2023-080 01 Raadsvoorstel - Ontwerpbesluit centrumregeling RES NML

Raadsvoorstel Raadsvergadering: 10 oktober 2023 Voorstel: 2023-080 Zaaknummer: 2755610 Documentnummer: 2807619 Datum collegebesluit: 4 september 2023 Onderwerp Ontwerpbesluit centrumregeling RES NML Openbaarheid Alle stukken zijn openbaar. Voorstel 1. Kennis nemen van het ontwerpbesluit tot het treffen van de gemeenschappelijke regeling (centrumregeling) genaamd “Centrumregeling Regionale Energie Strategie Noord en Midden Limburg”; 2. Besluiten om geen zienswijze in te dienen op voornoemd ontwerpbesluit. Inleiding Binnen de gemeente Peel en Maas werken we aan een duurzame samenleving. We zien met duurzaamheid de kans om samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijk veld en andere partners richting te geven aan een Klimaatneutrale gemeente in 20501. Een van de manieren waarop we dat willen bereiken is de energietransitie. Energietransitie gaat over een structurele verandering van onze energievoorziening door gebruik te maken van andere energiebronnen. Op dit gebied hebben we tot op heden lokaal al veel bereikt. Zo hebben we een klimaatneutraal gemeentehuis gerealiseerd, is er binnen de gemeente een windmolenpark opgericht en verlenen we medewerking aan het oprichten van een tweetal zonneparken. Als gemeente maken we echter ook deel uit van een regio en bepaalde uitdagingen met betrekking tot de energietransitie dienen op regionaal niveau aangepakt te worden.

Om de uitdagingen op het gebied van de energietransitie voor deze regio het hoofd te kunnen bieden is de Regionale Energie Strategie Noord en Midden Limburg (RES NML) opgericht. In dit samenwerkingsverband tussen gemeentes in Noord- en Midden Limburg, Waterschap Limburg en Enexis werken de deelnemende partijen samen om de doelen van het klimaatakkoord te kunnen bereiken, de maatschappelijke kosten ervan te verlagen en meer lokale invloed te krijgen op de uitvoering ervan. De RES NML biedt in dit kader kansen om menskracht en expertise te delen, hetgeen vanwege de krappe arbeidsmarkt ook nodig is. Samenwerken is belangrijk en kan uiteindelijk versnellend werken om zowel de doelen en ambities van het klimaatakkoord te bereiken, als in te spelen op de specifieke uitdagingen van de energietransitie voor deze regio. Deze gezamenlijke ambities en inhoudelijke uitgangspunten op het gebied van energiebesparing, warmtetransitie en duurzame opwek tot 2030 met een doorkijk naar 2050 zijn helder verwoord in de Regionale Energie Strategie (RES 1.0), welke in 2021 is vastgesteld door de RES-leden. In deze RES 1.0 staat beschreven hoe we de doelen van de samenwerking (versnellen implementatie Klimaatakkoord, maatschappelijke kosten verlagen en meer invloed op uitvoering ervan) gaan bereiken. 1 Bron: “Duurzaamheidsagenda – beleef samen duurzaamheid”, gemeente Peel en Maas, augustus 2020

De afgelopen periode gebeurde de samenwerking in een projectmatige vorm. Om de doelen en ambities ook de komende jaren het hoofd te kunnen bieden en in te kunnen spelen op de specifieke uitdagingen in dit kader voor deze regio, is een gelijkwaardige en continue samenwerking, gesteund door structurele financiële middelen, cruciaal. Samenwerking biedt daarbij kansen om menskracht en expertise te delen, hetgeen vanwege de krappe arbeidsmarkt ook nodig is, en om verbinding te leggen met andere opgaven in een gebied. De urgentie om op het gebied van de energietransitie snel maatregelen te nemen is groot en juist het investeren in een samenwerking werkt uiteindelijk versnellend. Samenwerking tussen maatschappelijke organisaties, inwoners, energiecoöperaties, netbeheerders, bedrijfsleven en overheden, Ieder vanuit zijn eigen rol is belangrijker dan ooit. Deze vorm van samenwerking maakt het evenwel ook noodzakelijk dat de RES NML een nieuwe juridische opzet en structuur krijgt. Op 8 december 2021 ging het Bestuurlijk Overleg RES NML akkoord met de uitgangspunten voor de nieuwe samenwerkingsvorm, als opgenomen in het document “Naar een sterke RES- samenwerking NML”. Dit document is als bijlage 1 bijgevoegd en beschrijft de kaders voor de toekomstige samenwerking uitgeschreven. Dit document is in de collegevergadering van 12 december 2022 behandeld.

Op 3 november 2022 is in het bestuurlijk overleg besloten dat alle deelnemers zich via colleges, DB Waterschap en GS konden uitspreken voor de voorkeusvariant van de samenwerking RES NML. Gekozen is in dit kader voor het opzetten van een centrumregeling als opgenomen in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) Een dergelijke regeling kan op initiatief van de colleges van de deelnemende gemeentes getroffen worden (artikel 1, lid 1 Wgr). De doelen en ambities van de RES NML die middels de centrumregeling behaald zouden moeten worden, zijn verder uitgewerkt in een Governance-document, welke als bijlage 2 is bijgevoegd. Op 14 maart 2023 hadden alle deelnemers aan de RES NML ingestemd met de uitwerking van de centrumregeling, genaamd “Centrumregeling Regionale Energie Strategie Noord en Midden Limburg”. Deze is als bijlage 3 bijgevoegd. De keuze om deel te nemen aan activiteiten van de RES is in deze opzet aan de gemeente zelf. Bij de voorgestelde centrumregeling wordt ingezet op werken via zgn. “coalitions of the willing” (cow). Middels deze cow’s kunnen de afzonderlijke gemeentes zelf kiezen of ze aansluiten bij bepaalde onderwerpen die op regionaal gebied/RES naar voren worden gebracht. Het kan dan gaan om het deelnemen onderzoeken naar bepaalde ontwikkelingen of het opstellen van beleid.

De gemeente kan er voor kiezen om niet mee te doen aan onderwerpen en hier zelf het voortouw te nemen en eigen activiteiten op dit gebied te ontwikkelen. Als we bepaalde ontwikkelingen, bijvoorbeeld het ontwerpen van nieuw beleid of het uitvoeren van onderzoek, aan de RES overlaten, dan hoeven we daar natuurlijk zelf niet aan te werken en hebben we op dit gebied dus minder capaciteit nodig. We blijven bij deze werkwijze de vrijheid behouden om zelf dingen te ontwikkelen en eigen beleid te maken. Er is geen verplichting om aan te sluiten bij alles wat bij de RES ontwikkeld wordt. In dit kader is het wel noodzakelijk dat de gemeenteraad toestemming verleent aan het college om deel te nemen aan de regeling (artikel 1, lid 4 Wgr). In dit kader is door de kwartiermaker RES een oplegnotitie opgesteld met daarin een tijdpad met te ondernemen acties. Deze oplegnotitie is als bijlage 4 bijgevoegd. Het volgende stappenplan wordt in dit kader voorgesteld: Stap 1 verzoek om het College de Raad het ontwerp van de centrumregeling voor te leggen en hen te informeren over de mogelijkheid tot het indienen van een zienswijze. In afstemming met de griffiers is besloten om dit verzoek na de zomerperiode te doen, aangezien de zienswijzeperiode 8 weken betreft. Deze zienswijzeprocedure ligt nu voor.

De volksvertegenwoordigers zijn gedurende de zienswijzenprocedure uitgenodigd voor een informatiebijeenkomst rondom de centrumregeling RES NML. Deze worden georganiseerd op 14 september (stadhuis Venlo) en 21 september (gemeentehuis Beesel). Via de griffiers is de uitnodiging verzonden met het verzoek om hiervoor aan te aanmelden. De aanmeldingen worden gedeeld per gemeente met het betreffende AO-lid. Daarnaast is er de mogelijkheid voor een presentatie in individuele gemeenteraden Stap 2 Er wordt naar gestreefd om rond eind oktober eventuele zienswijzen te ontvangen. Gemeente Peel en Maas

Pagina 2 van 6

Stap 3 eventuele zienswijzen worden beoordeeld en besproken in het BO Stap 4 College bied (eventueel) aangepaste centrumregeling aan voor toestemming aan raad Stap 5 regeling wordt vastgesteld en besloten door het college. Door de kwartiermaker RES is een memo opgesteld waarin een toelichting wordt gegeven op de voorgestelde centrumregeling, genaamd “Toelichting centrumregeling RES NML”. Dit document is als bijlage 5 bijgevoegd. Bij besluit van 5 juni 2023 heeft het college ingestemd met het opstarten van de procedure als genoemd in artikel 1 Wgr om te komen tot een gemeenschappelijke regeling voor de RES NML. Een kopie van dit collegebesluit met daarin de argumentatie om te komen tot dit besluit is als bijlage 6 bijgevoegd. Het ontwerp van voornoemde gemeenschappelijke regeling is inmiddels ontvangen (zie bijlage 3). Conform het gestelde in artikel 1, lid 2 Wgr dient dit ontwerp naar de gemeenteraad gezonden te worden. Conform het gestelde in artikel 1, lid 3 Wgr kan de gemeenteraad binnen acht weken na ontvangst van het ontwerp een zienswijze hierover indienen. Beoogd effect Gemeenteraden de gelegenheid bieden om zich via een zienswijze uit te spreken over het treffen van de centrumregeling.

Argumenten 2.1 De keuze voor een gemeenschappelijke regeling vergroot de slagkracht van de RES NML De huidige RES NML-samenwerking wordt gekenmerkt door vrijblijvendheid en een vrij zwakke governance en is qua personele capaciteit volledig afhankelijk van de bereidheid van de individuele RESpartners menskracht vrij te maken voor de uitvoering van taken. Geoordeeld is dan ook dat de samenwerking tussen de deelnemende gemeentes versterkt dient te worden om de slagkracht te vergroten. Via de gemeenschappelijke regeling wordt er een formele structuur opgetuigd waaronder de deelnemende gemeentes kunnen samenwerken. Hierdoor wordt dan de governance versterkt en is geen sprake meer van vrijblijvendheid bij de participatie in de RES bij de deelnemende gemeentes, maar van medeverantwoordelijkheid voor het bereiken van haar doelstellingen. Hierdoor wordt de RES slagvaardiger en kunnen de gestelde doelen en ambities sneller, gemakkelijker en goedkoper gerealiseerd worden. 2.2

De centrumgemeenteregeling is, vergeleken met andere mogelijke samenwerkingsvormen, voor de uitvoering van de RES-taken de meest geschikte vorm van samenwerking. Er is gekeken naar verschillende vormen van samenwerking: de samenwerkingsovereenkomst, de centrumgemeenteregeling en het openbaar lichaam. Geoordeeld is, dat de centrumregeling in dit kader de meest geschikte vorm van samenwerking is. Dit gelet op het feit dat deze samenwerkingsvorm de waarborgen uit de Wgr bevat, hetgeen bij de samenwerkingsovereenkomst niet het geval is. Ook gaat deze regeling niet zover als het instellen van een openbaar lichaam, welke alle bevoegdheden in dit kader naar zich toetrekt en waar de afzonderlijke gemeentes geen enkele invloed meer hebben op de uitvoering van de taken. Via de centrumgemeenteregeling kunnen bepaalde taken weliswaar gemandateerd door de centrumgemeente uitgevoerd worden (bv. aanvragen van subsidies), maar blijft de (financiële) controle en verantwoording toch bij de afzonderlijke colleges en raden liggen. De centrumgemeente voert slechts uit waarvoor zij gemandateerd is, de besluitvorming blijft voor de rest bij de deelnemende gemeentes. 2.3

Via de gemeenschappelijke regeling kunnen de basistaken van de RES NML formeel bij de centrumgemeente neergelegd worden, waardoor de afzonderlijke gemeentelijke organisaties ontzorgd worden. De RES NML kent een aantal basistaken, welke onder de centrumregeling eveneens uitgevoerd dienen te worden, zoals het opstellen en herijken van de gezamenlijke strategische koers en ambities, het voorbereiden en adviseren over energiebeleid, het uitvoeren van de RES NML in samenwerking met de strategische partners, het monitoren van de voortgang van de gestelde doelen, het opbouwen, bundelen en delen van kennis, het voeren van bovenlokaal accountmanagement met Gemeente Peel en Maas

Pagina 3 van 6

strategische samenwerkingspartners (bv. netbeheerders), het voorbereiden en aanvragen van subsidies, het voeren van de financiële administratie en verantwoording en het verzorgen van tijdige en adequate informatievoorziening richting de deelnemers. Voor zover het beleid zelf betreft, blijft de verantwoordelijkheid bij de afzonderlijke gemeentes liggen, maar het beleid wordt wel door de RES NML voorbereid. Bij deelname aan de centrumregeling kunnen deze basistaken door het RES NML Programmateam worden uitgevoerd, welke in dienst is van de centrumgemeente. De deelnemende gemeentes betalen hier een vaste bijdrage per inwoner voor. Deze taken worden dan op basis van een vastgestelde begroting uitgevoerd, waar de centrumgemeente verantwoording over aflegt aan de deelnemende gemeentes. De deelnemende gemeentes hoeven zich dus niet bezig te houden met de basistaken, noch tussentijds budgetten ter beschikking te stellen voor de uitvoering ervan, met een vermindering van de administratieve lasten van de deelnemende gemeentes tot gevolg. 2.4

Deelname aan de Centrumregeling RES NML draagt bij aan het bereiken van de doelstellingen van de kaderstelling Ruimte en Economie en de daaruit voortkomende duurzaamheidsagenda. Een van de programmadoelen van de kaderstelling Ruimte en Economie is het werken aan een klimaatadaptieve en klimaatneutrale fysieke leefomgeving. Een van de uitvoeringsafspraken die in dit kader geformuleerd zijn, is: Klimaat- en energieneutraal in 2050. Om dit te bereiken is de gemeentelijke duurzaamheidsagenda opgesteld. Met de gemeentelijke duurzaamheidsagenda worden de gemeentelijke ambities voor (onder andere) het thema energietransitie benoemd en wordt hierin focus aangebracht. Energietransitie gaat in dit kader over een structurele verandering van onze energievoorziening door gebruik te maken van andere energiebronnen. De doelstelling van de gemeente voor het onderdeel energietransitie luidt “Peel en Maas Klimaat en Energieneutraal in 2050”. De gemeente zet zich in dit kader in voor de lokale opwek van schone en toekomstbestendige (duurzame) energie, zodanig dat onze inwoners daar profijt van hebben. Deelname aan de RES NML speelt hierbij een waardevolle rol, daar middels samenwerking en gezamenlijk onderzoek immers efficiënter gewerkt kan worden om de verschillende mogelijkheden op dit gebied te onderzoeken (schaal- en kostenvoordeel).

Middels de opzet en nieuwe juridische structuur van de RES NML, waar nu op ingezet wordt, ontstaat een slagvaardigere organisatie, welke de gemeente kan ondersteunen bij het bereiken van dit programmadoel, deze uitvoeringsafspraak en doelstellingen uit de duurzaamheidsagenda. 2.5

Deelname aan de Centrumregeling RES NML draagt bij aan het bereiken van de doelstellingen van de kaderstelling Bestuur, communicatie en dienstverlening. Een van de programmadoelen van de kaderstelling Bestuur, communicatie en dienstverlening is, dat wij ook buiten onze gemeentegrenzen effectief bijdragen aan het goede leven in Peel en Maas. Dit vanuit het bewustzijn dat de samenleving een groter geheel is en gemeentegrenzen weinig relevantie hebben in de leefwereld van inwoners en ondernemers. In dit kader is als uitvoeringsafspraak geformuleerd dat we actief opkomen voor onze lokale en regionale belangen bij andere overheden. Hierbij wordt met name gericht op de provincie Limburg, de Euregio Rijn-Maas-Noord en de Rijksoverheid. Deelname aan de RES NML speelt hierbij een waardevolle rol, daar middels samenwerking immers een sterkere overlegpartner voor andere overheden ontstaat, welke de belangen van de regio en de afzonderlijke gemeenten beter kan behartigen. Middels de opzet en nieuwe juridische structuur van de RES NML, waar nu op ingezet wordt, kan er een slagvaardige organisatie ontstaan, welke de gemeente kan ondersteunen bij het bereiken van dit programmadoel en deze uitvoeringsafspraak. 2.6

Bij deelname aan de Centrumregeling RES NML blijft er ruimte voor eigen en/of lokale activiteiten op het gebied van duurzaamheid. Ook bij deelname aan de RES NML kan de gemeente eigen initiatieven op het gebied van duurzaamheid in het algemeen en energietransitie in het bijzonder blijven ontplooien. De nieuwe juridische structuur van de RES NML zet in op een zgn. “coalition of the willing”. Deelname aan de verschillende concrete activiteiten die de RES NML gaat ontplooien is slechts op vrijwillige basis. De gemeente Peel en Maas

Gemeente Peel en Maas

Pagina 4 van 6

kan dus aan de specifieke activiteiten van de RES NML meedoen indien zij daar zelf voor kiest. Voor de rest kan zij haar eigen projecten op dit gebied uitvoeren. Kanttekeningen 2.1 Deelname aan de centrumregeling is voor een langere periode Meedoen aan de centrumregeling heeft tot gevolg dat er pas vanaf 2027 uit de regeling gestapt kan worden. Tussentijds stoppen met de deelname is niet mogelijk. Indien de gemeente na instemming met deelname aan de centrumregeling tot de conclusie komt dat een dergelijke regeling toch niet het aangewezen middel is om de belangen van de gemeente te vertegenwoordigen en/of de doelen van de gemeente in dit kader te bereiken, dient de gemeente toch tot 2027 deel te nemen aan de regeling. Financiën Mocht de raad uiteindelijk toestemming verlenen aan het college om deel te nemen aan de centrumregeling (stap 5), dan zijn er wel consequenties. Dan staat de gemeente “aan de lat” voor de bijdrage per inwoner die dan afgedragen moet worden aan de RES NML. Deze bijdrage bedraagt volgens het concept van de centrumregeling € 2,60 per inwoner. Dit vertegenwoordigt een bedrag van ca. € 117.000 per jaar. Deze bijdrage kan geboekt worden ten laste van de gelden die wij in het kader van de tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden (CDOKE).

Juridische afwegingen Het college heeft op 12 december 2022 besloten om in te stemmen met het uitwerken van de regionale variant “Centrumgemeente” voor de toekomstige RES-samenwerking, maar zich daarbij op voorhand niet gecommitteerd aan een WGR-lichaam. Het college gaf aan de voorkant aan, een aantal zaken belangrijk te vinden: • Invulling van het noodzakelijke gelet op het klimaat akkoord. • Aanhaken in geval van thema’s die toegevoegde waarde hebben. • Keuzevrijheid is randvoorwaardelijk als het gaat om optionele thema’s en projecten Gelet op de inhoud van de uitgewerkte regeling heeft het college op 5 juni 2023 besloten om in te stemmen met het opstarten van de procedure als genoemd in artikel 1 Wgr voor het treffen van de gemeenschappelijke regeling. Een van de stappen in deze procedure is het voorleggen van de centrumregeling aan de raad, waarbij deze de mogelijkheid heeft om een zienswijze in te dienen. De nu voorgestelde centrumregeling (centrumgemeente), is een lichte samenwerkingsconstructie (art. 8, lid 4 Wgr) waarbij één gemeente (de centrumgemeente) voor alle deelnemers aan de regeling de taken uitvoert die in de regeling zijn opgenomen. Er worden geen bevoegdheden definitief overgedragen door de deelnemers aan de centrumregeling. Er ontstaat dus geen nieuwe entiteit of organisatie met een algemeen en een dagelijks bestuur en eigen bevoegdheden.

In de voorliggende regeling is er een helder doel gesteld en zijn de taken en werkzaamheden duidelijk omschreven. In de regeling is opgenomen dat de centrumgemeente enkele basistaken uitvoert voor alle deelnemers. De centrumgemeente wordt conform artikel 10.4 Awb gemandateerd en gemachtigd door de deelnemers deze basistaken uit te voeren. Dan hoeft niet meer iedere deelnemende gemeente afzonderlijk voor ieder onderdeel van de basistaken toestemming te verlenen deze taak uit te voeren. Daarmee is deze constructie eenvoudiger en relatief makkelijk te organiseren. De mandatering en volmachten worden geregeld in een afzonderlijk besluit, welke, indien wordt gekozen voor deze samenwerkingsvorm, afzonderlijk ter besluitvorming zal worden voorgelegd.

Gemeente Peel en Maas

Pagina 5 van 6

Communicatie Uw raadsvoorstel wordt toegezonden aan de RES NML. De communicatie over de activiteiten van de

RES NML is binnen de RES NML belegd.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Peel en Maas, de gemeentesecretaris/directeur, K.H. Werps-Aerts

de burgemeester, W.J.G. Delissen-van Tongerlo

Behandelend portefeuillehouder: wethouder Nijssen

Bijlage(n): 1. 2. 3. 4. 5.

Naar een sterke RES-samenwerking NML Governance RES NML Centrumregeling RES NML Oplegnotitie naar een sterke RES NML Toelichting Centrumregeling RES NML

Gemeente Peel en Maas

Pagina 6 van 6