2021-015 03 Raadsinformatiebrief Doorontwikkeling Zelfsturing 3.0 van 25-01-2021.pdf

Wilhelminaplein 1

Raadsinformatiebrief Doorontwikkeling Zelfsturing 3.0

5981 CC Panningen T (077) 306 66 66 E info@peelenmaas.nl www.peelenmaas.nl Contactpersoon

Datum Zaak Document Van Onderwerp Aanleiding

25 januari 2021

Geert Wismans

1894/2020/2297897 1894/2021/2334006 Doorontwikkeling Zelfsturing 3.0 Raadsbesluit 4 december 2018 / Pilot Zelfsturing 3.0

Geachte raad, Tijdens de besluitvormende vergadering op 4 december 2018 heeft u het besluit genomen om Zelfsturing 3.0 verder te ontwikkelen. Onderdeel van dit besluit zijn: 1. Een zestal uitgangspunten die door de raad zijn vastgesteld. 2. Het aangaan van een pilot van 2 jaar voor de ontwikkeling van de economische huishouding van de vitale gemeenschap. Het beoogde effect is als volgt geformuleerd: de verdere ontwikkeling van Zelfsturing 3.0 en het binnen deze context opstarten van een pilot om ervaring op te doen met de verdere ontwikkeling van de economische huishouding van een vitale gemeenschap. Het is inmiddels 2 jaar na raadbesluit, dus hoog tijd om de balans op te maken. Één van de afspraken bij beslispunt 2 is een evaluatie met raad, college en overkoepelend dorpsoverleg. Met deze raadsinformatiebrief wordt op deze evaluatie voorgesorteerd door: a. inzicht te geven in het proces en resultaten vanaf het moment dat het raadsbesluit is genomen; b. een voorstel te doen op een mogelijk vervolg. In het voorstel is er aandacht voor een goede positionering van de raad en het overkoepelend dorpsoverleg. Uitgangspunten Met het raadsbesluit heeft u als raad een aantal uitgangspunten vastgesteld die richting geven aan de verdere ontwikkeling van Zelfsturing 3.0.

Deze uitgangspunten staan ook in de kaderstelling Sociaal Domein en Vitale Gemeenschappen, die door de raad is vastgesteld. Ook is er een link met de inhoud van het manifest ‘Zelfsturing meer dan samen zelf doen’. Dit manifest is door de gezamenlijke dorpsoverleggen begin 2018 aan raad, college en organisatie aangeboden. Nogmaals de zes uitgangspunten op een rij: 1. Scherp op eigenaarschap We beginnen met een check op eigenaarschap van projecten. 2. Geworteld in de gemeenschap Gemeenschappen laten zien hoe hun initiatief bijdraagt aan brede vitaliteit. 3. De gemeenschap centraal Wij verhouden ons in de basis tot gemeenschappen, niet andersom. 4. Een waarderende, respectvolle bijdrage Gemeenschappen die door lokale inzet geld besparen, door taken over te nemen die voorheen door professionals van gemeente of maatschappelijke organisaties werden

uitgevoerd, mogen rekenen op een respectvolle bijdrage van de overheid. 5. Kwaliteit samen bepaald Gemeenschappen en overheid bepalen ieder vanuit hun eigen rol en bijbehorende verantwoordelijkheid of een gemeenschapsinitiatief kwaliteit toevoegt. Als overheid benutten we daar onze kaderstellingen voor. 6. Een volwassen relatie We organiseren periodiek een ontwikkelgesprek met raad, organisatie en overkoepelend dorpsoverleg over de vraag of de ontwikkeling nog past in de richting zoals we die met elkaar hebben afgesproken. De pilotperiode 2019-2020 Zelfsturing en gemeenschapsontwikkeling zijn al jarenlang gemeengoed in Peel en Maas. Ook de afgelopen jaren hebben gemeenschappen met veel energie allerlei initiatieven en projecten succesvol opgestart en uitgevoerd. Vaak zelfstandig, waar nodig gesteund door ons of maatschappelijke partijen. De pilotperiode van 2 jaar heeft ons en de gemeenschappen in Peel en Maas nog niet opgeleverd wat we ervan hadden gehoopt en verwacht. We zijn samen nog niet klaar. Dat wil niet zeggen dat het onderwerp niet leeft en de pilot als een mislukt experiment moeten beschouwen. Integendeel zelfs. De motivatie om op de ingestoken koers door te gaan is bij zowel gemeenschappen, college en organisatie groter dan ooit. Aan de hand van de 6 uitgangspunten benoemen we hieronder een aantal inzichten en verworvenheden van de pilotperiode tot nu toe.

Deze dienen als basis voor een evaluatiegesprek met u als raad, college en gemeenschappen. 1. Scherp op eigenaarschap De gemeenschappen in Peel en Maas tonen ondernemerschap. Passend daarbij voelen zij zich in toenemende mate (mentaal) eigenaar van zaken die voorheen tot de overheid behoorden. Het is de afgelopen jaren op een aantal thema’s een zoektocht gebleken waar het eigenaarschap van ons als overheid stopt en die van de gemeenschappen begint. Passend bij Peel en Maas zoeken we naar de optimale ruimte om aan te sluiten bij bewegingen in gemeenschappen. Soms houden wettelijke kaders, bijvoorbeeld rond de WMO (budgetten hulp bij het huishouden), ons echter op onze plaats, terwijl de gemeenschappen meer of snellere beweging van ons verwachten. Dit vraagt om continu met elkaar in gesprek te blijven. Het doet ons deugd dat de gemeenschappen constructief kritisch meedenken om samen vooruit te komen. 2. Geworteld in de gemeenschap De gemeenschappen geven op verschillende manieren blijk van de wijze waarop zij in openheid en samenwerking met elkaar richting geven aan de toekomst van hun eigen gemeenschap. De dorpsontwikkelingsvisies, de projecten die daar uit volgen en de periodieke gesprekken met college en de gemeentelijke organisatie laten duidelijk zien dat de initiatieven uit de gemeenschappen bijdragen aan de brede vitaliteit.

Een aantal gemeenschappen heeft bijvoorbeeld aangegeven graag via een integrale dorpsbegroting te willen werken. Hierin worden inhoud en financiële overzichten nog meer in samenhang bekeken. De contouren daar van worden in 2021 samen met gemeenschappen verder ontwikkeld, maar geven duidelijk aan dat de gemeenschappen stappen blijven zetten in het organiseren van samenhang. Als gemeente willen we hier met een positieve grondhouding verder over in gesprek. 3. De gemeenschap centraal Dit uitgangspunt is opgenomen om de gemeenschappen zo ruimte te bieden voor hun eigen, autonome ontwikkeling en zich minder op ‘verplichtingen uit de systeemwereld’ te laten richten. De gezamenlijke zoektocht naar eigenaarschap en bijbehorende verantwoordelijkheden inclusief financiële spelregels (uitgangspunten 1 en 4), maakte dat gemeenschappen op onderdelen misschien onbedoeld meer naar de overheid gericht zijn geweest dan gehoopt. Voorbeelden zijn onder andere de gesprekken die gevoerd zijn rond de inzet van de Dorpsondersteuner in Beringe en de Dorpsontmoeting in Kessel. Het is daarmee een belangrijk, maar ook interessant bespreekpunt voor een evaluatie met de gemeenschappen.

Gemeente Peel en Maas

1894/2021/2334006

Pagina 2 van 4

4. Een waarderende, respectvolle bijdrage De pilot was onder andere bedoeld om het aspect van de economische huishouding van gemeenschappen verder te ontwikkelen. Met als stip op de horizon om gemeenschappen in staat te stellen nog meer op eigen kracht vorm te geven aan trajecten en processen in de eigen omgeving. Bij pogingen een proces in te richten voor de pilot kwamen een aantal inzichten naar voren die om opheldering vroegen. Een belangrijk en illustratief inzicht was de aanname dat de financiering van de dorpsontmoetingen gebaseerd is op normbedragen, niet correct was. Realiteit bleek te zijn dat besturen van dorpsontmoetingen gefinancierd worden aan de hand van exploitatiebegrotingen en dat er onvoldoende heldere kaders waren opgesteld die dienen als basis voor beoordeling van financiering. Dit gold in mindere mate ook voor een aantal andere voorzieningen, zoals Dorpsvervoer en Hulp bij het Huishouden. Er is gebleken dat we als gemeente op verschillende terreinen een ander beeld hadden bij de financiële speelruimte dan de gemeenschappen. In de pilotperiode zijn gesprekken gevoerd met gemeenschappen om enerzijds duidelijkheid te verkrijgen over de afrekening van voorzieningen over de lopende jaargangen.

Tegelijkertijd is er een begin gemaakt voor het opstellen van een afsprakenkader als het gaat om het reserveren van middelen voor lokale investeringen of borging van bestaande voorzieningen in de kernen. Dit kader willen we vooral zien als uitgangspunten en niet als een strakke begrenzing. Mede door het ontbreken van een helder afsprakenkader over inverdiende middelen vooraf is er veel energie gegaan naar het verkrijgen van duidelijkheid. Deze duidelijkheid is nodig om ontwikkelruimte te creëren voor de Pilot Zelfsturing 3.0. Dit is een taai proces geweest en het heeft in de pilotperiode een aantal waardevolle en constructieve gesprekken nodig gehad om op één lijn te komen. 5. Kwaliteit samen bepaald De gesprekken die we met de gemeenschappen voerden over de pilot waren nodig om duidelijkheid te krijgen en ontwikkelruimte te creëren. Ook de verkenning van mogelijkheden tot een meer integrale dorpsbegroting voor de toekomst droeg hier aan bij. In de loop van deze gesprekken is er een gevoel van gezamenlijke verantwoordelijkheid gegroeid om de beweging rond zelfsturing 3.0 voort te zetten.

Er ligt een concreet ondersteuningsaanbod van afgevaardigden uit de dorpsoverleggen en de voorzieningen uit het Sociaal Domein om vanuit de leefwereld actief mee te denken over hoe we als overheid en gemeenschappen ieder voor zich én gezamenlijk nog effectiever bij kunnen dragen aan het goede leven in Peel en Maas. 6. Een volwassen relatie Het laatste uitgangspunt in het raadsbesluit gaat over het opbouwen van een volwassen relatie en bijbehorende ontwikkelgesprekken als raad met het overkoepelend dorpsoverleg. In februari 2020 heeft u deze behoefte in een raadssessie over gemeenschapsontwikkeling benadrukt. Ook in het overkoepelend dorpsoverleg is rond deze periode een duidelijke behoefte uitgesproken om met u als raad van gedachten te wisselen over de doorontwikkeling van Zelfsturing 3.0. Voordat één en ander geconcretiseerd kon worden in een afspraak kregen we te maken met Corona en de gevolgen daarvan. Deze gevolgen hebben de planning en prioritering aan beide kanten sterk heeft gewijzigd. Daarnaast was een fysieke ontmoeting tot nu toe onmogelijk. Om een goed gesprek over dit onderwerp te voeren gaat hier sterk de voorkeur naar uit. Conclusie en vervolg Het is nu nog te vroeg om uitspraken te doen over resultaten van Zelfsturing 3.0. Ondanks de stappen die zijn gezet, zijn we samen nog niet klaar.

We komen daarom in maart 2021 met een raadsvoorstel om de pilot met 2 jaar te verlengen. We worden in deze vraag vergezeld door de gemeenschappen, die aangeven dat de periode van 2 jaar te kort is gebleken om de benodigde stappen te zetten. Zij hebben ons actief benaderd met de vraag om bij u als raad om verlenging van de pilot te vragen. De behoefte om beelden en ervaringen met raad, college en overkoepelend dorpsoverleg met elkaar te delen blijft onverminderd bestaan. Bij een positief raadsbesluit over de verlenging van de pilot zien we een dergelijk gesprek als een tussenevaluatie. Dit vraagt om een goede sessie waarbij we elkaar fysiek kunnen ontmoeten. We koersen op organisatie van deze sessie aan het

Gemeente Peel en Maas

1894/2021/2334006

Pagina 3 van 4

begin van het 2e kwartaal. De informatie uit de RIB kan beschouwd worden als een basis voor deze evaluatie. Gelet op het belang van de kernwaarde zelfsturing kunnen we ons voorstellen dat u als raad over dit onderwerp een aparte raadsbijeenkomst wilt organiseren. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Peel en Maas,

de gemeentesecretaris/directeur, L.P.H. Breukers

Gemeente Peel en Maas

de burgemeester, W.J.G. Delissen-van Tongerlo

1894/2021/2334006

Pagina 4 van 4