2023-073 03 Bijlage 1. Discussiememo arbeidsmigranten (geanonimiseerd)

gemeente

Peel en Maas Discussienota Zaaknummer: Documentnummer:

(geanonimiseerd) Opstelle: B Team / Cluster: Bestemd voor:

Datum: Onderwerp:

OO/RO Gemeenteraad

16 augustus 2023 Discussienota beleid huisvesting arbeidsmigranten

Inleiding

Op 5 en 11 april . hebben twee raadsbijeenkomsten plaatsgevonden over het thema arbeidsmigranten. Doel was het geven van een actueel inzicht in de huidige situatie rondom arbeidsmigratie en van daaruit de doorkijk te maken naar ons huisvestingsbeleid. Dit naar aanleiding van de op 8 november 2022 aangenomen motie ‘Aanvraagstop huisvesting arbeidsmigranten'’.

Tijdens de bijeenkomst van 11 april 2023 is een aantal aandachtspunten naar voren gekomen in relatie tot het huidige beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten, namelijk: De draagkracht van een locatie / concentratie van arbeidsmigranten. Maximale aantal personen per locatie. -

Huisvesting van arbeidsmigranten combineren met andere doelgroepen (woonurgente groepen).

-

Tijdelijke vergunningen.

In deze discussienota zijn deze aandachtspunten verder uitgewerkt. Per aandachtspunt worden het beleid, de overwegingen, de situatie en alternatieven gegeven. Ter positionering van de discussie wordt een beeld geschetst van de arbeidsmigratie in Noord-Limburg en de ambitie met betrekking tot arbeidsmigratie. Doel van

de discussienota

Uw raad kan op basis van deze discussienota met elkaar in gesprek gaan over de genoemde aandachtspunten en eventuele aanpassing van het beleid huisvesting arbeidsmigranten 2021. Het college adviseert om het beleid niet verder aan te passen naar aanleiding van deze aandachtspunten.

Arbeidsmigratie in Noord-Limburg In Noord-Limburg is een groot aanbod aan laagdrempelig werk. Van oudsher kennen de aanwezige sectoren als de agrarische sector, de logistiek en de maakindustrie een grote behoefte aan laaggeschoolde arbeid. De afgelopen decennia wordt deze behoefte voor een groot deel ingevuld door EU-arbeidsmigranten. Zij zijn vooral afkomstig uit Midden- en Oost-Europese

landen die sinds de EU-uitbreidingen van 2004 en 2007 onderdeel uitmaken van de vrije Europese arbeidsmarkt. In eerste instantie waren deze personen met name afkomstig uit Polen, tegenwoordig groeit het aandeel uit onder meer Bulgarije en Roemenië. De interationale werknemers in Noord-Limburg zijn vooral werkzaam in laagbetaalde, laaggeschoolde banen met flexibele

contracten.

Momenteel

werken

er circa 30.000

internationale

werknemers

in Noord-

Limburg. De verwachting is, gelet op de demografische situatie, dat de behoefte aan internationale werknemers verder zal toenemen en dat steeds meer sectoren een beroep doen op

arbeidsmigranten. Denk hierbij aan sectoren als de zorg en bouw. Ambitie met betrekking tot arbeidsmigranten Het belang van arbeidsmigranten vanuit regioperspectief, in 2011 vastgelegd in de ‘Verklaring van Kerkeböske”, staat in deze tijd nog altijd overeind en luidt als volgt:

- _ Dankzij de arbeidsmigranten kan er veel economische bedrijvigheid en werkgelegenheid in stand gehouden en verder uitgebreid worden.

- _ De arbeidsmigranten vergroten niet alleen het aantal arbeidskrachten, maar ze versterken ook de kwaliteit van de beroepsbevolking (onder arbeidsmigranten zijn vaak

goed geschoolde personen aanwezig). - _ Arbeidsmigranten die zich blijvend vestigen, hebben een gunstig effect op de voorziene bevolkingskrimp en ze hebben een dempend effect op de vergrijzingstendens. De Omgevingsvisie Peel en Maas zegt het volgende in relatie tot het thema arbeidsmigratie: - _ We faciliteren de zoektocht naar passende woonruimte voor de diverse doelgroepen.

- _ We zetten ons in onze regio in voor een uitnodigende en bindende strategie voor arbeidsmigranten. - _ We bieden ruime mogelijkheden voor hergebruik en herbestemming van vrijkomende (agrarische) bebouwing, hierbij kan ook gedacht worden aan huisvesting van internationale werknemers als zelfstandige functie waar dit onderdeel uitmaakte van een bestaand [okaal (agrarisch) bedrijf.

Aandachtspunt 1: Draagkracht van een locatie/concentratie van arbeidsmigranten

“Vrijkomende agrarische bebouwing wordt gebruikt voor huisvesting van arbeidsmigranten. Hierdoor zijn er verspreid over het hele buitengebied locaties die geen binding hebben met de kernen en die mogelijk leiden tot verrommeling, versnippering en verkeerstoename.”

Beleid:

Het huisvesten van arbeidsmigranten is uitgesloten op bedrijventerreinen, vakantieparken en vakantiewoningen. In de kernen mag gehuisvest worden in reguliere woningen of andere daarvoor geschikte panden tot maximaal 8 personen. Huisvestingslocaties van meer dan 8 personen zijn alleen toegestaan in het buitengebied. Dit vooral ook vanuit het perspectief van de invloed van grotere (locaties) aantallen op de omgeving.

Overwegingen: De afweging om wel of niet planologische medewerking te verlenen aan een ontwikkeling is gebaseerd op ruimtelijk relevante aspecten. Ruimtelijk relevante onderwerpen zijn bijvoorbeeld archeologie en cultuurhistorie, hinder bedrijvigheid, verkeer, flora en fauna, waterhuishouding, externe veiligheid, luchtkwaliteit, bodemkwaliteit en geluid. Doel is om een aanvaardbaar en leefklimaat te realiseren en behouden voor omwonenden en arbeidsmigranten en dat

woon-

huisvesting geen beperking oplevert voor bedrijven in de directe omgeving. Bij de beoordeling van locaties kijken we of het initiatief op de juiste plek ligt. Is er sprake van een goede ruimtelijke ordening. Op basis van bovenstaande ruimtelijk relevante aspecten en meetbare draagkracht beoordelen wij locaties.

Aanvullend hieraan hebben we in het beleid 2021 ook opgenomen dat we kijken naar de draagkracht van de omgeving van een locatie. Welke impact heeft de huisvesting van arbeidsmigranten op de aanwezige voorzieningen in de directe omgeving. Denk hierbij aan winkels en zorgvoorzieningen. Huisvestingslocaties dragen in veel gevallen bij aan het oplossen van andere knelpunten of

opgaven zoals de herinvulling van vrijkomend agrarisch vastgoed. Dit gaat mogelijke verloedering en risico op ondermijning tegen. Dit is ook specifiek opgenomen in onze omgevingsvisie. Aanvullende kaders, zoals het kwaliteitskader buitengebied (nota ruimtelijke kwaliteit) en de exploitatievergunning, bieden ons naast het beleid huisvesting arbeidsmigranten voldoende mogelijkheden om te sturen op kwaliteit en het tegengaan van overlast in de omgeving.

situatie

We constateren dat er op bepaalde plekken in Peel en Maas een grotere concentratie aan arbeidsmigranten is dan op andere locaties. Huisvesting concentreert zich voornamelijk op locaties waar de werkgelegenheid is. Een logisch gevolg ook vanuit het aspect beperken van vervoersbewegingen en afstand woon-werk.

De ervaringen tot nu geven niet het beeld dat het huidige beleid Ieidt tot problemen op het gebied van ruimtelijk relevante aspecten of ontwrichting van de draagkracht van de omgeving. En daar waar dit dreigt te gebeuren, worden afspraken gemaakt met de huisvester of worden andere oplossingen bedacht. Zo kwamen er enkele jaren geleden signalen van huisartsen dat de druk vanuit de huisvestingslocaties te groot werd. Er is een oplossing gevonden met de komst van een huisartsenpraktijk voor internationale werknemers in Venlo: Healthcare for internationals (H4i.

Hiermee wordt voor een belangrijk deel voorzien in de zorgbehoefte van arbeidsmigranten. Beheer en toezicht speelt een belangrijke rol bij huisvestingsloactie voor arbeidsmigranten. Dit is verankerd in ons beleid en via de exploitatievergunning. Met huisvesters worden hier dan ook afspraken over gemaakt. De contactfunctionaris arbeidsmigranten heeft daarin een voorname rol en heeft periodiek contact het huisvesters.

Altematieven:

In de beleidsregels huisvesting arbeidsmigranten kun je regels opnemen om hier meer sturing aan te geven. Het opnemen van een minimale afstand (bijv. 250 of 500 meter) tussen locaties is daar een voorbeeld van, of het bepalen van een maximaal aantal arbeidsmigranten per kern.

Dit dient dan ruimtelijk onderbouwd te worden. Dit is niet gemakkelijk en de juridische houdbaarheid is een punt van aandacht. De vraag is ook welk probleem hiermee opgelost wordt en/of welk probleem hiermee wordt gecreëerd. De vraag naar arbeidsmigranten blijft de komende jaren groot en deze arbeidsmigranten moeten ergens gehuisvest worden. Een grotere spreiding heeft ook gevolgen voor het beheer en toezicht, zeker in combinatie met een eventuele wijziging

van het maximum aantal te huisvesten personen per locatie (zie aandachtspunt 2). Beheer en toezicht s in dat geval moeilijker te regelen. Wanneer uitgegaan wordt van een maximaal aantal per kern dan kan een discussie ontstaan tot welke kern de huisvesting hoort. Bijvoorbeeld de locatie van Kafra Housing aan de Midden Peelweg hoort formeel bij Maasbree maar grenst ook aan het buitengebied van Koningslust en Grashoek.

Mogelijk ontstaan er ook meer vervoersbewegingen doordat huisvesting en werklocaties meer verspreid komen te liggen.

Aandachtspunt 2: Maximaal aantal personen per locatie

“Wat is mogelijk en wenselijk in relatie tot beheer en toezicht.”

Beleid:

Het huidige beleid gaat uit van locaties van maximaal 80 personen bij (agrarische) bedrijven en biedt ruimte voor incidenteel grotere aantallen bij bedrijven die vanwege aard en omvang grootschaligere huisvesting nodig hebben. De ideale locatie is buiten de kern. Kleinere initiatieven tot 8 personen kunnen wel in de kern plaatsvinden, indien het gebouw, de omgeving en het woon- en leefklimaat gegarandeerd is. Voor maximaal 3 nieuwe grootschalige initiatieven van 200 plaatsen wordt ruimte geboden. Deze

worden alleen toegelaten op locaties die dat vanuit draagkracht kunnen hebben. Overwegingen:

Voor een maximum van 80 personen per bedrijf is gekozen n verband met efficiënt ruimtegebruik. De ruimtevraag in het buitengebied is een van de grotere uitdagingen van dit moment. Meer

kleinschaligere locaties vragen om meer ruimtegebruik in het buitengebied en kunnen belemmeringen opleveren voor andere functies. Daarnaast willen we zoveel mogelijk gebruik maken van bestaande locaties (bebouwing) en beperkt nieuwe locaties toestaan. Binnen de mogelijkheden zien we bestaande locaties liever in omvang toenemen dan dat nieuwe locaties worden toegevoegd. Dit betekent niet dat er geen

nieuwe locaties nodig zijn. De vraag naar arbeidsmigranten blijft onveranderd groot. Kleinere aantallen per locatie vraagt daardoor veel meer locaties. Verder kan een beperking van de aantallen een negatief effect hebben op de (financiële) haalbaarheid van initiatieven. De plankosten voor de ontwikkeling van een locatie zijn aanzienlijk. Zeker in gevallen waar het gaat om tijdelijke huisvesting voor 10 jaar. Een eis vanuit het beleid is dat er toezicht en beheer plaatsvindt op locaties. Voor een efficiënt

toezicht en beheer is een bepaalde omvang wenselijk. Waar exact het omslagpunt ligt is niet inzichtelijk. situati

In Peel en Maas zijn in totaal 4.206 vergunde plaatsen voor het huisvesten van arbeidsmigranten.

Waarvan 1.450 plaatsen op de 2 grote parken (De Berckt en Work and Stay), 1.263 plaatsen zijn vergund op basis van het beleid uit 2014 (57 vergunningen) en 1.493 plaatsen op basis van het beleid uit 2019/2021 (16 vergunningen). Van de 3 experimentele grootschalige locaties zijn er 2 vergund en gerealiseerd (Kafra en Parc Startebos). De beleidsmatige ruimte voor een 3° grootschalige locatie is door de raad ‘'on hold’ gezet (raadsbesluit d.d. 20 april 2021). Van de resterende mogelijkheid om grotere locaties (max. 200) bij agrarische bedrijven te

realiseren is (vooralsnog) geen gebruik gemaakt. Op dit moment is er geen behoefte om een dergelijke locatie te realiseren. 42 personen worden gehuisvest via kamergewijze verhuur in de kemnen (meldplicht in de APV). Door het actieve huisvestingsbeleid, de contactfunctionaris, de registratie en het toezicht is er een

goed beeld waar arbeidsmigranten verblijven. Met de huisvesters zijn afspraken gemaakt over beheer en toezicht. Dit alles maakt dat er grip is op de huisvesting van arbeidsmigranten en er zo goed als geen meldingen zijn van overlast. Alternatieven

Via het beleid kan de raad het maximale aantal per locatie bepalen.

Zoals uit de overwegingen blijkt, kan het aanpassen van het maximale aantal per locatie invloed hebben op efficiënt ruimtegebruik, beheer en toezicht en de realiseerbaarheid van huisvesting voor arbeidsmigranten.

Aandachtspunt 3 Huisvesting van arbeidsmigranten combineren met andere doelgroepen (woonurgente groepen).

Beleid:

Voor de huisvesting van arbeidsmigranten (short stay) is apart beleid vastgesteld omdat het een specifieke doelgroep betreft. Het beleid heeft betrekking op de huisvesting voor personen van tenminste 18 jaar afkomstig uit een ander EU-land die komen om hier tijdelijk te werken. De maximale verblijfstermijn in een short stay locatie is 18 maanden. Wanneer arbeidsmigranten langer willen blijven, is het de bedoeling dat ze doorstromen naar de reguliere woningmarkt.

Permanent verblijven in short stay huisvesting is niet wenselijk. Sowieso arbeidsmigranten die n gezinsverband leven met kinderen onder de 18 jaar horen niet thuis in huisvestingslocaties voor short stay. De huisvesting van short stay arbeidsmigranten vindt idealiter plaats buiten de kernen.

Woonurgente groepen' zijn aangewezen op de reguliere woningmarkt. Steeds meer woonurgenten vinden moeilijk hun weg op de woningmarkt. Tijdelijke woonconcepten kunnen een

oplossing zijn indien woonurgenten niet snel genoeg gehuisvest worden in de reguliere woningvoorraad (Regionale Woonvisie Noord-Limburg 2020-2024). Overwegingen: Short stay arbeidsmigranten zijn personen die een korte periode naar Nederland komen om geld te verdienen. Vaak via een ‘all-inclusive pakket’ waarin tijdelijk (< 4 maanden) werk, huisvesting

en vervoer in één pakket worden verzorgd. Het levensritme van de doelgroep verschilt met mensen die in gezinsverband leven. Daarbij gaat het om grote aantallen die gehuisvest moeten worden. Dit maakt het noodzakelijk om specifiek huisvestingsbeleid te hebben voor short stay arbeidsmigranten. situatie:

Momenteel worden de short stay locaties alleen gebruikt voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Voor woonurgente groepen zijn tijdelijke woonconcepten gerealiseerd, bijvoorbeeld in het Ringovenpark in Panningen. Arbeidsmigranten die langer verblijven in Nederland zijn aangewezen op de reguliere woningmarkt. De behoefte aan tijdelijke woonconcepten woonurgente groepen is groot. Momenteel wordt onderzocht of we extra tijdelijke

voor

woonvoorzieningen kunnen creëren. Alternatieven

De gemeenteraad kan via het beleid toestaan om op bepaalde locaties beide doelgroepen (short stay arbeidsmigranten en woonurgenten) toe te staan.

Aandachtspunt 4: Tijdelijke vergunningen “Hoe gaan we om met tijdelijke vergunningen van 10 jaar? Deze lopen binnenkort af en dan? En

moeten we werken met tijdelijke of permanente vergunningen?”

Beleid: De tijdelijke omgevingsvergunning voor maximaal 10 jaar heeft als ruimtelijke toestemming de voorkeur. In de verleende vergunningen is opgenomen dat het gebruik van/voor huisvesting

ongedaan gemaakt moet worden als de huisvesting gedurende 1 jaar niet wordt gebruikt. De initiatiefnemer kan er ook voor kiezen om een bestemmingsplanwijziging aan te vragen voor de huisvesting van arbeidsmigranten. In dat geval is tidelijkheid niet aan de orde. Voor de permanente locaties geldt echter een uitsterfconstructie. Als de locatie langer dan 1 jaar niet gebruikt wordt voor de huisvesting van arbeidsmigranten vervalt ook hier de mogelijkheid voor

huisvesting. Overwegingen: Omgevingsvergunning of bestemmingsplanwijziging is een overweging van de initiatiefnemer. Permanente huisvesting biedt mogelijk meer comfort/ruimte om extra te investeren in de kwaliteit van de huisvesting. De investering hoeft niet in 10 jaar terug verdiend te worden. Werken met

alleen permanente toestemming kan bijdragen aan kwalitatief betere huisvesting en mogelijk ook aan de hoogte van de huur die wordt gevraagd. Ook kan permanente huisvesting bijdragen aan een behoefte van een ondernemer die structureel gebruik wil maken van de inzet van arbeidsmigranten, bijvoorbeeld op een agrarisch bedrijf.

! Woonurgente groepen:

categorie mensen die dringend en op korte termijn woonruimte nodig

hebben (al dan niet tijdelijk) en daar niet zelf in kunnen voorzien (ook wel spoedzoekers). Daaronder vallen onder meer: gescheiden personen, slachtoffers van huiselijk geweld, personen die uitstromen vanuit beschermd wonen trajecten, vergunninghouders en internationale werknemers die zich hier definitief willen vestigen.

situatie:

Ondanks eerdere berichten lopen er binnenkort geen tijdelijke vergunningen af. Alle huisvestingslocaties die gerealiseerd zijn op basis van het beleid 2014 zijn uiteindelijk via een eigen bestemmingsplan of het brede bestemmingsplan huisvesting (tjdelijke) arbeidskrachten Peel en Maas 2015 geregeld. Deze huisvestingslocaties hebben een permanente bestemming/functie. Naast deze permanente locaties zijn er op dit moment 14 locaties met een tijdelijke vergunning.

De eerste hiervan verloopt in 2027. Er is dus geen sprake van het vervallen van een groot aantal tijdelijke vergunningen op korte termijn. Tegenover het vervallen van tijdelijke locaties aan het einde van de termijn staat ook weer de komst van nieuwe (tijdelijke) locaties. In het beleid is opgenomen dat we in overleg met de initiatiefnemer de voor de betreffende situatie juiste ruimtelijke toestemming kiezen. Het beleid biedt ons in de huidige opzet de ruimte

om voor de juiste procedure te kiezen met in principe een zelfde uitkomst. Als de behoefte aan huisvesting afneemt, vervalt in beide gevallen de functie van bestaande locaties (als de huisvesting een jaar niet wordt gebruikt). Een tijdelijke vergunning geeft in sommige gevallen iets meer zekerheid voor beëindiging op locaties waar je dit echt wil. Een goed voorbeeld hiervan is De Nieuwe Hof in Meijel, waar na de beëindiging van de huisvesting de locatie (voormalige camping) wordt gesaneerd en de grond

wordt overgedragen aan buurtbewoners. Indien er sprake is van het verlengen of omzetten van een tijdelijke vergunning of het aanpassen/uitbreiden van een bestaande locatie (toestemming op basis van beleid 2014 of 2019) is kwaliteitsverbetering altijd het uitgangspunt. Bij een vernieuwing wordt altijd (voor zover juridisch mogelijk) ingestoken op een aanpassing van de locatie naar de nieuwe normen (1 en 2

persoonskamers, minimaal 12 m?Ieefruimte enz.) voor huisvesting. Alternatieven

Het beleid kan aangepast worden op dit onderdeel door een bepaalde voorkeur aan te passen of te schrappen of zelfs een bepaalde vorm (tjdelijk of permanent) van toestemming als uitgangspunt te formuleren.