2023-003 11 Archeologisch onderzoek Keup en Baarloseweg.pdf

Bureauonderzoek  Hoe ziet de geo(morfo)logische en/of bodemkundige opbouw van het plangebied eruit? Plangebied Keup: In geomorfologisch opzicht ligt het plangebied in een geb ied met dekzandwelvingen. Er heeft zich van nature een veldpodzol gevormd in leemarm en zwak lemig fijn zand. In het oostelijke deel van het plangebied bestaat de bodem uit h oge zwarte enkeerdgronden ontstaan in lemig fijn zand. Plangebied Baarloseweg: In geomorfologisch opzicht ligt het plangebied in een veenkoloniale ontginningsvlakte die een overgangszone vormt tussen het dal van de Kwistbeek en de zuidelijker gelegen dekzandrug. De bodem bestaat uit hoge zwarte enkeerdgronden ontstaan in lemig fijn zand .  Welke gegevens met betrekking tot archeologische waarden zijn r eeds over het plangebied bekend? Er zijn in beide plangebieden geen archeologische monumenten en/of vindplaatsen bekend. Plangebied Keup ligt wel in de historische kern van Egchel.  Wat was het historisch landgebruik van het plangebied en wat is het landgebruik nu en wat is de invloed daarvan op de (verwachte) archeologie en (bodem)gaafheid? Plangebied Keup: Het plangebied maakte in de late 18 e eeuw deel uit van de onontgonnen gebieden rond Egchel. Pas op het einde van de jaren 1950 wordt het plangebied ontgonnen en in gebruik genomen als akkerland, waarbij het perceel zijn huidige vorm en gebruiksfunctie (akkerland) krijgt.

Plangebied Baarloseweg: Het plangebied maakte in de late 18 e eeuw deel uit van de onontgonnen gebieden ten noordoosten van Helden. In de 19 e eeuw is het plangebied in gebruik als gras- of weiland. Tot halverwege de jaren 1920 blijft het grondgebruik ongewijzigd; dan wordt het grondgebruik gewijzigd in akkerland. Ook tegenwoordig is het plangebied als zodanig in gebruik. De invloed van het huidige landgebruik op de (verwachte) archeologie en (bodem)gaafheid is afhankelijk van de precieze invulling van het grondgebruik als akker (bv. wel of geen diepploegen), en de dikte van een (eventueel) esdek.

RAAP-rapport 4717 / versie 17-03-2021

[36]

Plangebieden Keup te Egchel en Baarloseweg te Helden, gemeente Peel en Maas ; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)

 Wat is de gespecificeerde verwachting ten aanzien van nog onbekende archeologische waarden in het gebied? Op basis van de resultaten van het veldonderzoek kan de gespecificeerde archeologische verwachting worden bijgesteld: de kans op het aantreffen van intacte archeologische vindplaatsen is laag in beide plangebieden. Archeologische

Verwachting

Complextype

Omvang

Kenmerken

Diepte-ligging

Gaafheid

paleolithicum en mesolithicum

laag

-

-

-

-

-

late prehistorie (neolithicum) – Nieuwe tijd B

hoog

kleinschalige bewoning

hooguit enkele honderden m²

grondsporen en een spreiding van vondsten

aan het maaiveld

laag

periode

Tabel 13. Samenvatting van de gespecificeerde archeologische verwachting voor plangebied Keup.

Archeologische periode

Verwachting

Complextype

Omvang

Kenmerken

Diepte-ligging

Gaafheid

paleolithicum en mesolithicum

hoog

kampement

hooguit 100 m²

lithisch materiaal (natuursteen en vuursteen)

aan de basis van het esdek

laag

late prehistorie (neolithicum) – late middeleeuwen

hoog

bewoning

enkele honderden m² meerdere hectaren

grondsporen en een spreiding van vondstmateriaal

aan de basis van het esdek

laag

Tabel 14. Samenvatting van de gespecificeerde archeologische verwachting voor plangebied Baarloseweg.

Verkennend booronderzoek  Stemt de geo(morfo)logische en/of bodemkundige opbouw in het plangebied overeen met hetgeen op basis van het bureauonderzoek verwacht werd? Plangebied Keup: De geomorfologische ligging komt overeen met hetgeen op basis van het bureauonderzoek werd verwacht. De bodemkundige ontwikkeling komt slechts gedeeltelijk met de verwachting overeen, omdat de A-, E- en B-horizonten van de oorspronkelijke podzol volledig verploegd zijn en de bodem in het plangebied dan ook behoorlijk geroerd is, lokaal tot 80 cm -mv. Plangebied Baarloseweg: De geomorfologische ligging komt overeen met hetgeen op basis van het bureauonderzoek werd verwacht. Vanwege de verstoring van de bodem is het exacte bodemtype niet meer te bepalen; het lijkt er sterk op dat in het plangebied inderdaad sprake was van een esdek, maar dat dit (recentelijk) diep is verstoord. De lichtgrijze C–horizont wijst erop dat de natuurlijke omstandigheden van het plangebied van nature vrij nat waren.

 Is de bodemopbouw in (delen van) intact en wat zegt dit over de gaafheid van eventuele archeologische resten? Plangebied Keup: De bodemopbouw is slechts (zeer) lokaal nog gedeeltelijk intact en een esdek ontbreekt. De gaafheid van eventuele archeologische resten is daardoor zeer beperkt.

RAAP-rapport 4717 / versie 17-03-2021

[37]

Plangebieden Keup te Egchel en Baarloseweg te Helden, gemeente Peel en Maas ; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)

Plangebied Baarloseweg: De bodemopbouw is (recentelijk) diep verstoord. De gaafheid van eventuele archeologische resten is daardoor zeer beperkt.  Op welke diepte bevindt zich de archeologisch interessante laag / het niveau waarop archeologische resten bewaard zijn gebleven? Plangebied Keup: de archeologisch interessante laag / het niveau waarop archeologische resten bewaard zijn gebleven, ligt aan het maaiveld. Plangebied Baarloseweg: de archeologisch interessante laag / het niveau waarop archeologische resten bewaard zijn gebleven, ligt aan de basis van het esdek. In beide plangebieden is deze laag/dit niveau slechts (zeer) lokaal nog gedeeltelijk intact, en (grotendeels) verstoord.  Dient op basis van de resultaten van het veldonderzoek de gespecificeerde archeologische verwachting te worden bijgesteld? Ja, met betrekking tot beide plangebieden dient de gespecificeerde archeologische verwachting naar beneden te worden bijgesteld.

Algemeen  Wat is de invloed van de toekomstige inrichting op eventuele archeologische resten? Voor beide plangebieden geldt dat door de toekomstige inrichting eventuele archeologische resten verder verstoord worden.  Op welke wijze kan bij de planvorming met archeologische resten worden omgegaan? De gaafheid van eventuele archeologische resten is naar verwachting zeer beperkt. In plangebied Keup zijn de A-, E- en B-horizonten van de oorspronkelijke podzol volledig verploegd en is de bodem lokaal tot 80 cm –mv geroerd. Daardoor is het archeologisch sporenniveau tot 40-50 cm diep geroerd en volledig verstoord. In plangebied Baarloseweg is het exacte bodemtype niet meer te bepalen vanwege de verstoring van de bodem tot 70-95 cm –mv, wellicht heeft dit te maken met de aanwezige bebouwing in de vroege 20 e eeuw; het lijkt er sterk op dat in het plangebied sprake was van een esdek, maar dat dit (recentelijk) diep is verstoord . Het is niet precies duidelijk in hoeverre dit de natuurlijke ondergrond, en eventuele archeologische vindplaatsen , heeft aangetast.

4.2 Advies Op basis van de resultaten van dit onderzoek blijkt dat de gaafheid van eventuele archeologische resten in beide plangebieden zeer beperkt is en/of dat de gespecificeerde archeologische verwachting laag is. Voor beide plangebieden wordt geen archeologisch vervolgonderzoek aanbevolen. Daarom wordt in het kader van de voorgenomen bodemingrepen geen vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) noodzakelijk geacht.

4.3 Tot slot Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid , de gemeente Peel en Maas, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.

RAAP-rapport 4717 / versie 17-03-2021

[38]

Plangebieden Keup te Egchel en Baarloseweg te Helden, gemeente Peel en Maas ; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)

Literatuur ACVU HBS/Buro de Brug BV/The Missing Link, 2012. Gemeente Peel en Maas. Archeologische overzichts- en verwachtingskaart voormalige gemeenten Helden, Kessel, Maasbree en Meijel. Definitieve versie, 25 mei 2012. Amsterdam/Utrecht. Berendsen, H.J.A., 2004. De vorming van het land: inleiding in de geologie en de geomorfologie. Fysische geografie van Nederland. Assen. Broeke, E.M. ten, 2012. Definitief rapport verstoringsdiepteonderzoek gemeente Peel en Maas, Econsultancy-rapport 12021140. Econsultancy, Swalmen. Jezeer, W., 2008. Helden - Molenstraat 64 Een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van proefsleuven. ADC-rapport 1501. ADC, Bunschoten. Koomen, A.J.M. & G.J. Maas, 2004. Geomorfologische kaart Nederland (GKN). Achtergronddocument bij het landsdekkende digitale bestand. Alterra-rapport 1039, Wageningen. Müller A., e.a., 2019. Een palimpsest aan de Dörper Tore te Helden (gemeente Peel en Maas). ADCrapport 5038. ADC, Bunschoten. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters. Nederlands Normalisatie-instituut, Delft. SIKB, 2016. Beoordelingsrichtlijn Archeologie. BRL SIKB 4000. SIKB, Gouda. Staring Centrum/RGD, 1990. Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000. Blad 58 Roermond. Staring Centrum, Wageningen. Stiboka, 1975.

Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000; toelichting bij kaartblad blad 52 Oost Venlo. Stichting voor Bodemkartering, Wageningen, p. 46 -108. Stichting Adriaen Snoerman Fonds, z.j. "Kaart Figuratief van het grootste gedeelte van Bataasch Braband, bevattende de Meyerye van 's Bosch, bestaande in de vier kwartieren...", enz., 1794. Mortier Covens & Zoon, Amsterdam. The Missing Link, 2012. Gemeente Peel en Maas - Beleidsplan archeologie. Kaartbijlage III Archeologische beleidskaart 5 juli 2012. The Missing Link, Utrecht. Tijs, W., 2011. Een archeologisch BO & IVO vorm van boringen voor het kadastrale perceel Helden G4057 (ged.) in de buurtschap Keup te Helden, gem. Peel en Maas (L). ARC-rapport 2011-30. ARC, Groningen. Weerts, H., J. Schokker, K. Rijsdijk & C. Laban, 2006. Geolo gische overzichtskaart van Nederland. TNO Bouw en Ondergrond, Utrecht. Winter, J. de, 2010a. Helden, plangebied Keup. Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven. BAAC-rapport A-09.0365. BAAC, ‘s-Hertogenbosch. Winter, J. de, 2010b. Schrames te Helden. BAAC-rapport A-07.0204. BAAC, ‘s-Hertogenbosch. Winter, J. de & E.H. Boshoven, 2005. Helden, Schrames. Inventariserend veldonderzoek d.m.v. proefsleuven. BAAC-rapport A-04.212. BAAC, ‘s-Hertogenbosch.

RAAP-rapport 4717 / versie 17-03-2021

[39]

Plangebieden Keup te Egchel en Baarloseweg te Helden, gemeente Peel en Maas ; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)

Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en appendices Figuren: Figuur 1. Aanduiding plangebied Keup (rode lijn, zuidelijk) en Baarloseweg (rode lijn, noordelijk). Inzet: ligging in Nederland (ster).

6

Figuur 2. Ligging van het plangebied Keup op de geomorfologische kaart (Staring Centrum/RGD, 1990).

11

Figuur 3. Ligging van het plangebied Baarloseweg op de geomorfologische kaart (Staring Centrum/RGD, 1990).

12

Figuur 4. Ligging van plangebied Keup op de bodemkaart (bron: ARCHIS3).

14

Figuur 5. Ligging van plangebied Baarloseweg op de bodemkaart (bron: ARCHIS3).

15

Figuur 6. Ligging van plangebied Keup op het AHN2 (bron: ht tps://www.ahn.nl/ahn-viewer).

16

Figuur 7. Ligging van plangebied Baarloseweg op het AHN2 (bron: https://www.ahn.nl/ahn viewer).

17

Figuur 8. Overzichtskaart archeologische gegevens uit de directe o mgeving van het plangebied Keup (bron: ARCHIS).

20

Figuur 9. Overzichtskaart archeologische gegevens uit de directe omgeving van het plangebied Baarloseweg (bron: ARCHIS).

23

Figuur 10. Overzicht van historische kaarten van plangebied Keup (rode lijn) en omgeving (bron: www.topotijdreis.nl).

25

Figuur 11. Overzicht van historische kaarten van plangebied Baarloseweg (rode lijn) en omgeving (bron: www.topotijdreis.nl).

27

Figuur 12. Boorpuntenkaart plangebied Keup.

33

Figuur 13. Boorpuntenkaart plangebied Baarloseweg.

35

Tabellen: Tabel 1. Administratieve gegevens.

7

Tabel 2. Overzicht van geologische, geomorfologische en bodemkundige kenmerken van beide plangebieden.

18

Tabel 3. Overzicht van het geldende archeologiebeleid en achterliggende verwacht ingskaart in plangebied Keup.

18

Tabel 4. Overzicht van de bekende archeologische monumenten en archeologische vondstlocaties in en rond het plangebied Keup. Tabel 5. Overzicht van eerder archeologisch onderzoek in en rond het plangebied Keup.

19 19

Tabel 6. Overzicht van het geldende archeologiebeleid en achterliggende verwachtingskaart in plangebied Baarloseweg.

21

Tabel 7. Overzicht van de bekende archeologische monumenten en archeologische vondstlocaties in en rond het plangebied Baarloseweg.

21

Tabel 8. Overzicht van eerder archeologisch onderzoek in en rond het plangebied Baarloseweg.

22

Tabel 9. Overzicht van de huidige situatie van het plangebied Keup.

28

RAAP-rapport 4717 / versie 17-03-2021

[40]

Plangebieden Keup te Egchel en Baarloseweg te Helden, gemeente Peel en Maas ; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)

Tabel 10. Overzicht van de huidige situatie van het plangebied Baarloseweg.

28

Tabel 11. Samenvatting van de gespecificeerde archeologische verwachting voor plangebied Keup.

30

Tabel 12. Samenvatting van de gespecificeerde archeologische verwachting voor plangebied Baarloseweg.

31

Tabel 13. Samenvatting van de gespecificeerde archeologische verwachting voor plangebied Keup.

37

Tabel 14. Samenvatting van de gespecificeerde archeologische verwachting voor plangebied Baarloseweg.

37

Bijlagen: Bijlage 1. Tijdschaal Bijlage 2. Motivatie geraadpleegde bronnen

RAAP-rapport 4717 / versie 17-03-2021

[41]

Plangebieden Keup te Egchel en Baarloseweg te Helden, gemeente Peel en Maas ; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)

Bijlage 1. Tijdschaal Archeologische perioden Datering

Tijdperk

Recente tijd

- 1945 C

Nieuwe tijd

- 1850

B

- 1650

A

- 1500

Laat B Laat A D: Ottoonse tijd

Vroeg

Middeleeuwen

C: Karolingische tijd B: Merovingische tijd

A: Volksverhuizingstijd Laat

Romeinse tijd

Midden

Vroeg Laat

IJzertijd

Midden

Vroeg Laat

Bronstijd

Midden

Prehistorie

Vroeg Laat

Neolithicum (Nieuwe Steentijd)

Midden Vroeg Laat

Mesolithicum (M idden Steentijd)

Midden Vroeg Laat

Paleolithicum (Oude Steentijd)

Jong B Jong A Midden

- 1250 - 1050 - 900 - 725

- 525 - 450

- 270 - 70 na Chr. - 15 voor Chr. - 250 - 500 - 800 - 1100 - 1800 - 2000

- 2850 - 4200 - 4900/5300 - 6450 - 8640 - 9700

- 12.500 - 16.000

- 35.000 - 250.000

Oud tabel1_standaard_Archeologisch_RAAP_2014

RAAP-rapport 4717 / versie 17-03-2021

[42]

Plangebieden Keup te Egchel en Baarloseweg te Helden, gemeente Peel en Maas ; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)

Bijlage 2. Motivatie geraadpleegde bronnen

Geologische kaart van NL Geomorfologische kaart van NL

x x

DINO

x

Gegevens milieukundig bodemonderzoek

x

Actueel Hoogtebestand Nederland

x

Lucht- en satellietfoto’s

x

Topografische kaart van Nederland

x

Oud(st)e kadasterkaarten

x

Historische kaarten van Nederland

x

Beeldmateriaal bouwhistorie

x

Archeologische en cultuurhistorische rapportages

x

Archieven (RAAP)

x

Eigenaar en gebruiker

x

AMK

x

ARCHIS

x

CMA

x

CAA

x

CHW

x

Literatuur (arch./aardwet.)

x

Gebiedsgerichte specialisten

x

Amateurarcheologen

x

Gemeentelijke waarden- of verwachtingskaart

x

RAAP-rapport 4717 / versie 17-03-2021

Opmerking

x

Gedetailleerde bodemkaarten

Archeologisch depot

Bevat geen (nieuwe) relevante informatie

x

Niet beschikbaar voor dit plan-/onderzoeksgebied

Bodemkaart van NL

Geraadpleegd, niet afgebeeld

Bron

Geraadpleegd en afgebeeld/beschreven

LS03 en LS04, motivatie voor de keuze van de geraadpleegde bronnen (+ indien van toepassing)

x

[43]