Aanbiedingsnota raad - Versnelling huisvesting statushouders

Aanbiedingsnota raad

beeldvorming op oordeelvorming op besluitvorming op

invullen organisatie zaaknummer

1582899

berichtnummer

1439382

voorstel over portefeuillehouder behandeld in college

Versnelling huisvesting statushouders ​Frank van Kuppeveld 06 mei 2025

afdeling

Fysieke Leefomgeving

besluit

Ja

bijlagen

Besluit raad

pagina

1/8

Aanbiedingsnota raad

Gevraagde beslissing 1. In te stemmen met de versnellingsaanpak op het gebied van huisvesting van statushouders, waarmee een deel van de achterstand van de taakstelling huisvesting statushouders wordt weggewerkt. 2. Eenmalig € 190.000 te onttrekken uit de bestemmingsreserve vluchtelingen en asielopvang en deze te verwerken in de Najaarsnota 2025. 3. De kosten voor Hotel- en accommodatieregeling ad € 280.000 te declareren bij het COA en budgetneutraal te verwerken bij de Najaarsnota 2025. Inleiding Gemeenten krijgen ieder half jaar een taakstelling vanuit het Rijk om statushouders te huisvesten. Deze taakstelling wordt bepaald op basis van het aantal inwoners. Onze gemeente voert deze taakstelling uit in samenwerking met de woningcorporaties en gebruikt hiervoor met name de sociale woningvoorraad. De afgelopen 3 jaar lag de opgelegde taakstelling hoog (2022: 75 personen, 2023: 125 personen, 2024: 116 personen). Door deze hoge taakstellingen hebben we een achterstand opgelopen in de huisvesting van 61 personen per 1 januari 2025. Daarbovenop moeten we vóór 1 juli 2025 nog 48 personen huisvesten. In totaal zoeken we dus huisvesting voor 109 statushouders voor de eerste helft van dit jaar. Voor de tweede helft van 2025 komt bovendien weer een nieuwe opgave van 42 te huisvesten statushouders.

Via de Huisvestingswet is geregeld dat gemeenten voor huisvesting van statushouders zorgen. Dat doen gemeenten samen met bijvoorbeeld woningcorporaties. Op grond van de Gemeentewet en de Wet revitalisering generiek toezicht oefent de provincie toezicht uit op de realisering van de gemeentelijke taakstelling met betrekking tot de huisvesting van vergunninghouders. Door de opgelopen achterstanden zijn we als gemeente op 1 januari 2025 op trede 4 ‘Vooraankondiging juridische indeplaatsstelling’ beland. De provincie heeft de gemeente hierover op 6 februari 2025 een brief gestuurd (zaaknummer 1564298). In deze brief staat uitleg over het voornemen van de provincie om over te gaan tot indeplaatsstelling. Indeplaatsstelling betekent dat de provincie voor het realiseren van de taakstelling de vereiste maatregelen gaat nemen, op kosten van de gemeente. Over de opgave die we hebben rondom het huisvesten van statushouders hebben we u al eerder geïnformeerd: - Stand van zaken huisvesting statushouders 2024 (11-07-2024) - Stand van zaken huisvesting statushouders heel 2024 (20-12-2024) - Stand van zaken huisvesting statushouders (06-02-2025) - ​Huisvestingsopgaven​ (mei 2025) Graag willen wij u in deze aanbiedingsnota onze inzet voorleggen die we als gemeente kunnen nemen op korte termijn. Per actie beschrijven we de bijdrage aan de taakstelling, de kosten en de kanttekeningen.

U wordt gevraagd in te stemmen met deze aanpak, zodat we op onze achterstand inlopen. Wat willen wij bereiken? Wij willen dat de raad instemt met de uitvoering van de volgende inzet: Inzet corporatiewoningen Allereerst willen we de bestaande corporatievoorraad blijven inzetten. Op basis van de verhuringen uit het verleden wordt geschat dat we minimaal 40 personen kunnen huisvesten voor 1 juli dit jaar. Dit is inclusief het tijdelijke aanbod uit ‘t Hofland, het Robbengat en het jeugdhonk. De woningcorporaties hebben aangegeven dat zij met het aantal toewijzingen van de afgelopen jaren tegen de grenzen van hun mogelijkheden aanlopen.

pagina

2/8

Aanbiedingsnota raad

Onderzocht wordt nog wel met de woningcorporaties of er vastgoed beschikbaar is dat nu niet volledig benut wordt. Bijvoorbeeld omdat die nu gereserveerd zijn voor andere doelgroepen. Mogelijk leidt dit nog tot 12 extra woningen. Woningdelen (corporaties) Bij het woningdelen wordt de woning gedeeld door verschillende personen die niet tot een huishouden behoren. Dat kan bijvoorbeeld door het verkameren van de woning. Een voorbeeld hiervan is het Robbengat. Dit is een woning van Staedion die gebruikt wordt om alleenstaande statushouders die wachten op nareizigers tijdelijk te huisvesten. De woning wordt gedeeld door vier personen. De vraag naar tijdelijk aanbod voor deze doelgroep is groot. Zowel Rondom Wonen als Staedion ziet kansen om 2 woningen toe te voegen waarin woningdelen mogelijk is. Daarmee kunnen op korte termijn 14 personen huisvesten. En als de nareizigers in het land zijn kunnen de kamers weer worden ingezet voor nieuwe statushouders. Vanuit de gemeente vraagt dit met name inzet op de inrichting en het beheer van deze woningen. Tijdelijke huur Van der Valk-hotel (HAR) Op dit moment worden er 15 kamers in het Van der Valk hotel verhuurd aan Oekraïense vluchtelingen. Deze groep wordt rond juni-augustus van dit jaar gehuisvest aan de Korteweg in Pijnacker. De vrijgekomen kamers kunnen gebruikt worden voor alleenstaande statushouders die wachten op nareizigers.

Eventueel aangevuld met gezinnen. Tussen 2022 en 2023 is dit gedaan voor 40 personen in acht kamers. Het huisvesten in het hotel is slechts een tijdelijke oplossing. De groep moet alsnog gehuisvest worden naar een minder tijdelijke situatie. De HAR biedt (op dit moment) een compensatie voor ongeveer 4 maanden. Dat betekent dat als een statushouder langer in het hotel verblijft de kosten voor de gemeente zijn. Om de financiële risico’s te beperken en de groep behapbaar te houden voor tijdige doorstroming naar de corporatievoorraad, stellen we voor om niet direct 15, maar 10 kamers in te zetten voor deze doelgroep. Dat levert voor minimaal 20 personen huisvesting op. Indien de taakstelling gerealiseerd kan worden met 15 kamers gaan we dat inzetten. Verlenging huurperiode ‘t Hofland De omgevingsvergunning voor ‘t Hofland loopt af op 28 maart 2027 en de bruikleenovereenkomst met Pieter van Foreest loopt af op 30 september 2027. Dat betekent dat de inwoners van de 64 appartementen op dat moment nieuwe huisvesting nodig hebben. Dit verhoogt de vraag naar woonruimte. Vanwege de huidige achterstand in de taakstelling en het ontbreken van passend aanbod, stellen we voor in overleg te treden met Pieter van Foreest om te verkennen of het mogelijk is de duur van het gebruik van ‘t Hofland te verlengen. Mogelijk vraagt dat wel een extra investering in het onderhoud van het gebouw.

Nader onderzocht moet worden of dat noodzakelijk is, en hoe dat zo efficiënt mogelijk kan plaatsvinden. Dit gebouw biedt de mogelijkheid om een groot statushoudersgezin te huisvesten. Er woont nu een gezin van 5 personen in een appartement dat geschikt is voor 8 personen. Dit gezin van 5 personen kan doorstromen richting de corporatievoorraad. Voorwaarde is wel dat de exploitatie van ‘t Hofland wordt verlengd. Tijdelijke woningen Avalex-locatie. Er is gestart met een project van 100 flexwoningen op het voormalige terrein van Avalex in Nootdorp. Van de 100 woningen zijn er 25 gereserveerd voor statushouders, 25 voor Oekraïners en 50 voor spoedzoekers en jongeren. In de 25 woningen die zijn gereserveerd voor statushouders verwachten we met name de alleenstaanden te huisvesten, wat neerkomt op 25-30 statushouders. De opzet van dit project is om een sterke gemeenschap te creëren. Dat betekent aandacht voor zowel vragers als dragers. Dit is ook zo besproken tijden de participatie momenten met de samenleving en afgesproken met de woningcorporatie. Vanuit deze ambitie wordt voorgesteld om deze verdeling aan te houden. De verwachting is dat deze woningen in 2026 beschikbaar komen.

pagina

3/8

Aanbiedingsnota raad

In onderstaande tabel is de voorgestelde inzet op een rij gezet: Taakstelling eerste helft 2025 Taakstelling tweede helft 2025 Taakstelling totaal 2025 - Inzet corporatiewoningen - Inzet corporatiewoningen: mogelijk extra corporatie vastgoed - Inzet corporatiewoningen: woningdelen - Tijdelijke huur Van der Valk (HAR) - Verlenging huurperiode ‘t Hofland Totaal verwachtte huisvesting 2025 Stand Prognose achterstand 1 januari 2026 - Tijdelijke woningen Avalex-locatie (2026)

109 personen 42 personen 151 personen 80 personen 12 personen 14 personen Minimaal 20 personen 8 personen 134 personen 17 personen 30 personen

Argumenten 1.1 Tijdige huisvesting voor statushouders is een gemeentelijke taak De gemeente is wettelijk verplicht statushouders te huisvesten. De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid hiervoor en zet zich in voor deze aandachtsgroep. Dat is hard nodig want er verblijven nog veel vluchtelingen in AZC’s waarvan een deel al een verblijfsvergunning heeft. 1.2 Voorkomen van een interventie door de provincie Met deze inzet laten wij zien dat we ons als gemeente maximaal inzetten. Tegelijkertijd halen we hiermee de taakstelling voor dit jaar niet volledig. Maar met de Avalex-locatie in de planning denken we dat een indeplaatsstelling voorkomen kan worden. 1.3 Inzet van tijdelijke voorraad gewenst om de druk op de sociale woningvoorraad te verlichten De behoefte aan huisvesting voor statushouders is groot. Deze behoefte kan niet op korte termijn in de permanente woningvoorraad worden opgelost. Daarbij is dit ook niet wenselijk, omdat statushouders een beroep doen op dezelfde betaalbare voorraad als de andere aandachtsgroepen en woningzoekenden. Het toevoegen van tijdelijke huisvesting is daarom zowel van belang om de taakstelling te halen als om de kansen op huisvesting voor andere woningzoekenden te behouden. 2.1 Bestemmingsreserve is eerder gebruikt voor de huisvesting van statushouders Voor de opvang in hotel Van der Valk ontvangt de gemeente financiële bijdrage vanuit het COA.

Bij de huisvesting van statushouders in het Van der Valk Hotel in 2022 en 2023 waren de kosten voor het hotel lager dan de bijdrage vanuit het COA. Het overschot ad € 244.000 is gestort in de bestemmingsreserve vluchtelingen en asielopvang. Kanttekeningen Voorgestelde inzet onvoldoende om de taakstelling te realiseren Met de inzet wordt onze achterstand met betrekking tot de taakstelling minder, maar niet volledig weggewerkt. Op korte termijn wordt er huisvesting voor ongeveer 94 personen gerealiseerd. Daarmee resteert een achterstand van 13 personen ten opzichte van onze taakstelling. Voor de tweede helft van 2025 komt bovendien weer een nieuwe opgave van 42 te huisvesten statushouders. Dit betekent dat we dit jaar zonder aanvullende maatregelen, de taakstelling niet volledig realiseren. Maar met de Avalex-locatie lijkt het realistisch dat we in 2026 wel onze taakstelling halen. Onduidelijk welke maatregelen de provincie gaat nemen Als gemeente doen we er alles aan om onze taakstelling te halen. Wij zien op korte termijn geen andere acties die we kunnen doen om het aanbod verder te vergroten. Welke maatregelen de provincie gaat nemen en welke mogelijkheden zij zien in onze gemeente is nog onduidelijk. De interventie “indeplaatsstelling” is ook niet vaak toegepast. We blijven hierover in nauw contact met de provincie.

pagina

4/8

Aanbiedingsnota raad

Tijdelijke toevoeging aan de woningvoorraad op korte termijn niet mogelijk Extra tijdelijk woningaanbod realiseren is wel mogelijk en ook wenselijk vanuit de behoefte van andere aandachtsgroepen, maar kost veel tijd. Gekeken is welke mogelijkheden er zijn om extra huisvesting te realiseren binnen bestaand vastgoed of (toekomstig) leegstaande locaties. Meer dan 30 verschillende locaties en gebouwen zijn hierbij verkend. Deze verkenning laat zien dat er een aantal interessante opties is voor tijdelijke huisvesting, maar dat veel gronden en/of gebouwen een andere bestemming hebben of een ander ontwikkelperspectief. Op de meeste locaties moet daardoor een uitgebreid participatie en vergunningsproces plaatsvinden. Verder wordt een deel van de locaties nu ingezet voor de huisvesting van Oekraïners of komen ze pas vrij in de (nabije) toekomst. De verwachting is daarom dat dit in ieder geval voor 2025 geen oplossing biedt. Wel heeft de provincie aangegeven mee te willen denken bij tijdelijke huisvesting buiten bestaand stads- en dorpsgebied (BSD) voor deze doelgroep. Maar op dit moment zijn er nog geen concrete plannen voor het realiseren van nieuwe tijdelijke huisvesting, zoals op de Avalex-locatie. Capaciteit team participatie is beperkt Nadat een statushouder is gehuisvest, begint de begeleiding en inburgering. Dit traject duurt maximaal 5 jaar.

Deze begeleiding wordt uitgevoerd door het team participatie. Op dit moment wordt de beschikbare capaciteit volledig ingezet voor het begeleiden van statushouders die al woonachtig zijn in onze gemeente. Dat betekent dat nieuwe statushouders nog niet kunnen starten met het inburgeringstraject. Het versnellen van de huisvesting van statushouders zorgt ervoor dat de wachtlijst om te starten toeneemt. Daarbij zorgt de opvang op tijdelijke locaties (bijv. woningdelen, HAR) ervoor dat bepaalde uitvoeringstaken dubbel gedaan worden. Dit omdat de overige gezinsleden later ook begeleid moeten worden. Wetgeving onduidelijk De opgave voor de toekomst is onduidelijk. Dat komt aan de ene kant doordat de instroom moeilijk te voorspellen is. En aan de andere kant omdat het landelijk beleid op dit moment veel onduidelijkheden kent rondom de opvang van statushouders. Zo is er 25 oktober 2024 door het kabinet een pakket aan maatregelen gepresenteerd om het asielstelsel ingrijpend te hervormen en de instroom van asielzoekers te beperken. Onderdeel van dit pakket is de maatregel dat de wettelijke taakstelling voor de huisvesting van statushouders wordt geschrapt. Ook is er een wetsvoorstel ingediend dat gemeenten verbiedt statushouders voorrang te geven bij de toewijzing van sociale huurwoningen. Of de taakstelling en de voorrangsregel worden afgeschaft is nog niet duidelijk.

Wel is duidelijk uit de gesprekken met de provincie, dat zij haar rol als handhaver binnen de huidige regelgeving vooralsnog oppakt. Financieel risico bij het huisvesten van statushouders in de HAR Voor de huisvesting van een statushouder via de HAR ontvangt de gemeente een eenmalig een financiële bijdrage vanuit het COA ad. € 14.000. Met dat bedrag kan de gemeente het tijdelijke onderdak van statushouders bekostigen. Op het moment dat de statushouders niet tijdig doorstromen naar een permante locatie loopt de gemeente een financieel risico. Maar op basis van de ervaringen uit 2022 en 2023 wordt verwacht dat dit bedrag vanuit het COA voldoende is om de kosten van het hotel te dekken. Beleidskaders a. Binnen welk programma past het voorgestelde besluit? Programma 1. Ruimte en Wonen b. Welke beleidskaders zijn van belang? Woonvisie Pijnacker-Nootdorp 2020-2030 Woonzorgvisie Pijnacker-Nootdorp 2023-2030 Huisvestingswet Gemeentewet

pagina

5/8

Aanbiedingsnota raad

Wet revitalisering generiek toezicht c. Duurzaamheid n.v.t. Wat gaan wij daarvoor doen? Zodra de raad ingestemd heeft met dit voorstel, wordt gestart met het realiseren van de beschreven inzet. De gemeente zorgt hierbij voor de afstemming met de maatschappelijke partners en de uiteindelijke realisatie van de voorgenomen acties. Verder blijven we in nauw overleg met de provincie en kijken we ook verder naar nieuwe kansen om het aanbod uit te breiden. Wat gaat het kosten? Een groot deel van de inzet kan worden uitgevoerd binnen de huidige bezetting. Voor het team participatie en het projectleiderschap is echter wel (tijdelijke) uitbreiding nodig. Ook worden er kosten gemaakt voor het gereed maken van de woningen voor het woningdelen. 1. Algemeen Projectleider versnelling huisvesting statushouder (0,5 FTE) De uitvoering van de acties vraagt om afstemming met onze maatschappelijke partners. Hierbij gaat het in ieder geval om de woningcorporaties, het SWOP, het COA en de provincie. Ook intern binnen het cluster statushouders en tussen de domeinen fysieke leefomgeving en samenleving is samenwerking van belang. Het uitvoeren van de acties vraagt om de regie vanuit een projectleider, voor de periode juli tot en met december 2025. Het gaat om inzet van ongeveer 18 uur per week, dit bedraagt € 50.000.

Voorgesteld wordt om de kosten € 50.000 in 2025 eenmalig te dekken uit de bestemmingsreserve vluchtelingen en asielopvang. Team Participatie Momenteel wordt bezien welke capaciteit structureel nodig is binnen het team participatie om het proces van de inburgering goed te laten verlopen. Zo nodig zal dit leiden tot een nader voorstel bij de begroting 2026 voor onttrekking uit de bestemmingsreserve. Voor de versnelling van de taakstelling en de tijdelijke extra uitvoeringstaken is op korte termijn al capaciteit gewenst. Voorgesteld wordt in 2025 een bedrag van € 100.000 beschikbaar te stellen ten laste van de bestemmingsreserve vluchtelingen en asielopvang. 2. Woningdelen (corporaties) Voordat een woning geschikt is voor de verhuur via “woningdelen, moeten er nog wat aanpassingen worden gedaan door de woningcorporatie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het aanbrengen van sloten op de kamerdeuren. En omdat de woning als doorstroomwoning wordt gebruikt is het ook wenselijk om de woning in te richten en gemeubileerd op te leveren. De statushouders wonen er namelijk tijdelijk en besteden hun inkomen daarom niet aan banken of gordijnen. Ten behoeve van de leefbaarheid is dit wel gewenst. De gemeente compenseert de woningcorporatie hiervoor, het gaat om € 10.000 per woning. Totaal komt het dan op € 40.000 3.

Tijdelijke huur Van der Valk (HAR) Voor de huisvesting van een statushouder via de HAR ontvangt de gemeente éénmalig een financiële bijdrage vanuit het COA ad. € 14.000. Voor 20 statushouders bedraagt het € 280.000. De kosten voor het huren van 10 kamers bedraagt € 66.000 per maand. Dit betekent dat we de kosten voor vier maanden kunnen dekken. Op basis van de ervaringen uit 2022 en 2023 wordt verwacht dat dit bedrag voldoende is om de kosten van het hotel te dekken. De kosten voor Hotel- en accommodatieregeling ad € 280.000 worden gedeclareerd bij het COA en budgetneutraal verwerkt bij de Najaarsnota 2025.

pagina

6/8

Aanbiedingsnota raad

4. Verlenging huurperiode ‘t Hofland Het langer inzetten van ‘t Hofland vraagt om een extra investering in het onderhoud van het gebouw. Dit wordt mede bepaald door de duur van de verlenging en de staat van het pand zelf. Nader onderzocht moet worden wat noodzakelijk is en hoe dat zo efficiënt mogelijk kan plaatsvinden. Samenvatting Wat Projectleider versnelling huisvesting statushouder Team participatie Inrichtingskosten woningdelen Investering onderhoudt ‘t Hofland Totaal

Kosten Indien intern: prioritering werkzaamheden Indien extern: € 50.000 € 100.000 € 40.000 = 4 x € 10.000 n.t.b. € 190.000

Voorgesteld wordt om € 190.000 te onttrekken uit de bestemmingsreserve Vluchtelingen en asielopvang in 2025. "In verbinding" De voorgestelde acties zijn tot stand gekomen in overleg met de woningcorporaties. Daarnaast is ook het COA en de provincie betrokken bij de lijst van acties. Verdere afstemming van de acties met de maatschappelijke partners wordt opgepakt door de nog aan te stellen projectleider. Vervolg a. planning Na de besluitvorming start de werkgroep versnelling huisvesting statushouders met de uitbreiding van het aanbod voor statushouders. De verwachting is dat dit in de tweede helft van 2025 ertoe leidt dat de achterstand op de taakstelling voor een groot deel is ingehaald. Hierover blijven we met de provincie in gesprek. Op 1 juli dit jaar oordeelt de provincie hoe lang de gemeente de tijd krijgt om deze inhaalslag te maken. b. evaluatie De raad wordt halfjaarlijks via een informatie nota op de hoogte gehouden over de realisatie van de taakstelling en de beoordeling van de provincie. c. Communicatie en participatie Voor de uitvoering van de versnellingsaanpak worden geen extra communicatiemiddelen ingezet. Samenvatting in begrijpelijke taal Gemeenten hebben de taak om ieder half jaar een aantal statushouders te huisvesten. De overheid bepaalt dit aantal op basis van het aantal inwoners. Statushouders zijn asielzoekers die in Nederland mogen blijven.

De provincie controleert gemeenten of zij genoeg statushouders helpen aan een woning. Omdat we de afgelopen jaren als gemeente voor te weinig statushouders een woning hebben gevonden, gaan we ons inzetten om de opgelopen achterstand in te halen. Samen met de woningcorporaties is onderzocht welke mogelijkheden er nog zijn om meer statushouders te huisvesten. Hierbij is gekeken naar het realiseren van nieuwe woningen en het toevoegen van tijdelijke doorstroomlocaties. Het college stelt een opsomming van de inzet voor aan de raad en vraagt hiervoor om een financiële bijdrage. Onderdeel van deze inzet is onder andere de tijdelijke huur van een aantal kamers in Het Van der Valk Hotel. Ook gaan de corporaties een aantal corporatiewoningen toewijzen aan alleenstaande statushouders, die de woning dan tijdelijk met elkaar delen. Met de inzet wordt een groot deel van de achterstand weggewerkt. En in 2026 verwachten wij dat de achterstand met de oplevering van de flexwoningen op de Avalex-locatie helemaal wordt ingelopen.

pagina

7/8

Aanbiedingsnota raad

Het college van burgemeester en wethouders van Pijnacker-Nootdorp,

Annelies Kroeskamp secretaris

pagina

8/8

Björn Lugthart burgemeester