2026-098 03 Begroting 2027 Peel en Maas
Tekst van het document
Peel en Maas is een veilige gemeente. We leveren als gemeente graag onze bijdrage om dat zo te houden. Dat doen we door te investeren in de ontwikkeling van vitale gemeenschappen vanuit de overtuiging dat krachtige gemeenschappen vragen om minder veiligheidsinzet van overheden en professionele organisaties. We doen dit ook door op een bij Peel en Maas passende manier in te zetten op preventie. We denken goed na over de vraag waar we preventie wel of niet inzetten. We realiseren ons namelijk dat preventie er ook voor kan zorgen dat we inwoners onze ‘overheidswaarden en -normen’ opdringen en dat we hen daarmee de ruimte kunnen ontnemen om met eigen creativiteit en vanuit eigen waarden na te denken over maatschappelijke vraagstukken Daarnaast werken we samen met inwoners en maatschappelijke en professionele veiligheidspartners aan een veilig Peel en Maas. Deze samenwerking vindt plaats vanuit de eigen verantwoordelijkheid die al deze samenwerkingspartners hebben. We vinden het belangrijk om hier scherp naar te kijken, omdat dit zorgt voor duidelijkheid in de samenwerking. Daarbij streven we naar optimale afstemming en samenwerking tussen de verschillende domeinen, zoals die van zorg en veiligheid. Bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte houden we ook rekening met veiligheidsvraagstukken.
Wij leveren als gemeente onze bijdrage door te handelen wanneer onveilig situaties zich voordoen. Wij voeren onze wettelijke taken op een duidelijke en rechtvaardige manier uit. We leggen uit waarom we bepaalde keuzes maken, omdat we denken dat inwoners da ardoor beter het belang van regelgeving begrijpen en dit begrip leidt tot betere naleving. Overtredingen worden aangepakt met behulp van verschillende juridische maatregelen, in samenwerking met andere handhavingsorganisaties. 92 Wat willen we bereiken? Wat doen we ervoor in 2027? 2. Een weerbaar Peel en Maas dat bestand is tegen ondermijning. Kaderstellende uitgangspunten: • We beschouwen ondermijning als een maatschappelijk probleem en niet enkel als een veiligheidsprobleem; • We geven zelf het goede voorbeeld. De bestuurlijke instrumenten die we hebben om ondermijning tegen te gaan zijn op orde en we borgen de bestuurlijke en ambtelijk integriteit; • Als richtlijn voor het zijn van een weerbare overheid hanteren we de zogenoemde “Limburgse Norm”; • De veiligheid van bestuur, medewerkers en inwoners is een belangrijke randvoorwaarde; • Prioritaire doelgroep in de aanpak van ondermijnende criminaliteit is de jeugd. Jonge aanwas in de criminele wereld willen we zoveel mogelijk voorkomen. Zie ook programmadoel 5.
2.1 We versterken de weerbaarheid in de gemeenschap tegen ondermijnende criminaliteit door het organiseren van diverse activiteiten en projecten die gericht zijn op bewustwording, het herkennen en melden van signalen en het bieden van handelingsperspectief aan inwoners. Ook in 2027 wordt de campagne ‘Kijk niet Weg’ voortgezet als belangrijk instrument om de alertheid op en het herkennen van ondermijnende situaties te vergroten. 2.2 We treden actief op bij signalen van misstanden en ondermijnende criminaliteit. Waar mogelijk gebeurt dit in nauwe samenwerking met interne en externe partners, vanuit een integrale aanpak. Het ACT-interventieteam vormt hierbij een belangrijk instrument. In 2027 bouwen we verder aan de doorontwikkeling van het ACT-team, met als doel signalen nog effectiever op te pakken, informatie beter te verbinden en interventies gerichter in te zetten. 3. Een Peel en Maas dat adequaat is voorbereid op rampen en crises. Kaderstellende uitgangspunten: • We leveren in samenwerking met Veiligheidsregio Limburg-Noord een kwalitatief uitstekende brandweerzorg en crisisbeheersing tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten; • We leggen in toenemende mate de nadruk op preventie.
Dat betekent dat we bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving het aspect veiligheid nadrukkelijk aan de orde stellen; • Inwoners, ondernemers en organisaties zijn voldoende geïnformeerd over mogelijke risico’s en beschikken over een handelingsperspectief wanneer er een ramp of crisis dreigt dan wel plaatsvindt; • Bij langdurende crises brengen we waar mogelijk de gemeentelijke taken terug in bestaande structuren. 3.1 We werken aan het versterken van onze eigen weerbaarheid door het borgen van vitale bedrijfsprocessen. Dit doen we aan de hand van een bedrijfscontinuïteitsplan. 3.2 In 2027 werken we verder aan de opgave weerbaarheid met onder andere het opzetten van noodsteunpunten, het vergroten van bewustwording en handelingsperspectief voor inwoners en ondernemers. Deze opgave wordt zowel regionaal (regie Veiligheidsregio) als lokaal vormgegeven. In 2027 bouwen we voort op hetgeen we in 2026 in de steigers hebben gezet. 3.3 We blijven investeren in het verbeteren van de brandveiligheid in natuurgebieden/bossen in onze gemeente. Het in 2024 vastgestelde natuurbrandmanagementplan voor de Heldense Bossen vormt hiervoor de basis. Dit plan is onder regie van de veiligheidsregio samen met betrokken partijen opgesteld. 93 Wat willen we bereiken? Wat doen we ervoor in 2027 ? 4. Een Peel en Maas waar een diversiteit aan meningen, inzichten en culturen naast elkaar kunnen bestaan.
Kaderstellende uitgangspunten: • In Peel en Maas is geen ruimte voor racisme, discriminatie en extremisme; • Het voorkomen van de uitwassen van polarisatie zoals extremisme en radicalisering is een brede maatschappelijke verantwoordelijkheid; • We bevorderen een samenlevingsklimaat waarin een diversiteit van meningen, inzichten en culturen vreedzaam samen kunnen gaan; • We zoeken actief de verbinding in de gemeenschap. Dat doen we niet alleen naar aanleiding van een veiligheidsprobleem maar (juist) ook in de ‘koude fase’. Vooral dan kunnen er bondgenootschappen ontstaan die gebaseerd zijn op vertrouwen. 4.1 We zijn voortdurend alert op signalen van extremisme en radicalisering. Deze worden door veiligheids- en zorgpartners besproken op de regionale ‘weegtafel radicalisering’ waarna eventueel gepaste (integrale) interventies volgen. 4.2 We zorgen voor een anti-discriminatievoorziening waar alle vormen van discriminatie en uitsluiting gemeld kunnen worden. 5.
Een Peel en Maas waar jongeren veilig opgroeien Kaderstellende uitgangspunten: • Bij de aanpak van overlast doen we eerst een beroep op het oplossend vermogen van inwoners en lokale ketenpartners zelf, onze inzet als gemeente is daaropvolgend; • Prioritaire doelgroep zijn kinderen en jongeren waarbij signalen en/of risicofactoren wijzen op een verhoogde kans om af te glijden naar de criminaliteit en waar beschermende en/of versterkende factoren minder sterk aanwezig zijn; • Opvoeden en opgroeien is primair een verantwoordelijkheid van ouders. Bij jongeren die overlast veroorzaken of crimineel gedrag vertonen worden ouders nadrukkelijk op deze verantwoordelijkheid gewezen; • De nadruk ligt op preventieve acties en interventies in een zo vroeg mogelijk stadium, waarbij we zorgvuldig omgaan met het probleemoplossend vermogen van inwoners en gemeenschappen zelf. Daar waar nodig wordt (aanvullend of gelijktijdig) repressief opgetreden. 5.1 Door vroegsignalering en structurele samenwerking tussen en inzet van zorg-, onderwijs- en veiligheidspartners werken we aan het voorkomen van het afglijden van jeugd naar de criminele wereld. 5.2 We zetten de structurele samenwerking tussen politie, scholen voor voortgezet onderwijs en gemeente, op basis van het convenant school- veiligheid, voort. 94 Wat willen we bereiken? Wat doen we ervoor in 2027 ? 6.
Een Peel en Maas waarin de afstemming en samenwerking tussen het zorg- en veiligheidsdomein vanzelfsprekend is. Kaderstellende uitgangspunten: • In de samenwerking tussen beide domeinen hebben kwetsbare inwoners die vanuit veiligheidsperspectief risico's lopen of een gevaar vormen voor andere inwoners onze aandacht; • De privacywetgeving wordt in de samenwerking tussen betrokken domeinen gerespecteerd, waarbij in de geest van de wetgeving gehandeld wordt; • Zorgpartners, politie, gemeente en andere relevante partijen delen informatie en stemmen hun acties op elkaar af; • Zorg- en veiligheidsprofessionals werken proactief samen om risicovolle situaties tijdig te identificeren en passende maatregelen te nemen. 6.1 We werken voortdurend aan het versterken van de verbinding tussen het zorg- en veiligheidsdomein. Dat gebeurt op regionaal niveau bijvoorbeeld in de bestuurlijke regiegroep zorg- en veiligheid (Noord- en Midden-Limburg) die in 2027 verder vorm krijgt, of in de context van het zorg- en veiligheidshuis. Lokaal doen we dat zowel in het verbinden van de bestuurlijke zorg- en veiligheidsportefeuilles als op diverse operationele overlegtafels waar zorg- en veiligheidspartners samen werken aan casuïstiek. 7. Een Peel en Maas waarin de fysieke leefomgeving gezond en veilig is.
Kaderstellende uitgangspunten: • De menselijke maat staat centraal, regels zijn ondersteunend; • We gaan uit van vertrouwen in de inwoner of ondernemer; • We pakken door wanneer dat nodig is. Bij de handhaving van regels geven we voorrang aan zaken die de grootste impact hebben op een gezonde en veilige fysieke leefomgeving; • We investeren in preventie, onder andere door vroegtijdige informatieverstrekking en communicatie over het belang van naleving voor een gezonde en veilige leefomgeving; • Bij het opstellen van regelgeving in het veiligheidsdomein hebben we nadrukkelijk oog voor de handhaafbaarheid hiervan. 7.1 We vergroten de zichtbaarheid van BOA’s in wijken, winkelkernen én het buitengebied. Door frequent en herkenbaar aanwezig te zijn, zijn we toegankelijk voor inwoners en ondernemers. Tegelijkertijd versterken we daarmee onze informatiepositie en bevorderen we preventie en vroegsignalering. 7.2 We spelen in op de toenemende vraag naar toezicht en handhaving en op de landelijke ontwikkeling waarbij steeds meer toezicht- en handhavingstaken bij gemeenten en BOA’s worden belegd. 7.3 We houden bij nieuwe regelgeving en ruimtelijke ontwikkelingen nadrukkelijk rekening met uitvoerbaarheid, naleefbaarheid en handhaafbaarheid. 95 Wat doen we verder binnen dit programma? • Faciliteren en ondersteunen van Burgernet, WhatsApp-buurtpreventie.
• Ondersteunen en faciliteren van concrete initiatieven van ondernemers voor het verbeteren van de veiligheid van industrieterreinen, winkelcentra en uitgaansgebieden waarbij we uitgaan van het perspectief van eigenaarschap bij de ondernemer. • Coördineren, adviseren en ondersteunen bij sociale calamiteiten en maatschappelijke onrust. • Adviseren over en mede uitvoeren van de Wet Tijdelijke huisverboden. • Adviseren over en mede uitvoeren van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). • Bijdragen aan het voorkomen van mensenhandel. • Bieden van ondersteuning bij deurwaardersontruimingen bij particulieren. • Integraal optreden bij incidenten en veiligheidsproblematieken door middel van het toepassen van handhavingsinstrumenten en openbare orde bevoegdheden. • Waar nodig ontwikkelen van een gebiedsgerichte aanpak om high-impact crime een halt toe te roepen. • Bijdragen aan het voorkomen en aanpakken van vormen van woonoverlast. • Bijdragen aan een veilige publieke taak in het kader van de Limburgse Norm. • Ondersteuning van whatsapp buurtgroepen en buurtpreventie. • Risico-jongeren worden besproken aan integrale veiligheidstafels met zorg- en veiligheidspartners. Indien nodig vindt opschaling plaats naar zorg- en veiligheidshuis. • Hanglocaties worden samen met politie en jongerenwerk gemonitord en er volgt een afgestemde aanpak wanneer hangen overgaat in overlast.
• In de aanpak van jeugdproblematiek en -overlast worden ouders nadrukkelijk aangesproken op hun verantwoordelijkheid en betrokken. • We vergroten de ambtelijke en bestuurlijke weerbaarheid tegen ondermijning door interne activiteiten gericht op bewustwording en het bieden van handelingsperspectief. • We zetten bestuursrechtelijke instrumenten in zoals de Wet Damocles (sluiting drugspanden) en de wet Bibob. • We pakken samen met onze veiligheidspartners signalen van ondermijnende criminaliteit op en plegen passende interventies door bijvoorbeeld het inzetten van het ACT -interventie team. • We werken in de regio samen met andere gemeenten, de politie, de Nederlandse Arbeidsinspectie en andere zorg- en veiligheidspartners om misstanden op het terrein van arbeidsmigranten te voorkomen en/of aan te pakken. • Voor het buitengebied is er publiek-private samenwerking in de werkgroep Veilig Buitengebied, bestaande uit een vertegenwoordiging van inwoners en ondernemers uit het buitengebied, medewerkers van de gemeente en andere overheidspartners. • We bereiden de gemeentelijke organisatie voor op incidenten en rampen. Daarnaast leveren we de noodzakelijke capaciteit om regionale crisisfuncties binnen bevolkingszorg te bemensen.
• Toezicht en handhaving wordt uitgevoerd op een gestructureerde manier: volgens landelijke (kwaliteit) richtlijnen, met een planning en regelmatig terugkerende controles. Waar het kan, doen we dit samen met andere partners. Daarbij kijken we vooral naar situaties die écht gevolgen hebben voor de gezondheid of veiligheid van mensen. Wat mag het kosten? De baten en lasten van dit programma zijn als volgt: Programma 2027 2028 2029 2030 LASTEN BATEN LASTEN BATEN LASTEN BATEN LASTEN BATEN 5.1 Integrale veiligheid 5.601.284 253.864 5.712.535 256.142 5.773.114 258.703 5.881.138 261.421 96 Welke claims en investeringen zijn er m.b.t. dit programma? In hoofdstuk 5 worden alle investeringen en claims voor 2027 specifiek toegelicht. Voor programma 5.1 zijn betreft dat de volgende claim: Nr Omschrijving van de claim Betrekking op periode Kosten 2027 Dekking 8 Uitbreiding toezicht en handhaving (BOA's) structureel 200.000 0 Gerelateerde verbonden partijen Aan dit programma zijn de volgende verbonden partijen gerelateerd: • Veiligheidsregio Limburg-Noord (VRLN) • Omgevingsdienst Noord-en Midden-Limburg (ODNML) In de paragraaf Verbonden partijen (onderdeel 7-E) is meer informatie opgenomen over de specifieke verbonden partijen. 97 Thema 6: Bestuur, Communicatie en Dienstverlening Inleiding Hieronder staat de ambitie voor het thema Bestuur, Communicatie en Dienstverlening.
Een ambitie die we als gemeente hebben opgesteld en waarbij we dankbaar gebruik hebben gemaakt van reflectie die we hebben gekregen van deskundigen op het gebied van bestuur, communicatie en dienstverlening en samenwerkingspartners. Tussen aanhalingstekens zijn quotes opgenomen van de mensen die we hebben gesproken in de expertinterviews. Ambitie Bestuur, Communicatie en Dienstverlening In Peel en Maas geloven we in de kracht van gemeenschappen. Gemeenschappen die de ruimte hebben om zich op hun eigen manier te ontwikkelen. Gemeenschappen waarin eenieder die mee wil doen mee kan doen; ook voor inwoners waarvoor meedoen aan een gemeenschap nog wat minder vanzelfsprekend is. Juist die verscheidenheid is waardevol. Inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke partners vormen samen vitale gemeenschappen. Dáár, in die samenwerking, bloeit de creativiteit en ontstaat de kwaliteit die het goede leven draagt. Daarop vullen we als gemeente aan. Dat doen we met vertrouwen in de kwaliteiten en vermogens waarover gemeenschappen beschikken. Tegelijkertijd nemen we verantwoordelijkheid voor de taken waarvoor wij aan de lat staan; met zorgvuldigheid, vakmensschap en oog voor het grotere geheel. Én met het lef om als overheid een stap naar voren te zetten wanneer de situatie daarom vraagt.
“Het vraagt zelfdiscipline van een overheid om niet als vanzelf in te grijpen als een maatschappelijk probleem zich aandient; het vraagt om het zoeken van een zorgvuldig evenwicht tussen laten gebeuren en ingrijpen.” Onze kernwaarden diversiteit, duurzaamheid en zelfsturing vormen daarbij een krachtig kompas dat ons helpt om keuzes te maken die recht doen aan verschillen, die de aarde respecteren en die mensen ruimte geven om zelf richting te geven aan hun leven en omgeving. In het vervolg beschrijven we hoe deze kernwaarden richting geven aan ons besturen, onze communicatie en onze dienstverlening. Ons besturen We handelen vanuit zorgvuldigheid, transparantie en evenredigheid; dit zijn onze kernprincipes van behoorlijk bestuur. Dat betekent dat we besluiten nemen die uitlegbaar en rechtvaardig zijn, waarbij de gevolgen in verhouding staan tot het doel dat we willen bereiken. We luisteren actief en wegen belangen eerlijk. We werken niet alleen volgens de regels, maar vooral volgens de bedoeling achter die regels. Zo bouwen we aan vertrouwen en rechtszekerheid. “Er zijn hele grote verwachtingen van de overheid waaraan bijna per definitie niet aan voldaan kan worden. Dit lokt teleurstelling in de hand. Dat vraagt dat een overheid duidelijk moet zijn over waar zij wel en waar zij niet van is.
Een gezaghebbend ‘nee’ is daarbij soms gevraagd van een overheid.” Meervoudig besturen In Peel en Maas ontstaat waarde waar mensen elkaar ontmoeten. Inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke partners leveren vanuit hun eigen verantwoordelijkheid een bijdrage aan een gemeenschap die duurzaam, divers en zelfsturend is. Daarmee hebben we in Peel en Maas goud in handen. Dat vraagt een overheid die weet wanneer zij aan zet is en wanneer zij ruimte moet laten. Daarom is Peel en Maas een meervoudige overheid: een overheid die verschillende rollen vervult. Hierna worden de drie overheidsrollen die deze meervoudige overheid kenmerken, schematisch weergegeven. 98 Een gemeente die werkt vanuit meervoudigheid kan niet anders dan actief het gesprek aangaan met de samenleving. Over rollen, over verwachtingen en over wat het betekent om samen – ieder vanuit een eigen verantwoordelijkheid – bij te dragen aan het goede leven in Peel en Maas. Waarderend besturen Dat Peel en Maas een gemeente van gemeenschappen is, vraagt om een raad, een college en een organisatie die samen ook een krachtige gemeenschap vormen. Een werkgemeenschap waarin ruimte is voor verschil en waarin waardering en respect voor ieders positie, perspectief en inbreng vanzelfsprekend zijn. Juist die diversiteit zorgt ervoor dat er een inhoudelijk debat ontstaat dat ertoe doet.
Een debat waarin politieke keuzes geworteld zijn in onze kernwaarden. Waarderend besturen betekent dan: samen leren, samen groeien. Leren van en met inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke partners én elkaar. En groeien als raad, college en organisatie in de manier waarop we ons werk doen, onze keuzes maken en als één werkgemeenschap met elkaar optrekken. Integer besturen Peel en Maas kan rekenen op een gemeentebestuur dat betrouwbaar, eerlijk en transparant is. Integer bestuur betekent dat we als gemeente met een open vizier naar de samenleving kijken én onszelf kijken, en de samenleving uitnodigen om met hetzelfde open vizier naar ons te kijken. Het vraagt om transparantie over hoe we integriteit bewaken en om de moed om daarover het gesprek aan te gaan; ook als het schuurt en het ingewikkeld is. Zo bouwen we aan vertrouwen. Niet door het te vragen, maar door het elke dag proberen waar te maken. Onze dienstverlening Onze dienstverlening is van hoge kwaliteit; zowel in wat we doen als in hoe we met mensen omgaan. We beseffen dat contact met de gemeente zelden op zichzelf staat. Een inwoner stelt niet één vraag, maar heeft op verschillende momenten en in uiteenlopende situaties contact met ons. Daarom is onze dienstverlening meervoudig. We helpen inwoners snel, eenvoudig en transparant. We zorgen dat onze dienstverlening toegankelijk is voor iedereen.
En we doen dat op een manier die gastvrij is, zodat mensen zich welkom en gezien voelen. Onze dienstverlening is niet statisch, maar voortdurend in ontwikkeling.
99 Technologie en data helpen ons om beter aan te sluiten bij wat inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke partners nodig hebben. Zij bepalen zoveel mogelijk zelf hoe, wanneer en waarvoor ze contact met ons zoeken. Wij bewegen mee; met aandacht, met respect en met oog voor de mens achter de vraag. We zijn soepel waar dat kan en strikt waar dat nodig is. “We zitten in een verandering van tijden in plaats van dat we ons in een tijd van verandering bevinden. Dat vraagt om een overheid met verbeeldingskracht, hartenkracht en initiatiefkracht.” Onze communicatie Inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke partners verwachten steeds meer van de communicatie van hun gemeente. Terecht. Onze communicatie moet juist, tijdig en actueel zijn en goed te begrijpen zijn voor degene waarvoor onze boodschap bedoeld is. En ze moet goed zijn afgestemd op de rol die we spelen in relatie tot een initiatief of ontwikkeling. Dit vraagt dat we ons voortdurend ontwikkelen in onze ‘gemeentecommunicatie’. We zijn ons in onze communicatie bewust van de rol die we spelen. Daarom is onze communicatie meervoudig van karakter. We zijn ons bewust van het gegeven dat de toon de muziek maakt. Onze communicatie is waarderend en onderzoekend wanneer het gaat om initiatieven uit de gemeenschap (de communicatieve rol).
Samenwerkend en uitnodigend bij onderwerpen waarvoor de gemeente verantwoordelijkheid draagt en de inbreng van anderen zoekt (de regelgestuurde rol). En helder en uitleggend wanneer de gemeente zelfstandig besluiten neemt (de autoritaire rol). En het vertaalt zich in de mate van communicatie: bij ‘groene’ initiatieven laten we graag de ruimte aan gemeenschapscommunicatie en vullen we aan daar waar dat nodig en gewenst is. In het ‘blauwe’ en het ‘rode’ zijn we zelf in de lead met onze gemeentecommunicatie en pakken we daarin een actieve rol. “Goede communicatie is altijd van groot belang. Zeker ook in de regelgestuurde en autoritaire rol en niet alleen in de zogenaamde communicatieve rol.” Samenwerking voorbij de gemeentegrenzen Onze verantwoordelijkheid reikt verder dan de grenzen van Peel en Maas, dat beseffen we goed. De leefwereld van inwoners en ondernemers stopt namelijk niet bij de gemeentegrens, en daarom stopt onze rol daar ook niet. Daarom willen we ook buiten onze gemeente van betekenis zijn voor het goede leven. We doen lokaal wat lokaal kan. En we zoeken samenwerking voorbij onze gemeentegrenzen waar dat meerwaarde biedt. Daarbij investeren we gericht in netwerken die ons helpen om het verschil te maken. De Regio Noord-Limburg neemt daarbij voor ons een belangrijke plek in. Een robuust fundament Wie wil bijdragen aan ontwikkeling en vernieuwing, moet stevig staan.
Voor Peel en Maas betekent dat: bouwen op een robuust fundament. Want zonder dat fundament kunnen we geen duurzame bijdrage leveren aan een gemeenschap waarin het nu én straks goed leven is. Dat fundament bestaat uit een bestuur en een organisatie die kwaliteit leveren en blijven leren. En uit een bedrijfsvoering die solide, transparant en toekomstgericht is. We werken met reële en sluitende meerjarenbegrotingen, gevoed door inhoudelijke kaderstellingen die door de raad zijn vastgesteld. Bij dit alles streven we naar lage lokale lasten. Daarbij hoort een planning- en control-cyclus die niet alleen inzicht geeft, maar ook voorspellende waarde heeft, zodat we kunnen sturen met vertrouwen. Technologische ontwikkeling als bondgenoot In Peel en Maas zien we techniek niet als doel op zich, maar als bondgenoot van menselijke creativiteit en vakmensschap. Data en digitale middelen helpen ons om onze basis op orde te houden en bieden gerichte sturingsmogelijkheden. Ze maken efficiënter werken mogelijk in een tijd van personele krapte, zonder de menselijke maat uit het oog te verliezen. Zo benutten we innovatie om ruimte te creëren voor wat er echt toe doet: het goede leven in Peel en Maas. 100 Programma: 6.1 Bestuur, Communicatie en Dienstverlening In Peel en Maas geloven we in de kracht van gemeenschappen. Open gemeenschappen waaraan eenieder dit dat wil een bijdrage kan leveren.
Daarop vullen we als gemeente aan. Dat doen we met vertrouwen in de kwaliteiten en vermogens waarover gemeenschappen besc hikken. Onze kernwaarden diversiteit, duurzaamheid en zelfsturing geven richting aan keuzes van vandaag en morgen. We besturen waarderend en integer, met zorgvuldigheid, transparantie en evenredigheid als kompas. We werken meervoudig: communicatief waar de gemeenschap aan zet is, regelgestuurd waar we tot een zorgvuldige belangenafweging moeten komen en empathisch autoritair waar we besluiten nemen. We hebben de blik niet alleen op Peel en Maas, maar we kijken ook bovenlokaal: we werken doelgericht samen in Noord Limburg én daarbuiten. Onze dienstverlening is gastvrij, begrijpelijk, toegankelijk en betrouwbaar. We communiceren helder en toegankelijk; digitaal waar het kan en persoonlijk waar het gevraagd wordt. En passend bij de rol die we als gemeente hebben. Technologie en data zijn bondgenoten van ons bestuurlijk en ambtelijk vakmensschap; de menselijke maat blijft leidend. We benutten innovatie om processen slimmer en transparanter te maken, met respect voor ethiek, privacy en toegankelijkheid. We leren continu: feedback, data en AI zijn een vliegwiel voor ontwikkeling. We bouwen vanuit een solide bedrijfsvoering op en aan een robuust fundament. Wat willen we bereiken? Wat doen we ervoor in 2027? 1.
We zijn een gemeente die in haar doen en denken stevig staat, gebaseerd op de kernwaarden diversiteit, duurzaamheid en zelfsturing. Kaderstellende uitgangspunten: • Onze kaderstellingen en ander beleid en ons dagelijks handelen worden geïnspireerd door onze kernwaarden: diversiteit, duurzaamheid en zelfsturing; • Ook in onze gemeentelijke organisatie zijn wij rolzuiver. Onze politieke, bestuurlijke en ambtelijke rollen wordt vanuit de eigen verantwoordelijkheid ingevuld, met kwaliteit en loyaliteit aan het functioneren van de hele gemeentelijke organisatie; • Onze beleidshiërarchie zorgt ervoor dat ieder deel van de gemeentelijke organisatie weet voor welk onderdeel van het gemeentelijk beleid het verantwoordelijk is; • Onze kaderstellingen komen tot stand in goed gesprek met betrokken inwoners, ondernemers en organisaties; • We stimuleren vernieuwing en verandering die passen bij onze kernwaarden, omdat dit nodig is om Peel en Maas duurzaam verder te ontwikkelen. 1.1 We onderzoeken met de raad hoe we in 2027 een vervolg kunnen geven aan het gesprek over de praktische toepassing van onze kern- waarden. Hiermee geven we een vervolg aan het gesprek dat de raad in het najaar 2025 startte over onze kernwaarde zelfsturing.
1.2 Als uitvoeringsbeleid van de door de raad vastgestelde kaderstelling ‘Bestuur, Communicatie en Dienstverlening’ stelt het college een nieuw Besturingskompas vast. 1.3 We doen de eerste ervaringen op met de Participatieverordening. 101 Wat willen we bereiken? Wat doen we ervoor in 2027? 2. We dragen bij aan het goede leven voor inwoners, organisaties en ondernemers. Kaderstellende uitgangspunten: • We zijn duidelijk over de drie rollen van de meervoudige overheid, zodat de buitenwereld weet wat ze van ons mag verwachten; • Vitale gemeenschappen met hun identiteit en eigenheid zijn uitgangspunt. We zijn als overheid aanvullend aan de gemeenschap; • We zijn van meerwaarde door ons enerzijds op een effectieve manier tot waardevolle bewegingen en initiatieven in de samenleving te verhouden. Anderzijds geven wij op een uitstekende manier uitvoering aan het werk waarvoor wij als overheid verantwoordelijk zijn; • We maken een nadrukkelijk onderscheid tussen zelfsturing en participatie; • Bij participatie – het betrekken van inwoners, ondernemers en organisaties bij het werk dat we als overheid te doen hebben – zoeken we voortdurend naar passende en vernieuwende manieren om hier vorm en inhoud aan te geven.
We richten onze participatie effectief en efficiënt in, vanuit het inzicht dat de tijd die inwoners besteden aan participatie tijd is die niet beschikbaar is voor de eigen gemeenschap. Dit vraagt van ons dat we helder zijn over het doel, de verwachtingen en de ruimte die we bieden, en dat we participatieprocessen zorgvuldig voorbereiden; • We zijn een lerende organisatie. Het werken als meervoudige overheid krijgt daarom in alle lagen van onze gemeente duurzame aandacht; • We nodigen organisaties die met ons bijdragen aan het goede leven in Peel en Maas voortdurend uit om in hun denken en doen vitale gemeenschappen centraal te stellen. Met partijen die de waarde van gemeenschappen ook centraal stellen in hun doen en denken gaan wij graag duurzame relaties aan. 2.1 Ook in 2027 zoeken we bewust het gesprek met inwoners en ondernemers die met ons bijdragen aan een Peel en Maas waarin het goed leven is. Een concreet voorbeeld vormen de jaarlijkse ‘Samenspelbijeenkomsten’; ook in 2027 vindt er een editie plaats. 2.3 We experimenteren met het gebruiken van nieuwe, modernere vormen van participatie. 3. We werken actief samen over gemeentegrenzen heen om bij te dragen aan het goede leven.
Kaderstellende uitgangspunten: • Wij dragen het perspectief van een gemeente van gemeenschappen, waarbij de overheid meervoudig haar werk doet, actief uit richting de partners waarmee wij samenwerken; • We zetten ons actief in, in de netwerken die het meest behulpzaam zijn bij het werken aan de in kaderstellingen en begrotingen opgenomen ambities, programmadoelen en uitvoeringsafspraken; 3.1 In de Gemeenschappelijke Regeling Regio Noord-Limburg werken we met de 8 regiogemeenten aan de hand van een uitvoeringsprogramma aan een aantal bovenregionale thema’s, zoals wonen, werken en samenleven. In dit verband werken we ook met betrokken inwoners aan een regionale economische agenda. 3.2 We investeren daarnaast in netwerken die van belang zijn voor het goede leven in Peel en Maas: zoals P10, de VNG, FoodNL, onze Euregio en Greenport Zuidoost-Nederland. 102 Wat willen we bereiken? Wat doen we ervoor in 2027? • Vanuit het inzicht dat een krachtige regio bijdraagt aan een krachtig Peel en Maas, neemt de Regio Noord-Limburg een bijzondere positie in.
In onze regio werken we samen vanuit het principe: we doen lokaal wat lokaal kan en werken samen daar waar dit meerwaarde heeft; • We zetten het belang van onze gemeente en onze werkwijze nadrukkelijker bij andere overheden en netwerken op de agenda en we nemen daarbij ook verantwoordelijkheid voor het gezamenlijke regionale en maatschappelijke belang; • We zijn ons bewust van de invloed van andere regio’s, netwerken en overheden op het goede leven in Peel en Maas. Dit vraagt dat we actief verbindingen leggen en ontwikkelingen volgen, en onze inbreng tijdig organiseren. 3.3 Ten behoeve van de agendering van ons belang stellen we een inhoudelijke lobby- en public affairs agenda op. Hierbij maken we onderscheid in ‘wat doen we zelf’ en ‘wat doen we via andere netwerken’. In onze public affairs zetten we onder andere erop in om de knelpunten die wij ervaren in de uitvoering van beleid en wet- en regelgeving van andere overheden te agenderen bij deze overheden. Met een goede branding zetten we Peel en Maas op de kaart. 3.4 Samen met de regio Noord-Limburg werken we aan kortere lijnen met de provincie Limburg, Den Haag en Brussel. Op belangrijke events zijn wij vertegenwoordigd. 3.5 Voor onze ambities en projecten zetten we gericht in op externe financiering / subsidies. 4. We zijn transparant en integer.
Kaderstellende uitgangspunten: • Besluitvorming is inzichtelijk en relevante stukken zijn – zoals de Wet open overheid van ons vraagt – tijdig beschikbaar voor de samenleving; • Raadsleden, collegeleden en ambtenaren handelen volgens vastgelegde normen en afspraken over integriteit; • Integriteit wordt actief bevorderd door voorbeeldgedrag en structurele aandacht binnen de raad, college en ambtelijke organisatie. 4.1 We onderzoeken met college en raad hoe we de uitvoeringsafspraken die jaarlijks in de begroting staan opgenomen een meer centrale plek kunnen geven in – in ieder geval – het gesprek in de raad over de begroting, de bijstellingsrapportages en de jaarstukken. 4.2 We bereiden samen met de raad de invoering van de nieuwe Wet Politieke Partijen voor. 5. Onze dienstverlening is gastvrij, begrijpelijk, toegankelijk en betrouwbaar. Kaderstellende uitgangspunten: • Elk contact is respectvol, toegankelijk en gericht op een positieve klantbeleving, waarbij inwoners zich welkom en gezien voelen; • Wij leveren tijdig en correct producten en diensten van hoge kwaliteit, afgestemd op onze rol. Door de bril van meervoudigheid bekeken betekent dit: − In de groene rol ondersteunen we gemeenschappen en erkennen we het eigenaarschap van inwoners, ondernemers en organisaties.
We luisteren actief, we gebruiken data om beter te begrijpen wat er leeft en daar waar wij dit nodig achten nemen we de vrijheid om een bepaald thema op de ‘gemeenschapsagenda’ te agenderen. We respecteren hierbij de autonomie van gemeenschappen. 5.1 Feedback in de vorm van klanttevreden- heidsonderzoek krijgt in 2027 zijn vervolg. Na de nulmeting in 2026 gaan we verdiepende metingen uitvoeren op onderdelen van onze dienstverlening. 5.2 De verdere uitbreiding van onze e-dienst- verlening moet leiden tot een “landingspagina” op onze website waar een inwoner/ondernemer de status van (aan)vragen kan volgen, digitaal documenten kan aanleveren en mogelijk afhandelen. In 2027 wordt dit onderwerp projectmatig opgepakt met beoogde lancering in 2028. 5.3 De aandacht rondom uitbreiding e-dienst- verlening ligt in 2027 primair bij processen van Burgerzaken. Een totaalpakket van e-diensten wordt aangeschaft waarbij we extra aandacht hebben voor technische aspecten, zodat de inwoner straks gemakkelijk de status kan bekijken en digitaal zaken kan aanleveren of afhandelen. 103 Wat willen we bereiken? Wat doen we ervoor in 2027? − In de blauwe rol staat een transparante belangenafweging centraal. We zijn duidelijk over de invloed die inwoners via participatie hebben op ons werk. − In de autoritaire rol beseffen we dat inwoners afhankelijk zijn van de gemeente.
Juist daarom leggen we helder en invoelend uit waarom we doen wat we doen; in de overtuiging dat begrip ontstaat waar uitleg en empathie samenkomen. Bij het toepassen van regels gaan we uit van de bedoeling; niet alleen van de letter. • We helpen inwoners zoveel mogelijk in één keer goed en zorgen dat processen en informatie eenvoudig en transparant zijn; • We verbeteren onze dienstverlening continu op basis van feedback, data en technologie, zodat deze slimmer, toegankelijker en meer op maat aansluit bij wat voor inwoners het meest van waarde is. 5.4. In het kader van de Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (WMEBV) wordt het implementatieplan uitgevoerd waarbij op 1-1-2027 de digitale kanalen zijn aangewezen via een aanwijzingsbesluit als onderdeel van dit implementatieplan. 5.5 Wij gebruiken de inzichten uit bezwaar- en klachtbehandeling en signalen en aanbevelingen vanuit de commissie bezwaren en klachten actief om onze processen en werkwijzen continu te verbeteren. 6. Onze communicatie is goed te begrijpen voor degene waarvoor onze boodschap bedoeld is. Kaderstellende uitgangspunten: • We zijn meervoudig in onze communicatie. Door de bril van meervoudigheid bekeken betekent dit: − Waarderend en onderzoekend wanneer het gaat om initiatieven uit de gemeenschap (groene rol).
We waarderen het dat dorpen zoeken naar bij hen passende vormen van ‘gemeenschapscommunicatie’ en ondersteunen dit soort initiatieven. − Samenwerkend en uitnodigend bij onderwerpen waarvoor de gemeente verantwoordelijkheid draagt en de inbreng van anderen zoekt (blauwe rol). In deze rol nemen we als gemeente actief het voortouw met onze ‘gemeentecommunicatie’. − Helder en uitleggend wanneer de gemeente zelfstandig besluiten neemt (rode rol). Ook hier zijn wij als gemeente aan zet met onze ‘gemeentecommunicatie’. • Onze gemeentecommunicatie is juist, tijdig en eenvoudig te begrijpen voor degene waarvoor zij bedoeld is; • In een wereld die voortdurend in ontwikkeling is, is het nodig dat wij onze gemeentecommunicatie voortdurend ontwikkelen en zo bij de tijd houden; • Digitale communicatie is ons uitgangspunt, maar we zorgen dat iedereen kan meedoen en bieden alternatieven voor wie minder digitaal vaardig is; 6.1 We ondersteunen de initiatiefnemers van dorpscommunicatie door een subsidieregeling aan te bieden en door relevante nieuwsberichten en informatie vanuit de gemeente bij hen aan te leveren voor publicatie. Daarnaast zijn we, als gelijkwaardig partner, met deze initiatief- nemers in gesprek over het ontwikkelen van een centrale ‘hub’, die de verbinding vormt tussen de 11 dorpsinitiatieven, gemeente en andere partijen, zoals Omroep P&M.
In 2027 wordt dit idee verder uitgewerkt. 6.2 Alle gemeenteraden in onze streek brengen in 2027 advies uit over de aanwijzing van de streekomroep per 1 januari 2028. We hebben het voornemen om de streekomroep aanvullend te subsidiëren, in aanvulling op het wettelijke bedrag dat zij van het Rijk ontvangt. 6.3 In 2027 voeren we een onderzoek onder inwoners uit naar onze gemeentelijke communicatiekanalen, zoals de website, digitale nieuwsbrief en social media-kanalen. Op basis van dit onderzoek en onze eigen inzichten ontwikkelen we de communicatie- kanalen verder, zodat ze weer bij de tijd zijn en nog beter aansluiten bij de behoeften van de inwoners. 104 Wat willen we bereiken? Wat doen we ervoor in 2027? • We communiceren niet alleen zendergericht, maar luisteren actief, evalueren en verbeteren continu om vertrouwen en betrokkenheid te versterken. 6.4 Als het gaat om actief luisteren, evalueren en verbeteren doen we (nieuwe) ervaringen op met het gebiedsgericht werken. Naast de opbrengst voor de ruimtelijke en maat- schappelijke vraagstukken in een gebied merken we dat deze nieuwe manier van werken ons ook wat oplevert in de samen- werking met inwoners, ondernemers en organisaties. Zij denken met ons mee en geven ons waar nodig feedback. We spelen hier actief op in met communicatie vanuit onze ‘blauwe’ rol. 7. Onze bedrijfsvoering vormt een robuust fundament.
Kaderstellende uitgangspunten: • De programmadoelen uit de door de raad vastgestelde kaderstellingen nemen we integraal op in de jaarlijkse begrotingen. We vullen dit aan met uitvoeringsafspraken, waarmee de raad bepaalt welke inzet gepleegd wordt om te werken aan het betreffende programmadoel; • Wij streven naar een structureel sluitende meerjarenbegroting, waarbij de structurele uitgaven worden gedekt door structurele inkomsten. We begroten reëel, waarbij we ons niet rijk rekenen; • Ons weerstandsvermogen is dusdanig dat we in staat zijn om onverwachte financiële tegenvallers op te vangen, zonder dat het beleid of de dienstverlening in gevaar komt; • Waar mogelijk vergroten wij onze reservepositie met incidentele financiële voordelen; • We brengen risico’s tijdig in beeld en nemen passende beheersmaatregelen. Onze planning- en control-cyclus biedt niet alleen inzicht, maar ook voorspellende waarde om tijdig te kunnen bijsturen; • Onze juridische kwaliteit is op orde en we gaan zorgvuldig en op een bij Peel en Maas passende manier om met gegevens van inwoners, ondernemers en partners; • We werken met lerende processen en benutten technologie en data om onze bedrijfsvoering slimmer, efficiënter en toekomstgericht te maken. 7.1 We stellen de P&C documenten van 2027 op met inachtneming van de hiernaast opgenomen kaderstellende uitgangspunten.
7.2 We optimaliseren organisatiebrede werk- processen door de inzet van digitalisering, data en technologische ontwikkelingen. 7.3 We houden continue aandacht voor goed informatiebeheer, privacy, informatie- beveiliging en juridische kwaliteitszorg. 105 Wat willen we bereiken? Wat doen we ervoor in 2027? 8. Technologie en data zijn in Peel en Maas bondgenoten van bestuurlijk en ambtelijk vakmensschap. Kaderstellende uitgangspunten: • We zetten technologie en data in ter ondersteuning van bestuurlijk en ambtelijk vakmensschap en menselijke creativiteit; • We hanteren bij Peel en Maas passende normen voor privacy, transparantie en ethisch gebruik van data en AI en communiceren hier transparant en begrijpelijk over; • Digitale oplossingen zijn gebruiksvriendelijk en toegankelijk voor iedereen; we hebben daarbij consequent aandacht voor inwoners die niet of minder digitaal vaardig zijn; • We benutten technologische innovaties als vliegwiel voor leren en ontwikkelen en passen processen continu aan om wendbaar en effectief te blijven. 8.1 We versterken het bestuurlijk en ambtelijk vakmanschap door technologie, data en AI bewust en verantwoord in te zetten. Dit betekent dat het professionele oordeel van medewerkers het zwaarst blijft wegen en zij meer ruimte voor denkwerk, creativiteit, persoonlijk contact en passend maatwerk krijgen.
Daarbij investeren we in kennis- ontwikkeling en praktische toepassingen. 8.2 We implementeren een gemeentebrede werkwijze voor het verantwoord gebruik van data en AI. Vanaf 2027 gaan we de volgende fase in waarbij we groeien van experimenteren naar structurele waarde. Daarmee bereiken we een versnelling. Die versnelling vraagt niet langer om meer experimenten maar om focus en samenhang. 8.3 We richten met behulp van technologie, data en AI structureel werk slimmer en voorspel- baarder in. De gewonnen ruimte investeren we in vakmensschap, ruimte om goed werk te leveren, persoonlijke aandacht en passend maatwerk. 8.4 We versterken de digitale weerbaarheid van de organisatie door uitvoering te geven aan wet- en regelgeving op het gebied van informatiebeveiliging, privacy en digitale continuïteit, en door bestuurders en medewerkers bewust te maken van hun rol hierin. We houden regie over data, kennis, modellen en leveranciers. Toepassingen zijn veilig, uitlegbaar, inclusief en vervangbaar. Wat doen we verder binnen dit programma? • Meervoudige communicatie. Bij elk onderwerp, plan of initiatief beoordelen we welke rol en positie we hebben en wat dit betekent voor onze communicatie. • Structureel risicomanagement en financiële monitoring. • Juridische kwaliteitszorg en interne controles.
• Passend leer- en ontwikkelaanbod in onze Peel en Maas Academie, onder andere over “gastvrijheid”. • Door technologische aanpassingen professionaliseren we onze telefonische dienstverlening voortdurend. • We besteden met de gemeenteraad en het college frequent aandacht aan – de praktische toepassing van – integriteit. Wat mag het kosten? De baten en lasten van dit programma zijn als volgt: Programma | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 LASTEN | BATEN | LASTEN | BATEN | LASTEN | BATEN | LASTEN | BATEN Bestuur, 6.1 | communicatie en | 5.976.885 | 1.203.747 | 5.932.550 | 1.006.285 | 5.960.787 | 785.816 | 6.052.254 | 797.603 dienstverlening Welke claims en investeringen zijn er met betrekking tot dit programma? In hoofdstuk 5 worden alle investeringen en claims voor 2027 specifiek toegelicht. Met betrekking tot programma 6.1 gaat het om de volgende investeringen en claims.
Investeringen: Kapitaal- Omschrijving van de | Afschrijvings- | Bruto | lasten nr | Betreft kern | investering | termijn | investering | ten laste van exploitatie 12 | Meijel | Vernieuwen gronddepot Kruisstraat | 15 | 445.000 | 34.117 13 | Algemeen | Verzwaren netaansluiting werf buitendienst | 20 | 500.000 | 30.000 14 | Algemeen | Verhogen budget tractiemiddelen | 7 | 462.000 | 6.726 16 | Diversen | Renovatie daken diverse gemeentelijke | 25 | 195.000 | 9.750 accommodaties Claim: Nr | Omschrijving van de | Betrekking | Kosten | Dekking claim | op periode | 2027 5 | E-dienstverlening; Huwelijk en Partnerschap | structureel | 67.000 | 0 Deze investeringen en claims hebben niet altijd een directe samenhang met het onderdeel bestuur, communicatie en dienstverlening maar betreffen de eigen organisatie/ bedrijfsvoering en vallen daardoor binnen dit programma. Gerelateerde verbonden partijen Aan dit programma is de volgende verbonden partij gerelateerd: • | Belastingsamenwerking gemeenten en waterschappen (BsGW) In de paragraaf Verbonden partijen (onderdeel 7-E) is meer informatie opgenomen over de specifieke verbonden partijen. 106 107 7. Paragrafen Indeling paragrafen In artikel 9 van het Besluit Begroting en Verantwoording is bepaald dat in de begroting en jaarstukken paragrafen moeten worden opgenomen.
In die paragrafen worden beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. H et doel van die paragrafen is dat onderwerpen die versnipperd in de begroting zijn opgenomen worden gebundeld in een kort overzicht zodat de raad voldoende inzicht krijgt. De paragrafen geven dus een dwarsdoorsnede van de begroting. De paragrafen zijn: A: Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft aan hoe robuust de financiële positie van de gemeente is door het weerstandsvermogen te bepalen. Dit gebeurt door de weerstandscapaciteit af te zetten tegen de aanwezige risico’s. De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet begrote kosten die onverwachts en substantieel zijn te dekken. In deze paragraaf worden verder enkele financiële kengetallen van de gemeente Peel en Maas berekend en vergeleken met landelijke normen om te bepalen in hoeverre er (financiële) risico’s zijn of kunnen ontstaan. B: Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Met het onderhoud van kapitaalgoederen is een substantieel deel van de exploitatie gemoeid die in verschillende programma’s voorkomt. C: Paragraaf financiering Deze paragraaf hangt samen met de Wet Fido en is een instrument voor het transparant maken, en daarmee voor het sturen, beheersen en controleren van de financieringsfunctie.
D: Paragraaf bedrijfsvoering Deze paragraaf geeft inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens over de bedrijfsvoering. E: Paragraaf verbonden partijen In deze paragraaf worden de partijen waarin de gemeente een bestuurlijk én financieel belang heeft beschreven. F: Paragraaf grondbeleid Hier wordt de visie op het grondbeleid weergegeven in relatie tot de wijze waarop wordt getracht de doelstellingen zoals opgenomen in het programmaplan te realiseren. G: Paragraaf lokale heffingen De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente en zijn daarom een integraal onderdeel van het gemeentelijk beleid. Een totaaloverzicht van deze lokale heffingen is daarom van belang voor de raad. In deze paragraaf is o ok een onderdeel met betrekking tot de kostendekkendheid van de leges opgenomen. Daarin staat o.a. beschreven hoe de overhead is berekend en hoe de kostendekkendheid van de diverse leges is bepaald. H: Paragraaf demografische ontwikkelingen In deze paragraaf staat op hoofdlijnen beschreven hoe de gemeente Peel en Maas omgaat met de demografische ontwikkelingen. I: Paragraaf Wet Open Overheid Daarnaast dient de openbaarheidsparagraaf Wet open overheid (Woo) in de begroting en jaarrekening te worden opgenomen via een afzonderlijke paragraaf, zoals de in artikelen 9 en 26 van het BBV genoemde paragrafen.
Bij de eerstvolgende wijziging zal het BBV hierop worden aangepast. 7A Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing 1. Inleiding Het weerstandsvermogen is het vermogen om onverwachte financiële risico’s op te vangen om onze taken voort te zetten. Het weerstandsvermogen geeft aan hoe sterk onze financiële positie is. Dit doen we door de weerstandscapaciteit af te zetten tegen de aanw | ezige risico’s. De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover we beschikken om niet begrote kosten te dekken. Risico’s zijn alle feiten en gebeurtenissen die ons weerhouden om de doelstellingen te halen. Inzicht in de risico’s i | s belangrijk om de weerstandscapaciteit te bepalen. RISICO’S | WEERSTANDSCAPACITEIT WEERSTANDSVERMOGEN Om te beoordelen in hoeverre het weerstandsvermogen toereikend is maken we gebruik van de weerstandsratio. Weerstandscapaciteit (= beschikbare weerstandscapaciteit) Weerstandsratio = Gekwantificeerde risico’s (= benodigde weerstandscapaciteit) Er is een normtabel (ontwikkeld door Universiteit Twente) voor de waardering van de weerstandsratio. Weerstandsratio | Waardering > 2,0 | Uitstekend 1,4 – 2,0 | Ruim voldoende 1,0 – 1,4 | Voldoende 0,8 – 1,0 | Matig 0,6 – 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende We streven als gemeente Peel en Maas naar een weerstandsratio die groter dan 1 moet zijn.
Bij de eindconclusie van deze paragraaf staat de berekening voor | deze begroting. Wanneer de weerstandscapaciteit te laag is stellen we een plan op om de weerstandcapaciteit in de komende periode weer te verhogen. In deze paragraaf worden de incidentele weerstandscapaciteit, structurele weerstandscapaciteit en de risico’s nader toegelicht. Verder zijn in deze paragraaf (financiële) kengetallen opgenomen over onder andere schuldquota en solvabiliteit. 108 2. Incidentele weerstandscapaciteit Incidentele weerstandscapaciteit vangt eenmalige tegenvallers op. Tot de incidentele weerstandscapaciteit horen de algemene reserve en de bestemmingsreserves die bedoeld zijn om specifieke risico’s op te vangen. Incidentele | 01-01-2027 | 01-01-2028 | 01-01-2029 | 01-01-2030 | 01-01-2031 weerstandcapaciteit: Algemene reserve | 28.802.628 | 29.782.728 | 30.093.828 | 30.093.828 | 30.090.628 Algemene risicoreserve | 5.457.964 | 5.457.964 | 5.457.964 | 5.457.964 | 5.457.964 Reserve Sociaal domein | 26.675 | 26.942 | 27.211 | 27.483 | 27.758 Totaal | 34.287.267 | 35.267.634 | 35.579.003 | 35.579.275 | 35.576.350 De reserve risico’s grondexploitatie behoort ook tot de weerstandscapaciteit maar wordt apart beoordeeld in de paragraaf grondbeleid (volgens de IFLO-methode). De risico’s met betrekking tot grondexploitatie zijn ook in die paragraaf opgenomen.
In die paragraaf is aangetoond dat de weerstandscapaciteit met betrekking tot grondexploitatie een stuk hoger ligt dan de gekwantificeerde risico’s. De post onvoorzien bedraagt in 2027 € 400.000 en rekenen we tot de incidentele weerstandscapaciteit. Daarmee komt de totale incidentele weerstandscapaciteit voor 202 | 7 uit op € 34.687.267. Stille reserves zijn de meerwaarden van eigendommen (activa) die niet of tegen een te lage waarde gewaardeerd zijn maar direct verkoopbaar zijn indien wenselijk. Het betreft vooral de waarde van gronden, onroerende goederen/zaken (niet noodzakelijk voor de bedrijfsvoering), deelnemingen opgenomen in de balans tegen nominale waarden en dergelijke. In veel gevallen is de werkelijke waarde niet of moeilijk te bepalen omdat hiervoor geen markt aanwezig is. Hoe groot de waarde is van de nog in bezit zijnde gronden (onder andere bossen en restpercelen), onroerende zaken en deelnemingen, is niet exact aan te geven maar moet blijken uit concrete verkoopbesluiten. 3. Structurele weerstandscapaciteit De structurele weerstandscapaciteit is dat deel van de weerstandscapaciteit dat gebruikt kan worden om onverwachte tegenvallers structureel op te vangen. Tot de structurele weerstandscapaciteit rekenen we de onbenutte belastingcapaciteit en eventuele ruimte op de begroting. Onbenutte belastingcapaciteit We bepalen jaarlijks de belastingtarieven.
Tussen onze tarieven en de tarieven die door het Rijk als redelijk worden geacht zit ruimte. Die ruimte is de onbenutte belastingcapaciteit. De onbenutte belastingcapaciteit wordt bepaald aan de hand van de norm die het Rijk hanteert voor het bepalen van het artikel 12-status. Jaarlijks wordt deze norm (redelijk peil) vastgesteld in de meicirculaire over de algemene uitkering. Deze norm bedraagt voor 2027: 0,1595%. Voor de belastingen in Peel en Maas geldt: a. Onroerendzaakbelasting Om te monitoren hoe de lokale lasten zich ontwikkelen monitort de Rijksoverheid de (stijging) van die lasten. In de financiële kengetallen die in onderdeel 6 van deze paragraaf zijn opgenomen worden de lokale lasten van Peel en Maas vergeleken met de gemiddelde lasten (kengetal ‘belastingcapaciteit’). Daaruit blijkt dat Peel en Maas onder het gemiddelde niveau van de Nederlandse gemeenten zit met de lokale lasten. b. Rioolrecht Met betrekking rioolrecht werken we met een Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP). Op basis van dat GRP worden de jaarlijkse tarieven voor rioolheffing bepaald zodat dit over de volledige looptijd kostendekkend is. In de afzonderlijke jaarschijven kan die kostendekkendheid afwijken maar over de gehele looptijd bezien is deze 100% kostendekkend. c. Afvalstoffenheffing Hierbij is het uitgangspunt maximaal 100% kostendekkendheid en de vervuiler betaalt. d.
Leges Bij de leges geldt een maximale kostendekkendheid van 100%. Een hogere opbrengst is niet toegestaan. In de paragraaf lokale heffingen is de mate van kostendekkendheid van de verschillende soorten leges opgenomen. 109 110 e. Verblijfsbelasting De opbrengst van de verblijfsbelasting is een algemeen dekkingsmiddel. De onbenutte belastingcapaciteit op verblijfsbelasting wordt bepaald door de gemeenteraad omdat de tarieven ook door de gemeenteraad worden vastgesteld. Vanuit het Rijk zijn geen kaders voor de tarieven verblijfsbelasting. f. Nieuwe belastingen De gemeente Peel en Maas kan nog overgaan tot invoering van bepaalde nieuwe belastingen, zoals hondenbelasting, precariorechten en dergelijke. De onbenutte belastingcapaciteit voor deze mogelijke nieuwe belastingen worden bepaald door de gemeenteraad. Ruimte in de begroting De positieve begrotingssaldi behoren in principe ook tot de structurele weerstandscapaciteit maar tellen we niet mee in de berekening voor de weerstandsratio. 4. Risico’s 4.1 Risicomanagement bij de gemeente Peel en Maas Risicomanagement staat in het wettelijk kader van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).
De uitgangspunten voor het risicomanagement van de gemeente Peel en Maas zijn: • Het inzichtelijk maken van de risico’s die de gemeente loopt • Risicobewustzijn van de organisatie stimuleren en vergroten • Het maken van verantwoorde keuzes in het al dan niet aanvaarden van risico’s • Zorgdragen dat het optreden van risico’s zo weinig mogelijk effect heeft op de uitvoering van bestaand beleid en voorzieningen • Minimaliseren van de financiële, imago- en vertragingsgevolgen van ontstane risico’s • Het voldoen aan de wettelijke vereisten over het weerstandsvermogen uit het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De nota risicomanagement besteedt aandacht aan de taken en verantwoordelijkheden van de verschillende actoren in de organisatie op het gebied van risicomanagement. Om te zorgen voor implementatie en monitoring van het risicomanagementbeleid is het kernteam risicomanagement ingesteld. De structurele verankering van het risicomanagement is een meerjarig proces. Hierbij is steeds aandacht voor de in de nota opgenomen uitgangspunten/doelstellingen. 4.2 De belangrijkste risico’s Risico’s ontstaan voornamelijk door: 1. eigen beleid; 2. beleid van een hogere overheid; 3. samenwerking met andere gemeenten of instanties; 4. het doen/nalaten van derden; 5. niet te beïnvloeden (autonome) ontwikkelingen; 6. bedrijfsvoering. 4.2.1.
Risico's voortvloeiende uit het eigen beleid Het ontwikkelen en uitvoeren van (eigen) beleid van de gemeente betekent ook dat er risico’s ontstaan op diverse gebieden. De belangrijkste risico’s zijn: - Grondexploitatie en projecten Aan investeringsprojecten en grondexploitatie wordt jaarlijks kosten van personeel doorbelast. Afname of toename van de bouwactiviteiten en investeringen en ook uitstel van de uitvoering van projecten heeft dus directe consequenties voor de exploitatiebegroting. Dit wordt gemonitord en indien nodig vindt bijstelling plaats. De risico’s m.b.t. grondexploitatie worden afgedekt via de risicoreserve grondexploitatie en de verliesvoorzieningen voor specifieke grondexploitatieprojecten. - Open eind regelingen Sociaal domein In het sociaal domein bestaan de meeste open-einde regelingen die in financiële zin een belangrijk risico vormen. Meer specifiek gaat het hierbij om de volgende onderdelen: 111 Jeugdzorg, Wmo en participatie; De door het Rijk gedecentraliseerde taken op het gebied van jeugdzorg en W mo-begeleiding betreffen grotendeels open -einde regelingen. De rijksbudgetten die samen met de taken naar de gemeenten zijn overgeheveld zijn onvoldoende om alle uitgaven te dekken wat de risico’s nog groter maakt.
Er zijn diverse beheersmaatregelen getroffe n zoals nauwe samenwerking met huisartsen over verwijzingen, zelf hulp verlenen door gezinscoaches, voorliggende voorzieningen zoals dorpsontmoetingen faciliteren waarmee we de uitgaven in de hand proberen te houden. Het feit blijft echter wel, dat het gaat om open-einde regelingen waarbij een enkele casus grote financiële impact kan hebben. De kostenontwikkeling bij de aanbieders in het sociaal domein (m.n. personeelskosten) maakt ook dat de tarieven onder druk komen te staan. In regionaal verband kopen we de meest intensieve (en dure) vormen van jeugdhulp gezamenlijk in en worden de kosten via een vaste verdeelsleutel verdeeld. Uitkeringen participatiewet – Werk en Inkomen Voor Werk en inkomen geldt dat een overschot van de Rijksuitkering (BUIG) vrij besteedbaar is. Aan de andere kant komt een tekort (rijksmiddelen zijn lager dan uitgaven) voor eigen rekening. Als er een tekort ontstaat kan een gemeente een vangnetuitkering aanvragen. Om in aanmerking te komen voor een vangnetuitkering dient een gemeente met een tekort op het bijstandsbudget een aanvraag te doen bij de Toetsingscommissie vangnet Participatiewet. - Garantstellingen In het treasurystatuut is de mogelijkheid opgenomen dat de gemeente Peel en Maas zich garant stelt voor leningen aan derden.
Als dat gaat om garantstellingen voor verenigingen en stichtingen wordt in samenwerking met de desbetreffende bank al kritisch bekeken of de vereniging/i nstelling in de toekomst aan de rente en aflossingsverplichtingen kan voldoen. In indirecte zin staat de gemeente ook garant als ‘achtervang’. Dat betreft specifiek de volgende situaties: Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) De gemeente staat via de WSW garant voor de geldleningen van de woningcorporaties Antares en Wonen Limburg. Als ‘achtervanger’ is de gemeente verplicht om renteloze leningen te verstrekken aan het waarborgfonds als dit in liquiditeitsproblemen komt door ee n te laag fondsvermogen. Gelet op de omvang van het Waarborgfonds Sociale woningbouw (WSW) wordt dit risico als zeer laag ingeschat. Waarborgfonds Eigen Woningbouw (WEW) De gemeente fungeert als achtervang bij Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW). Het WEW biedt via de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) aan de geldgevers zekerheid voor het geval de hypotheekgever niet aan zijn financiële verplichtingen voldoet. Geldgevers kun nen het WEW aanspreken voor de restschuld bij gedwongen verkoop van de particuliere woningen. De achtervangfunctie van de gemeente geldt alleen voor hypotheken die tot 1 januari 2011 zijn afgesloten, daarna is sprake van 100% achtervang van het Rijk. Hierd oor neemt de achtervangpositie jaarlijks verder af.
Gelet op de omvang van het WEW wordt het (financieel) risico als zeer laag ingeschat. 4.2.2. Risico's voortvloeiende uit het beleid van hogere overheid De rijksoverheid, Europese Unie en/of de provincie kunnen regelgeving aanpassen of wetten invoeren die voor gemeenten grote impact hebben. De gevolgen voor gemeenten kunnen financieel van aard zijn maar uiteraard ook organisatorisch grote invloed hebben. De gemeente Peel en Maas onde rkent de volgende specifieke risico’s m.b.t. het beleid van hogere overheden: - Algemene uitkering uit het gemeentefonds (relatie met algemene dekkingsmiddelen) Voor de verdeling van de algemene uitkering worden een aantal maatstaven gebruikt (zoals inwoneraantallen, aantal uitkeringsgerechtigden, aantal woningen etc.). Om de algemene uitkering te bepalen wordt een inschatting gemaakt van het verloop van de maatstaven. In werkelijkheid kunnen die maatstaven afwijken van de inschattingen. De omvang van het gemeentefonds is gekoppeld aan de ontwikkeling van het Bruto Binnenlands product (BBP) waardoor minder grote schommelingen zullen ontstaan. Ook ander Rijksbeleid kan grote invloed hebben op de omvang van het gemeentefonds en de algemene uitkering. Dat betreft bijvoorbeeld de herijking van de verdeelmaatstaven, de overheveling van specifieke uitkeringen naar de algemene uitkering e.d.. 112 - Rijksmiddelen en –beleid m.b.t.