Aanbiedingsnota raad - Doorontwikkeling afvalbeleid: beleidsadvies GFT en PMD

Aanbiedingsnota raad

beeldvorming op oordeelvorming op besluitvorming op

invullen organisatie zaaknummer

1539604

berichtnummer

1396654

voorstel over

Doorontwikkeling afvalbeleid: beleidsadvies GFT en PMD

portefeuillehouder

Marieke van Bijnen

behandeld in college

10 december 2024

afdeling

Wijkzaken

besluit

Ja 1.

bijlagen

2.

pagina

1/7

Beleidsadvies inzameling GFT en PMD a. inwonerspeiling afvalinzameling 2024 b. verslag van de dialoogavond op 15 mei (appartementen) c. verslag van de dialoogavond op 29 mei (wijken met ondergrondse containers) Afwegingskader inzameling GFT en PMD a. sorteeranalyse van het restafval b. sorteeranalyse van het GFT c. sorteeranalyse van het PMD d. besluit “Locatiecriteria huisvuilinzameling Pijnacker-Nootdorp 2020”

Aanbiedingsnota raad

Gevraagde beslissing Wij stellen u voor: 1. de notitie “Doorontwikkeling afvalbeleid; beleidsadvies GFT en PMD” vast te stellen en daarmee: a. pascontrole in te voeren en communicatie aan te brengen op de ondergrondse containers voor GFT en PMD om de kwaliteit van de ingezamelde GFT en PMD te verbeteren; b. bij appartementen de inzameling van GFT te verbeteren door te zorgen voor een “passend inzamelmiddel op een zo kort mogelijke afstand”; c. bij eengezinswoningen in wijken met ondergrondse containers de inzameling van GFT te wijzigen naar het inzamelen met een minicontainer en een plan te maken om de ondergrondse GFT-containers binnen vijf jaar af te bouwen; d. bij vervanging van containers en bij nieuwe ontwikkelingen het aantal ondergrondse containers terug te dringen om de beheerkosten te verminderen. 2. de eenmalige financiële gevolgen voor de uitvoering tot een bedrag van € 248.000 te dekken uit de voorziening ’reiniging’ en het restant van € 52.000 uit het positieve begrotingssaldo 2025 en dit te verwerken in de Voorjaarsnota 2025; 3. de structurele gevolgen vanaf de begroting 2026 mee te nemen in de kostendekkendheidsberekening van het taakveld afvalinzameling. Inleiding In 2022 is de invoering van Het Nieuwe Inzamelen (hierna HNI) in de gehele gemeente voltooid.

In het raadsakkoord op hoofdlijnen 2022-2026 Pijnacker-Nootdorp “Bouwen aan de toekomst” krijgt het college de opdracht om met een voorstel te komen om het afvalbeleid de komende tijd verder door te ontwikkelen. In de raadsvergadering van 21 december 2023 is de “Startnotitie doorontwikkeling afvalbeleid” vastgesteld. Hierin is het proces is beschreven om in stappen tot nieuw afvalbeleid te komen. In de startnotitie is onder meer opgenomen dat er een afwegingskader wordt gemaakt voor de inzameling van GFT (groente-, fruit- en tuinafval) en PMD (verpakkingen van plastic of metaal en drinkkartons) in wijken met ondergrondse containers en bij appartementen om de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen te verbeteren. Dit sluit aan bij de aanbevelingen van de Rekenkamercommissie, waarin is aangegeven dat het noodzakelijk is om controle te krijgen over de kwaliteit van de grondstoffen, voordat kan worden overgegaan naar een nieuw afvalbeleid met een restafvaltarief. Zolang er (in bepaalde type gebieden) een te hoge afkeur van de grondstoffen is, zal het effect van een restafvaltarief (in die gebieden) slechts beperkt bijdragen aan de gestelde doelen. In dit “beleidsadvies inzameling GFT en PMD” (bijlage 1) is de voortgang van de diverse onderzoeken en pilots uit de startnotitie beschreven.

Wij doen voorstellen voor de inzameling van GFT en PMD met ondergrondse containers met als doel de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen te verbeteren. De maatregelen zijn gebaseerd op een uitgebreide analyse in het “afwegingskader inzameling GFT en PMD” (bijlage 2). Met het beleidsadvies over de inzameling GFT en PMD wordt invulling gegeven aan het onderzoek van spoor 2 uit de startnotitie. De verbetermaatregelen uit spoor 2 worden in 2025 uitgevoerd. In 2025 wordt verder invulling gegeven aan het onderzoek om in beeld te brengen wat nodig is om een restafvaltarief te kunnen invoeren. Wat willen wij bereiken? Met de voorgestelde maatregelen willen we onze inwoners ondersteunen om het afval en de grondstoffen beter te scheiden. In het beleidsadvies GFT en PMD worden maatregelen voorgesteld om op korte termijn te zorgen dat de kwaliteit van het ingezamelde GFT en PMD verbetert en er minder afkeur is. Voor appartementen worden voorstellen gedaan om voor GFT per complex meer maatwerk te kunnen bieden met meer service. Voor het inzamelen van GFT bij eengezinswoningen wordt voorgesteld om binnen vijf jaar over te gaan op inzamelen met minicontainers.

pagina

2/7

Aanbiedingsnota raad

De maatregelen dragen bij aan het uiteindelijke beleidsdoel om te komen tot maximaal 100 kg (fijn en grof) restafval per inwoner en een scheidingspercentage van 75%. Om de hoeveelheid restafval terug te dringen tot het beleidsdoel van 100 kg per inwoner is een trendbreuk nodig. De maatregelen in het beleidsadvies GFT en PMD vormen een noodzakelijke tussenstap om verdere maatregelen te kunnen nemen. In veel gemeenten is een restafvaltarief ingevoerd om de hoeveelheid restafval terug te dringen. In de “Startnotitie Doorontwikkeling afvalbeleid” is het proces beschreven om in stappen tot nieuw afvalbeleid te komen. Argumenten 1. Er is nog veel voordeel te behalen Door het afval beter te scheiden en het gescheiden afval op de juiste wijze aan te bieden is er nog veel voordeel te behalen. Uit het uitgevoerde onderzoek blijkt dat: - ruim de helft (qua gewicht) van het aangeboden restafval (53%) uit herbruikbare grondstoffen bestaat die nabij huis worden ingezameld (GFT, oud papier en karton, PMD, glas en textiel); - in het GFT in de ondergrondse containers meer vervuiling (8%-21% qua gewicht) is aangetroffen dan de acceptatienorm van 5%; - ongeveer de helft van het ingezamelde PMD met een ondergrondse container vervuiling door het foutief aanbieden van restafval is. 2.

Maatregelen in de pilotgebieden hebben goede resultaten Om meer beeld te krijgen op de vervuiling van het GFT en PMD in de ondergrondse containers zijn pilots gedaan in De Parade en in de omgeving Waddenzee. Door communicatie, het herschikken van de aanbiedlocaties en het invoeren van pascontrole is de kwaliteit van het ingezamelde GFT en PMD significant verbeterd. In het GFT is 4,7% aan vervuiling gemeten, wat (net) binnen de norm van 5% is. In het PMD is het aandeel schoon PMD toegenomen van 35,6% naar 73,3%; een mooie verbetering, maar de vervuiling is nog steeds hoger dan de 15% (gewicht) die aan vervuiling in het PMD mag zitten. 3. Verbeter de inzameling van GFT bij appartementen Voor de inzameling van GFT bij appartementen is het belangrijk dat we het inzamelen van keukenafval zo gemakkelijk mogelijk te maken. In de notitie wordt voorgesteld om: - bij de GFT-inzameling bij appartementen het principe “een passend inzamelmiddel op een zo kort mogelijke afstand” toe te passen; - waar nodig (in samenspraak met de bewoners) bestaande ondergrondse containers om te zetten naar (kleinere, bovengrondse) containers dichterbij; - de bewoners van appartementen te ondersteunen met goede communicatie, met (collectieve) voorzieningen in de directe nabijheid van het complex en gratis beschikbaarheid van (individuele) voorzieningen voor in huis en als draagmiddel. 4.

Inzamelen GFT bij eengezinswoningen met minicontainers Voor wijken met eengezinswoningen (met een groot aandeel tuinafval) is de inzameling van GFT met ondergrondse containers niet de meest effectieve wijze van inzamelen. Het aanbod van GFT blijft in deze wijken achter en er is veel afkeur. Voorgesteld wordt bij eengezinswoningen in wijken met ondergrondse containers de inzameling van GFT te wijzigen naar het inzamelen met een minicontainer en een plan te maken om de ondergrondse GFT-containers binnen vijf jaar af te bouwen. 5. Voer pascontrole in bij alle ondergrondse GFT-containers De invoering van pascontrole op de GFT-containers heeft in de pilotgebieden goede resultaten opgeleverd. In de notitie wordt voorgesteld om alle (ondergrondse) GFT-containers te voorzien van pascontrole. Na het invoeren van de pascontrole wordt de kwaliteit gemonitord, zodat kan worden bewaakt of de kwaliteit goed is en blijft en zo nodig vervolgacties kunnen worden ondernomen.

pagina

3/7

Aanbiedingsnota raad

6. Voer pascontrole in bij alle ondergrondse PMD-containers De invoering van pascontrole op de PMD-containers heeft in de pilotgebieden redelijk tot goede resultaten opgeleverd, waarbij de kwaliteit helaas nog niet in overeenstemming is met het toegestane afkeurpercentage. In de notitie wordt voorgesteld om alle (ondergrondse) PMD-containers te voorzien van pascontrole. Na het invoeren van de pascontrole wordt de kwaliteit gemonitord, zodat kan worden bewaakt of de kwaliteit goed is en blijft en zo nodig vervolgacties kunnen worden ondernomen. 7. Gebruik de ondergrondse containers voor communicatie Veel inwoners gaven bij de inwonerspeiling en bij de dialoogavonden aan dat ze de regels voor het scheiden van afval ingewikkeld vinden. Communicatie (bij voorkeur op locatie, in meerdere talen en ondersteund met beelden) kan helpen om vervuiling te voorkomen. In de notitie wordt voorgesteld om alle ondergrondse containers voor GFT en PMD te voorzien van stickers om beter duidelijk te maken wat er wel en niet in mag. 8. Bouw het aantal ondergrondse containers af Er is een analyse gedaan naar de spreiding van de ondergrondse containers en het gebruik (vulsnelheid) van de ondergrondse containers. Er staan op dit moment meer containers dan op basis van de normen voor capaciteit zou mogen worden verwacht.

In de notitie wordt voorgesteld om de normen te actualiseren en deze toe te passen in de nieuwe woonwijken. Verder wordt bij vervangingsonderhoud en verbetermaatregelen telkens gekeken of het aantal containers kan worden beperkt; verwacht wordt dat in de komende vijf jaar circa 100 ondergrondse containers in aanmerking gaan komen voor vervanging. Kanttekeningen Ad 1. Voordeel nu nog gericht op kwaliteit De voorgestelde maatregelen zullen leiden tot meer grondstoffen en minder restafval. De maatregelen zullen niet voldoende zijn om het beleidsdoel van 100 kilo restafval per inwoner te benaderen. Hiervoor is een aanvullende maatregel, zoals een restafvaltarief nodig. In 2025 zal verder invulling worden gegeven aan het maken van een plan voor nieuw afvalbeleid. Bij de voorgestelde maatregelen is telkens ook gekeken of die aansluiten bij het invoeren van een restafvaltarief. Ad 2, 5 en 6 Goede resultaten maar geen garantie op minder afkeur De voorgestelde maatregelen hebben in de pilotwijken laten zien dat de kwaliteit op containerniveau sterk verbetert. Tegelijkertijd is de kwaliteit net (GFT) of nog niet (PMD) op het toegestane afkeurpercentage. Ook kan de kwaliteit op routeniveau door de containers in andere gemeenten worden beïnvloed. De mate waarin de betere kwaliteit gaat doorwerken in een lager percentage afkeur is daarmee onzeker.

Ad 3 financieel risico maatwerk voor GFT bij appartementen In de PDC (Producten- en Dienstencatalogus) van Avalex zijn de kleinere “passende” inzamelmiddelen qua beheerkosten nog gelijk gesteld aan die van een ondergrondse containers. De feitelijke beheerkosten van deze “passende” voorzieningen zijn veel lager (schatting 30%-50% van de PDCbeheerkosten van een ondergrondse container). Door Avalex wordt bij het vaststellen van de volgende PDC in het voorjaar van 2024 het tarief opnieuw bepaald. Welk tarief dat wordt, is op dit moment niet bekend. Ad 4 geen draagvlak voor inzamelen GFT met minicontainers In de inwonerspeiling en bij de dialoogavond geven onze inwoners aan sterk gehecht te zijn aan het handhaven van het in hun wijk gebruikte inzamelsysteem. Het invoeren van minicontainers voor de GFTinzameling in plaats van de ondergrondse containers zal in die wijken op weinig draagvlak kunnen rekenen. Ook zijn er hoge eenmalige kosten gemoeid met het verwijderen van de oude containers. Daarom wordt een plan gemaakt waarin het participatieproces en de planning zorgvuldig en gebiedsgericht worden uitgewerkt en de eenmalige kosten worden beperkt.

pagina

4/7

Aanbiedingsnota raad

Ad 5, 6 en 8 Op dit moment hebben meerdere gemeenten nieuw afvalbeleid vastgesteld. Hierdoor wordt door meerdere gemeenten tegelijk een beroep gedaan op de (technische en) beleidsmatige advisering vanuit Avalex. Het kan zijn dat er hierdoor binnen Avalex prioriteiten moeten worden gesteld en onze planning niet gehaald kan worden. Ad 6 Er zijn veel onzekerheden over de inzameling van PMD Er wordt voorgesteld om pascontrole toe te passen op de PMD-containers vanwege de onaanvaardbaar hoge afkeur. Het is zeer onzeker of dit zal leiden tot een aanvaarbare mate van afkeur. Het nemen van aanvullende maatregelen kan daarom (op termijn) noodzakelijk zijn. Toch heeft het op dit moment geen voorkeur om een andere inzamelmethode of voor nascheiden te kiezen, omdat:  het inrichten van een nieuwe inzamelmethode hoge kosten vergt;  er voor een alternatieve inzamelmethode (minicontainer of zak aan de paal) op voorhand weinig draagvlak lijkt te zijn;  de (financiële) voordelen van nascheiden op basis van de huidige voorwaarden van Verpact beperkt zijn;  het voor het invoeren van een restafvaltarief wenselijk is om voor alle huishoudens het vooraf scheiden van PMD als uitgangspunt te blijven handhaven vanwege de betere kwaliteit PMD en het hogere werkelijke hergebruik;  er nog geen uitsluitsel is over de voorwaarden voor de vergoedingen voor de PMD-inzameling vanaf 2026.

De VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) wil met de lopende onderhandelingen met Verpact de voorwaarden voor het gescheiden inzamelen van PMD verbeteren. Ad 8 Bij afbouw containers kunnen loopafstanden langer worden Het is gelet op het grote aantal containers en de hoge beheerkosten verstandig om het aantal containers waar mogelijk af te bouwen. Bij vervanging wordt eerst gekeken of er met minder containers kan worden ingezameld door de containers te herschikken. Dit kan er toe leiden dat de loopafstand voor bewoners in een aantal gevallen zal toenemen. Beleidskaders a. Binnen welk programma past het voorgestelde besluit? Programma 8. Leefbaar, veilig en duurzaam b. Welke beleidskaders zijn van belang?  Raadsbesluit afvalbeleid van 17 december 2015 (BBV15.0293 en 15INT05103)  Afvalstoffenverordening 2018 Pijnacker-Nootdorp  Uitvoeringsbesluit Afvalstoffenverordening 2018  Raadsbesluit aanbevelingen afvalbeleid rekenkamercommissie van 21 september 2023  Raadsbesluit “Startnotitie Doorontwikkeling afvalbeleid” van 21 december 2023 c. Duurzaamheid De maatregelen in de notitie zullen vooruitlopend op het opstellen van een nieuw afvalbeleid bijdragen aan het gestelde beleidsdoel van 100 kg per inwoner en 75% afvalscheiding. Wat gaan wij daarvoor doen? Na de vaststelling van de notitie zullen de maatregelen in 2025 worden uitgevoerd.

Dit loopt gelijk op met het maken van een plan voor nieuw afvalbeleid. Wat gaat het kosten? Aan het invoeren van de voorgestelde maatregelen zijn de eenmalige en structurele financiële verbonden.

pagina

5/7

Aanbiedingsnota raad





In dit plan voor het verbeteren van de kwaliteit van grondstoffen is een aantal eenmalige maatregelen opgenomen. Deze maatregelen hebben betrekking op eenmalige ingrepen in het areaal voor de inzameling en communicatie. De kosten die hiermee gepaard gaan van €300.000 kunnen binnen het kostendekkende taakveld afval gedekt worden tot een bedrag van €248.000 door inzet van de voorziening ‘reiniging’. Het restant van €52.000 wordt gedekt uit het positieve begrotingssaldo 2025. Het begrotingssaldo bedraagt hierna nog circa €1,5 miljoen. Door de maatregelen zijn er vanaf 2026 enkele kleine positieve en negatieve structurele gevolgen. De inzamelkosten worden door de maatregelen iets hoger geraamd (€6.000). De verwerkingskosten zullen door de maatregelen afnemen. Met hoeveel is lastig te voorspellen. Door het terugdringen van de afkeur kan tot zo’n €100.000 aan voordeel worden bereikt. Als er ook meer grondstoffen met ondergrondse containers kunnen worden gescheiden is in theorie een aanvullend voordeel tot zo’n €160.000 mogelijk. De financiële gevolgen (lasten en baten) worden op de gebruikelijke wijze in de begroting opgenomen op basis van de begroting Avalex 2026 en Dienstverleningsovereenkomst Avalex 2026 (DVO 2026).

Voor het opstellen van het DVO 2026 wordt aangenomen dat er door de maatregelen meer grondstoffen worden ingezameld, zodat er (ten opzichte van de huidige verwerkingskosten en opbrengsten) een positief saldo is. De kosten van de afvalinzameling worden gedekt via de afvalstoffenheffing.

De potentiële opbrengsten zijn in groen weergegeven.

"In verbinding" Voor de participatie zijn de kaders beschreven in hoofdstuk 11 van de startnotitie. Op basis hiervan zijn de volgende activiteiten uitgevoerd.  In maart 2024 zijn onze inwoners geraadpleegd over de afvalinzameling. De resultaten zijn beschreven in de “Inwonerspeiling afvalinzameling 2024” (bijlage 1a).  In mei 2024 is de dialoog aangegaan met inwoners van appartementen en van wijken met alleen ondergrondse containers. Verslagen van deze bijeenkomsten zijn opgenomen als bijlage 1b en 1c.  In juni 2024 is aan 9500 huishoudens die met ondergrondse containers GFT en PMD inzamelen een informatiebrief verzonden met uitleg over het nut van afvalscheiding en informatie over wat waarbij hoort bij het scheiden van afval. Vervolg a. Planning In de startnotitie zijn de activiteiten door de doorontwikkeling van het afvalbeleid opgenomen. De actuele planning is:

pagina

6/7

Aanbiedingsnota raad

Uitvoeren maatregelen notitie doorontwikkeling  Besluit raad over notitie doorontwikkeling 30 januari 2025  Communicatie op ondergrondse containers GFT en PMD mei 2025*  Invoeren pascontrole GFT en PMD incl. communicatie april-oktober 2025*  Monitoren kwaliteit en opvolging pascontrole GFT en PMD mei-december 2025  Evaluatie kwaliteit GFT en PMD gemeentebreed uiterlijk december 2026  Overleg en maatwerkplannen GFT bij appartementen februari-december 2025  Plan GFT met mini’s ipv ondergrondse containers april-december 2025 *maatregelen PMD-containers niet eerder uitvoeren dan de nieuwe afspraken met Verpact bekend zijn Voorbereiden en opstellen nieuw afvalbeleid  Administratie en beheer op orde  Aanpak bijplaatsingen  Opstellen beleidsnota voor nieuw afvalbeleid

2025 2025 2025

b. Evaluatie In de bovenstaande planning zijn de stappen van de verschillende activiteiten in beeld gebracht. De raad wordt telkens tussentijds geïnformeerd en betrokken bij de voorbereiding van de besluitvorming voor de diverse vraagstukken. c. Communicatie en participatie Participatie is een belangrijk onderdeel van de beleidsontwikkeling voor nieuw afvalbeleid. In de startnotitie is het opstellen van nieuw afvalbeleid aangemerkt als beleid op gemeentelijk schaalniveau met een breed en groot maatschappelijk belang. Het participatieproces betreft daarom een groot participatietraject. Het participatieniveau van onze inwoners in dit traject is bepaald op “meeweten” en “meedenken”. Het college van Pijnacker-Nootdorp,

Annelies Kroeskamp secretaris

pagina

7/7

Björn Lugthart burgemeester