2026-101 01 Raadsvoorstel - Participatieverordening Peel en Maas 2026
Tekst van het document
Raadsvoorstel Raadsvergadering: 15 december 2026 Voorstel: 2026-101 Zaaknummer: 1894/2026/3481334 Documentnummer: 1894/2026/3481378 Datum collegebesluit: 3 november 2026 Onderwerp Participatieverordening Peel en Maas 2026 Openbaarheid Alle stukken zijn openbaar. Voorstel 1 De Participatieverordening Peel en Maas 2026 vast te stellen. 2 De Inspraakverordening Peel en Maas 2010 in te trekken. Inleiding De Wet versterking participatie op decentraal niveau verplicht gemeenten om uiterlijk 1 januari 2027 de bestaande inspraakverordening te vervangen door een participatieverordening. In deze verordening worden regels opgenomen over het betrekken van inwoners en maatschappelijke partijen bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van gemeentelijk beleid. Ook bevat de verordening voorwaarden voor het uitdaagrecht. Met het uitdaagrecht kunnen inwoners hun overheid uitdagen om de uitvoering van bepaalde taken over te nemen. Peel en Maas kent al een lange praktijk van samenwerking tussen gemeenschappen en gemeente. We maken daarbij onderscheid tussen zelfsturing en participatie en de verschillende rollen die de gemeente vervult.
Deze participatieverordening heeft betrekking op de regelgestuurde rol van de gemeente: de situaties waarin de gemeente vanuit haar eigen verantwoordelijkheid beleid ontwikkelt, uitvoert of evalueert en daarbij inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen betrekt. De voorliggende participatieverordening sluit aan bij dit onderscheid. De voorliggende verordening is mede tot stand gekomen op basis van de input die uw raad eerder aan het college heeft meegegeven. Beoogd effect Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties weten wanneer en op welke wijze zij invloed kunnen uitoefenen op gemeentelijk beleid. Daarnaast is duidelijk op welke wijze zij een voorstel kunnen doen om de uitvoering van een gemeentelijke taak geheel of gedeeltelijk op zich te nemen. Argumenten 1.1 De participatieverordening sluit aan bij de manier waarop Peel en Maas naar de verhouding tussen gemeenschappen en gemeente kijkt. De participatieverordening is in lijn gebracht met de door uw raad vastgestelde Kaderstelling Bestuur, Communicatie en Dienstverlening. Daarin maken we onderscheid tussen zelfsturing en participatie. Bij zelfsturing ligt het initiatief in de gemeenschap. Bij participatie betrekt de gemeente inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen bij werk waarvoor zij zelf verantwoordelijkheid draagt. Dit onderscheid is ook in de participatieverordening herkenbaar.
De verordening regelt daarmee niet hoe gemeenschappen zichzelf organiseren, maar hoe de gemeente anderen betrekt bij haar eigen werk. Gemeente Peel en Maas 1894/2026/3481378 Pagina 2 van 3 1.2 Met de participatieverordening voldoen we aan de wettelijke verplichting. De Wet versterking participatie op decentraal niveau verplicht gemeenten om hun inspraakverordening te vervangen door een participatieverordening. Daarin moeten regels worden opgenomen over het betrekken van inwoners en maatschappelijke partijen bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van gemeentelijk beleid. Ook moeten voorwaarden worden gesteld voor het uitdaagrecht. De voorliggende verordening geeft hier invulling aan. 1.3 De verordening maakt op hoofdlijnen duidelijk wat inwoners van de gemeente mogen verwachten. Wanneer de gemeente inwoners, ondernemers of maatschappelijke partijen bij haar werk betrekt, moet vooraf duidelijk zijn waarover het gesprek gaat, op welke momenten invloed mogelijk is en hoeveel ruimte daarvoor bestaat. Ook maakt de gemeente dan duidelijk hoe zij de opbrengsten betrekt bij de belangenafweging en hoe zij over de uiteindelijke besluitvorming terugkoppelt. Zo weten deelnemers vooraf waar zij aan toe zijn en kunnen zij achteraf zien wat met hun inbreng is gedaan.
1.4 De verordening laat ruimte om per situatie passende keuzes te maken Niet ieder onderwerp vraagt om dezelfde vorm of intensiteit van participatie. De aard van het onderwerp, de betrokken belangen en de beschikbare ruimte voor invloed verschillen per situatie. Daarom schrijft de verordening geen vaste werkwijze of participatievorm voor. Het bevoegde bestuursorgaan maakt per situatie een bewuste keuze over de manier waarop participatie wordt ingericht. Daarbij moet de inzet die van inwoners wordt gevraagd in verhouding staan tot de invloed die zij daadwerkelijk kunnen uitoefenen. 1.5 Door na twee jaar te evalueren kunnen we leren van de praktijk We stellen voor om de werking van de participatieverordening binnen twee jaar te evalueren. Daarmee geven we onszelf de ruimte om eerst ervaring op te doen en op basis daarvan te beoordelen wat goed werkt en wat anders of beter kan. Bij de evaluatie kijken we ook naar de samenhang met de Verordening co-creatie en advisering sociaal domein en het participatiebeleid voor de fysieke leefomgeving. Op basis daarvan kan worden besloten of meer samenhang, harmonisatie of integratie wenselijk is. Integratie is daarbij geen doel op zichzelf. Het gaat erom dat onze regelingen en werkwijzen voor inwoners, bestuur en organisatie duidelijk en werkbaar zijn.
De evaluatie van het bestaande participatiebeleid voor de fysieke leefomgeving wordt hier niet mee uitgesteld. Deze evaluatie vindt conform afspraak in het eerste kwartaal van 2027 plaats, in een afzonderlijk proces en met nadrukkelijke betrokkenheid van uw raad. De uitkomsten kunnen aanleiding geven om dat beleid aan te passen en worden later betrokken bij de beoordeling van de samenhang tussen de verschillende participatiekaders. 2.1 De participatieverordening vervangt de huidige inspraakverordening De participatieverordening heeft een bredere reikwijdte dan de huidige inspraakverordening. Inspraak blijft mogelijk als een specifieke vorm van participatie en is in de nieuwe verordening geregeld. Door de inspraakverordening gelijktijdig in te trekken, voorkomen we overlap en onduidelijkheid over welke regeling van toepassing is. Kanttekeningen 1.1 De wettelijke verplichting is de directe aanleiding voor deze verordening. Peel en Maas kent al verschillende beleidskaders en regelingen voor participatie en Gemeente Peel en Maas 1894/2026/3481378 Pagina 3 van 3 voor de verhouding tussen gemeenschappen en gemeente. Ook in de dagelijkse praktijk worden inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen op uiteenlopende manieren betrokken. De directe aanleiding voor deze verordening is dan ook in de eerste plaats een wettelijke verplichting.
De verordening introduceert niet zozeer een volledig nieuwe werkwijze, maar brengt de wettelijke vereisten samen in een algemeen juridisch kader. 1.2 De kwaliteit van participatie wordt in beperkte mate door regels bepaald. Een verordening kan duidelijkheid bieden over uitgangspunten, verantwoordelijkheden en verwachtingen, maar goede participatie ontstaat uiteindelijk in de praktijk. Daarbij zijn onder meer tijdige communicatie, rolbewustzijn, een open houding en duidelijkheid over de beschikbare invloed van belang. We vinden het van belang te voorkomen dat de relatie tussen inwoners en gemeente onnodig wordt geformaliseerd of gejuridiseerd. Daarom is gekozen voor een compacte verordening die richting geeft, maar ruimte laat voor maatwerk en het goede gesprek. Alternatieven Er zijn alternatieven denkbaar. Desgewenst kan de raad voorliggende verordening amenderen. Financiën Dit voorstel heeft geen financiële gevolgen. Juridische afwegingen Na besluitvorming door uw raad wordt de participatieverordening gepubliceerd op overheid.nl en is vanaf dat moment van kracht. Communicatie Naast de officiële publicatie op overheid.nl plaatsen we een publieksvriendelijk en uitnodigend nieuwsbericht over de nieuwe participatieverordening op de gemeentelijke communicatiekanalen.
Daarnaast nemen we de interne organisatie hierin mee, zodat medewerkers de uitgangspunten van de verordening meenemen in participatieprocessen. Burgemeester en wethouders van de gemeente Peel en Maas, de gemeentesecretaris/directeur, de burgemeester K.H. Werps-Aerts B.C.M. Vostermans Behandelend portefeuillehouder: burgemeester Bijlage(n): • Participatieverordening Peel en Maas 2026 • Inspraakverordening Peel en Maas 2010 Ter inzage: