2023-098 06 Bijlage 3a Cultuurhistorische analyse De Schor

bureauVERBEEK andschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp

| NOTITIE

Project: Opdrachtgever: Projectnummer:

Cultuurhistorische analyse impact bedrijventerrein Schor op bolakker Gemeente Peel en Maas NL PM-22.02.02

Datum:

23 oktober 2022

Opgesteld door:

(geanonimiseerd) schapsarchitect E

De gemeente Peel en Maas is voornemens het bedrijventerrein van Maasbree uit te breiden. Daarbij dient ook een nieuwe verbindingsweg met de N275 te worden aangelegd, in verband met de huidige verkeersonveilige siuatie in het dorp als gevolg van het vrachtwerkeer. Daarbij i de vraag ontstaan wat vanuit eultuurhistorisch en landschappelijk uitgangspunt de gewenste uitbreidingsrichting is en wat daarbij een passend tracé s voor de nieuwe verbindingsweg. Voorliggende nodtie geeft hierop antwoord. 1. Landschappelijke onderlegger Teneinde te bepalen hoe een uitbreiding van het bedrijventerrein zich verhoudt tot de landschapshistorische context van het gebied is allereerst gekeken naar de landschappelijke onderlegger. Waarvandaan is het huidige landschap zoals we dat buiten ervaren afkomstig.

Algemeen Hoogtemodel Nederland 4

Maasbree en directe omgeving liggen op een dekzandrug, op de overgang maar de Peel. Aan de zuidkant ligt de Everlosche beek, die begin 19% eeuw is gekanaliseerd, Rondom Maasbree is een akkercomplex aanwezig dat naast Maasbree scherp wordt afgebakend door de verschillende buurtschappen (Rooth, Lange Heide en Korte Heide). Deze sitwatie bestaat al eeuwenlang zo blijkt uit de aanwezigheid van bruine en zwarte enkeerdgronden (de donkere kleuren op de bodemkaart). De oudste bewoningskernen liggen aan de zuidkant nabij de Everlosche beek. Hier is ook van oudsher de doorgaande weg aanwezig (Breetse Peelweg, Molenstraat, Dorpstraat, Venloseweg). Ook is hier het bolle karakter van de dekzandrug het best zichtbaar. Op de AHIN is duidelijk een opstrekkende verkaveling zichtbaar op het akkercomplex. Deze siuatie wordt bevestigd op de kadastrale minuut van begin 19 eeuw. Dat betekent dat Maasbree en Rooth naar verwachting de ontginningsbasis vormden, hier lag immers ook de beek die voor het broodnodige drinkwater zorgde en waar ook de weides en hooilanden voor het vee lagen. Ontginning limmelderweg 6 6222 pb maastricht 1van7

notitie

tel 3143 4503045

bureauverbeek.nl infoabureauverbeek.nl

bureauVERBEEK andschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp

heeft in noordelijke richting plaatsgevonden. Daarbij is op een zeker moment het punt bereikt dat het praktischer werd agrarische bedrijven aan de noordzijde te vestigen, op de rand van de peel. Hierbij zjn de buurtschappen Korte Heide en Lange Heide ontstaan. Een verdere ontginning in noordelijke richting bleek tot eind 19% eeuw niet realistisch, zodat hier een heldere scheiding akker — heide aanwezig was. 2. Essentie akkercomplex Maasbree Op basis van de landschappelijke onderlegger is de essentie van het landschap van het akkercomplex van Maasbree te destlleren, zoals die zich met uitzondering van de Everlosche beek en de aanleg van de provinciale weg heeft

gehandhaafd tot eerste helft 20° eeuw.

Essentie van de landschappelijke srucuuwr van het akercoples: van Maasbree In donkergrijs het akkercomplex met aan de zuidkant, enigszins geabstraheerd, de oorspronkelijke loop van de Everlosche beek. De zwarte rondgaande lijn vormt de verbindingsweg rondom het akkercomplex die alle buurtschappen met elkaar en met Maasbree verbindt. De rode lijnen betreffen de belangrijkste verbindingswegen maar de omgeving. In geel de belangrijkste bebouwing in het gebied. Dit betreft van west maar oost t Kasteel, de Oude Pastorij de kerk van Maasbree, Huis Aarsen en de ros-oliemolen. De open rondjes betreft windmolens die in de loop van de 19° eeuw zijn gebouwd, in samenhang met de ontginning van de Peel. 3. Ontwikkeling landschappelijke kwaliteit akkercomplex Over de jaren is het landschap rondom Maasbree aan verandering onderhevig geweest. Op de volgende pagina is een overzicht weergegeven van de ontwikkeling van het gebied van begin 19% ceuw tot heden.

limmelderweg 6 6222 pb maastricht 2van7

notitie

tel 3143 4503045

bureauverbeek.nl infoabureauverbeek.nl

bureauVERBEEK andschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp

Uit bovenstaande kaartenreeks komt naar voren dat het landschap rondom het akkercomplex geleidelijk van gedaante is veranderd, De heide en peelvenen zijn in etappes ontgonnen, deels door middel van bosbouw en deels door middel van de toepassing van kunstmest. Met dank aan de positie van de buurtschappen is de ruimtelijke afbakening van het akkercomplex redelijk herkenbaar gebleven. De bossen aan de oostzijde en de bebouwing en provinciale weg aan de zuidzijde versterking di beeld! Aan de noord- en westzijde kent het akkercomplex geen onderscheidende begrenzing met de aansluitende heideen peelontginningen. Het landgebruik is eender, net als de bebouwing en de weginrichting. De ontwikkeling van Maasbree als dorp kent een zekere mate van logica. In eerste instantie s de aanwezige lintbebouwing verdicht. In de jaren °30 en °60 gevolgd door het gebied tussen dorpshart en provinciale weg. Vervolgens gaat het in de jaren °70 in westelijke en noordelijke richting. Gelijktijdig onowikkelt zich een bedrijventerrein rondom de Schorweg en Groesweg. Nieuwbouwwijken verrijzen in de jaren °90 en °00 aan de noordwest- en noordzijde van het dorp. Daarmee is het gedeelte van het akkercomplex bij Maasbree compleet bebouwd en resteert slechts de westkant en de omgeving Korte Heide als open gebied.

De Sevenumseweg vormt daarbij een harde grens ten oosten waarvan alleen een verdichte lintbebouwing 2anwezig is en het bedrijventerrein. Buurtschap Rooth en Maasbree zijn van elkaar gescheiden door enkele open akker- boomkwekerijpercelen.

3van7

notitie

limmelderweg 6 6222 pb maastricht

tel 3143 4503045

bureauverbeek.nl

infoabureauverbeek.nl

bureauVERBEEK andschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp

De openheid van het akkercomplex is nog goed te beleven vanaf de Sevenumseweg, de oostrand van het akkercomplex en vanuit de buurtschappen. Dat is dan ook een belangrijke kernkwaliteit van het gebied. De uitbreidingen van Maasbree hebben zich gevoegd naar het ontginningspatroon en de ontginningsrichting van de dekzandrug. Op die wijze is tot op heden, ongemerkt wellicht, met respect omgegaan met de kernkwaliteiten van het akkercomplex. Ook de inffastructuur conformeert zich no alijd aan de historische opzet van hetakkercomplex. De provinciale weg is op een voor de eultuurhistorische waarde van het akkercomplex gunstige locatie gelegen aan de zuidzijde. Met gunstig wordt daarbij de positie bedoeld binnen het huidige wegennet. 4. Cultuurhistorische waarde akkercomplex versus uitbreiding bedrijventerrein De kemkwaliteiten van het akkercomplex op basis van landschap en culurhistorie leiden tot de volgende conclusies # De historische karakteristiek van het bolle akkercomplex is nog goed herkenbaar, vooral ten oosten van de Sevenumseweg en vanaf de Venloseweg gezien tussen Maasbree en Rooth. © De in noord-zuid richting georiënteerde perceelstrucuur is tot op heden goed bewaard gebleven en bij opeenvolgende uitbreidingen van Maasbree gerespecteerd. De huidige stedenbouwkundige strucur voegt zich dus naar de historische karakteristiek van het landschap.

# _ De buurtschap Rooth ligt nog volledig los van de kern Maasbrec, zodat de overgang tussen het beekdal van de Everlosche beek en het bolle akkercomplex nog volledig beleefbaar i. Daarbij moet ten aanzien van de gewenste uitbreiding van het bedrijventerrein geconstateerd worden dat cen uitbreiding in oostelijke richting niet gewenst is, omdat daarmee de historisch opzet van het landschap verloren gaat, alsmede de beleving van het bolle akkercomplex in relatie tot het beekdal. Ook vormt dit de aanzet om buurtschap Rooth te integreren in de bebouwde kom van Maasbree wat vooralsnog niet de bedoeling is. Een uitbreiding van het bedrijventerrein n noordelijke richting past binnen de historische ontwikkeling van het gebied en spiegelt daarmee de ontwikkelingsrichting van de woonbebouwing ten westen van de Sevenumseweg Dit houdt de bebouwde kom van Maasbree compact en houdt zo maximaal rekening met de cultuurhistorische kwaliteit van het resterende deel van het akkercomplex. Het bepalen van het ruimtebeslag voor het bedrijventerrein moet daarbij geen invulling zijn van de drichoek tussen de Sevenumseweg en de Schorweg, maar dient net als bij de woonwijken van Maasbree het versprongen karakter van de kavelstructuur te volgen. Als voorbeeld is hieronder de grens tussen blokken van percelen met dezelfde veldnaam op het kadastraal minuut van begin 19% ceuw ingetekend.

De uitbreiding van het bedrijventerrein n noordelijke richting hoeft daarmee niet direct aan de Sevenumseweg te beginnen

limmelderweg 6 6222 pb maastricht 4van7

notitie

tel 3143 4503045

bureauverbeek.nl infoabureauverbeek.nl

bureauVERBEEK andschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp

Essentie van de landschappelijke stmuctuur van het akkercomplex van Maasbree met de begrenzing weldnaam. Deze grens duidt tevens min of meer de scheiding tussen perelen die behoorden bij beltoorden bij Korte Heide/Lange Heide.

van blokken met dezelfde

Maasbree/ Rooth en perelen die

3. Ontsluiting van het bedrijventerrein In de huidige situatie maken vrachtwagens en dan vooral die van P. Daemen Transport gebruik van de Sevenumseweg en Venloseweg om van en naar de N275 te rijden. Deze route wordt echter ook veel door schoolgaand verkeer gebruikt waardoor de verkeersveiligheid te wensen overlaat. In samenhang met de uitbreiding van het bedrijventerrein wordt daarom gezocht naar ruimte voor een nieuwe ontsluitingsweg die het bedrijventerrein verbindt met de N275. Ook bij de tracering van cen dergelijke nieuwe ontsluitingsweg speelt de historische context van het bolle akkercomplex een rol. Kijkend naar de essentie van de landschappelijke structuur komen drie opties naar voren: 1. De aanleg van een verbindingweg langs de oostzijde van het bestaande bedrijventerrein en bebouwingsrand aan de Venloseweg. 2. De aanleg van een verbindingsweg centraal door het bedrijventerrein 3. De aanleg van een perceektructuur volgende verbindingsweg

limmelderweg 6 6222 pb maastricht 5van7

notitie

tel 3143 4503045

bureauverbeek.nl infoabureauverbeek.nl

bureauVERBEEK andschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp

te

Heidd

e

\ $

4

$

4

&

Houthe

p

aa

vaÉ

=

4

&

A

È 4

K3

$ % De drie varianten voor de ontsluiting van het bedrijventerein Variant

Deze variant volgt de oostzijde van het bedrijventerrein en krijgt zo een 2ansluiting op de Schorweg en Groesweg. Vanaf de kruising met de Groesweg wordt dan de Veldsehuizen gevolgd om langs Veldsehuizen 24 doo te steken maar de N275. Door het volgen van de Veldsehuizen in de verbinding tussen bedrijventerrein en provinciale weg worden de rand van het beekdal van de Everlosche beek en de openheid tussen Maasbree en Rooth maximaal gespaard als waardevol cultuurhistorisch landschap. De weg kan hier, samen met de kruising van de Venloseweg, de entree van het dorp vormen en van een dito aankleding worden voorzien. Variant2

De variant maakt gebruik van de onderbrekingen in het bebouwingslint aan de Venloseweg om zo te komen tot een centrale ontsluiting van het bedrijventerrein, min of meer in het verlengde van de Voltaweg. Vanuit de Voltaweg kan tevens een doorsteek gemaakt worden naar de Schorweg, over de bestaande buffer. Voordeel van deze variant is dat hiermee de vorming van een randweg wordt voorkomen en de eultuurhistorisch waardevolle overgang tussen bolle akker en beekdal integraal behouden kan blijven ussen Maasbree en Roorh. Kanttekening is wel, dat in deze variant de woning aan Venloseweg 23A geamoveerd dient te worden. Daarentegen kruist de nieuwe weg praktisch op de loeatie van de huidige komgrens, waardoor de entree van Maasbree versterkt kan worden Variant

3

Deze variant gaat uit van de hoofdoriëntatie van de percelen en volgt daardoor tussen de Groesweg en de N275 de perceelstructuur. Deze ongluiting vormt daarmee een vrijwel rechte verbinding tussen bedrijventerrein en N275. Nadeel i alleen dat ter hoogte van de Venloseweg een doorsnijding van agrarische percelen plaatsvindt die later aanleiding kunnen zijn voor een uitbouw van het bebouwingslint aan de Venloseweg. Door uit t& gaan van een minimalistische inriching van de weg tussen de rand van het beekdal en de Groesweg kan de landschappelijke karakteristiek van de bolle akker zoveel als mogelijk behouden blijven en kan wellicht de bolling in de akker in de weg geaccenteerd worden. Dit betekent ook dat bijvoorbeeld een komgrens pas bij de Groesweg aangeduid wordt. Ook op de Venloseweg blijf de komgrens waar deze nu ligt

limmelderweg 6 6222 pb maastricht 6van7

notitie

K

tel

31

43 4503045

bureauverbeek.nl infoabureauverbeek.nl

bureauVERBEEK andschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp

Alledrie de varianten doorkruisen vanaf de N275 eerst een gedeelte van het beekdal van de Everlosche beek. Teneinde het contact tussen bolle akker en beekdal te versterken kan ervoor worden gekozen om met beplanting

of bijvoorbeeld hemelwateropvang onderscheid te maken tussen beide landschapseenheden. De drie varianten kunnen elk op hun manier zodanig worden ingepast dat de essentie van het bolle akkercomplex en het beekdal behouden blijt

0

7van7

notitie

limmelderweg 6 6222 pb maastricht infoabureauverbeek.nl bureauverbeek.nl tel 31 43 4503045