2025-093 03 Herladen kernwaarden Peel en Maas 2025

Herladen kernwaarden 2025

Het was in 2008 dat de gemeenten Helden, Kessel, Maasbree en Meijel werkten aan het samengaan tot Peel en Maas. De gemeenteraden van de vier gemeenten stelden drie kernwaarden vast: diversiteit, duurzaamheid en zelfsturing. Deze kernwaarden werden opgenomen in de zogenoemde Perspectievennota. Ze hebben vanaf dat moment – soms expliciet en soms wat meer impliciet – sturing én inspiratie gegeven aan ons denken en doen als gemeente. Dat geldt ook voor inwoners, ondernemers en organisaties die bijdragen aan een Peel en Maas waarin het goed leven is. Dat doen ze zeventien jaar later nog altijd. De kracht van de kernwaarden zelf en de keuze om deze drie vast te stellen staat dan ook nog altijd overeind. Maar tijden veranderen, altijd. Daardoor veranderen ook de beelden bij deze kernwaarden en de betekenis die we eraan geven. Daarom geven we graag een nieuwe lading aan onze kernwaarden. Daar gaan we zo op in. Maar niet voordat we enige duiding hebben gegeven aan de achtergrond waartegen dit herladen van onze kernwaarden gebeurt.

Tegen welke achtergrond vindt deze herlading plaats? We leven in een tijd die tegelijk ontregelend en veelbelovend is. De wereld om ons heen verandert in een tempo dat velen nauwelijks kunnen bijbenen. Technologie en kunstmatige intelligentie zijn geen verre toekomstbeelden meer, maar tastbare krachten die werk, kennis en menselijke interactie ingrijpend doen veranderen. Terwijl algoritmen sneller leren dan wij kunnen volgen, groeit ook het besef dat onze ethiek en verbeeldingskracht moeten blijven, willen we menselijkheid behouden in een werkelijkheid die steeds meer digitaal wordt. Tegelijkertijd verschuift de geopolitiek. De wereldorde zoals we die vanaf de Tweede Wereldoorlog kenden is meer en meer vloeibaar geworden. Machtsverschuivingen, oorlogen aan de randen van Europa, spanningen rond grondstoffen en technologie zorgen voor onzekerheid. Nationale belangen botsen met mondiale noden. In deze context voelt de wereld vaak verwarrend en ongrijpbaar aan. We ervaren frictie tussen vooruitgang en verlies, tussen autonomie en verbondenheid. Op ecologisch vlak staan we op een kantelpunt. De gevolgen van klimaatverandering zijn voelbaar. In extreme weersomstandigheden, voedsel(on)zekerheid en migratie. Maar ook hier groeit het bewustzijn.

Jongere generaties eisen en nemen verantwoordelijkheid, bedrijven herijken hun rol en steeds meer gemeenschappen zoeken naar manieren om in harmonie met hun leefomgeving te bestaan. De aarde wordt niet meer slechts als bron, maar als partner gezien. Economisch is er groei, maar die is ongelijk verdeeld. Terwijl digitale platformen ongekende winsten genereren, worstelen velen met bestaanszekerheid. Gemeenschapszin stond lange tijd onder druk, maar herleeft. In gemeenschapsinitiatieven, coöperaties, gedeelde woonvormen en lokale democratieën zien we een terugkeer van iets ouds én iets nieuws: het verlangen naar nabijheid, solidariteit en menselijke maat. In de relatie tussen overheid en gemeenschappen groeit het ongemak, doordat de systeemwereld geregeld onvoldoende aansluit bij de dagelijkse realiteit van inwoners. Er is een groeiende behoefte aan erkenning, nabijheid en morele betrokkenheid, die niet altijd wordt weerspiegeld in de manier waarop instituties opereren. De tijdsgeest van 2025 is dus niet eenduidig. Het is een periode met een schijnbare tegenstelling: rijk aan mogelijkheden, maar ook doordrenkt van onzekerheid. En juist die verwarring vraagt om kernwaarden die in deze periode ankerpunten én inspiratie kunnen bieden. Deze tijd vraagt om een gemeente die weet waarvoor zij staat. In een wereld vol onzekerheid en versnelling is houvast nodig.

Met een overheid die handelt vanuit duidelijke kernwaarden en gezag ontleent aan betrouwbaarheid, rechtvaardigheid en morele koers, niet aan macht of controle. Juist in een samenleving die zoekt naar betekenis, menselijke maat en duurzame richting, is dat waardengedreven gezag onmisbaar. Tegelijk vraagt deze tijd om een toegankelijke en lerende overheid, die niet alles denkt te weten, maar luistert, verbindt en samen met inwoners en gemeenschappen durft te zoeken en bij te stellen. Een overheid die rolzuiver is, nabij of op afstand waar gewenst en nodig. Die ruimte biedt aan initiatief en die het vermogen heeft om te schakelen tussen vertragen en versnellen. Steeds met het grotere geheel en het langere termijn perspectief voor ogen.

2

Kernwaarden geven richting én ruimte In deze periode zorgen onze kernwaarden voor een stevig fundament. Zij vormen de leidende principes die ons beleid, onze dienstverlening en onze manieren van werken richting geven. Én die inwoners, ondernemers en organisaties in Peel en Maas inspireren bij hun eigen ontwikkeling. Onze kernwaarden maken duidelijk waar wij als gemeente voor gaan en staan. Door consequent te handelen in lijn met deze kernwaarden, versterken wij onze betrouwbaarheid en ondersteunen wij het bouwen en onderhouden van sterke en duurzame relaties met inwoners, gemeenschappen, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Zonder heldere kernwaarden lopen wij als gemeente het risico onze identiteit en ons doel te verliezen in een wervelwind van politieke, maatschappelijke en economische invloeden. Ons fundament is geworteld in wat de gemeenschap waardevol vindt. Door daar trouw aan te blijven, kunnen we met vertrouwen en transparantie werken aan een toekomst waarin het goede leven beleefd kan blijven worden. Kernwaarden zijn echter niet statisch; wij laten ze meebewegen met de ontwikkelingen in de samenleving. Het actief reflecteren op en herijken van deze waarden stelt ons in staat ons effectief te verhouden tot een veranderende samenleving. Vanuit deze kijk werken wij onze kernwaarden verder uit. We doen dat langs twee wegen.

We komen tot een duiding waarvan wij denken dat deze anno 2025 passend is. Vervolgens geven we voor ieder van de kernwaarden een aantal aspecten die ons houvast en inspiratie bieden wanneer de gegeven duiding van de kernwaarde zich naar de toekomst toe ontwikkelt. Dat doen we vanuit het inzicht dat waarden zich ontwikkelen en zich niet laten vangen in één allesomvattende definitie.

3

Duurzaamheid Een duurzaam Peel en Maas anno 2025 ‘We gaan bewust en verantwoord om met het leven, de aarde en andere hulpbronnen. Dat doen we vanuit het besef dat we als mens deel uitmaken van een groter en ontzettend divers geheel. Zorg, rechtvaardigheid en matiging zijn van belang voor een leefbare toekomst.’ Aspecten van duurzaamheid: 1. Respect voor het leven: We zorgen goed voor elkaar, voor dieren en voor de natuur. Al het leven is waardevol en we hebben als mens de verantwoordelijkheid hier goed voor te zorgen. 2. Verbonden met het geheel: We zijn onderdeel van een groter geheel, waarin alles met elkaar verbonden is. Alles wat we doen, heeft invloed op onze omgeving. 3. De aarde beheren: We zien het als onze taak om de aarde niet als bezit te beschouwen, maar als iets dat we tijdelijk beheren. We willen haar in goede staat achterlaten voor de generaties die nog komen. 4. Duurzame groei: We realiseren ons dat we verstandig moeten omgaan met groei en consumptie, omdat onze planeet hier grenzen aan stelt. 5. Oog voor de toekomst: We geloven dat elke generatie recht heeft op een leefbare en rechtvaardige wereld. We mogen de toekomst niet verspelen met onze keuzes van vandaag. 6. Duurzaam partnerschap: We geven in Peel en Maas de relaties tussen inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en de overheid duurzaam vorm.

4

Diversiteit Een divers Peel en Maas anno 2025 ‘Diversiteit maakt de wereld mooier en sterker. Dat zie je in de natuur, in culturen, mensen en ideeën. Het eert de rijkdom van verschil en de noodzaak van verbinding. En het biedt de ruimte waarin het leven in al zijn vormen duurzaam kan gedijen, kan groeien en zich vernieuwen.’ Aspecten van diversiteit: 1. Diversiteit in het leven is veelkleurig: Het leven toont zich in talloze gedaanten. Van de rijkdom aan soorten in de natuur tot de variëteit aan culturen, individuen, gemeenschappen en ideeën. Iedere gemeenschap zingt zoals het gebekt is. 2. Diversiteit in de natuur: In de natuur is variatie geen luxe, maar een noodzakelijke voorwaarde voor veerkracht en onderlinge samenhang. Het is die verscheidenheid in de natuur die een duurzaam leven op de aarde mogelijk maakt. 3. Verscheidenheid als uitgangspunt: Diverse perspectieven geven kleur aan het onderlinge gesprek. Door open te staan voor een andere persoon, cultuur of gedachte leren we meer en komen we tot rijkere, duurzame oplossingen. 4. Culturele veelzijdigheid: Elke cultuur heeft iets moois. Talen, rituelen en gewoontes laten zien hoe mensen betekenis geven aan hun bestaan. Het koesteren van deze uitingen zorgt voor een sterk collectief. 5. Kennisdiversiteit: Mensen denken en leren op verschillende manieren.

Ieders analyse, ervaring, intuïtie en beleving dragen bij aan een genuanceerd beeld van de werkelijkheid en dragen bij aan een diverse, duurzame gemeenschap. 6. Diversiteit leidt tot een sterke economie: Een sterke economie steunt op verscheidenheid. Lokale ondernemingen en mondiale netwerken vormen samen een dynamisch geheel. Juist de variatie in schaal, structuur en logica maakt het economisch systeem robuust: waar het ene segment kwetsbaar is, biedt het andere stabiliteit of innovatiekracht. 7. Verschil als motor van vernieuwing: Als uiteenlopende werelden elkaar raken, ontstaat verandering. Het zijn die ontmoetingen die nieuwe ideeën voortbrengen en zelfreflectie stimuleren.

5

Zelfsturing Een zelfsturend Peel en Maas anno 2025 ‘Zelfsturing draait om gedeeld eigenaarschap, gezamenlijke verantwoordelijkheid en betekenisvolle afstemming binnen een gemeenschap. Samen richting geven, op basis van gedeelde waarden en doelen. Ieder draagt vanuit zijn rol en eigenheid bij aan het grotere geheel en een duurzame toekomst. Zelfsturing is daarmee geen optelsom van wat individuen doen, maar een dynamisch proces van coördinatie, dialoog en reflectie. In een open, duurzame en diverse cultuur waarin bewustzijn van het geheel, vertrouwen en communicatie centraal staan.’ Aspecten van zelfsturing: 1. Gedeeld eigenaarschap: Zelfsturing vraagt om het samen dragen van een gemeenschap. Het gaat om actieve betrokkenheid van inwoners op de ontwikkeling van de eigen gemeenschap. Met als uitgangspunt dat iedereen die dat wil kan deelnemen en naar vermogen bij kan dragen. 2. Waardengedreven handelen: Wat een gemeenschap doet, doet zij vanuit gedeelde waarden. Die vormen het morele kompas van het collectief en geven richting aan keuzes en gedrag. 3. Dialoog en afstemming: Zelfsturing ontstaat in de ontmoeting. Het vraagt een open dialoog waarin perspectieven worden gedeeld, belangen worden besproken en koers wordt afgestemd op wat voor het geheel nodig is. 4. Zelfreflectie in het collectief: Leren en bijsturen is een gezamenlijk proces.

Door samen te reflecteren op ervaringen en werkwijzen groeit niet alleen het individu, maar ook de gemeenschap als geheel. 5. Vertrouwen en ruimte: Zelfsturing floreert in een klimaat van vertrouwen. Ieder krijgt de ruimte om naar vermogen initiatief te nemen en bij te dragen, met het vertrouwen dat men het goede beoogt voor het geheel. 6. Samenhang en verbinding: Zelfsturing betekent dat iedereen zich bewust is van de eigen bijdrage in relatie tot het grotere geheel. Verbondenheid, partnerschap en onderlinge afstemming zorgen voor richting en samenhang. 7. Toekomstgericht: Zelfsturing kijkt voorbij de waan van de dag. Het vraagt om samen koers te bepalen op een duurzame toekomst. Waarbij visie, veerkracht en langetermijndenken centraal staan

6

Verbonden waarden In Peel en Maas vormen de kernwaarden zelfsturing, duurzaamheid en diversiteit een krachtig drieluik. Het zijn geen op zich zelf staande waarden, maar ze zijn nadrukkelijk met elkaar verbonden. De samenhang tussen deze drie waarden maakt het geheel van deze waarden steviger. Een keuze voor zelfsturing betekent kiezen voor diversiteit. Inwoners én gemeenschappen krijgen de ruimte om zich op hun eigen manier te ontwikkelen, en dat leidt bewust tot verschillen in uitkomst. Juist die verscheidenheid is waardevol. Ze weerspiegelt de rijkdom aan perspectieven, culturen en ideeën die nodig zijn om tot gedragen en rijke oplossingen te komen. Diversiteit voedt de dialoog, versterkt het collectief en vormt de motor van vernieuwing. En wanneer zelfsturende gemeenschappen vanuit diversiteit de toekomst vormgeven, ontstaat vanzelf de basis voor duurzaamheid. Want wat binnen gemeenschappen samen wordt opgebouwd zal ook door gemeenschappen zelf beschermd worden, voor nu en voor toekomstige generaties.

7

Betrokken en bescheiden bestuur Het voorgaande roept de vraag op wat het denken én praktisch werken met deze kernwaarden van een gemeente vraagt. We geven daar in deze notitie de contouren van weer. Contouren die we op gezette tijden verder inkleuren in de kaderstelling die de raad vaststelt op het thema ‘Bestuur, Communicatie en Dienstverlening’.

Behoorlijk bestuur als basis

Decennialang was het bestuur gestoeld op regels, procedures en controle. Dat bracht stabiliteit, rechtszekerheid en bescherming van kwetsbaren. Beginselen als zorgvuldigheid, gelijke behandeling en motivering vormden het fundament van vertrouwen tussen overheid en inwoner. Maar in een samenleving die steeds meervoudiger, dynamischer en relationeler wordt, volstaat dit instrumentarium niet langer als enige leidraad.

Rechtvaardig en relationeel

Deze tijd vraagt om een overheid die niet alleen rechtvaardig is, maar ook relationeel. Een overheid die haar rol zuiver houdt: stevig in het recht waar nodig, maar ook ruimtegevend waar mogelijk. Die durft te kiezen, ook tegen de stroom in, en die haar keuzes uitlegt met helderheid én empathie. Tegelijk is er behoefte aan een overheid die luistert, waardeert en verbindt. Die het vermogen heeft om de logica van systemen ondersteunend te laten zijn aan de logica van het leven van inwoners en gemeenschappen.

Een aanvullende overheid

Zo ontstaat een meervoudige overheid. Een overheid die niet alleen zorgt voor orde en veiligheid en zorgvuldig belangen afweegt, maar die ook betrokken partner is van gemeenschappen. Een overheid die ook het waardevolle dat in gemeenschappen leeft erkent en waar nodig aanvult. Die schakelt tussen nabijheid en afstand, en tussen vertragen en versnellen. En die steeds handelt vanuit het besef dat betekenis, vertrouwen en moreel gezag niet voortkomen uit controle, maar uit relatie.

8

Postbus 7088 5980 AB Panningen Wilhelminaplein 1 5981 CC Panningen T 077 306 6666 E info@peelenmaas.nl www.peelenmaas.nl