Aanbiedingsnota raad Interventieplan kostenbeheersing en innovatie sociaal domein 2025-2028

Aanbiedingsnota raad

beeldvorming op oordeelvorming op besluitvorming op

invullen organisatie zaaknummer

1570323

berichtnummer

1423855

voorstel over portefeuillehouder

Interventieplan kostenbeheersing en innovatie sociaal domein 2025-2028 Marieke van Bijnen & Hanneke van de Gevel

behandeld in college

8 april 2025

domein

Samenleving

besluit

Ja

bijlagen

Bijlage 1 - Interventieplan kostenbeheersing en innovatie sociaal domein 2025-2028 Bijlage 2 - Overzicht maatregelen kostenbeheersing en innovatie 2025-2028 Bijlage 3 - Formats maatregelen jeugd Bijlage 4 - Formats maatregelen Wmo Bijlage 5 - Formats maatregelen participatie Bijlage 6 - Advies van de Adviesraad Sociaal Domein inzake Interventieplan kostenbeheersing en innovatie sociaal domein 2025 – 2028 Bijlage 7 – Reactie college op advies Adviesraad Sociaal Domein

pagina

1/6

Aanbiedingsnota raad

Gevraagde beslissing 1. Het interventieplan kostenbeheersing en innovatie sociaal domein 2025-2028 vast te stellen en daarmee de financiële effecten, zoals weergegeven in bijlage 2 ‘Overzicht maatregelen kostenbeheersing en innovatie 2025-2028’, te verwerken in de Voorjaarsnota 2025 en Kadernota 2026. 2. Vanuit de bestemmingsreserve Sociaal domein in 2025, 2026 en 2027 respectievelijk € 383.000, €250.000 en € 50.000 beschikbaar te stellen voor de incidentele kosten van de uitvoering van de interventiemaatregelen. Samenvatting in begrijpelijke taal Gemeenten in Nederland voeren wettelijke taken uit voor inwoners op het gebied van het sociaal domein, denk hierbij aan het organiseren van jeugdzorg voor kinderen of huishoudelijke hulp voor ouderen. De groep inwoners die hulp vraagt en de kosten van deze hulp neemt sterk toe, maar de financiële middelen die de gemeente krijgt van de landelijke overheid stijgt niet op deze manier mee. Deze ontwikkeling zien we al een aantal jaren, daarom is eind 2020 een eerste interventieplan 'Grip op het sociaal domein' vastgesteld om de financiën binnen het sociaal domein te beheersen. Dit plan liep tot 2022 en zorgde voor een besparing van € 2.487.000. Door nieuwe kostenstijgingen in 2023 en 2024 is een nieuw interventieplan opgesteld voor 2025-2028. Het plan bevat 23 maatregelen waarmee € 1.892.000 bespaard kan worden in 2028.

De maatregelen zijn gericht op innovatie en kostenbeheersing. Ze zijn een aanvulling op de maatregelen die in 2024 door het college en de gemeenteraad zijn vastgesteld, met een geschat besparingspotentieel van € 1.391.000 in 2028. Na vaststelling door de gemeenteraad van het plan, worden de maatregelen stap voor stap uitgevoerd. Er wordt jaarlijks gerapporteerd over de voortgang. Inleiding Om meer grip te krijgen op de financiële ontwikkelingen binnen het sociaal domein, is eind 2020 het interventieplan ‘Grip op het sociaal domein’ vastgesteld. Het interventieplan kende een looptijd van 2020 t/m 2022. Met de jaarrapportage 2022 is het interventieplan in zijn huidige vorm succesvol afgesloten. In 2022 is een besparing gerealiseerd van € 2.487.000. Echter zijn wij in 2023 en 2024 opnieuw geconfronteerd met een scherpe kostenstijging in het sociaal domein. Daarom is er een nieuw interventieplan voor het sociaal domein opgesteld. Dit plan kent een belangrijke samenhang met het bredere project 'Toekomstbestendige gemeentefinanciën PijnackerNootdorp' en de uitvoering van de nieuwe visie op het sociaal domein. Een ander belangrijk aspect is de nullijn, die bij de begroting 2025 is vastgesteld. Het interventieplan bevat een pakket van 23 maatregelen (zie bijlage 1 t/m 5) met een totaal maximaal geschat besparingspotentieel van € 1.892.000 in 2028.

Deze maatregelen zijn gericht op innovatie en kostenbeheersing en omvatten zowel technische als beleidsmatige aanpassingen. Deze maatregelen komen bovenop de in 2024 door het college en/of door de gemeenteraad vastgestelde maatregelen 1, met een totaal geschat besparingspotentieel van € 1.391.000 in 2028. Ook de gehandicaptenparkeerkaart is onderdeel van het interventieplan. Bij de bespreking van de Kadernota 2025 is toegezegd (T.2024.13) om voor de gehandicaptenparkeerkaart scenario’s uit te werken. Het college heeft op basis daarvan een voorkeursscenario. Bij het vaststellen van het interventieplan wordt aan de raad gevraagd dit te scenario te over te nemen. De combinatie van enerzijds de maatregelen van 2024 en anderzijds het nieuwe pakket maatregelen in het interventieplan, bieden voldoende ruimte om aan de taakstelling van de nullijn te voldoen. 1 Berichtnummer 1388526

pagina

2/6

Aanbiedingsnota raad

De maatregelen vormen een balans tussen innovatie en besparing. Omdat er een onzekerheid2 is dat het maximale besparingspotentieel gehaald wordt, presenteren wij deze ruimte in de volgende bandbreedtes: Besparingspotentieel van de maatregelen wordt voor 100% gehaald: Jaren

2025

2026

2027

2028

Taakstelling

-1.356

-1.641

-2.113

-1.979

Maatregelen vastgesteld

1.231

1.379

1.385

1.391

Maatregelen nieuw

566

1.032

1.417

1.892

Saldo na maatregelen

441

770

689

1.304

Besparingspotentieel van de maatregelen wordt voor 80% gehaald: Jaren Taakstelling Maatregelen vastgesteld Maatregelen nieuw Saldo na maatregelen

2025

2026

2027

2028

-1.356 1.231 453 328

-1.641 1.379 825 563

-2.113 1.385 1.134 406

-1.979 1.391 1.514 926

Nummering maatregelen naar aanleiding van advies Adviesraad Sociaal Domein De Adviesraad Sociaal Domein (ASD) heeft advies uitgebracht op het interventieplan (zie bijlage 7). Meerdere suggesties zijn verwerkt en het advies heeft ook geleid tot het schrappen van een tweetal maatregelen. Een maatregel binnen de Wmo (budgetplafond hulp bij huishouden) en een maatregel binnen Participatie (bijzondere bijstand en maatschappelijk verkeer). Het schrappen heeft ertoe geleid dat de nummering van de maatregelen uit het advies van de ASD en het overzicht van maatregelen (bijlage 2 t/m 5) niet overeenkomt. Binnen Wmo is de voorheen eerste maatregel geschrapt na het advies van de ASD. Dit heeft ertoe geleid dat in de bijlagen Wmo maatregel 2 is verschoven naar 1, maatregel 3 naar 2, etc. Binnen participatie is de voorheen derde maatregel geschrapt na het advies van de ASD. Dit heeft ertoe geleid dat in de bijlagen Participatie maatregel 4 is verschoven naar 3, maatregel 5 naar 4 etc. Wat willen wij bereiken? Door middel van het interventieplan kostenbeheersing en innovatie sociaal domein, willen wij de stijgende kosten binnen het sociaal domein ombuigen. Hierdoor wordt aan de in de begroting van 2025 vastgestelde nullijn voldaan en verwachten wij dat we tegenvallers binnen de budgetten van het sociaal domein kunnen opvangen. Argumenten 1.

Door het vaststellen van het interventieplan kostenbeheersing en innovatie sociaal domein 20252028, wordt er een nieuwe stap gezet om de kosten binnen het sociaal domein verder te beheersen. Uit analyse blijkt dat de kosten binnen het sociaal domein flink zijn gestegen en naar verwachting ook verder zullen stijgen. Via het interventieplan willen u voorstellen om een pakket maatregelen vast te stellen, zodat er een ombuiging kan plaatsvinden om de kosten in het sociaal domein te beheersen en aan de taakstelling van de nullijn te voldoen.

2 Het zijn geschatte prognoses. Dit kan anders uitvallen. Daarnaast vindt er gefaseerde implementatie

plaats en zal niet elke maatregel direct vanaf 2025 geld gaan opleveren.

pagina

3/6

Aanbiedingsnota raad

2.

Het overzicht in bijlage 1 hebben we de incidentele kosten voor tijdelijke maatregelen in het kader van het interventieplan in beeld gebracht per jaar voor de periode 2025-2027. Bij elkaar zijn deze kosten € 683.000,- waarvan het zwaartepunt ligt in 2025 en 2026. We adviseren om deze kosten te dekken uit de reserve SD. Deze kosten zijn nog niet helemaal volledig, omdat de implementatie van het programma kostenbeheersing en de monitoring nog vormgegeven wordt op dit moment.

Kanttekeningen Houdbaarheid Het is essentieel om te benadrukken dat we ons in een situatie bevinden waarin de druk op de budgetten en middelen onverminderd groot is. De nullijn die we hanteren, gebaseerd op de realisatiecijfers van 2023, is een ambitieuze doelstelling. Ondanks dat dit interventieplan een noodzakelijke stap is om de kosten in het sociaal domein te beheersen, moeten we ons realiseren dat het geen definitieve oplossing biedt. Als compensatie vanuit de rijksoverheid uitblijft, en wetgeving niet verandert, is het niet ondenkbaar dat we over enkele jaren opnieuw in de problemen komen. Waarbij er wederom maatregelen moeten worden voorgelegd, terwijl de mogelijkheden daartoe afnemen en de impact voor inwoners waarschijnlijk (nog) groter wordt. Bij het opstellen van dit interventieplan zijn ook nog pijnlijkere maatregelen die de inwoners kunnen raken opgesteld. Vanwege de grote impact op onze inwoners is echter besloten deze niet mee te nemen in het eindpakket. Een voorbeeld hiervan is het gebruiken van een inkomenstoets voor de Wmo. Gevolgen bestaanszekerheid Hieronder wordt uitvoering te geven aan de motie Bestaanszekerheid op 1, aangenomen door de gemeenteraad op 11 juli 2024.

De volgende maatregel (versobering inkomenssteunmaatregel) heeft mogelijke (negatieve) gevolgen op de bestaanszekerheid van onze inwoners met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum: - Participatie maatregel 4: verlagen individuele inkomenstoeslag. De volgende maatregelen hebben mogelijk (positieve) gevolgen op de bestaanszekerheid van onze inwoners met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum: - Wmo maatregel 9- Jongeren Perspectief Fonds - Participatie maatregel 1: Praktijkleren - Participatie maatregel 2: Ondertussengroep statushouders - Participatie maatregel 5: Breder inzetten loonkostensubsidie Beleidskaders a. Binnen welk programma past het voorgestelde besluit? Programma 7. Individuele voorzieningen b. Welke beleidskaders zijn van belang? Visie op het sociaal domein Diverse verordeningen c. Duurzaamheid Kostenbeheersing in het sociaal domein moet leiden tot een betere balans tussen de individuele belangen van de inwoner en het collectieve belang van de gemeente als geheel. De baten en lasten moeten beter in balans worden gebracht. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de financiële houdbaarheid van het stelsel en de gemeentebegroting, waarin ook in de toekomst zorg en ondersteuning kan worden verleend, zo licht mogelijk, zo kort mogelijk maar wel adequaat en passend, binnen verantwoorde financiële kaders.

pagina

4/6

Aanbiedingsnota raad

Wat gaan wij daarvoor doen? Na vaststelling van het interventieplan en het definitieve pakket van maatregelen gaan wij over tot een gefaseerde implementatie. Deze implementatie zal plaatsvinden naast de implementatie van de maatregelen die in 2024 door het college zijn vastgesteld. Wat gaat het kosten en wat levert het op? Om de voorgestelde maatregelen op te kunnen starten en goed uit te kunnen voeren geldt voor een aantal maatregelen als randvoorwaarde dat er eerst kosten gemaakt moeten worden op het gebied van communicatie, juridische toetsing en personele inzet. Daar waar deze kosten incidenteel van aard zijn, is de dekking ervan beschikbaar binnen de bestemmingsreserve sociaal domein. De bestemmingsreserve sociaal domein wordt ingezet voor een bedrag van € 683.000. De stand van deze reserve bedraagt hierna € 1 miljoen. Deze stand is inclusief bestaande claims en exclusief eventuele toevoegingen als gevolg van resultaatbestemmingsvoorstellen uit het saldo van de jaarrekening 2024. Van een aantal maatregelen is het gepresenteerde resultaat niet vertaald naar een besparing binnen de begroting van de gemeente. Dit betreft maatregelen waarbij de besparing een directe relatie heeft met specifieke inkomsten. De totale opbrengst van het huidige voorgestelde plan en eerdere maatregelen: Jaren

2025

2026

2027

2028

Totaal huidig interventieplan

308

669

965

1.380

Totaal eerdere maatregelen (2024)

913

1.061

1.067

1.073

1.221

1.730

2.031

2.452

Totaalsaldo maatregelen kostenbeheersing

Dit saldo wordt ingezet om de taakstelling in te vullen die bij de Begroting 2025 is opgevoerd als gevolg van de met terugwerkende kracht toegekende indexatie voor prijs en areaal. Wat resteert blijft beschikbaar binnen de begroting van het sociaal domein. Hiermee blijft binnen de opgelegde nullijn budgetruimte beschikbaar om schommelingen op te vangen. De voortgang op de realisatie wordt gemonitord en hierover wordt de raad geïnformeerd. "In verbinding" Het interventieplan kostenbeheersing en innovatie sociaal domein 2025-2028 is aan de Adviesraad Sociaal Domein voorgelegd. Meerdere suggesties uit het advies van de Adviesraad zijn verwerkt in het plan, waaronder het schrappen van een tweetal maatregelen. Vervolg a. Planning De maatregelen uit het interventieplan zijn verschillend van aard en moeten dan ook verschillend worden benaderd. Er zijn maatregelen die direct kunnen worden uitgevoerd. Dit zijn met name de technische en regionale maatregelen. Enkele maatregelen hebben betrekking op het aanscherpen van beleid, het voorzieningenniveau, of vragen ook om investeringen. Dit zijn met name de beleidsmaatregelen. Voor deze maatregelen geldt dat via dit interventieplan richting wordt bepaald hoe we hier uitvoering aan gaan geven.

pagina

5/6

Aanbiedingsnota raad

b. Evaluatie Via de P&C-cyclus zal worden gerapporteerd over de voortgang van het interventieplan. Daarnaast zal er jaarlijks een voortgangsrapportage worden opgesteld. Deze zal met uw raad worden gedeeld. c. Communicatie en participatie Voor het ontwikkelen de visie op het sociaal domein heeft een uitgebreid participatieproces plaatsgevonden. Dit interventieplan is één van de onderwerpen van de uitvoering van de visie.

Het college van Pijnacker-Nootdorp, $handtekening$ $naam$ secretaris $plv$

pagina

6/6

$handtekening2$ $naam2$ burgemeester $plv2$