Aanbiedingsnota raad - Onderzoek aanvullende subsidie CulturA & Zo

Aanbiedingsnota raad

beeldvorming op

4 april 2024

oordeelvorming op

11 april 2024

besluitvorming op

25 april 2024

invullen organisatie zaaknummer

1486298

berichtnummer

1340574

voorstel over

Onderzoek aanvullende subsidie CulturA & Zo

portefeuillehouder

​Hanneke van de Gevel en Marieke van Bijnen

behandeld in college

​12 maart 2024

afdeling

​Beleid

besluit

Ja

bijlagen

Bijlage 0: Onderzoeksrapport Van CulturA naar (nog) Beter Bijlage 1: Businessplan CulturA & Zo Nootdorp Bijlage 2: Meerjarenbeleidsplan CulturA & Zo Bijlage 3: Rapport Maatschappelijke waarde van CulturA & Zo Bijlage 4: Rapportage contra-expertise businessplan CulturA & Zo van Damen & Van Beek, De Nieuwe Waardemakers

pagina

1/8

Aanbiedingsnota raad

Gevraagde beslissing Wij stellen u voor: 1. In te stemmen met de aanvullende subsidie ad. €152.572 aan Stichting CulturA & Zo voor 2025; 2. De financiële gevolgen van de aanvullende subsidie voor 2025 af te wegen bij de Kadernota 2024; 3. De structurele middelen voor de aanvullende subsidie voor 2026 en verder af te wegen bij de Begroting 2025 in samenhang met het traject van de toekomstbestendige gemeentefinanciën. Inleiding In de cultuurnota Verbinden door cultuur (link) van onze gemeente is opgenomen dat voor het cultuurhuis CulturA & Zo de doelstellingen van programmering en exploitatie aansluiten bij de wensen en behoeften van onze inwoners. Om dit bereiken ontvangt Stichting CulturA & Zo van onze gemeente subsidie. In december 2022 is besloten om een subsidie toe te kennen op basis van het structureel beschikbare budget in de begroting voor Stichting CulturA & Zo ter hoogte van €177.132 en de aanvullende aanvraag van € 138.208 in eerste instantie af te wijzen. Hierover zijn vervolgens gesprekken gevoerd met Stichting CulturA & Zo om meer inzicht te verkrijgen in de aanvullende aanvraag. In maart 2023 heeft u besloten om voor twee jaar een aanvullende subsidie toe te kennen en nader onderzoek te doen naar de structurele subsidie.

Vervolgens bent u in september 2023 geïnformeerd over het plan van aanpak voor het onderzoek naar de (structurele) subsidie aan Stichting CulturA & Zo. Het onderzoek, dat in samenwerking met Stichting CulturA & Zo uitgevoerd is, heeft inzicht gegeven in de zaken die op basis van het plan van aanpak uitgezocht zouden worden. Het onderzoeksrapport gaat in op de volgende onderwerpen: - De waarde van cultuur; - Bijdrage van de culturele sector aan maatschappelijke opgaven; - De maatschappelijke waarde van CulturA & Zo; - De cultuuruitgaven in de regio; - De vernieuwde businesscase van CulturA & Zo; - De contra-expertise met betrekking tot het businessplan van CulturA & Zo; - De ervaringen van theaters in de regio. Op basis van het onderzoek en alle stukken die hier onderdeel van uitmaken, kan geconcludeerd worden dat de aanvullende subsidie zoals toegekend voor 2023 en 2024 noodzakelijk is om de huidige werkzaamheden voort te zetten en daarmee een bijdrage te (blijven) leveren aan de gemeentelijke doelstellingen op het gebied van cultuur en het sociaal domein. Om deze reden wordt dan ook voorgesteld in te stemmen met het beschikbaar stellen van de aanvullende subsidie voor 2025 en dit af te wegen bij de Kadernota 2024 en op basis van een integrale afweging in samenhang met de toekomstbestendige gemeentefinanciën een afweging te maken voor 2026 en verder bij de Begroting 2025.

Wat willen wij bereiken? Met het toekennen van de aanvullende subsidie voor Stichting CulturA & Zo willen we het beheer en de exploitatie van CulturA & Zo toekomstbestendig borgen. Argumenten 1.1 Stichting CulturA & Zo heeft de vooraf gestelde doelstellingen bij aanvang van de overname overtroffen. Ten tijde van het besluit over de overname van Stichting CulturA & Zo (januari 2019) is er ingezet op het verzorgen van culturele programmering met 15 theatervoorstellingen, 10 jeugdvoorstellingen en 20 filmvoorstellingen per seizoen. Hiernaast was een belangrijke doelstelling van Stichting CulturA & Zo om de huiskamer van de wijk te worden. Deze doelstelling sloot aan bij de hoofdambitie ‘Iedereen doet mee’, zoals destijds opgenomen is in het Hoofdlijnenakkoord 2018-2022.

pagina

2/8

Aanbiedingsnota raad

Met het openen van CulturA & Zo is ingezet op een betere bezetting van de beschikbare ruimtes in de accommodatie, een meer divers aanbod aan activiteiten, ruimere openingstijden (ook de vakanties) en meer bezoekers, vanwege de verhuizing van de bibliotheek naar de Dorpsstraat. Hiermee is er een extra functie in het gebouw ontstaan met activiteiten en een partij gericht op samenwerken en verbinden. Niet alleen op het gebied van cultuur, maar ook met maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners. Hierdoor wordt de programmering verbreed, vindt er kruisbestuiving plaats en gaan de functies meer één geheel vormen. De rol die CulturA & Zo vervult als huiskamer van de wijk is zichtbaar in het feit dat iedereen er welkom is, ontmoeting centraal staat en er veel verschillende doelgroepen heen ‘gelokt’ worden. Om deze rol te kunnen vervullen, is in de visie van het oorspronkelijke businessplan van Stichting CulturA & Zo uit 2018, opgenomen dat CulturA & Zo laagdrempelig en gastvrij wil zijn. Hiernaast is in de visie van destijds opgenomen dat Stichting CulturA & Zo wil faciliteren, stimuleren en verbinden en inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen, waarmee maatschappelijke betrokkenheid en ondersteuning aan de samenleving getoond wordt.

Op basis van de gesprekken met Stichting CulturA & Zo rondom de aanvullende subsidie en de uitkomsten van het onderzoek en de onderliggende documenten die hiervoor gebruikt zijn, is gebleken dat juist de inzet voor het vervullen van de functie als huiskamer van de wijk veel meer tijd (en inzet) kost. Het aantal burgerinitiatieven en de lokale programmering ligt een stuk hoger dan vooraf ingeschat is, waardoor Stichting CulturA & Zo de doelstellingen zoals opgesteld in 2018 overtroffen heeft. 1.2 CulturA & Zo voorziet in een behoefte van inwoners. Zoals al beschreven is in het hierboven genoemde argument, hebben inwoners van onze gemeente CulturA & Zo gevonden. Niet alleen voor het bezoek van het theater en de bibliotheek, maar juist vanwege de laagdrempeligheid én de verschillende functies in één gebouw. Bezoekers komen hierdoor in aanraking met andere activiteiten, mensen en projecten, dan waar ze wellicht oorspronkelijk voor een bezoek brachten aan CulturA & Zo. Vanaf de start van CulturA & Zo tussen september en december 2023 hebben 37.024 mensen de locatie aan de Dorpsstraat bezocht, met inmiddels een geschat bezoekcijfer van zo’n 120.000 voor 2023. Niet alleen de bezoekcijfers van de afgelopen jaren, laten zien dat onze inwoners een bezoek brengen aan CulturA & Zo.

Ook de vele burgerinitiatieven, zoals Blijf Aangehaakt, laten zien dat onze inwoners CulturA & Zo niet alleen weten te vinden, maar ook dat zij ideeën tot uiting kunnen laten komen met ondersteuning van de medewerkers. Ook de antwoorden en de aanvullende schriftelijke reacties op de enquête vanuit het onderzoek naar de maatschappelijke waarde van CulturA & Zo (bijlage 3) onderschrijven dit. 1.3 CulturA & Zo draagt bij aan de gemeentelijke doelstellingen op het gebied van cultuur en sociaal domein. In het Hoofdlijnenakkoord 2022-2026 is de ambitie ‘De inwoner centraal’ opgenomen waarin benoemd wordt dat we er naar streven zoveel dat zoveel mogelijk inwoners zelfstandig kunnen meedoen in de samenleving en zich daarin ontwikkelen en inzetten voor de medemens en de maatschappij. Ons uitgangspunt is dat collectieve voorzieningen aansluiten op de mogelijkheden van mensen en de toestroom naar individuele voorzieningen beperken. Met het faciliteren van culturele voorzieningen en activiteiten en het investeren daarin wordt bijgedragen aan ontmoeting en verbinding. In de Uitvoeringsagenda 2022-2026 van uw college is beschreven dat informele ontmoetingsruimtes (huiskamers) in gebouwen in diverse kernen hierbij helpen. CulturA & Zo speelt niet alleen een rol als het gaat om het bieden van een informele plek voor ontmoeting, maar ook in het verbinden van de functies en mensen.

Door mensen te activeren, stimuleren, te verbinden, te faciliteren en te ondersteunen worden mensen in hun kracht gezet en in beweging gebracht. Dit draagt bij aan een gevoel van eigen regie en veerkracht, die van belang zijn waar het gaat om zelfredzaamheid en om een sterke sociale basis. Hoe meer de inwoner zelf kan en mag organiseren, laagdrempelig wordt ondersteund en in zijn

pagina

3/8

Aanbiedingsnota raad

kracht wordt gezet, des te minder maatwerk in de zorg nodig is (afschaling). Een plek als CulturA & Zo heeft daarmee ook een belangrijke rol binnen preventie.

pagina

4/8

Aanbiedingsnota raad

1.4 CulturA & Zo is een uniek concept vanwege de kruisbestuiving tussen de verschillende functies. De strategie om een mix van professionele, sociaal-maatschappelijke en lokale programmering aan te bieden en te faciliteren, heeft aanzienlijke positieve effecten op zowel de intensiteit van het gebruik van het gebouw als op de lokale gemeenschap. Deze aanpak zorgt voor een levendige, inclusieve en diverse culturele en sociale omgeving die breed gedragen wordt door de inwoners en lokale organisatie. Het leidt tot een inclusief, dynamisch en cultureel verrijkend aanbod dat de sociale cohesie versterkt, lokaal talent ondersteunt en bijdraagt aan de culturele, sociaal maatschappelijk en economische vitaliteit van de gemeente. 1.5 De middelen zijn noodzakelijk voor een toekomstbestendig CulturA & Zo. Stichting CulturA & Zo heeft twee voornaamste eigen inkomstenbronnen namelijk kaartverkoop van programmering en verhuur van ruimten. Sociaal-maatschappelijke activiteiten zorgen nagenoeg niet voor inkomsten. Er is een consistente stroom van verhuurinkomsten en deze zitten aan het maximum in verband met de capaciteit van het gebouw. Daarnaast is Stichting CulturA & Zo pro-actief als het gaat om het genereren van derde geldstromen voor diverse projecten, innovatie en eenmalige aanschaf van materialen.

Een derde geldstroom dient niet om het beheer en de exploitatie van een organisatie te financieren. Het gebouw heeft een beperkte ruimte en wordt vooral voor maatschappelijke en educatieve activiteiten gebruikt, commerciële verhuur is niet het primaire doel van Stichting CulturA & Zo. Vanuit de brede rol is het wel een ambitie van Stichting CulturA & Zo om meer lokale bedrijven aan zich te binden en ook de zakelijke verhuur uit te breiden waar mogelijk. Gezien de grote diversiteit aan functies in één gebouw zoals bij CulturA & Zo het geval is, is een één op één vergelijk met andere instellingen moeilijker te maken. Een vergelijk met de subsidie aan een standalone theater van vergelijkbare omvang en een gemiddeld sociaal- maatschappelijk georganiseerd dorpshuis laat zien dat kosten voor exploitatie van beide functies in een zelfstandige situatie veel kostbaarder is. Gemiddelde kleine theaters met 150-200 zitplaatsen hebben tussen de €300.000€400.000 subsidie nodig om de dagelijkse exploitatie en programmering te kunnen organiseren. Daarmee hebben ze geen sociaal-maatschappelijk gebruik, maar moeten ze inkomsten genereren uit commerciële verhuur.

Het vervlechten van verschillende functies in een accommodatie en het laten beheren door een stichting, zoals het geval bij CulturA & Zo, is het meest kostenefficiënt, levert hoge maatschappelijke waarde en effect voor inwoners en zal daarmee altijd relatief minder subsidie nodig hebben, dan twee losse locaties. Om de basis van het beheer en exploitatie van de locatie de komende jaren op een goede en toekomstbestendige manier te kunnen organiseren, is er een minimum aan formatie nodig. Om dit te kunnen bekostigen, is de aanvullende subsidie noodzakelijk. 2.1 De benodigde middelen voor de aanvullende subsidie voor 2025 ad €152.572 worden afgewogen bij de Kadernota 2024. De aanvullende subsidie voor Stichting CulturA & Zo is beschikbaar gesteld voor 2023 en 2024. Dit betekent dat er voor 2025 en verder geen aanvullend budget beschikbaar gesteld is door de raad. Om een integrale afweging te maken, in samenhang met de toekomstige gemeentefinanciën, maar om ook zekerheid te geven aan Stichting CulturA & Zo adviseren wij om het benodigde bedrag voor de aanvullende subsidie voor 2025 af te wegen bij de Kadernota 2024. De structurele middelen voor de aanvullende subsidie voor 2026 en verder kunnen dan op een later moment worden afgewogen.

pagina

5/8

Aanbiedingsnota raad

3.1 De benodigde middelen voor de aanvullende subsidie voor 2026 en verder worden afgewogen in samenhang met de toekombestendige gemeentefinanciën. Zoals bekend komen gemeenten vanaf 2026 structureel middelen tekort om hun taken uit te voeren. Dit tekort loopt daarna elk jaar verder op. Dit is het gevolg van het eenzijdig afschaffen van de normeringssystematiek door het kabinet en de terugkeer van de volledige opschalingskorting in 2026. Deze ontwikkelingen op het gebied van toekomstbestendige gemeentefinanciën zijn logischerwijs van invloed op beleidsmatige keuzes en de daarmee samenhangende financiën. Om een integrale afweging te kunnen maken op basis van een breed financieel meerjarenperspectief adviseren wij om het besluit over de aanvullende subsidie aan Stichting CulturA & Zo voor 2026 af te wegen in samenhang met de toekombestendige gemeentefinanciën bij de Begroting 2025. Kanttekeningen 1. De planning voor de programmering van Stichting CulturA & Zo loopt ruim een jaar voor op de subsidieaanvraag voor het volgende jaar. Stichting CulturA & Zo moet op basis van de Algemene Subsidieverordening gemeente PijnackerNootdorp 2020 (ASV) uiterlijk 1 juni vooruitlopend op het jaar waarvoor de subsidie aangevraagd wordt, de aanvraag indienen.

De programmering voor het theaterseizoen 2025-2026 is in maart 2025 helemaal gereed, maar de (contractuele) afspraken voor de voorstellingen kunnen al in september 2024 vastgelegd worden, waardoor er financiële verplichtingen aangegaan worden. Een meerjarensubsidie, een aanbeveling vanuit de contra-expertise en een wens vanuit Stichting CulturA & Zo, sluit ook aan bij het feit dat de kosten voor de programmering vooruitlopen op de toekenning van de subsidie. De aan te gane verplichtingen rond september 2024, voor het theaterseizoen 2025-2026, zijn van belang om rekening mee te houden bij de besluitvorming over de structurele aanvullende subsidie aan Stichting CulturA & Zo vanaf 2026 en verder. 2. Het toekennen van de aanvullende subsidie voor 2025 geeft Stichting CulturA & Zo geen zekerheid over de aanvullende subsidie voor 2026. Zowel in de propositie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ‘Samen cultuur borgen’, als in de aanbevelingen van de adviseur die een contra-expertise rapportage opgesteld heeft op basis van het businessplan van Stichting CulturA & Zo, komt het belang van een meerjarig financieel kader/meerjarige subsidieafspraken naar voren. Met het voorstel om de aanvullende subsidie voor 2025 af te wegen bij de Kadernota 2024 en de integrale afweging op een later moment te maken, blijft er onduidelijkheid over 2026 en verder. 3.

Het niet toekennen van de aanvullende subsidie kan tot gevolg hebben dat Stichting CulturA & Zo het beheer en de exploitatie niet meer uit kan voeren, waardoor CulturA & Zo stopt. De aanvullende subsidie is nodig om een gezonde bedrijfsvoering te kunnen voeren, waarmee het beheer en de exploitatie ook in de toekomst geborgd kan worden. Het terugbrengen van de subsidie naar het beschikbare bedrag dat in de begroting opgenomen is, door geen aanvullende subsidie toe te kennen, zou daardoor kunnen leiden tot het stoppen met CulturA & Zo. 4. De verschillende aanbevelingen, zoals gedaan in de Rapportage contra-expertise, worden, voor zover mogelijk, opgevolgd en afgestemd met Stichting CulturA & Zo. Op basis van de Rapportage contra-expertise zijn de volgende aanbevelingen gedaan: - Meerjarige subsidie; - Opbouwen van bestemmingsreserves; - Afspraken over de bandbreedte van de inzet van Stichting CulturA & Zo binnen de aangevraagde subsidie; - Afspraken over verwachtingen uit inkomsten uit verhuur en de verhouding zakelijke en maatschappelijke verhuur; - Afspraken over weergave en evaluatie van doelen (output en outcome). Over de bovenste twee punten is in het kader van de integrale afweging rondom de toekomstbestendige gemeentefinanciën op dit moment nog geen duidelijkheid te geven. De

pagina

6/8

Aanbiedingsnota raad

aanbeveling sluit aan bij de wens die vanuit Stichting CulturA & Zo geuit is om meerjarige subsidieafspraken te maken om zo meer continuïteit te creëren. Ook in de propositie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ‘Samen cultuur borgen’ en in de aanbevelingen in de Rapportage contra-expertise, komt het belang van een meerjarig financieel kader/meerjarige subsidieafspraken naar voren. Over de onderste drie punten zullen in zowel bestuurlijke als ambtelijke afstemming met Stichting CulturA & Zo nadere afspraken gemaakt worden, die formeel vastgelegd zullen worden en onderdeel uit gaan maken van de subsidiebeschikking. Beleidskaders a. Binnen welk programma past het voorgestelde besluit? Programma 6. Collectieve voorzieningen b. Welke beleidskaders zijn van belang? Algemene Subsidieverordening gemeente Pijnacker-Nootdorp 2020 Subsidiebeleidskader maatschappelijke voorzieningen 2019-2024 Cultuurnota Verbinden door cultuur Uitvoeringsagenda c. Duurzaamheid Met het toekennen van de aanvullende subsidie aan Stichting CulturA & Zo willen we een duurzame subsidierelatie voor nu en in de toekomst realiseren. Wat gaan wij daarvoor doen? Na het besluit van uw raad en de afweging bij de Kadernota 2024 wordt Stichting CulturA & Zo geïnformeerd over de aanvullende subsidie voor 2025.

Op het moment dat de integrale afweging in relatie tot de toekomstbestendige gemeentefinanciën plaatsgevonden heeft en er een besluit genomen is over 2026 en verder informeren wij hen hier ook over. Hiernaast gaan we, in aanloop naar de aanvraag voor 2025, het gesprek aan met CulturA & Zo om de aanbevelingen vanuit de Rapportage contra-expertise (bijlage 4) op het gebied van afspraken over de bandbreedte van de inzet, de verwachtingen rondom inkomsten uit verhuur en de verhouding zakelijkeen maatschappelijke verhuur en het meten van de maatschappelijke waarde, vormgeven en formaliseren. Wat gaat het kosten? In de begroting is er voor 2025 € 193.081 regulier beschikbaar voor subsidie aan Stichting CulturA & Zo. Voor 2025 is een aanvullend bedrag benodigd ter hoogte van € 152.572. Hierbij komt het totale subsidiebedrag uit op € 345.653. Voorgesteld wordt om de aanvullende subsidie ad. € 152.572 beschikbaar te stellen in 2025 ten laste van het begrotingssaldo en de financiële gevolgen af te wegen bij de Kadernota 2024.

*Begrotingswijzigingen verwerkt tot en met 06-02-2024 Op 25 oktober is uw raad geïnformeerd middels een informatienota over de uitkomsten van de Septembercirculaire 2023 (1462197). De uitkomsten van de Septembercirculaire zorgen ervoor dat het

pagina

7/8

Aanbiedingsnota raad

resterende begrotingssaldo in de tabel hierboven, na de verwerking van de besloten mutaties door college en raad, een positief resultaat laat zien. Waarom begrotingssaldo? - Het begrotingssaldo is positief in 2025; - Het betreft een incidenteel budget. 2026 en verder Het structureel beschikbaar stellen voor een aanvullende subsidie wordt afgewogen in samenhang met de toekomstbestendige gemeentefinanciën. "In verbinding" Om de input voor het onderzoeksrapport op te halen is er sprake geweest van een nauwe samenwerking met Stichting CulturA & Zo. Hiernaast is er externe deskundigheid ingezet om het vernieuwde businessplan door een onafhankelijke adviseur te laten toetsen. Ook heeft er afstemming plaatsgevonden met directeuren/managers van diverse theaters in de omgeving over mogelijkheden en onmogelijkheden voor CulturA & Zo. Vervolg a. Planning Voor de uitvoering van dit voorstel is geen planning noodzakelijk. b. Evaluatie De uitvoering van dit voorstel wordt niet apart geëvalueerd. Wel worden, zoals vermeld bij ‘Wat gaan wij daarvoor doen’ sterke afspraken gemaakt met Stichting CulturA & Zo, die formeel vastgelegd zullen worden en onderdeel uit gaan maken van de subsidiebeschikking voor 2025. c. Communicatie en participatie Stichting Cultura & Zo wordt als direct belanghebbende rechtstreeks door ons geïnformeerd over de uitkomst van het besluitvormingsproces.

Inwoners en het culturele veld worden via de gebruikelijke gemeentelijke communicatiekanalen (website, social media) geïnformeerd. Stichting CulturA & Zo is betrokken op basis van het participatieniveau meedenken. Zij hebben een belangrijke bijdrage gehad bij het aanleveren van de benodigde informatie voor het onderzoeksrapport (businesscase, meerjarenbeleidsplan, onderzoek naar de maatschappelijke waarde). Het college van Pijnacker-Nootdorp,

Annelies Kroeskamp secretaris

pagina

8/8

Björn Lugthart burgemeester