beschouwing te laten, ontstaat meer inzicht in de reguliere baten en lasten. Het inzicht in de reguliere baten en lasten is van belang, omdat het een betere indicatie geeft van de toekomstige baten en lasten, overigens zonder rekening te houden met beleidswijzigingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten is eveneens inzicht in de incidentele baten en lasten gegeven. Kortheidshalve verwijzen wij u naar deze uiteenzetting.

312022013.24.282 - 11

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit Het college van vanwege ingeschatte risico’s. De beschikbare weerstandscapaciteit heeft het college bepaald op € 70,3 miljoen (incl. grondzaken). burgemeester en wethouders kwalificeert het De inventarisatie van risico’s die in de paragraaf Weerstandsvermogen (in het jaarverslag) is opgenomen, geeft een indicatie van de weerstandsvermogen als financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een kans inschatting van het zich voordoen van het ruim voldoende om de geïdentificeerde risico, om zo de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij wordt een doorlopend inzicht gegeven in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en wordt aangegeven welke risico’s zijn verdwenen en/of onderkende risico’s af te nieuw zijn geïdentificeerd. Ook wordt een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top kunnen dekken van de grootste risico’s.

Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie door middel van een simulatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is bij het vastgestelde zekerheidspercentage. Hieruit volgt een bedrag aan benodigde weerstandscapaciteit van € 11,1 miljoen. De weerstandscapaciteit bedraagt € 70,3 miljoen. De ratio voor het weerstandsvermogen bedraagt 6,3 en voldoet daarmee ruim aan de norm. Wij verwijzen u voor de onderkende risico’s en de kwantificering daarvan naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Overigens merken wij hierbij op dat deze cijfers niet aan accountantscontrole of een beoordelingsopdracht zijn onderworpen.

312022013.24.282 - 12

3.

Bevindingen eindejaarscontrole

312022013.24.282 - 13

3. Bevindingen eindejaarscontrole Oplevering was niet tijdig gereed en op onderdelen voor verbetering vatbaar

De controle van boekjaar 2023 is de eerste controle van de jaarrekening door Publieke Sector Accountants. Bij de start van de controle op 11 maart 2024 waren de concept jaarstukken weliswaar gereed, maar waren nog niet de intern geconstateerde fouten aangepast in deze versie en waren nog niet alle toelichtingen geactualiseerd. Voorafgaand aan de oplevering van de onderbouwende stukken heeft u met ons afgestemd op over een periode van meerdere weken gefaseerd op te leveren. Om deze redenen konden wij de controle van de jaarstukken niet conform planning en niet efficiënt uitvoeren. De opmerkingen rondom de oplevering bestaan hoofdzakelijk uit:     



Het ontbreken van de interne analyse op de spendanalyse Europese aanbestedingen. De onderbouwingen van de overlopende activa en passiva. De onderbouwende documentatie ten aanzien van de SiSa-regelingen, met name door de enorme toename van het aantal SiSaregelingen De onderbouwingen van de grondexploitatie waren bij aanvang van de controle niet beschikbaar, waaronder het MPG. Niet alle formats bij de overige onderdelen waren in toereikende mate ingevuld en onderbouwd; de kwaliteit verschilde per format. Wij begrijpen dat het werken met de formats voor uw gemeente nieuw is en dat er veel energie in is gestoken om dit op een goede manier te doen. De kwaliteit van de antwoorden op onze vragen moet naar onze mening worden verbeterd door bijvoorbeeld daar een interne kwaliteitstoets op uit te voeren.

Wat goed opgeleverd is de onderbouwing van de voorraad grondexploitatie en de onderbouwing van de spendanalyse Europese aanbestedingen (zie ook eerste bullet hiervoor). De af te wikkelen onderwerpen in het balansdossier zijn gedurende het controleproces afgewikkeld. Desalniettemin hebben wij op 11 maart jl. een start kunnen maken met de jaarrekeningcontrole. Wij hebben bij de controle van de jaarrekening de volledige en constructieve medewerking van uw organisatie gehad. Wij vragen voor de toekomst uw aandacht voor kwalitatieve en tijdige voorbereiding van de overige onderdelen van het accountantsdossier.

CONCEPTVERSIE Auditcommissie 11 juni 2024 - 312021003.23.123 - 15

Grondexploitaties

Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Pijnacker-Nootdorp betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de schattingscomponenten die samenhangen met de waardering van de grondexploitaties, besteden wij hier tijdens de controle bijzondere aandacht aan. De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot de zogenoemde vijf P’s:  

  

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in woningbehoefte en vraag naar bedrijventerrein. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van aanbod van bedrijventerrein en woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen zijn momenteel hoog. Hoe vertaalt dit zich in grondprijzen en wat zijn de verwachtingen op de (middel-)lange termijn? Plankosten: zijn de geraamde kosten die voor de grondexploitaties gemaakt moeten worden realistisch? U kunt hierbij denken aan de totstandkoming van de ramingen van bijvoorbeeld civieltechnische werken en interne plankosten. Parameters: zijn de gehanteerde kosten- en opbrengstenindexaties in lijn met de actuele marktontwikkelingen en zijn de renteparameter en disconteringsvoet in overeenstemming met de voorschriften in het Bbv?

De grondexploitaties zijn door uw gemeente voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door uw college de verwachtingen bijgesteld. Daarbij is ook beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen of winstnames moeten worden verwerkt. In exploitatie genomen gronden Uw gemeente heeft op peildatum 31 december 2023 7 in exploitatie genomen bouwgronden. Per jaareinde 2022 waren dat ook 7 projecten. In het boekjaar 2023 zijn er geen projecten bijgekomen of afgesloten. De actieve bouwgronden in exploitatie zijn verantwoord onder de voorraden op de balans. De projecten verschillen sterk in omvang, complexiteit en risico’s die aan de waardering van de grondexploitaties zijn verbonden. De totale boekwaarde per 31 december 2023 bedraagt € 3,0 miljoen. Op deze boekwaarde zijn verliesvoorzieningen in mindering gebracht voor in totaal € 7,9 miljoen. De waarde in de hoofdbalans voor het ‘onderhanden werk, waaronder bouwgronden in exploitatie’ bedraagt daarom € 4,9 miljoen negatief en is het saldo van eerdergenoemde bedragen. Verder schrijft het Bbv voor dat eventuele verliezen waarvoor de boekwaarde van het project niet toereikend is als credit-voorziening op de balans moet worden gepresenteerd.

Dit bedrag ziet u terug onder de voorzieningen als ‘voorziening nadelige complexen grondbedrijf’ voor in totaal € 0,3 miljoen. Deze voorziening betreft voornamelijk een deel van het verlies op het project ‘Hart van Nootdorp’. In 2023 is er € 7,24 miljoen winst genomen (2022: € 6,50 miljoen) op basis van de ‘percentage of completion methode’. De winsten over 2023 komen hoofdzakelijk voort uit het project Pijnacker-Zuid Keijzershof (€ 4,6 miljoen), Boezem Oost (€ 1,8 miljoen) en Tuindershof (€ 0,9 miljoen). In 2023 zijn bij een aantal projecten de verwachte resultaten op de projecten veranderd ten opzichte van 2022. Hierdoor zijn de verliesvoorzieningen zeer beperkt gemuteerd. De totale verliesvoorziening op de grondexploitaties is in 312022013.24.282 - 16

2023 € 8,2 miljoen (2022: € 8,8 miljoen). Dit verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de afname van de verliesvoorziening op het project Ackerswoude van € 0,7 miljoen. De onzekerheden die met de resultaten van grondexploitaties samenhangen, ontstaan doordat de waardering (en daarmee de te nemen winsten en verliezen) gebaseerd zijn op schattingen. De omvang van de in de toekomst nog te realiseren opbrengsten en kosten is hier een belangrijk factor in. In de huidige portefeuille van bouwgronden in exploitatie verwacht uw gemeente de komende jaren nog € 32,7 miljoen aan investeringen te doen (2022: € 42,4 miljoen) en moet er nog € 37,1 miljoen aan opbrengsten worden gerealiseerd (2022: € 58,8 miljoen). De meeste kosten zijn nog te realiseren bij de projecten Tuindershof (€ 16,3 miljoen), PijnackerZuid Keijzershof (€ 7,9 miljoen) en Hart van Nootdorp (€ 3,1 miljoen). De meeste opbrengsten zijn nog te realiseren bij de projecten Tuindershof (€ 14,6 miljoen), Pijnacker-Zuid Keijzershof (€ 6,9 miljoen), Bedrijvenpark Heron (€ 4,0 miljoen) en Boezem-Oost (€ 4,0 miljoen). Risicoanalyse en controleaanpak Wij controleren de waardering van de grondexploitaties aan de hand van een risicoanalyse.

In deze analyse betrekken wij de omvang van de nog te realiseren kosten en opbrengsten, de looptijd van de projecten, afwijkingen van het MPG ten opzichte van eerdere jaren, het effect van de parameters, programmering, winstnemingen en verliesvoorzieningen. Op basis van deze risicoanalyse zijn wij van mening dat de risico’s op de projecten afnemen, zeker in relatie tot de jaarrekening 2022. Op basis van onze werkzaamheden hebben wij geen van de projecten als zeer risicovol gekwalificeerd. Parameters De parameters die uw gemeente hanteert voor de kosten- en opbrengstenstijgingen binnen de grondexploitaties zijn vastgelegd in de parameterbrief. Voor de stijging van de kosten (GWW) wordt een parameter gehanteerd van 3% in 2025, 2% voor 2026 en verder. Voor plankosten 3% in 2025, 2% vanaf 2026. Voor de opbrengsten wordt bij sociale woningbouw een parameter gehanteerd van 0%. Voor bedrijventerrein wordt een opbrengstenstijging van 2% gehanteerd vanaf 2024. Voor wonen in de vrije sector wordt een opbrengstenstijging gehanteerd van 1% in 2025 en 2% in 2026 en verder. Wij hebben deze parameters als passend aangemerkt. De berekening van de renteparameter en de doorrekening naar de grondexploitaties is in overeenstemming met het Bbv.

312022013.24.282 - 17

Voorziening bovenwettelijk In 2022 is de mogelijkheid tot spaarverlof ingevoerd en daarmee is de onvoorspelbaarheid van de afbouw van verlofuren vergroot. Voor het deel van deze bovenwettelijke gespaarde verlofuren, voor zover deze een onregelmatig karakter hebben, is hierdoor een verlof verplichting ontstaan om voor het eerst per 31 december 2022 een voorziening te vormen. Voor het deel van het bovenwettelijke verlof dat jaarlijks gelijkblijvend is blijft het verbod volgens Bbv voor gelijkblijvende arbeidskostengerelateerde verplichtingen gelden.

Binnen uw gemeente is er geen verlofadministratie, waarbij geregistreerd wordt welke type verlofuren uw medewerkers hebben. Om de voorziening te vormen en te actualiseren heeft u een benaderingsberekening gemaakt op basis van het totale aantal verlofuren. Voor het bepalen van een voorziening bovenwettelijk verlof en spaarverlof is echter wel een betrouwbare verlofregistratie nodig met inzicht in de verschillende soorten verlofuren, zoals wettelijk verlof, bovenwettelijk verlof en de termijn waarop deze verlofuren vervallen. De omvang van deze voorziening van € 419.000 hebben we in het kader van onze jaarrekeningcontrole daar het ontbreken van een dergelijke verlofurenregistratie als onzeker meegenomen.

Europese aanbestedingen

Het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole bevat onder andere de Europese aanbestedingswetgeving. Voor de rechtmatigheidsverantwoording heeft de gemeente een spendanalyse uitgevoerd als onderdeel van de controle van het voorwaardencriterium. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van de door uw gemeente uitgevoerde crediteurenanalyse (spendanalyse) gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2023 is nageleefd. Uw gemeente heeft voor 2023, net als in eerdere jaren, gekozen om de posten groter dan € 40.000 integraal te controleren. Op basis van de spendanalyse heeft uw gemeente voor diverse dossiers geconcludeerd dat de Europese aanbestedingsregels niet zijn nageleefd. De onrechtmatigheidsfout komt uit op een bedrag van € 1.439.000 (in 2022 € 470.000). Dit bedrag is opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Overlopende posten

Onder de overlopende passiva is een bedrag ad. € 357.000 opgenomen met als omschrijving PZH subsidie Katwijkerbuurt. Uit de ontvangen documentatie blijkt dat in 2017 de subsidievaststelling heeft plaatsgevonden waarbij de definitieve subsidie is vastgesteld en 50% van de kosten was gesubsidieerd. Voor deze post is er geen externe bestedingsverplichting en hoort om die reden niet onder de overlopende passiva te staan. We hebben een correctie voor vrijval van deze verplichting opgenomen in onze foutenevaluatie. Onder de overlopende passiva is een bedrag ad. € 345.000 opgenomen welke is ontstaan vanuit het liquidatiesaldo van de GR Groenzoom in 2016. Voor deze post is er geen externe bestedingsverplichting en hoort om die reden niet onder de overlopende passiva te staan. We hebben een correctie voor vrijval van deze verplichting opgenomen in onze foutenevaluatie.

312022013.24.282 - 18

Kwaliteit van de totstandkoming van de rechtmatigheidsverantwoording

Vanaf 2023 moet het college in de jaarrekening verantwoording afleggen over de rechtmatigheid. Alhoewel sprake is van imperfecte regelgeving, heeft het ministerie van BZK er voor gekozen om deze vernieuwing toch door te voeren in 2023. Met de imperfecte regelgeving bedoelen wij dat de Gemeentewet wel is aangepast, maar het verslaggevingsstelsel (Bbv) nog niet. In dit onderdeel van het accountantsverslag evalueren wij deze eerste rechtmatigheidsverantwoording in 2023. Verantwoording Op basis van de jaarstukken 2023 zijn er rechtmatigheidsafwijkingen groter dan de verantwoordingsgrens (3%), € 6.306.300. Er zijn dan ook bevindingen opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Het college constateert in de rechtmatigheidsverantwoording dat zij niet in alle aspecten rechtmatig gehandeld heeft. Conform de audit alert 48 van de Koninklijke NBA, Accountantscontrole decentrale overheden 2023, d.d. 12 april 2024, zullen wij een paragraaf ter benadrukking hiervan opnemen in de controleverklaring bij de jaarrekening 2023 van uw gemeente. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college een toelichting opgenomen rondom de interne controlewerkzaamheden inzake rechtmatigheid en haar bevindingen hierbij. De gemeenteraad heeft de rapporteringsgrens vastgesteld waarboven rechtmatigheidsafwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering moeten worden toegelicht. Deze rapporteringsgrens is € 100.000.

Het college heeft de auditcommissie tussentijds geïnformeerd over de stand van zaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de verwachte uitkomsten daarbij. Evaluatie aanpak Het college heeft voorafgaand goed nagedacht over haar plan van aanpak om voldoende waarborgen te treffen om een rechtmatigheidsverantwoording te kunnen opnemen in de jaarrekening die geen materiële afwijkingen bevat. Hiertoe is onder andere een risicoanalyse uitgevoerd, processen geactualiseerd en een intern controleplan opgesteld. Daarnaast heeft het college zorggedragen voor het tijdig actualiseren van verordeningen en het in kaart brengen van de risico’s en maatregelen rondom Misbruik & Oneigenlijk gebruik. Evaluatie uitvoering Wij hebben de uitgevoerde interne controleprogramma’s beoordeeld. Op basis van onze werkzaamheden komen wij niet tot een andere conclusie dan de verbijzonderde interne controle. Bij aanvang van de controle waren nog niet alle interne controleprogramma’s gereed en waren de teksten rondom de rechtmatigheidsverantwoording nog niet beschikbaar. Wij vragen voor 2024 uw specifieke aandacht voor de tijdige uitvoering van de geplande werkzaamheden. Wij doelen hierbij op de analyse van de begrotingsrechtmatigheid.

312022013.24.282 - 19

Begrotingscriterium Het totaal aan begrotingsonrechtmatigheden bedraagt € 11.516.509. Hiervan heeft het college een bedrag van € 7.066.536 als acceptabele begrotingsonrechtmatigheden aangemerkt. Het acceptabel zijn van begrotingsonrechtmatigheden vindt zijn oorsprong in de afspraken tussen uw gemeenteraad en het college in bijvoorbeeld de financiële verordening. Het saldo aan onacceptabele begrotingsonrechtmatigheden bedraagt € 4.449.973. Het college heeft hier een analyse op uitgevoerd en toegelicht wat de aard van deze begrotingsonrechtmatigheden is. Wat anders is dan voorgaande jaren is dat de begrotingsafwijkingen over 2022 en eerder door ons netto moesten worden geëvalueerd, terwijl het college voor de rechtmatigheidsverantwoording uit moet gaan van de bruto begrotingsafwijkingen. Daar is dus sprake van een ander uitgangspunt met dan ook in veel gevallen een andere conclusie. Europese aanbestedingen Het college heeft door middel van een zogenoemde spendanalyse inzicht gekregen in de wijze waarop inkopen rechtmatig hebben plaatsgevonden. Deze analyse was goed bruikbaar voor onze controle van de rechtmatigheidsverantwoording 2023. Uit deze analyse blijkt dat voor een bedrag van € 1.438.641 inkopen ten onrechte niet Europees zijn aanbesteed. Het betreft 13 dossiers. Conclusie De rechtmatigheidsafwijkingen zijn bruto € 11,52 miljoen en netto € 4,45 miljoen.

De afwijkingen zijn netto kleiner, maar bruto groter dan de verantwoordingsgrens van € 6,3 miljoen en hebben dus een plek gekregen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Vennootschapsbelasting

Uitgangspunt in uw jaarrekening is dat in beperkte mate sprake is van activiteiten die onder de vennootschapsbelastingplicht vallen. Het college heeft voor 2023 een vennootschapsbelastingverplichting ingerekend van € 3,8 miljoen. Deze VPB-last wordt in 2023 enerzijds voor € 1,9 miljoen gevoed door gerealiseerde winstname op de grondexploitaties in 2023 en anderzijds door VPB over 2022 ad € 1,2 miljoen en over 2021 van € 0,7 miljoen. De VPB-last over 2022 wordt met name veroorzaakt door een onjuiste verwerking in 2022, waardoor in 2023 een correctie van € 0,7 miljoen heeft plaatsgevonden. Over 2021 is een definitieve aanslag ontvangen van € 1,3 miljoen. Voor het te betalen bedrag in 2023 van € 0,7 miljoen was ultimo 2022 geen verplichting opgenomen. Over 2022 is een voorlopige aanslag ontvangen van € 1,8 miljoen. Voor het te betalen bedrag van € 0,8 miljoen was ultimo 2022 geen verplichting, maar een vordering van € 0,4 miljoen opgenomen. Overigens adviseren wij u om bij nieuwe en gewijzigde activiteiten de vennootschapsbelastingverplichting blijvend te actualiseren. Daarnaast viel ons op dat er € 0,1 miljoen aan belastingrente in rekening is gebracht. Door een realistische/voorzichtigere voorlopige aangifte zou u deze belastingrente kunnen voorkomen.

312022013.24.282 - 20

Wet normering topinkomens (WNT)

De Wet normering topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging over € 223.000 niet te boven gaat. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2023 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. In het kader van de WNT attenderen wij u erop dat u de plicht heeft om uw WNT-verantwoording over de laatste 7 kalenderjaren en uw WNT-verantwoording over 2023 uiterlijk per 1 juli 2024 via internet op een algemeen toegankelijke wijze openbaar te maken.

Wij hebben vastgesteld dat uw jaarrekening met daarin de WNT-verantwoording over het kalenderjaar 2017 t/m 2022 op de website van uw gemeente is gepubliceerd.

Fouten en onzekerheden Wmo Zorg in natura (ZIN) en Jeugd

Het vaststellen dat de prestaties in het kader van de Wmo Zorg in natura (ZIN) en Jeugdhulp (ZIN) zijn geleverd kan worden vastgesteld via de verantwoording van de zorginstelling. Bij deze verantwoordingen is op basis van het controleprotocol Wmo en Jeugd boven een bepaald grensbedrag een controleverklaring van de accountant van de zorginstelling vereist. De accountant stelt onder andere vast dat de zorg is geleverd. Door het ontbreken van (goedkeurende) controleverklaringen bij geleverde zorg resteert een bepaalde massa waarbij geen zekerheid kan worden verkregen over de geleverde prestaties. Hierdoor resteren er onzekerheden in het kader van de uitvoering van de WMO en Jeugdwet. De onzekerheden bij WMO kunnen als onderstaand worden weergegeven:

Wmo

Onzekerheden i.v.m. afwezigheid controleverklaring bij lasten groter dan € 125.000 Onzekerheden i.v.m. niet getoetste prestatielevering bij lasten kleiner dan € 125.000 Totale onzekerheid Wmo

2023

€0

2022

PM

€ 272.000

PM

€272.000

€ 480.000

312022013.24.282 - 21

Jeugdwet

2023

2022

PGB WMO/Jeugdwet

2023

2022

Onzekerheden i.v.m. afwezigheid controleverklaring bij lasten (RTA) Onzekerheden i.v.m. afwezigheid controleverklaring bij lasten (LTA)

Onzekerheden i.v.m. niet getoetste prestatielevering Jeugd Onzekerheden i.v.m. niet getoetste prestatielevering WMO

€ 344.000 €7.000 € 351.000 € 503.000 € 202.000 € 705.000

€ 545.000 € 189.000 € 734.000 PM PM € 838.000

De totale onzekerheid over 2023 bij de WMO bedraagt derhalve € 474.000. De totale onzekerheid bij jeugdzorg bedraagt € 854.000. Wij nemen deze onzekerheden mee in onze fouten- en onzekerhedenevaluatie.

Geen fouten en onzekerheden met betrekking tot de SiSabijlage

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2023 onder SiSa vallen. Wij doen dit met een tabel, die ook opgenomen moet worden als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben deze tabel in hoofdstuk 6 ‘verplichte tabel SiSa’ opgenomen. Wij merken op dat wij geen fouten of onzekerheden hebben geconstateerd die groter zijn dan € 125.000 (of groter dan de rapporteringsgrens) zoals voorgeschreven via de nota verwachtingen accountantscontrole (en het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol).

Identificatieplicht Wmo niet juist vastgelegd

Het uitvoeren van een verplichte identificatie met een identificatiebewijs (geldig reisdocument of rijbewijs) bij intakegesprekken is onderdeel van het proces, zoals u deze heeft ingericht voor de Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Er vindt echter geen consistente vastlegging plaats van deze waarneming in het dossier, zodat achteraf niet meer is vast te stellen of deze controle daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Deze controle is wel een vereiste is vanuit de wetgever en maakt het documenteren van het identificatiebewijs in het dossier noodzakelijk. Een vastlegging dat de controle heeft plaatsgevonden kan bijvoorbeeld plaatsvinden door de laatste vier tekens van het identificatiebewijs als uniek kenmerk vast te leggen.

312022013.24.282 - 22

Niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen

Wij hebben samen met het college vastgesteld dat u beperkt inzicht bestaat in welke belangrijke financiële verplichtingen uw gemeente heeft op balansdatum zodat deze kunnen worden toegelicht en opgenomen onder de ‘niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen’. Om deze reden is als toelichting op de balans in de jaarrekening vermeld: Op grond van artikel 53 Bbv worden in de toelichting bij de balans opgenomen de niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen waaraan de gemeente voor toekomstige jaren is gebonden. In de gemeentelijke administratie ontbreekt per ultimo 2023 een volledige verplichtingenadministratie. Daardoor kan geen volledige overzicht van langlopende financiële verplichtingen verstrekt worden. De contractenregister/verplichtingenadministratie wordt in 2025 ingevoerd. In de jaarrekening 2025 zal een dergelijk overzicht worden opgenomen.

Uw gemeente heeft dit in de jaarrekening toegelicht. Wij vragen uw aandacht om inzicht te verkrijgen van de openstaande verplichtingen naar de stand per einde boekjaar.

Nog te ontvangen bijdragen Op basis van Bbv zou in de toelichting op de balans een verloopoverzicht met nog te ontvangen bijdragen Rijk en overige overheidslichamen per uitkering met een specifiek bestedingsdoel worden opgenomen. Dit verloopoverzicht is niet in de Rijk en overige jaarrekening 2023 opgenomen. Dit moet wel in de jaarrekening 2024 en verder worden opgenomen. overheidslichamen Aansluiting primaire begroting

Wij hebben samen met het college vastgesteld dat de primaire begroting in de administratie en in de P&C-producten in 2 begrotingswijzigingen is verwerkt. Daarbij is het gebruikelijk dat deze twee begrotingswijzigingen worden gepresenteerd als de primaire begroting. Dat is niet gebeurd. Alleen de eerste begrotingswijziging is vermeld als primaire begroting in de jaarrekening. De totale lasten in de primaire begroting zijn € 163,8 miljoen. De totale lasten inzake primaire begroting in de jaarrekening bedraagt € 161,3 miljoen. Resultaat in de primaire begroting bedraagt € 2,5 miljoen, het resultaat inzake primaire begroting in de jaarrekening bedraagt € 2,8 miljoen. Ons advies is om dit vanaf 2024 juist te presenteren. Overigens merken wij op dat de cijfers in de kolom gewijzigde begroting wel juist zijn weergegeven.

Overige controleverschillen

Bij de controle van de jaarrekening 2023 hebben wij nog een aantal niet-gecorrigeerde controleverschillen geconstateerd, die niet meer een plek hebben gekregen in uw definitieve jaarrekening 2023. Het betreft de volgende posten:  Onjuiste toerekening van de omgevingsvergunningen aan het boekjaar. Als gevolg daarvan zijn de baten per saldo te hoog voor een bedrag van € 60.000 (Omgevingsvergunning 2022 verantwoord in 2023 € 279.000 en omgevingsvergunning 2023 verantwoord in 2024 € 219.000).  Door de grote hoeveelheid SiSa-regelingen en daarmee gepaard gaande administratieve lasten zijn nog een aantal correcties doorgevoerd in de SiSa-regeling, die niet meer zijn gecorrigeerd in de balans en het overzicht van baten en lasten. Het betreft: o H32 baten te hoog voor een bedrag van € 175.000, lasten te hoog voor een bedrag van € 175.000. o H4 baten te hoog voor een bedrag van € 371.000. 312022013.24.282 - 23

4.

Interne beheersing

312022013.24.282 - 24

4. Interne beheersing Kernboodschappen interim- Op 14 december 2023 hebben wij de managementletter 2023 aan u verstrekt. Deze managementletter is besproken met de directie, de wethouder Financiën en de Auditcommissie. Hieronder treft u de managementsamenvatting aan. controle

312022013.24.282 - 25

5.

Overige aangelegenheden

312022013.24.282 - 26

5. Overige aangelegenheden Geen meningsverschil met het college van burgemeester en wethouders

Er zijn geen meningsverschillen met het college van burgemeester en wethouders geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het college en de medewerkers van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bevestigingen van het college van burgemeester en wethouders ontvangen

Wij hebben namens het college van burgemeester en wethouders een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen d.d. 20 juni 2024.

Naleving van wet- en regelgeving

Wij hebben geen kennis van te rapporteren omstandigheden in verband met het niet-naleven van wet- en regelgeving met uitzondering van de bevindingen die elders in het rapport zijn opgenomen ten aanzien van met name EU-aanbestedingen.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Uit de door ons uitgevoerde werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken waarop wij u via deze rapportage willen attenderen.

Geen aanwijzingen van fraude

In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Wij merken op dat onze controle niet specifiek is ingericht op het ontdekken van fraude. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht. Wij hebben een fraudediscussie gevoerd met het controleteam en met de concerncontroller en de auditcommissie en de directie van gemeente Pijnacker-Nootdorp, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de vermoedens van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management en directie hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden 312022013.24.282 - 27

zijn geconstateerd waarbij het management of werknemers die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn op de jaarrekening, zijn betrokken. Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die gericht waren op het risico van het ‘omzeilen’ van de interne beheersingsmaatregelen door het management te detecteren. Wij hebben specifieke controles uitgevoerd op memoriaalboekingen en schattingen en hebben significante en ongebruikelijke transacties met behulp van gegevensanalyses onderzocht. Hoewel wij op grond van de controle- en overige standaarden een kritische houding moeten hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, merken wij op dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2023 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude. Tot slot merken wij op dat het college niet beschikt over een geactualiseerde en geformaliseerde frauderisicoanalyse. Een frauderisicoanalyse is een belangrijk instrument voor een organisatie om sturing te kunnen geven aan het voorkomen van fraudes. Wij willen er bij u op aandringen om komend jaar een frauderisicoanalyse op te stellen en in het college te bespreken.

Inzicht in onze tijdsbesteding

In het rapport “In het publieke belang” van de NBA, de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountant, zijn maatregelen opgenomen die de kwaliteit en onafhankelijkheid van de controlerend accountant moeten waarborgen of verbeteren. Op basis van één van de maatregelen rapporteren wij de bestede uren van onze controlewerkzaamheden aan u. Hieronder treft u de opgave van onze tijdsbesteding aan, inclusief een schatting van nog te besteden uren voor de afronding van de jaarrekeningcontrole (waaronder het voeren van besprekingen en het archiveren van ons dossier.

Uren geraamd

Uren besteed

Senior management (partner en senior manager)

313

508

Overige teamleden

470

747

Het hogere aantal bestede uren wordt voor een belangrijk deel verklaard doordat enerzijds het aantal SiSa-regelingen, waarover u met de jaarrekening 2023 verantwoording moet afleggen, significant is gestegen en daarnaast door de niet complete oplevering bij de start van de jaarrekeningcontrole. Met onze brief van 11 april 2024 hebben wij u daarover geïnformeerd. En anderzijds door veel wisselingen binnen het deel van de gemeentelijke organisatie de wijze en timing van aanlevering van jaarrekening en onderliggende documentatie niet overeenkwam met de vooraf afgestemde wijze en timing. Met ons memo van 27 maart 2024 hebben wij u daarover geïnformeerd. In de “geraamde tijdsbesteding” zijn hiervoor geen uren geraamd.

312022013.24.282 - 28

Bevestiging onafhankelijkheid

Bevestiging onafhankelijkheid In overeenstemming met Nederlandse wet- en regelgeving, waaronder de Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO) van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA), dient de externe accountant mogelijke conflicten met betrekking tot zijn onafhankelijkheid, zowel in wezen als in schijn, onder de aandacht te brengen van het college en de gemeenteraad. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van gemeente Pijnacker-Nootdorp in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van waarborgen om onafhankelijke positie te waarborgen Publieke Sector Accountants beschikt over een stelsel van maatregelen om onze onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Het stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen.

Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie:  Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt.  Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle partners en werknemers bij Publieke Sector Accountants.  Procedures voor de organisatie van periodieke training inzake de toepassing van de onafhankelijkheidsvoorschriften.  Procedures die erop gericht zijn dat onze gevolmachtigden en werknemers in specifieke casussen en omstandigheden de onafhankelijkheidsvoorschriften naleven.  De benoeming van professionals op seniorniveau die verantwoordelijk zijn voor het continu actualiseren van de procedures en voorschriften, de tijdige bekendmaking ervan en het adequaat functioneren van het gehele stelsel van waarborgen.

 Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de onafhankelijkheid van de accountant die de controleopdracht uitvoert bedreigen, op welke wijze met potentiële bedreigingen is omgegaan en indien er bedreigingen zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn genomen om deze bedreiging voor de onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van deze beoordeling inclusief een gemotiveerde conclusie (de zogenoemde onafhankelijkheidsevaluatie) wordt in het dossier opgenomen.  Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende afdeling binnen Publieke Sector Accountants wordt geconsulteerd, als sprake is van een mogelijke aantasting van de onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt. Wij zullen dan ook overwegen de gemeenteraad of de auditcommissie te raadplegen.  Procedures voor het interne toezicht in relatie tot de toetsing en bewaking van de naleving van de onafhankelijkheidsvoorschriften. De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen worden periodiek door de externe toezichthouder getoetst.

312022013.24.282 - 29

Interne roulatie Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de accountant wanneer bepaalde leden van het controleteam geregeld en voor lange tijd aan de wettelijke controle van een controlecliënt meewerken. Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid van andere leden van het controleteam bij de controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen om de bedreiging weg te nemen. Wij merken op dat er in het kader van onze controleopdracht geen sprake is geweest van een dergelijke bedreiging. Persoonlijke, zakelijke of financiële relaties Wij hebben een evaluatie gemaakt van persoonlijke, zakelijke en financiële relaties tussen Publieke Sector Accountants, haar partners en haar medewerkers en de gemeente Pijnacker-Nootdorp, die van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Bij deze evaluatie zijn ons geen zaken gebleken welke aan u gerapporteerd dienen te worden.

Geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid De Nederlandse onafhankelijkheidsregels vereisen dat de eindverantwoordelijke accountant de met governance belaste organen informeert over geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid die Publieke Sector Accountants, een bestuurder of interne toezichthouder van Publieke Sector Accountants of een lid van het controleteam heeft ontvangen van of verstrekt aan de gemeente Pijnacker-Nootdorp of een bij de gemeente Pijnacker-Nootdorp betrokken persoon. Hierbij is een drempel van € 100 opgenomen in de regels. Wij zijn van mening dat de verstrekte en ontvangen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid gepast zijn en derhalve niet tot een bedreiging voor de onafhankelijke uitvoering van de controleopdracht hebben geleid. Volledigheidshalve merken wij op dat wij geen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid hebben verstrekt/ontvangen die een (geschatte) waarde van meer dan € 100 hebben. Aanvullende dienstverlening Een overzicht van de aanvullende dienstverlening hebben wij hieronder opgenomen. Aanvullende dienstverlening  

Ondersteuning bij VIC-werkzaamheden t.b.v. subsidieverstrekkingen Subsidiecontrole RMC/VSV

Conclusie onafhankelijkheid De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (de NBA) opgenomen in de ‘Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)’ en vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van de ViO is binnen Publieke Sector Accountants ingebed. Op basis van onze toetsing concluderen wij dat onze onafhankelijkheid als certificerend accountant bij de gemeente Pijnacker-Nootdorp in 2023 voldoende is gewaarborgd. 312022013.24.282 - 30

Controleverschillen

Overzicht van de controleverschillen: Aard van de fouten en onzekerheden (x € 1.000) Fouten

Rechtmatigheid SiSaregelingen

Getrouwheid

Overlopende passiva, die dienen vrij te vallen

-€ 702.000

SiSa H4 baten en vordering onder overlopende passiva te hoog

€ 371.000

Onjuiste toerekening van de omgevingsvergunningen aan het boekjaar

€ 219.000

Onjuiste vennootschapsbelasting in jaarrekening 2022

€ 1.010.000

Presentatiefout SiSa H32

P.M.

(Sub)totaal getrouwheidsfouten

€0

Totaal rechtmatigheidsfouten

€0

Totaal fouten

€0

€ 898.000

€ 898.000

Voorziening bovenwettelijk verlof

€ 419.000

Onzekerheden in verband met afwijkende of ontbrekende controleverklaringen bij de WMO.

€ 272.000

Onzekerheden in verband met afwijkende of ontbrekende controleverklaringen bij de Jeugdwet.

€ 351.000

Onzekerheden in verband met prestatielevering bij de PGB.

€ 705.000

Totaal onzekerheden

€0

€ 1.747.000

Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college bevestigt dat de nietgecorrigeerde fouten, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Daarnaast is in de jaarrekening een aantal correcties doorgevoerd naar aanleiding van onze controle. Uw organisatie beschikt over een overzicht van deze correcties. 312022013.24.282 - 31

Disclaimer en beperking in gebruik

Dit verslag is alleen bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders en mag niet in zijn geheel of gedeeltelijk worden verstrekt of aangehaald zonder onze schriftelijke toestemming vooraf. Er wordt geen verantwoordelijkheid aan een derde partij geaccepteerd, omdat dit verslag daar niet voor opgesteld en bedoeld is. Dientengevolge nemen wij geen enkele verplichting of plicht van zorg aan ieder ander persoon aan wie dit verslag getoond of in zijn handen komt, op ons. De in dit verslag aan de orde gestelde onderwerpen zijn door ons geconstateerd gedurende onze controleopdracht waarvan wij van mening zijn dat zij uw aandacht behoeven. Het is geen allesomvattend verslag van alle geconstateerde zaken en in het bijzonder kunnen wij niet verantwoordelijk worden gesteld voor het rapporteren van alle bedrijfsrisico’s of tekortkomingen in het systeem van interne beheersing. Elke conclusie, opinie of opmerking in dit verslag is verstrekt in de context van onze controleverklaring over de jaarrekening als geheel. Evenzo geldt dat de opmerkingen, bevindingen en aanbevelingen met betrekking tot het systeem van interne beheersing niet gelezen dienen te worden als een afzonderlijke opinie van het systeem van interne beheersing en haar werking.

312022013.24.282 - 32

6. Verplichte tabel SiSa

312022013.24.282 - 33

6. Verplichte tabel SiSa Verplichte tabel fouten en onzekerheden SiSa-bijlage

In overeenstemming met hoofdstuk 7.2.1 van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2023 is onderstaande tabel leeggelaten (de kolommen ‘Financiële omvang in euro's’ en ‘Toelichting fout/onzekerheid’), als er geen sprake is van fouten of onzekerheden die boven de rapporteringstoleranties uitkomen. Nr.

Specifieke uitkering of overig

A16

Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek Specifieke uitkering woningbouwimpuls

B2 C9 C30

Specifieke uitkeringen proeftuinen aardgasvrije wijken 2e ronde

C32

Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen

C41B

Regeling specifieke uitkering flexibele inzet woningbouw

C55

Aanpak energiearmoede

C62

Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van

Fout of onzekerheid

Financiële omvang in euro's

Toelichting fout/onzekerheid

312022013.24.282 - 34

gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagenaffaire C92

Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid

C94

Regeling specifieke uitkering verduurzaming slecht geïsoleerde woningen van eigenaarbewoners en woningen van verenigingen van eigenaars, woonverenigingen en wooncoöperaties in het kader van het Nationaal Isolatieprogramma Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 (OAB) Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

D8 D14

E3

Subsidieregeling sanering verkeerslawaai

E44B

Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)

F28

Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid