Bijlage bij Afhandeling Toezegging - Uitvoeringsbeleid Een sterke basis. Opvoeden en opgroeien in Peel en Maas

Uitvoeringsbeleid

Een sterke basis

Opvoeden en opgroeien in Peel en Maas juli 2024

Inhoudsopgave 1. Leeswijzer

3

2. Context 

3

3. De pedagogische basis: algemeen

4

4. Gezamenlijke visie Peel en Maas

5

5. De pedagogische basis in Peel en Maas A. De pedagogische gemeenschap B. De pedagogische basisvoorzieningen

6

8

6. Gevolgen aanpassing Jeugdwet voor pedagogische basisvoorzieningen 

11

7. Onze rollen bij het ontwikkelen van een sterke pedagogisch basis

12

8. Vervolg

13

7

Bijlagen Bijlage 1

Toelichting thema’s

14

Bijlage 2

(Pedagogische) basisvoorzieningen in Peel en Maas

16

Bijlage 3

Overzicht gesprekken en deelnemers bijeenkomsten

24

2

Een sterke basis

Opvoeden en opgroeien in Peel en Maas 1. Leeswijzer In dit uitvoeringsbeleid geven we richting aan een sterke pedagogische basis in Peel en Maas. Deze notitie is expliciet voor gemeente en professionals in de pedagogische basis. We beantwoorden de volgende vragen: wat is een pedagogische basis? Wat vinden we in Peel en Maas belangrijke aspecten? Wat vraagt dit van de gemeente en van de partners? Waar gaan we aan werken? In hoofdstuk 2 beschrijven we de context. Daarna leggen we in hoofdstuk 3 uit wat de pedagogische basis is en welke uitdagingen er liggen. In hoofdstuk 4 staat de gezamenlijke visie van een sterke basis in Peel en Maas. In hoofdstuk 5 werken we uit hoe de pedagogische basis eruitziet. In hoofdstuk 6 geven we de gevolgen aan van de aanpassing van de jeugdwet voor de pedagogische basisvoorzieningen. En tenslotte wordt in hoofdstuk 7 ieders rol in het versterken van een pedagogische basis uitgelegd. Samen met de pedagogische basisvoorzieningen heeft de gemeente de visie aangescherpt en geconcretiseerd in rollen.

De gemeente heeft individuele gesprekken gevoerd met de pedagogische partners, twee gezamenlijke bijeenkomsten georganiseerd (6 juni 2023 en 5 maart 2024), intern afgestemd binnen de verschillende beleidsterreinen, input opgehaald bij de Adviesraad Sociaal Domein en input opgehaald bij een themabijeenkomst met het college van burgemeester en wethouders over opvoeden en opgroeien. De inhoud en uitkomsten uit de diverse overleggen en bijeenkomsten hebben een plek gekregen in deze notitie. Daar waar in deze notitie “we” staat, gaat het over het alle pedagogische basisvoorzieningen in Peel en Maas.

2. Context Jeugdigen kansrijk, veilig en gezond op laten groeien, dat is waar we als gemeenschap, basisvoorzieningen, jeugdhulpaanbieders en gemeente aan willen werken in de gemeente Peel en Maas. Om de jeugd hiervoor optimale kansen te geven, is een sterke pedagogische basis nodig. Een opvoed- en opgroeiomgeving waarin opvoeders samenwerken, elkaar aanvullen en versterken. Van ouders tot leerkrachten, van buren tot vrijwilligers. Dat bevordert het gewone opgroeien, ontwikkelen en opvoeden. Ook kan zo’n sterke basis voorkomen dat normale, doorsnee opgroei- en opvoedvragen escaleren tot ernstige problemen. Een sterke basis draagt bij aan de programmadoelen van de kaderstellingen van Vitale gemeenschappen en Sociaal Domein 2024-2034. Een sterke pedagogische basis is het fundament voor het realiseren van de programmadoelen uit de kaderstelling van het programma Jeugd en Onderwijs: 1. Kinderen en jongeren groeien veilig en gezond op 2. Gemeenschappen geven onder eigen regie vorm aan het opvoeden en opgroeien van hun jeugd 3. Kinderen, jongeren en gezinnen krijgen de hulp die nodig is 4. Kinderen en jongeren krijgen gelijke kansen om op te groeien tot zelfstandige jongvolwassenen Deze visie is niet nieuw.

Al bij de invulling van de decentralisatie van de jeugdhulp in 2015 heeft de gemeente Peel en Maas beschreven dat de pedagogische civil society het fundament is: een gemeenschap waar burgers, op zo’n manier onderling betrokken zijn dat het bevorderend is voor het opvoeden en opgroeien van kinderen en jeugdigen.

3

In Peel en Maas zetten heel veel mensen zich in voor jeugdigen en blijven we met elkaar zoeken naar verbetering van samenwerking binnen de pedagogische basis. Dat maakt dat het belangrijk is om met elkaar de visie scherp te houden. Sinds de decentralisatie is veel aandacht gegaan naar de ontwikkeling van kwalitatieve jeugdhulp. De tijd is nu rijp om de focus te verleggen naar het doorontwikkelen van een sterke pedagogische basis. Dit sluit ook aan bij de landelijke Hervormingsagenda Jeugd1 waar het vertrouwen in en versterking van de directe leefomgeving en sociale basis een belangrijk perspectief is.

3. De pedagogische basis: algemeen Wat is de pedagogische basis? De pedagogische basis bestaat uit alle contacten, sociale relaties en leefomgevingen die bijdragen aan het opgroeien van kinderen. Het gaat over hoe volwassenen met kinderen omgaan, thuis, op school, bij de vereniging en op straat. Dat zijn bijvoorbeeld buren, vrienden, leerkrachten en sporttrainers. Een stevige pedagogische basis stimuleert de ontwikkeling van kinderen en ondersteunt ouders bij het opvoeden. Het draagt bij aan het gezond, veilig en kansrijk opgroeien en helpt bij het omgaan met alledaagse problemen. Verschillende maatschappelijke ontwikkelingen zetten de kwaliteit van de pedagogische basis onder druk en vormen daardoor uitdagingen: • Het ontbreken van hulpbronnen: steun in de directe nabijheid van gezinnen is minder vanzelfsprekend door kleinere gezinnen, lossere familieverbanden, grotere mobiliteit. • De opvoedingsparadox: ouders beschikken over meer kennis over de opvoeding, maar worden daardoor juist onzekerder. • Problematiseren: normale strubbelingen in de opvoeding, als problemen definiëren. • Het inzetten van opvoedexperts: het is een trend om bij problemen eerder aan experts te denken en te veronderstellen dat het de gewone opvoedtaak van een ouder te boven gaat. De alledaagse steun uit de omgeving lijkt daardoor al snel niet sterk genoeg te zijn.

• De individualisering: het omgaan met problemen rond opgroeien en opvoeden wordt niet meer als verantwoordelijkheid van de gemeenschap gezien, ouders ervaren een zware eigen verantwoordelijkheid. • Gegroeide prestatie- en geluksdruk; het ‘kunnen’ en geluk staat centraal. En je kunt altijd nog meer: nog gezonder worden, nog beter presteren etc. De verantwoordelijkheid voor succes wordt vooral neergelegd bij de jeugdige en de ouders en veel minder bij de samenleving. De doorslaggevende invloed van de omgeving wordt daarmee ontkend. • De hyperfocus op individuele ontwikkeling en vooral op problemen daarin; hierdoor ontbreekt de aandacht voor de ontwikkeling van kinderen als lid van de gemeenschap en voor een gezonde verhouding tussen aandacht voor individuele kinderen en de aandacht voor het collectieve welbevinden van groepen kinderen. • De focus op risico’s en probleemgedrag: dit versterkt de neiging om de ontwikkeling van kinderen en jongeren als verantwoordelijkheid van professionals te zien.

1 Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 gepubliceerd in juni 2023 Download ‘Hervormingsagenda Jeugd 2023 - 2028’

4

4. Gezamenlijke visie Peel en Maas Wij geloven dat een stevige pedagogische basis essentieel is voor het kansrijk, veilig en gezond opgroeien van jeugdigen. Een stevige pedagogische basis stimuleert de ontwikkeling van kinderen en ondersteunt ouders bij het opvoeden en helpt bij het omgaan met alledaagse problemen. In Peel en Maas onderscheiden we een sterke pedagogische gemeenschap en sterke pedagogische basisvoorzieningen. De pedagogische basisvoorzieningen vullen elkaar aan, werken samen en werken vanuit de visie dat een sterke pedagogische gemeenschap van belang is voor het opvoeden en opgroeien van jeugdigen. Om de pedagogische basis te versterken is een positieve focus op álle kinderen van belang. Dit activeert en vergroot de betrokkenheid van mensen in hun omgeving. In Peel en Maas willen we de pedagogische basis versterken door te kijken naar factoren die voor kind én ouder de ontwikkeling beschermen en versterken, en de groeikansen voor kind én ouder vergroten. Een focus gericht op alle kinderen, op het collectief en op inclusie. Daarmee ligt de focus dus niet op risicofactoren en problemen die de ontwikkeling bedreigen. Kinderen hebben een hoopvol toekomstperspectief nodig: het is de motor van hun ontwikkeling. Dat betekent dat kinderen en jongeren baat hebben bij een verbetering van hun leefwereld.

Dat is heel breed, dan hebben we het over gezondheid, wonen, werk, oorlog, klimaat etc. Dat betekent dat er op veel beleidsterreinen aandacht moet zijn voor een beter toekomstperspectief voor jeugdigen. Verbetering van de leefwereld vraagt om een integrale, open blik en realiseren van nog meer samenhang tussen verschillende beleidsvelden. Het Nederlands Jeugd instituut (NJI) heeft onderzocht wat beschermende factoren zijn die bijdragen aan een positieve ontwikkeling van kinderen en jongeren. Daarnaast hebben ze ook onderzocht wat versterkende factoren zijn, zie notitie Top tien beschermende factoren voor een positieve ontwikkeling van jeugdigen. Kijkend naar de beschermende en versterkende factoren, zetten we in Peel en Maas in op: • Het stimuleren en faciliteren van ontmoeting • Talentontwikkeling • Constructieve tijdsbesteding • Steun voor ouders • Normaliseren • Positief pedagogisch klimaat Voor een toelichting van de thema’s zie bijlage 1.

5

5. De pedagogische basis in Peel en Maas

In bovenstaande afbeelding is opvoeden en opgroeien in Peel en Maas gevisualiseerd. Centraal staat het gezin binnen de gemeenschap. De gemeenschap met zijn sociale netwerken, verenigingen en inwonersinitiatieven. De pedagogische basisvoorzieningen stimuleren de ontwikkeling van kinderen, ondersteunen ouders en stimuleren en faciliteren de gemeenschap. In Peel en Maas onderscheiden we dus: A. de pedagogische gemeenschap; B. de pedagogische basisvoorzieningen. We maken dit onderscheid om het belang van de gemeenschap te benadrukken en stil te staan bij hoe we ons als formele medeopvoeders en (beroeps)opvoeders tot de pedagogische gemeenschap moeten verhouden om deze te kunnen laten groeien. De gemeenschap en de pedagogische basisvoorzieningen samen vormen de pedagogische basis. Daarnaast is er specialistische hulp beschikbaar voor gezinnen die dat echt nodig hebben.

A. De pedagogische gemeenschap In Peel en Maas staan vitale gemeenschappen centraal. In een vitale gemeenschap voelen mensen van jong tot oud zich met elkaar verbonden, zien ze naar elkaar om en doen ze naar vermogen mee. In Peel en Maas zijn we ervan overtuigd dat mensen het beste zélf en met elkaar bepalen hoe zij samenleven, wat zij belangrijk vinden en welke keuzes ze maken. Daar past een bescheiden overheid bij die aansluit op de beweging van inwoners en gemeenschappen. In een vitale gemeenschap pakken inwoners maatschappelijke thema’s op zoals prestatiedruk, sociaal isolement, geldzorgen en klimaatveranderingen. Een vitale gemeenschap biedt jongeren een hoopvol toekomstperspectief. Daarvoor zijn sterke sociale netwerken, verenigingen, inwonersinitiatieven van belang.

6

Een vitale gemeenschap is ook een pedagogische gemeenschap. Woorden die hierbij horen zijn: er voor elkaar zijn, elkaar respecteren, elkaar betrekken, omzien naar elkaar, nabijheid. Elkaar ontmoeten is cruciaal. Een sterke pedagogische gemeenschap werkt preventief, beschermende en versterkende factoren in de omgeving worden immers vergroot. Ruimte voor ontmoeting Een sterke pedagogische basis vraagt om ontmoetingen, liefst ook ‘toevallige’ ontmoetingen buiten de eigen bubbels, in nieuwe sociale relaties en leefomgevingen en laagdrempelige voorzieningen in de openbare ruimte. Dit werkt verrijkend en levert een bijdrage aan het kansrijk opgroeien en opvoeden. De bereikbaarheid, de toegankelijkheid en de kwaliteit van de voorziening bepalen of jongeren en ouders gebruik maken van voorzieningen. Hoe meer kinderen en ouders kunnen leren van al die verschillende mensen op al die verschillende plekken, hoe sterker ze staan bij het opgroeien en opvoeden. Het is daarom belangrijk dat iedereen de kans krijgt om anderen te ontmoeten, met elkaar te praten en van elkaar te leren. Sterke sociale netwerken Een sociaal netwerk is een netwerk van betekenisvolle figuren (familie, vrienden en kennissen) dat functioneert als ondersteuningsbron voor het eigen welzijn en welbehagen en dat van de personen in het netwerk. Sociale netwerken spelen een belangrijke rol bij het opvoeden en opgroeien.

Het maakt bijvoorbeeld uit of ouders sleutelfiguren in de buurt of op de school van hun kind kennen met wie ze samen kunnen optrekken. Een sterke pedagogische gemeenschap biedt een informeel vangnet, het gevoel er niet alleen voor te staan in de opvoeding en steun bij het oplossen van alledaagse problemen. Als pedagogische basisvoorzieningen hebben we aandacht voor het stimuleren en uitbreiden van sterke sociale netwerken. Verenigingen Peel en Maas heeft een rijk verenigingsleven. Er is een diversiteit aan sportverenigingen, buurtverenigingen, cultuurverenigingen en jeugd- en jongerenverenigingen. De gemeente Peel en Maas faciliteert verenigingen met subsidies en een verenigingsondersteuner. Kinderen uit gezinnen met geldzorgen kunnen deelnemen aan verenigingen door stichting Leergeld Peel en Maas en Jeugdfonds Sport en Cultuur. Leergeld Peel en Maas betaalt bijvoorbeeld het lesgeld voor een sportclub, Jong Nederland, muziekles, dansles of een andere creatieve cursus. Inwonersinitiatieven Inwonersinitiatieven zijn initiatieven van, voor en door inwoners. De gemeente Peel en Maas stimuleert en faciliteert initiatieven.

Als inwoners een eenmalige activiteit of project voor jeugdigen en/of ouders in het dorp, de buurt of de hele gemeente willen organiseren en er niet genoeg geld is om de activiteit te bekostigen, dan kunnen ze subsidie aanvragen bij de gemeente en/of ondersteuning aanvragen bij Vorkmeer. In de Uitvoeringsregeling Jeugd en Gezin van de gemeente Peel en Maas staat aan welke doelen de activiteit bij moet dragen en wat de voorwaarden zijn. Activiteiten die bijdragen aan het versterken van een goed functionerende pedagogische gemeenschap kunnen voor subsidie in aanmerking komen. Voorbeeld van een inwonersinitiatief is Kinderen met een rugzakje, Ouder & Kind café en Plantaardig. Om kinderen en jongeren te stimuleren en faciliteren bij het realiseren van ideeën (bijvoorbeeld een skatebaan) begeleidt Vorkmeer kinderen en jongeren bij het uitwerken en de uitvoering van hun initiatief. Ook voor volwassenen geldt dat Vorkmeer ondersteuning kan bieden bij het realiseren van een initiatief.

7

B. De pedagogische basisvoorzieningen Veel vraagstukken bij gezinnen gaan over ‘normale’ opvoed- en opgroeiproblemen. Juist door gezinnen te ondersteunen bij het omgaan met deze vragen, voorkomen we onnodig problematiseren en medicaliseren. Jeugdigen en gezinnen met opvoed- en opgroeivragen kunnen (ook) terecht bij de pedagogische basisvoorzieningen. Pedagogische basisvoorzieningen zijn voorzieningen waar vrijwel alle ouders en kinderen komen en/ of die voor iedereen toegankelijk zijn. Zij stimuleren vanuit hun expertise de ontwikkeling en talenten van jeugdigen. De professionals zijn formele medeopvoeders en (beroeps)opvoeders. De pedagogische basisvoorzieningen in Peel en Maas zijn: • Jeugdgezondheidszorg (consultatiebureau en schoolonderzoeken) • Kinderopvang (Hoera en Kinderopvang Meijel) • Scholen (primair onderwijs en voortgezet onderwijs) • Vorkmeer • Gezinscoaches Deze pedagogische basisvoorzieningen vullen elkaar aan en werken samen in het belang van de ontwikkeling van jeugdigen. Het perspectief van handelen is dat de eigen rol en taak zo wordt ingevuld dat de pedagogische gemeenschap kan groeien. We zetten in op het versterken van de eigen kracht van gezinnen en jongeren en het stimuleren van sociale netwerken. Het ligt voor de hand dat ouders met vragen over opvoeden en opgroeien deze bespreken op de plek waar ze veel komen.

Afhankelijk van de leeftijd is dat de jeugdgezondheidszorg, de kinderopvang of de school. Als deze professionals vanuit hun expertise onvoldoende antwoord of steun kunnen geven, leiden ze ouders door naar de gezinscoach voor individuele ondersteuning of naar Vorkmeer voor het groepsgericht aanbod op het gebied van opvoeden en opgroeien. Professionals gaan in gesprek met ouders die geen hulpvraag stellen maar waarbij de professional zorgen heeft over de ontwikkeling van kinderen. Zo nodig kan de professional op casusniveau anoniem klanken met de gezinscoach. Daarnaast kan de professional, met toestemming van het gezin, de gezinscoach uitnodigen bij een gesprek. In Peel en Maas bieden de pedagogische basisvoorzieningen onderstaand aanbod: Via de gemeente: • Gezinscoaches De gezinscoaches zijn er voor alle vragen op het gebied van opvoeden en opgroeien; licht, zwaar, eenvoudig en/of complex. • Leerplichtconsulent Adviseert en ondersteunt ouders en leerlingen bij problemen rondom schoolverzuim en schooluitval. Via Vorkmeer: • Diverse trainingen voor kinderen, jongeren, jong volwassenen en ouders - Spelgroep eigen kracht Een assertiviteitstraining voor kinderen van 6 t/m 8 jaar om voor zichzelf op te komen.

- Training Eigen Kracht Assertiviteitstraining voor kinderen van 9 tot 12 jaar, 12 tot 16 jaar en 16 tot 23 jaar om voor zichzelf op te komen - KIES-groep (Kinderen In EchtscheidingsSituaties) Gespreksgroep voor kinderen van 8 t/m 12 jaar om te leren omgaan met een scheiding. - SOS Kinderen & Emoties Workshop voor opvoeders van kinderen tot en met 12 jaar voor meer begrip en rust.

8

• Gezin Gezien Voor ouders met een gering netwerk en die behoefte hebben aan een steuntje in de rug op het gebied van opvoeden is er Gezin Gezien. Een vrijwilliger biedt tijdelijk opvoedondersteuning. • Jongerenwerk en opbouwwerk Zij dragen bij aan de vitale gemeenschappen, waar zoveel mogelijk mensen deel uit maken van het “goede leven”, mensen zo veel mogelijk zelf vorm geven aan deze gemeenschappen en iedereen bijdraagt naar vermogen.  Jongerenwerkers bieden laagdrempelige ondersteuning aan jongeren in hun ontwikkeling naar volwassenheid. Ze doen dit door present te zijn, contact te maken, te luisteren, te signaleren, motiveren en activeren. Opbouwwerkers inspireren, adviseren en ondersteunen inwonersinitiatieven en -organisaties. Via de jeugdgezondheidszorg (GGD): • Consultatiebureau (JGZ 0-4 jaar) Samen met ouders wordt de groei en ontwikkeling van kinderen van 0-4 jaar gevolgd door onderzoek, informatie en advies. • Schoolonderzoeken (JGZ 4-18 jaar) • Kansrijke Start Een aantal preventieve methodes waarin kwetsbare gezinnen worden begeleid of aandacht gericht is op de zwangerschap en zo nodig de voorkoming hiervan. - Nu niet zwanger; - Centering zwangerschap en Centering ouderschap; - Voorzorg; - 1000 kansen. • Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen (MAZL). Aanpak van ziekteverzuim waarbij de jeugdarts de leerling bij zorgelijk ziekteverzuim ondersteunt.

Via kinderopvang: • Dagopvang en buitenschoolse opvang Bevorderen van het welzijn en de ontwikkeling van kinderen met aandacht voor sociale activiteiten als samen spelen, samenwerken en leren van en met elkaar. Bij de buitenschoolse opvang ligt de nadruk met name op ontspanning. • Peuterprogramma Voor kinderen vanaf 2 jaar die niet naar de kinderopvang gaan. • Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Voor kinderen van 2 en 3 jaar die een taal- of spraakontwikkelingsachterstand hebben. • Kinderopvang op basis sociaal medische indicatie (SMI) Voor kinderen waarvoor opvang noodzakelijk is in het belang van de ontwikkelingsbehoefte en waarvan de ouders geen recht hebben op kinderopvangtoeslag.

9

Via school: • Primair (speciaal) onderwijs Het bieden van onderwijs, de ontwikkelingsmogelijkheden, die voor ieder kind verschillend zijn, optimaal ontplooien en voorbereiden op het voortgezet onderwijs. • Voortgezet (speciaal) onderwijs Het bieden van onderwijs, jongeren voorbereiden op het vervolgonderwijs en het zelfstandig functioneren in de maatschappij. Overige voorzieningen: • Steun door jou Een oppas, een gastgezin voor opvang of logeren voor ouders met kinderen die extra zorg nodig hebben en waarbij draagkracht en draaglast binnen het gezin niet in balans is. • Hackshield Een game die kinderen tussen de 8 en 12 jaar oud weerbaar maakt tegen cybercriminaliteit. Via deze game worden kinderen opgeleid tot Cyber Agents die zichzelf en hun omgeving kunnen beschermen tegen online gevaar. • Voorlichtingsavonden/webinars Over thema’s zoals vapen, drugs, alcohol, puberbrein. Naast de pedagogische basisvoorzieningen zijn er andere basisvoorzieningen die een belangrijke rol hebben voor de ontwikkeling van jeugdigen zoals: • Huisartsen • Bibliotheek • Vincent van Gogh preventie In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de (pedagogische) basisvoorzieningen, waarbij naast algemene informatie ook de rollen zijn beschreven.

10

6. Gevolgen aanpassing Jeugdwet voor pedagogische basisvoorzieningen Hierboven hebben we het vooral gehad over de basisvoorzieningen en de samenhang met de pedagogische gemeenschap. Aanvullend hierop is er ook specialistische jeugdhulp beschikbaar. Hier kan bij specifieke hulpvragen een beroep op worden gedaan. Deze hulp is niet vrij toegankelijk, er is een verwijzing nodig van de gezinscoach, huisarts, jeugdarts of een andere wettelijke verwijzer. Voor de verdere ontwikkeling van de pedagogische basisvoorzieningen is het belangrijk te weten dat de reikwijdte van de jeugdhulp in de Jeugdwet door het Rijk wordt aangepast. Het is nog niet duidelijk hoe de precieze aanpassingen van de Jeugdwet er uit gaan zien. Uitgangspunt is dat 80% van de hulpvragen in basisvoorzieningen worden opgevangen en 20% via specialistische hulp (jeugdhulp). We gaan met elkaar als pedagogische basisvoorzieningen bekijken wat dit voor ons betekent, of er eventueel lacunes zijn en hier zo nodig acties op uitzetten. Daarbij zijn we faciliterend, stimulerend en ondersteunend aan de pedagogische gemeenschap. Over de aanpassing van de reikwijdte van de jeugdhulp wordt in de Hervormingsagenda Jeugd het volgende gezegd: "De jeugdhulpplicht wordt beter geduid, afgebakend en gericht op jeugdigen en gezinnen die het meest kwetsbaar zijn of in de meest kwetsbare situaties.

Het aantal niet-vrij toegankelijke voorzieningen van jeugdhulp zal hierdoor dalen." "Door het scherper duiden en afbakenen van de jeugdhulpplicht in de Jeugdwet is de verwachting dat lokaal duidelijker is wat minimaal door gemeenten aan voorzieningen beschikbaar moet zijn en van daaruit om inrichting vraagt." "Het Rijk verscherpt in de Jeugdwet voorliggendheid: een beroep op een niet-vrij toegankelijke voorziening op grond van de Jeugdwet is niet mogelijk wanneer een passende vrij toegankelijke voorziening (bijvoorbeeld collectieve ondersteuning op school, (individuele) ondersteuning door stevig lokaal team etc.) of een overige voorziening (op het gebied van zorg, onderwijs, sport, cultuur, welzijn, basistakenpakket jeugdgezondheidszorg, maatschappelijke ondersteuning of werk en inkomen) beschikbaar is." "(Lichte) ambulante hulp en ondersteuning wordt zoveel als mogelijk vormgegeven als (groepsgerichte) vrij toegankelijke voorziening (lichte toets, zonder beschikking): • Het heeft de voorkeur om veel voorkomende (lichte) ambulante hulp en ondersteuning zoveel als mogelijk vrij toegankelijk aan te bieden. Inzet van dit type ondersteuning is mogelijk op basis van een lichte toets maar er is geen beschikking voor nodig. Deze zorg is zoveel mogelijk groepsgericht. Een veel geziene invulling hiervan is hulp en ondersteuning geboden door het lokale team.

Het Rijk zal de beweging stimuleren door eerder genoemde afspraken over de toereikende basisvoorzieningen en het daarnaast op te nemen in de toelichting van het wetsvoorstel ‘Reikwijdte’; • Gemeenten voeren periodiek overleg met samenwerkingspartners over de visie en opdracht aan de pedagogische basis, gerichte preventie en de inrichting van de vrij toegankelijke voorzieningen (waaronder een deel van de hulp geboden door stevige lokale teams). Het Rijk ondersteunt deze inzet door hiertoe een verplichting op te nemen in de Jeugdwet. Gemeenten voeren deze uit." "Gemeenten, onderwijs, opvang en zorg zorgen gezamenlijk voor een meer collectief aanbod van ondersteuning en zorg in het onderwijs en de opvang." "In deze samenwerking wordt expliciet vastgesteld welke vragen in de collectieve ondersteuning worden beantwoord en op welk moment er individuele jeugdhulpvoorziening nodig is. De collectieve ondersteuning is hierbij voorliggend. Groepsgerichte voorzieningen hebben bovendien de voorkeur boven een individueel gerichte aanpak."

11

Waar in de tekst van de Hervormingsagenda Jeugd gesproken wordt over “het lokale team” of ”stevige lokale teams” kan dit in de situatie van de gemeente Peel en Maas gelezen worden als ”de gezinscoach”. In Peel en Maas spreken we verder niet van voorliggendheid maar van de pedagogische basisvoorzieningen.

7. Onze rollen bij het ontwikkelen van een sterke pedagogische basis Hieronder geven we aan welke rol gemeente, partners en professionals hebben om de pedagogische gemeenschap te laten groeien en om een positief pedagogisch klimaat te creëren. Input hiervoor hebben we opgehaald in de bijeenkomsten van 6 juni 2023 en 5 maart 2024. Rollen om de pedagogische gemeenschap te laten groeien Uitgangspunt is dat gemeenschappen de ruimte blijven behouden om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen gemeenschap. Als pedagogische basisvoorzieningen nemen wij die rol niet over. De gemeente en pedagogische basisvoorzieningen spelen wel een faciliterende en stimulerende rol: Rol gemeente: •  Stimuleren van andere betrokken professionals/partners om hun rol in de pedagogische gemeenschap van Peel en Maas te nemen zodat deze kan groeien. • Faciliteren van initiatieven die ontstaan vanuit de pedagogische gemeenschap. • Faciliteren van ontmoeting. • Faciliteren en onderhouden van ontmoetingsplekken. •  Samen met partners stimuleren van een positief klimaat, met zoveel mogelijk dezelfde uitgangspunten en omgangsvormen. •  Stimuleren van een maatschappelijke dialoog over normaliseren en het versterken van kinderen, ouders/opvoeders en hun netwerk en hoe we samen een zorgzame samenleving kunnen vormen.

Rol Vorkmeer: •  Stimuleren van bewustwording bij de gemeenschap over de rol van de gemeenschap bij opvoeden en opgroeien. • Begeleiden van initiatieven van jongeren. • Faciliteren en stimuleren van initiatieven die ontstaan vanuit de pedagogische gemeenschap. •  Betrokken professionals/partners bewustmaken van hun rol: hoe kunnen ze hun rol zo invullen dat de pedagogische gemeenschap kan groeien. Alle professionals bij de pedagogische basisvoorzieningen dragen bij aan het versterken van de pedagogische gemeenschap door: •  Verbinden van individuele ouders en verbinden van individuele jongeren. •  Stimuleren en faciliteren van ontmoeting van ouders en jongeren. • Stimuleren van ouders om het eigen sociale netwerk te versterken. De kracht ligt in het persoonlijk contact en een positieve benadering. Bijvoorbeeld door als schooldirecteur elke dag bij de start van de schooldag op het schoolplein te zijn om kinderen en ouders te zien en contact te maken/houden. Om ouders met elkaar in contact te brengen moet je ze kennen. Om de pedagogische gemeenschap te laten groeien hebben professionals van de pedagogische basisvoorzieningen het volgende nodig: • Tijd om echt contact te maken, met gezinnen en de gemeenschap. • Lef, om te handelen naar de bedoeling en niet vanuit regels en procedures. • Neutrale plekken en laagdrempelige plekken en het faciliteren van ruimtes.

Daarnaast geven professionals aan dat het belangrijk is om realistisch te zijn in verwachtingen en elkaar te inspireren en van elkaar te leren door goede voorbeelden te delen en successen een podium te geven.

12

Rollen pedagogische basisvoorzieningen voor een positief pedagogisch klimaat Alle professionals in de pedagogische basisvoorzieningen: • Stimuleren van ontwikkeling en talenten • Betrokken zijn bij ouders en kinderen • Gezinnen ondersteunen bij vragen • Versterken van de eigen kracht •  Als basisvoorzieningen elkaar aanvullen en samenwerken in het belang van de ontwikkeling van jeugdigen • Stimuleren van zelfvertrouwen en eigenwaarde •  De relatie tussen de jongere/gezin met iemand die ze vertrouwen centraal stellen (ongeacht of dit een professional is) • Aan ouders uitleggen waar ze terecht kunnen met hun vragen • “Er zijn” voor het kind en de ouder Om de samenwerking tussen de basisvoorzieningen te versterken hebben professionals het volgende nodig: • Relationeel vertrouwen en respect voor ieders rol. • Elkaar kennen en zo beter op de hoogte zijn van (elkaars) het aanbod en expertise. • Ontmoeten van professionals, fysieke nabijheid van partners is hierin helpend. •  Duidelijkheid in rollen. Helderheid is nodig om samen te kunnen werken vanuit de bedoeling en elkaar te kunnen aanvullen. • Tijd en ruimte nemen en krijgen. • Erkennen dat je elkaar nodig hebt.

Daarnaast geven professionals aan dat het belangrijk is om rekening te houden met cultuurverschillen, houd het lokaal, laat iedereen zoveel mogelijk van betekenis zijn en houd bij de inrichting van scholen, BSO en ontmoetingsplekken aandacht voor de inrichting zodat deze stimulerend is voor ontwikkeling en ontmoeting.

8. Vervolg Zoals benoemd bij de visie in hoofdstuk vier zetten de pedagogische basisvoorzieningen en de gemeente in op A. Stimuleren en faciliteren van ontmoeting B. Talentontwikkeling C. Constructieve tijdsbesteding D. Steun voor ouders E. Normaliseren F. Positief pedagogisch klimaat Tijdens de bijeenkomsten op 6 juni 2023 en 5 maart 2024 hebben we samen actiepunten voor de komende jaren uitgewerkt. Met dit plan gaan we de komende drie jaar aan de slag en willen we bijdragen aan de verdere ontwikkeling van een sterke basis. We beseffen dat er in gemeenschappen ook al veel goede dingen gebeuren zonder dat we daar als basisvoorzieningen bij betrokken zijn. Twee keer per jaar organiseren we een bijeenkomst Opvoeden en Opgroeien waarin ruimte is voor de werkgroepen om de voortgang van de actiepunten te bespreken. Voor de gemeente geldt dat de actiepunten vertaald worden naar uitvoeringsafspraken die jaarlijks in de begroting van de gemeente Peel en Maas worden vastgesteld.

13

Bijlage 1

Toelichting thema’s

Om de pedagogische basis te versterken zetten de pedagogische basisvoorzieningen en de gemeente in Peel en Maas in op A. Stimuleren en faciliteren van ontmoeting B. Talentontwikkeling C. Constructieve tijdsbesteding D. Steun voor ouders E. Normaliseren F. Positief pedagogisch klimaat In deze bijlage worden deze begrippen toegelicht.

A. Stimuleren en faciliteren van ontmoeting

Ontmoetingen werken verrijkend en leveren daardoor bijna als vanzelf een elementaire bijdrage aan het kansrijk opgroeien en opvoeden. De aanwezigheid van allerlei hulpbronnen in het leven van een kind leidt niet per definitie tot betere sociale uitkomsten. Vooral de kwaliteit van de ontmoetingen dwars door allerlei sociale relaties en leefomgevingen heen versterkt de pedagogische basis van gezinnen. Het helpt dan ook als er zoveel mogelijk ontmoetingsplekken worden geboden en kinderen, jongeren én ouders uit verschillende groepen worden uitgenodigd – zo niet verleid – om daar gebruik van te maken. De buurt, de school, de sport, cultureel werk en de kookcursus zijn plaatsen waar burgers met verschillende achtergronden elkaar kunnen leren kennen. Cruciaal daarvoor is dat de ontmoeting niet primair gezien wordt als een preventief middel waardoor burgers bij zorgen of calamiteiten een informeel vangnet hebben, maar als de fundamentele waarde van elkaar kennen en waarderen in een diverse samenleving. Ontmoetingen dragen bij aan het cultureel en sociaal kapitaal van kinderen, zowel voor contacten binnen de eigen groep (bonding), het contact met andere groepen (bridging) als voor het meedoen in de samenleving (linking).

B. Talentontwikkeling

Kinderen en jongeren kunnen meer veerkracht ontwikkelen wanneer het pedagogisch handelen niet primair gericht is op hun gedrag en relaties, maar vooral hun emoties en aspiraties aanspreekt. Als zij de kans krijgen om te onderzoeken waar ze goed in zijn, en niet per definitie hoeven te presteren of te excelleren, kunnen ze spelenderwijs ontdekken waar hun sterke en zwakke kanten liggen. Voor kansrijk opgroeien is het daarom van belang dat opvoeders emotionele veiligheid bieden en ruimte geven voor het ontwikkelen van persoonlijke en sociale competenties, en voor socialiseren door de overdracht van waarden en normen.

C. Constructieve tijdbesteding

Constructieve tijdsbesteding van jeugdigen gaat om kansen die geboden worden vanuit het gezin en de gemeenschap om in hun vrije tijd deel te kunnen nemen aan bijvoorbeeld creatieve activiteiten (muziek, theater) en jeugdprogramma’s (zoals sport, clubs of verenigingen).

D. Steun voor ouders

Als ouders steun van medeopvoeders ervaren, ‘ontspant’ hun ouderschap, wordt het plezier in de opvoeding groter en de individuele opvoedingslast voor ouders minder. Deze steun kent verschillende vormen: • Emotionele steun: het delen van ervaringen helpt ouders om hun alledaagse worstelingen met het opvoeden te relativeren en ermee om te gaan. • Instrumentele of praktische steun zoals oppassen ontlast ouders tijdelijk zodat ze even op adem kunnen komen. • Informationele steun zoals het uitwisselen van tips vergroot het probleemoplossend vermogen van ouders. • Normatieve steun: het delen van normen en waarden kan ouders helpen in bepaalde situaties keuzes te maken.

14

E. Normaliseren

De term normaliseren is een containerbegrip. Verschillende invullingen van het begrip zijn: •  Niet problematiseren (alledaagse strubbelingen in de opvoeding horen erbij) •  Opvoeden doe je samen; versterken van het alledaagse leven, waarin kinderen, jongeren en ouders elkaar ontmoeten • Minder labelen • Minder medicaliseren • Afschalen van zorg •  Ieder heeft een eigen beeld bij normaliseren, dit is onder ander afhankelijk van het werk/ de context van het werk

F. Positief pedagogisch klimaat

Omgevingsfactoren die bijdragen aan het welbevinden van het kind, waardoor een kind zich verder kan ontwikkelen. Het gaat om veiligheid, steun en responsiviteit, groei en ontwikkeling, structuur en (leef)regels.

15

Bijlage 2

(Pedagogische) Basisvoorzieningen

In deze bijlage is een overzicht opgenomen van de (pedagogische) basisvoorzieningen, waarbij naast algemene informatie ook de rollen zijn beschreven.

Gemeente: Gezinscoach Algemene informatie De gezinscoaches zijn er voor alle vragen op het gebied van opvoeden en opgroeien; licht, zwaar, eenvoudig en/of complex. De gezinscoaches zijn deskundig op het gebied van opvoeden en opgroeien en hebben als team een grote deskundigheid over onder andere psychische problemen, gezinnen en kinderen met een beperking, gezinsproblematiek en gedragsstoornissen. De gezinscoach is de gesprekspartner en het aanspreekpunt van het gezin, verleent hulp en is in staat om in te grijpen indien nodig. Uitgangspunt is dat het gezin met zo weinig mogelijk verschillende gezichten (instellingen) te maken heeft. De gezinscoaches zijn vrij toegankelijk voor ouders en jongeren en komen bij de gezinnen thuis. Gezinnen worden ondersteund om zelf de regie in handen te houden en de sociale omgeving van het gezin te betrekken. Het perspectief van de ouder en de jongere zijn het uitgangspunt, evenals investeren in eigen kracht en de inzet van het sociale netwerk van het gezin. De gezinscoach zet zoveel mogelijk direct de juiste ondersteuning in; licht waar het kan, zwaar waar het moet. De vorm van hulp is op maat. De ondersteuning kan ondersteuning van het netwerk zijn, hulp van de gezinscoach, inzet van een andere basisvoorziening, een maatwerkvoorziening of een combinatie. De gezinscoach stelt het belang van het kind altijd voorop.

Een veilige en gezonde omgeving voor de ontwikkeling van het kind is een vereiste. De hulp/ondersteuning van de gezinscoach is vrijwillig, maar niet vrijblijvend. Binnen team WIJZ (Werk & Inkomen, Jeugd en Zorg) van de gemeente is er een integraal team jong volwassenen. Dit team houdt zich specifiek bezig met jongeren van 17 jaar tot 27 jaar. In dit team zitten twee gezinscoaches, de jongerencoach en Wmo-consulenten. Het doel is een zo goed mogelijk antwoord te vinden op de hulpvragen van deze doelgroep. Vanuit eenieders expertise wordt met de burger meegedacht over de meest passende oplossing. De gezinscoaches zijn gekoppeld aan een kern. Ze hebben spreekuur bij de huisarts in de kern en zijn gekoppeld aan de school. Op deze manier heeft de interne begeleider, zorgcoördinator en de leerkracht een korte lijn naar de gezinscoach en omgekeerd. Het maakt ook dat de gezinscoach zich een beeld kan vormen van ontwikkelingen in een kern en goed beeld kan hebben van de sociale kaart. Rollen Kerntaak gezinscoaches: • Ondersteuning bieden voor alle vragen op gebied van opvoeden en opgroeien (individueel). • Hulp/ondersteuning is vrijwillig, maar niet vrijblijvend. De rollen van de gezinscoaches bestaan uit: • Ondersteuning bieden voor alle vragen op gebied van opvoeden en opgroeien (individueel). • Integrale probleemanalyse maken.

• Samen met gezin gezinsplan opstellen en kijken wat nodig is om doelen te bereiken. • Zelf hulp verlenen. •  Ondersteuning of specialistische hulp inzetten op maat (omgeving, basisvoorziening of maatwerkvoorziening). • Casemanagement voeren. •  Evalueren van het hulpverleningstraject, gedurende het traject en aan het einde. Samen met ouders, de jeugdige en alle betrokkene vindt evaluatie plaats.

16

•  De gezinscoach handelt conform het privacyprotocol van de gemeente. Partners kunnen wel worden geïnformeerd over dat signalen zijn opgepakt en hoe daar mee verder wordt gegaan (het proces). •  Evalueren van het hulpverleningstraject, gedurende het traject en aan het einde. Samen met ouders, de jeugdige en alle betrokkene vindt evaluatie plaats. •  Intensieve teamcoaching en intervisie onder begeleiding van een gekwalificeerde gedragswetenschapper. • Meedenken met andere basisvoorzieningen (consultatie en advies). • Opschalen naar de Beschermingstafel. • Veiligheidsplan opstellen. • Systemisch werken. • Werken volgens TOP-3 methodiek.

Vorkmeer Algemene informatie Missie Vorkmeer Bijdragen aan een vitale gemeenschap waar zoveel mogelijk mensen deel uitmaken van het goede leven, mensen zoveel mogelijk zelf vormgeven aan deze gemeenschap en iedereen bijdraagt naar vermogen. En als dat om een of andere redenen niet lukt ondersteunt Vorkmeer mensen. Vorkmeer draagt bij aan het emancipatieproces van de samenleving en initieert desgewenst ook initiatieven die dit proces opgang brengen, versnellen en/of borgen in de lokale context. Hierbij staat Vorkmeer naast de gemeenschap en is tevens een professionele en kritische partner van de overheid en andere maatschappelijke partners. Vorkmeer gelooft dat zingeving, wederkerigheid en leven in sociale verbondenheid bijdraagt aan ieders levensgeluk en welbevinden en daarmee aan zelf- en samenredzaamheid. Vorkmeer is er voor hen die het even niet zelf redden, maar ze is er ook om de kracht in de samenleving te stimuleren en kansen te creëren. Visie Vorkmeer Dit doet Vorkmeer door de organisatie zo in te richten dat ze zowel op vlak van gemeenschapsontwikkeling als zorg voor het individu een bijdrage kunnen leveren aan de samenleving.

Ze ondersteunen en verlenen hulp aan individuen en groepen die het (tijdelijk) niet (volledig) zelf redden (specifiek welzijnswerk), ze werken aan de kracht en emancipatie van de gemeenschap (opbouwwerk), en ze verlenen diensten aan burgerinitiatieven (dorpsondersteuners, dorpsontmoetingen). Door naast de gemeenschap te gaan staan, de kracht te zien, te stimuleren, te laten bloeien, te ondersteunen, te spiegelen etc. werken ze aan een krachtige gemeenschap. Vanuit deze presentie kijken ze wat ze nog toe kan voegen aan het bestaande. Als het nodig is worden in dit kader losse thema’s/projecten opgepakt. Hierbij wordt scherp gekeken naar het effect hiervan op het emancipatieproces van deze gemeenschap. Ze hebben oog voor de eigenheid van het individu binnen de gemeenschap. Ze wegen permanent af vanuit welk perspectief ze handelen, maar ook van waaruit de overheid en maatschappelijke organisaties handelen. Ze bewaken dat ieders inspanning dienstbaar is aan het proces van de gemeenschap. Geven feedback op waar het remmend of juist ondersteunend kan zijn. Het huidige aanbod op het gebied van opvoeden en opgroeien, naast de brede en algemene opdracht is: • Spelgroep eigen kracht • Een assertiviteitstraining voor kinderen van 6 t/m 8 jaar om voor zichzelf op te komen.

• Training Eigen Kracht •  Assertiviteitstraining voor kinderen en jongeren van 9 tot 12 jaar, 12 tot 16 jaar en 16 tot 23 jaar om voor zichzelf op te komen • KIES-groep (Kinderen in EchtscheidingsSituaties) • Gespreksgroep voor kinderen van 8 t/m 12 jaar om te leren omgaan met een scheiding

17

• SOS Kinderen & Emoties • Workshop voor opvoeders van kinderen tot en met 12 voor meer begrip en rust • Eastpack project op het primair onderwijs Rollen Vorkmeer maakt een duidelijke keuze om het grootste deel van de energie, aanpak en tijd te investeren in gemeenschapsontwikkeling en de kracht van de samenleving. Natuurlijk sluiten ze de ogen niet voor het feit dat er kinderen en jongeren zijn die hulp en ondersteuning nodig hebben van professionals. Ze proberen de samenleving te versterken in de kracht en mogelijkheden die er in zitten. Ze benaderen opvoeden en opgroeien vanuit het kweken van een positieve voedingsbodem. Waar nodig zullen ze hulp en ondersteuning organiseren, zoveel mogelijk met behulp van de samenleving zelf.

Jeugdgezondheidszorg (JGZ, onderdeel van de GGD) Algemene informatie De JGZ is er voor iedereen van 0 tot 18 jaar. JGZ 0-4 jaar Op het consultatiebureau wordt samen met ouders de groei en ontwikkeling van kinderen van 0-4 jaar gevolgd door onderzoek, informatie en advies. Ook kunnen hier gedurende deze periode vaccinaties tegen kinderziektes worden gegeven Tijdens de contactmomenten kan de JGZ ook indicaties afgeven voor Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en Sociaal Medische Indicatie (SMI). VVE wordt ingezet door plaatsing op de kinderopvang als er signalen zijn van een (dreigende) achterstand in de ontwikkeling. Bij het stellen van een SMI-indicatie wordt de gezinscoach betrokken. Een SMI geeft de gemeente de mogelijkheid om ouders die geen of deels recht hebben op kinderopvangtoeslag (KOT), maar waar voor het kind wel een noodzaak is voor kinderopvang, in staat te stellen om het kind op de kinderopvang te plaatsen. De gemeente financiert deze plaatsing.

18

Naast de reguliere contactmomenten op het consultatiebureau, werkt de JGZ ook met een aantal preventieve methodes waarin kwetsbare gezinnen worden begeleidt of aandacht gericht is op de zwangerschap en zo nodig de voorkoming hiervan. Dit zijn de methodes die binnen het programma Kansrijke Start vallen: • Nu niet zwanger •  Centering ouderschap (Centering zwangerschap zijn ook linken mee/nemen zij eenmalig aan deel) • Voorzorg • 1000 kansen JGZ 4-18 jaar Als het kind 4 jaar is en naar school gaat, blijft de JGZ de gezondheid van het kind volgen. Het gezondheidsonderzoek op de basisschool (PO), het voortgezet onderwijs (VO) is hiervoor een belangrijk middel. De onderzoeken worden in het PO gedaan bij kinderen van 5 jaar en 10 jaar en in het VO in de tweede en vierde klas van het voorgezet onderwijs. Daarnaast wordt door de GGD periodiek voor deze klassen in het VO elke vier jaar een gezondheidsmonitor uitgevoerd. Op het VO wordt door jeugdartsen ‘MAZL’ uitgevoerd. MAZL staat voor Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen. MAZL is een aanpak van ziekteverzuim waarbij de jeugdarts de leerling bij zorgelijk ziekteverzuim ondersteunt. Indien nodig vraagt de school bij de jeugdgezondheidszorg een MAZL-consult aan.

Rollen Kerntaak van de JGZ: De JGZ is er voor alle kinderen, jongeren en hun (aanstaande) ouders/opvoeders op het gebied van (gratis) advies, voorlichting en ondersteuning bij gezond opgroeien en opvoeden. Ook geeft de JGZ vaccinaties en volgen ze de ontwikkeling van -9 maanden (al tijdens de zwangerschap) tot de leeftijd van 18 jaar. De rollen van de JGZ bestaan uit: •  Groei en ontwikkeling volgen van kinderen van 0-18 jaar door onderzoek, informatie en advies • Signaleren • Doorverwijzen naar gezinscoach en/of specialistische zorg • Stimuleren van ouders die geen gebruik maken van kinderopvang •  Voorlichting geven over deelname aan de kinderopvang als er geen recht is op kinderopvangtoeslag (KOT)

Kinderopvang Algemene informatie Kinderopvang kan onderverdeeld worden in dagopvang en buitenschoolse opvang. 0-4 jaar: dagopvang De basisvorming en talentontwikkeling van elk kind begint met taal, samen spelen en een prikkelende omgeving. Naast thuis en in de directe omgeving, gebeurt dit ook op de kinderopvang. Dit is een organisatie die gedurende werktijd open is en aan professionele, wettelijke kwaliteitseisen moet voldoen. Daarnaast kan de opvang ook gebeuren bij een gastouder. Een aantal kinderen worden in een thuissituatie opgevangen. Zowel aan locatie als gastouder worden wettelijke eisen gesteld. Enerzijds is de kinderopvang een instrument om de participatie bij betaald werk te bevorderen. Hiervoor ligt de basis in de wettelijke grond voor kinderopvangtoeslag (KOT) voor tweeverdienende, studerende of inburgerende ouders. Anderzijds krijgt de gemeente financiële middelen om de ontwikkeling van kinderen buitenshuis te stimuleren door plekken op de kinderopvang te regelen voor kinderen wiens ouders geen recht op KOT hebben. Door op de kinderopvang op jonge leeftijd gericht in te zetten op de ontwikkeling binnen een speelse en veilige omgeving wordt de kinderen een stevige basis meegeven voor hun verdere schoolloopbaan

19

en het functioneren in onze maatschappij. De kinderopvang trekt daarbij samen op met ouders, want ook voor de samenwerking met ouders is het van belang om van begin af aan in contact te zijn met elkaar. De gemeente spant zich vanuit de faciliterende rol (financier) in om elk kind een vorm van voorschoolse voorziening aan te bieden. Hiermee wordt bereikt dat elk kind de mogelijkheid krijgt om deel te kunnen nemen aan het peuterprogramma dat de kinderopvang biedt, ook als ouders geen recht hebben op kinderopvangtoeslag. Dit wordt gedaan door met de partners in de kinderopvang een laagdrempelig peuterprogramma aan te bieden .Hierdoor krijgen alle kinderen zoveel mogelijk gelijke kansen. Het doel hiervan is om peuters zo goed mogelijk voor te bereiden op de volgende stap; de basisschool. Voor peuters (2 tot 4 jaar) zijn dit de volgende voorschoolse voorzieningen: a. Het peuterprogramma b. De Voorschoolse educatie (VE) c. Sociaal medische indicatie (SMI): voor kinderen in de leeftijd van 0-12 jaar kan zo nodig (buitenschoolse-of dag-)opvang worden geregeld 4-13 jaar: buitenschoolse opvang Een buitenschoolse opvang (BSO) is een opvang voor kinderen wiens ouders vanwege hun werk de kinderen niet zelf na schooltijd kunnen opvangen. De BSO vindt plaats voor, tijdens en na schooltijd. Ook in de vakanties en op studiedagen biedt de BSO opvang aan kinderen.

Sinds 2007 zijn basisscholen in Nederland verplicht om een voorziening voor buitenschoolse opvang aan te bieden. Ook zijn scholen verplicht om tussenschoolse opvang te verzorgen. Scholen mogen zelf bepalen of ze de opvang zelf regelen of dat ze hiervoor een kinderdagverblijf aanstellen. Bij een BSO ligt de nadruk voornamelijk op ontspanning. Kinderen gaan immers de rest van de dag al naar school. Zodra ze op de BSO komen, krijgen de kinderen dus alle tijd om te spelen met leeftijdsgenoten, zelfstandig een activiteit te ondernemen of juist uit te rusten. De activiteiten die worden aangeboden staan bij de BSO vaak wel in het teken van de ontwikkeling van de kinderen. Ondanks de vrijheid die de kinderen krijgen, is er ten allen tijden begeleiding aanwezig bij de BSO. Vaak worden de begeleiding en het activiteitenaanbod afgestemd op de ontwikkelingsfase van een kind. Jongere kinderen hebben bijvoorbeeld meer begeleiding en uitleg nodig dan oudere kinderen. Op sommige BSO’s worden kinderen na school door de pedagogisch medewerkers geholpen bij het maken van hun huiswerk. Rollen Kerntaak van de kinderopvang: Het bieden van een opvoed en ontwikkelingsklimaat voor kinderen die vanwege werkende ouders een vervangende thuisomgeving nodig hebben.

De rollen van de kinderopvang bestaan uit: • Het bevorderen van het welzijn van kinderen en van hun ontwikkeling tot personen die goed functioneren in de samenleving. • Elk kind een vorm van voorschoolse voorziening aanbieden. Dus ook kinderen van ouders die geen recht hebben op kinderopvangtoeslag (vanuit de gemeentelijke regelingen peuterprogramma en SMI). • Een VVE programma bieden voor kinderen met kinderen van 2-4 jaar die een spraaktaalachterstand hebben. • Signalerend. • Preventief door focus op ontwikkelingsstimulering, opvoedondersteuning en vroegsignalering. • Inzetten interne begeleiding om achterstand te herstellen of te duiden. • Overleg voeren met andere basisvoorzieningen waar nodig (PO, JGZ, GC). • Doorverwijzen.

20

Primair onderwijs (PO) van 4 tot 12-13 jaar Algemene informatie Kinderen mogen vanaf 4 jaar een school bezoeken en doen dat meestal ook. Vanaf 5 jaar gaat de leerplichtwet in. Kinderen zijn dan verplicht tot en met het schooljaar waarin ze 16 jaar worden naar school te gaan. Op het PO zitten ze in de regel tot 12-13 jaar. Na een (zoveel mogelijk warme) overdracht door de kinderopvang, bezoeken kinderen de basisschool (PO) gedurende 8 schooljaren. Ze hebben het hele schooljaar dezelfde klassensamenstelling en dezelfde leerkrachten. De leerkrachten volgen via een methode het kind in de ontwikkeling. De inhoudelijke kwaliteit wordt geborgd door specialisten van het kwaliteitsteam. Een bovenschoolse ondersteuningscoördinator kan zo nodig de verbinding maken met het samenwerkingsverband om extra ondersteuning te zoeken of een toelaatbaarheidsverklaring (TLV) voor het speciaal onderwijs (SO) te krijgen. Er zijn 16 basisscholen in Peel en Maas, minstens één in elke kern, waaronder één speciaal basisonderwijs (SBO). Deze school richt zich op kinderen die iets meer aandacht en zorg nodig hebben. De groepen zijn daarom ook kleiner. Het uitgangspunt bij alle scholen in Peel en Maas is dat het kind zo dichtbij huis naar school gaat. Daar waar dat niet mogelijk is gaan kinderen naar het speciaal onderwijs.

Rollen Kerntaak van het PO: Kinderen groeien veilig op, krijgen goed les en leren voldoende om een goede overstap van het PO naar het VO te kunnen maken. De rollen van het PO bestaan uit: • Onderwijzen • Signaleren • Voorlichting/informatie geven • Ontwikkeling en/of gedrag bespreken met ouders en waar nodig doorverwijzen naar gezinscoach

Voortgezet onderwijs (VO) vanaf 12-13 jaar Algemene informatie Er zijn in de gemeente Peel en Maas twee scholen voor voortgezet onderwijs (VO), het Bouwens van de Boijecollege en Buurtcollege Agora Maas en Peel. Op beide scholen zijn leerlingen van het VMBO, HAVO en VWO. Beide scholen hebben hun eigen visie en aanpak op het gebied van onderwijs, zijn verbonden met de samenleving en werken samen met elkaar en met de jeugdpartners. Rollen Kerntaak van het VO: Jongeren voorbereiden op vervolgonderwijs en het zelfstandig functioneren in de maatschappij De rollen van het VO bestaan uit: • Onderwijzen • Signaleren • Voorlichting/informatie geven •  Aanspreekpunt zijn voor leerlingen en ouders/verzorgers • Adequate ondersteuning/begeleiding bieden op het cognitieve vlak, op het gebied van gedrag of op sociaal-emotioneel vlak, hetzij intern, hetzij extern. In het kader van de Wet passend onderwijs is de verwachting dat in de nabije toekomst meer leerlingen een beroep zullen doen op interne of externe gespecialiseerde begeleiding.

21

Huisarts Algemene informatie Er zijn 12 huisartsenpraktijken/huisartsen in de gemeente Peel en Maas (c.q. voor inwoners van de gemeente Peel en Maas): • Huisartsenpraktijk Baarlo • Huisartsenpraktijk De Pastorie, Neerkant • Huisartsenpraktijk de Peel, Meijel • Huisartsenpraktijk Kessel • Huisartsenpraktijk Maasbree • Huisartsenpraktijk Verstraten Medico, Beringe • Huisartsenpraktijk Habets, Meijel • Pantaleon: - Huisartsenpraktijk Rozenberg en van Kemenade, Panningen en Helden - Huisartsenpraktijk DOC5, Panningen - Huisartsenpraktijk bij de Ringoven, Panningen - Huisartsenpraktijk Van de Pas, Panningen - Huisartsenpraktijk van der Linden, Panningen De huisarts is een belangrijke vindplaats voor gezinnen met opvoed- en ontwikkelingsvragen. De huisarts heeft 10 minuten voor zijn/haar consult. Dit is te kort om een integrale probleemanalyse met het gezin te maken. Gezinscoaches hebben een spreekuur in bijna alle huisartsenpraktijken. Rollen Kerntaak huisarts: •  Het houden van spreekuren, het afleggen van huisbezoeken en/of het voeren van telefonische consulten. Tijdens deze momenten worden problemen, klachten en hulpvragen van de patiënt geïnventariseerd. Zo nodig wordt lichamelijk onderzoek uitgevoerd en gediagnosticeerd.

De rollen van een huisarts op het gebied van opvoeden en opgroeien bestaan uit: •  Gezinnen met opvoed- en ontwikkelingsvragen doorverwijzen naar het spreekuur van de gezinscoaches.

Bibliotheek Maas en Peel Algemene informatie De Bibliotheek Maas en Peel draagt bij aan een slimme en vitale gemeenschap. Waardoor iedereen volwaardig kan meedoen in de maatschappij. De drie pijlers zijn: goede start, vitale gemeenschap en leven lang samen leren. De bibliotheek heeft een vestiging in Baarlo, Kessel, Maasbree, Meijel en Panningen. De bibliotheek draagt bij aan het vergroten van het leesplezier en de mediawijsheid van kinderen en jongeren ondere andere door: •  Uitlenen van boeken, eboeken, luisterboeken en puzzels •  Structureel samenwerken met 18 scholen aan leesbevordering •  Uitgeven van Boekstartkoffertjes •  Organiseren van themacollecties voor kinderopvang en scholen •  Organiseren van diverse activiteiten onder andere in de Kinderboekenweek •  Voorleesuurtjes •  YoungBieb, jongerenplatform, aanbod voor, door en met jongeren met o.a. blogs, podcasts

22

Rollen Kernfuncties: •  Kennis en informatie ter beschikking stellen •  Ontwikkeling en educatie bieden •  Kennis laten maken met kunst en cultuur •  Lezen bevorderen en het laten kennismaken met literatuur •  Ontmoeting en debat organiseren

Vincent van Gogh GGZ team Preventie Algemene informatie Preventiewerkers van Vincent van Gogh adviseren over én verzorgen preventieve activiteiten op het gebied van mentale gezondheid en middelengebruik. Dit om mensen op tijd te ondersteunen en zwaardere ggz-zorg te voorkomen. Aan de preventieactiviteiten kunnen mensen met lichte tot matige psychische klachten en/of middelengebruik en hun naasten meedoen. De preventiewerkers verzorgen cursussen, webinars en individuele preventieve begeleiding over diverse thema’s zoals angst, depressie, alcohol, drugs of gamen. Het team staat elke werkdag klaar voor jongeren, volwassenen, ouderen en ketenpartners voor het beantwoorden van vragen of consultatie en het bieden van ondersteuning op de gewenste manier. Er kan rechtstreeks contact gezocht worden met VvG, maar het gebeurt ook regelmatig dat aanmeldingen voor gesprekken via ketenpartners zoals gezinscoaches, welzijnsorganisaties, huisartsen, scholen en GGD binnenkomen.

Onderwerpen waar ze zich mee bezighouden zijn onder andere: •  Mentale Gezondheid •  Familieleden & Naasten •  Alcohol, Roken, Drugs en Gamen •  NIX18 campagne rondom de Vastelaovend: ‘Onderschat je eigen invloed niet’ •  Webinar (Z)onder invloed: voor ouders, jongeren en professionals met vragen over alcohol, roken en drugs in Noord -en Midden Limburg •  Workshops rondom alle preventie pijlers aan collega’s in het netwerk en directe doelgroep •  Less Depress samen met Supranet Rollen Kerntaak van Vincent van Gogh team Preventie: Preventie inzetten ter voorkoming, het vroegtijdig onderkennen en het terugdringen van psychische en/of verslavingsproblemen. De rollen van Vincent van Gogh team Preventie bestaan uit: •  Informatie geven aan jongeren en ouders met vragen/zorgen over roken, alcohol, drugs of gamen •  Opvoedondersteuning aan ouders •  Informatie- en Adviesgesprekken voeren •  Voorlichting of training geven op het gebied van lichte tot matige psychische en/of verslavingsproblemen. Voor professionals staat voorlichting geven en bevorderen van deskundigheid centraal.

23

Bijlage 3

Overzicht gesprekken en deelnemers bijeenkomsten

Individuele gesprekken In de periode van november 2022 t/m mei 2023 zijn individuele gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van: BS De Groenling BS de Horizon BS Eikerwijs BS Onder de Linden Buurtcollege Agora Maas en Peel De Diamant Den Doelhof De Violier DKC de Liaan GGD Het Bouwens Hoera IKC de Kemp KC Avonturier KC Leef KC NatuurTalent OBS FavoRiet OBS De School OJBS Omnibus Prisma algemeen SBO de Fontein Stichting Kinderopvang Meijel Vorkmeer

24

Bijeenkomst 6 juni 2023 “Hoe versterken we de pedagogische gemeenschap?” Deelnemers: Judith Ueberbach

BS De Groenling

Emma Op het Veld

BS de Horizon

Marijke Leurs

BS Onder de Linden

Mark van Sas

BS Onder de Linden

Mathijs Drummen

Buurtcollege Agora Maas en Peel

Moniek van Aarssen

De Diamant

Anneke Heijkers

Den Doelhof

Marcel van Rijt

Den Doelhof

Ben Timmers

Gemeente Peel en Maas

Claudia Wijnhoven

Gemeente Peel en Maas

Geert Wismans

Gemeente Peel en Maas

Iris van Lierop

Gemeente Peel en Maas

Karin Corstjens

Gemeente Peel en Maas

Ruth Verhees

Gemeente Peel en Maas

Juliët Alblas

GGD

Laurie Maessen

GGD

Emy Jansen

GGD

Annemarie Lukassen

Het Bouwens

Mark van Knegsel

Het Bouwens

Anouk Smit

Hoera

Inge Hendriks

Hoera

Judith van der Leeuw

Hoera

Maartje Boots

Hoera

Jans Philipsen

KC Leef

Denise Dorssers

OBS De School

Marie-Louise van Mulkem

OBS De School

Yvonne Sijben

OJBS Omnibus

Lee Franssen

Prisma

Nicole Soudant

Vorkmeer

Patrick Morsink

Vorkmeer

25

Bijeenkomst 5 maart 2024 “Hoe versterken we samen de pedagogische basis?” Deelnemers: Marijke Leurs

BS Onder de Linden

Iris Lacroix

Buurtcollege Agora Maas en Peel

Anneke Heijkers

Den Doelhof

Ben Timmers

Gemeente Peel en Maas

Bo van Lier

Gemeente Peel en Maas

Claudia Wijnhoven

Gemeente Peel en Maas

Iris van Lierop

Gemeente Peel en Maas

Karin Corstjens

Gemeente Peel en Maas

Ruth Verhees

Gemeente Peel en Maas

Tijs van Lierop

Gemeente Peel en Maas

Maartje Duijs

GGD

Meggy Ottenheijm

GGD

Wilma Jacobs

GGD

Annemarie Lukassen

Het Bouwens

Anouk Smit

Hoera

Kim Hanssen

Hoera

Monique Kerpen

Hoera

Petra Tielen

Hoera

Rudie Peeters

Hoera

Sharon Hendriks

Hoera

Jans Philipsen

KC Leef

Denise Dorssers

OBS De School

Iduna Verstappen

Stichting Kinderopvang Meijel

Mandy Steeghs

Stichting Kinderopvang Meijel

Nicole Soudant

Vorkmeer

Niels van Beek

Vorkmeer

Patrick Morsink

Vorkmeer

26

Uitvoeringsbeleid

Een sterke basis

Opvoeden en opgroeien in Peel en Maas

Postbus 7088 5980 AB Panningen Wilhelminaplein 1 5981 CC Panningen

T 077 - 306 66 66 E info@peelenmaas.nl www.peelenmaas.nl