Voorstel Vastgoed- en Accommodatiebeleid - Voorstel.pdf

Beeldvormende bijeenkomst Papendrecht Vergadering van 31 augustus 2023 Zaaknummer: 2023-0111253

Voorstel Openbaar

Vastgoed- en Accommodatiebeleid Bevoegde portefeuillehouder:

Jan Dirk van der Borg

Betrokken portefeuillehouder(s):

Sophia de Keizer; Arjan Kosten;

Fatale termijn: Behandeling dient op 22 augustus plaats te vinden voor behandeling in de raad op 28 september.

Gevraagd besluit 1. Kennis te nemen van de onderdelen vastgoed- en accommodatiebeleid uit het eindrapport Vastgoed- en Accommodatiebeleid en IHP Papendrecht van juli 2023. 2. De in het eindrapport geformuleerde prioriteit 1 (realisatie van de sporthal en de ruggengraat van het cultuurcluster) van het accommodatiebeleid vast te stellen. 3. De hierbij betrokken verenigingen en instellingen waar mogelijk in een nieuw te realiseren multifunctionele accommodatie (MFA) te huisvesten. 4. Een haalbaarheidsstudie naar een multifunctionele accommodatie uit te voeren binnen het ruimtelijke programma van het gebied Van der Palmstraat. 5. Voor de haalbaarheidsstudie een budget van € 100.000,- beschikbaar te stellen. 6. Het college opdracht te geven nader onderzoek te verrichten om het vrijgekomen deel binnen de accommodatie aan de Veerweg 125-127 (voormalige locatie bibliotheek) voornamelijk uit te werken als locatie voor maatschappelijke hulp- en dienstverlening. 7. Het college opdracht te geven om binnen de aanwezige maatschappelijke accommodaties nader onderzoek te doen welke kansrijk zijn om als een maatschappelijke (ontmoetings)functie te kunnen worden aangemerkt voor seniorenvoorzieningen. 8.

Vanuit het vastgoedbeleid in het eindrapport: vast te stellen dat de gemeente eigenaar blijft van, dan wel eigenaar wordt van de accommodaties die cruciaal zijn voor het bereiken van de inhoudelijke doelstellingen van de gemeente Papendrecht. 9. Vast te stellen dat voor de bestaande accommodaties, die niet aan het gebruik worden onttrokken, de bestaande situatie van eigendom het uitgangspunt is. 10. Vast te stellen dat voor nieuw te realiseren accommodaties, die een bijdrage leveren aan de sociaal-maatschappelijke opgave, het uitgangspunt is dat de gemeente eigenaar is. 11. Vast te stellen dat de gemeente voor zichzelf geen rol weggelegd ziet in het beheer en exploitatie van maatschappelijke accommodaties. En dat het beheer en de exploitatie van maatschappelijke accommodaties eerst en vooral een verantwoordelijkheid is van de stichtingen, verenigingen de Recreatie- en Cultuur B.V en de schoolbesturen. 12. Vast te stellen dat om de kwaliteit, functionaliteit en de levensduur van de accommodaties optimaal te houden conform de norm NEN 2767 het minimale conditieniveau 2 (in goede conditie) voor voorzieningen met een beeldbepalend karakter en met een gebied overstijgende functie (Sportcentrum en theater) wordt aangehouden en conditieniveau 3 (in redelijke conditie) voor de overige accommodaties. 13.

Vast te stellen dat voor goed beheer met voldoende expertise de maatschappelijke functies van de accommodaties tegen kostendekkende huurprijzen beschikbaar worden gesteld. 14. Het college opdracht te geven te komen tot een passende begrotingssystematiek die meer inzicht geeft op toekomstige kosten en fluctuaties in bedragen voor groot onderhoud voorkomt.

Inhoud Inleiding In de raadsvergadering van 2 februari 2023 heeft de gemeenteraad het college opgedragen de uitgangspunten uit de Uitgangspuntennotitie Accommodatie- en Vastgoedbeleid en IHP Papendrecht van 30 november 2022, die opgesteld is door de Hospitality Group, verder uit te werken en ter besluitvorming aan de raad aan te bieden. Het college stelt hierbij een financiële uitwerking op van de financiële gevolgen die gepaard gaan met de in de verschillende beleidsstukken genoemde kostenramingen. Het gaat in de uitwerking opgenomen onderdelen over de integrale verbinding tussen verduurzaming, de opgave voor CO2-neutraliteit in 2030 en het verbeteren van het binnenklimaat in en gebruik van accommodaties en schoolgebouwen. Op basis van de uitgangspunten zijn de beleidsonderdelen rond vastgoed, accommodaties en het Integraal Huisvestingsplan 2023-2034 voor onderwijsgebouwen in samenspraak en verdere afstemming met maatschappelijke partners, verenigingen, schoolbesturen en kinderopvangorganisaties concreet uitgewerkt. Hierbij is verbinding gezocht met verschillende gemeentelijke ambities zoals onder andere de realisatie van het nieuwe Willem de Zwijgercollege, de businesscase Cultuur, de gemeentelijke ambities rond verduurzaming en het streven naar CO2neutraliteit in 2030.

Het geheel is afgezet tegen de demografische ontwikkeling en de leerlingenprognoses voor het primair onderwijs binnen de gemeente Papendrecht tot 2040. De resultaten van deze opdracht zijn neergelegd in het bij dit voorstel als bijlage opgenomen Eindrapport Vastgoed- en Accommodatiebeleid en IHP Papendrecht van juli 2023. Om de complexiteit uit deze integrale opdracht voor de raad inzichtelijker te maken worden hieruit voortkomend 2 voorstellen aan de raad aangeboden. Enerzijds gaat het om dit raadsvoorstel waarin het vastgoed- en accommodatiebeleid is uitgewerkt voor behandeling in de raadsvergadering op 28 september. Anderzijds wordt een apart raadsvoorstel uitgewerkt waarin het Integraal Huisvestingsplan 2023-2034 is uitgewerkt voor behandeling in de raadsvergadering op 28 september. Dit raadsvoorstel beperkt zich vanuit het eindrapport tot het vastgoed- en accommodatiebeleid. Beoogd effect Met dit voorstel wordt voldaan aan de eerste 2 (vastgoed- en accommodatiebeleid) van de 3 onderdelen van de opdracht aan het college om het eindrapport Uitgangspuntennotitie Accommodatie- en Vastgoedbeleid en IHP Papendrecht verder uit te werken, zoals vastgesteld in de raadsvergadering van februari 2023. In het eindrapport worden vanuit het accommodatiebeleid handvatten gegeven voor een integrale aanpak naar toekomstbestendige accommodaties.

Daarnaast is een op het accommodatiebeleid afgestemd vastgoedbeleid opgesteld waarin beschikbaarstelling, beheer en onderhoud van accommodaties staan omschreven. Hiermee kan worden voldaan aan de ambities die de gemeente met de maatschappelijke partners en verenigingen hebben uitgesproken die vallen binnen onder andere de kaders van gezondheidsontwikkeling, gelijke kansen en het bevorderen van sociale samenhang. Tegelijkertijd ontstaat met de omvorming naar toekomstbestendige accommodaties ruimte voor herontwikkeling binnen diverse wijken door sloop van oude accommodaties die aan het eind zijn van hun technische levensduur. Argumenten 1.1 Met het eindrapport wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de resultaten van de verdere uitwerking van de uitgangspuntennotitie. De gemeenteraad wordt door het eindrapport geïnformeerd over de resultaten van de uitwerking van de uitgangspunten uit de uitgangspuntennotitie van 2 februari 2023. Het eindrapport geeft een integraal beeld op de gezamenlijke gemeentelijke ambities en die van de maatschappelijke partners, verenigingen en schoolbesturen, waarbij deze door de Hospitality Group zijn uitgewerkt in meerdere samenhangende doelstellingen. 2.1 Het eindrapport geeft handvatten om te komen tot clustering en verduurzaming van de gemeentelijke accommodaties.

In samenhang met de ambities om het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen en in 2030 CO2neutraal te zijn, is in het eindrapport op pagina 19 een nieuw accommodatiecluster (een 'cultuurcluster'

2/124

wat ook als 'ruggengraat van voorzieningen' op pagina 18 van het eindrapport is aangeduid) in de vorm van een multifunctionele accommodatie (hierna MFA) uitgewerkt. Daarnaast is in het eindrapport op pagina 22 een nadere uitwerking gegeven van de keuze voor een nieuwe sporthal in plaats van de 3 in het plan van het Willem de Zwijgercollege opgenomen gymzalen. Beide uitwerkingen staan beschreven onder prioriteit 1 voor realisatie op pagina 52 van het eindrapport. Het gebruik van de oude accommodaties en gymzalen, de huidige technische staat en de beperkte afmetingen en hoogte zijn beperkend functioneel voor activiteiten door maatschappelijke partners, verenigingen en het bewegingsonderwijs en zijn grote delen van de tijd niet in gebruik. Bij realisatie van een nieuwe MFA en sporthal kan clustering van diverse accommodaties ontstaan. Hierdoor ontstaan betere gebruiksmogelijkheden en wordt de bezettingsgraad verbeterd. Daarbij kunnen vele oude gemeentelijke accommodaties die aan het eind zijn van hun technische levensduur worden gesloopt. 2.2 Door het slopen van oude accommodaties ontstaat ruimte voor herontwikkeling. Door het verwijderen van oude accommodaties kan cumulatief in totaal 5.430 vierkante meter te ontwikkelen gebied binnen diverse wijken van Papendrecht ontstaan, zoals weergegeven op pagina 29 van het eindrapport.

De verdere uitwerking hiervan is niet meegenomen in het eindrapport en zal worden meegenomen in een stedenbouwkundige visie. 3.1 De beoogde gebruikers hebben in meegedacht in een gezamenlijk ruimteprogramma voor de nieuwe MFA. Gezamenlijk met de beoogde gebruikers is een ruimteprogramma opgesteld om de sociaal-culturele activiteiten te kunnen huisvesten. Dit ruimteprogramma zal in de verdere uitwerking vorm krijgen. 4.1 Plan nieuwe MFA en sporthal moet in samenhang met het theater en het Willem de Zwijgercollege ruimtelijk worden uitgewerkt. Het nieuwe MFA en de sporthal bieden in het gebied rond theater De Willem en het Willem de Zwijgercollege ruimte voor multifunctioneel en samenhangend gebruik door maatschappelijke partners en verenigingen, zoals aangeduid op pagina 2, 3, 10, 11 en met name pagina 52 van het eindrapport. In het raadsbesluit Stedenbouwkundige visie Van der Palmstraat, Vijzellaan en Douwes Dekkerlaan van 2 februari 2023 staat de volgende tekst opgenomen: ''Uw raad stelt binnenkort ook de uitgangspunten voor het Accommodatiebeleid vast. De uitkomsten hiervan kunnen relevant zijn voor de ontwikkelingsmogelijkheden aan de Van der Palmstraat.

Het ruimtelijk ontwerp voor dit gebied zal daarom primair de focus leggen op de (ver)nieuwbouw van de school waarbij tevens gekeken kan worden hoe in de toekomst het theater en eventueel een multifunctionele accommodatie goed ingepast kunnen worden.'' Daarnaast staat in hetzelfde besluit onder de Van der Palmstraat onder regel 10 opgenomen: ''10. Bij voorkeur maken meer verenigingen gebruik van het Palmcomplex en de kerk.'' De beleidsdoelstellingen rond onderwijs, sport, cultuur en gezondheid komen hierin tezamen in nieuwe accommodaties. Voor beide accommodaties dient ruimtelijk te worden onderzocht op welke wijze deze binnen de gebiedsvisie in het gebied kunnen worden ingepast door middel van een haalbaarheidsstudie. 5.1 Voor de ruimtelijke uitwerking in het gebied van de Van der Palmstraat is voorafgaand een haalbaarheidsstudie nodig. Het gevraagde budget van € 100.000,- is voor dekking van een opdracht en uitvoering door derden voor een haalbaarheidsstudie en ambtelijke kosten. Voorafgaand en gedurende dit onderzoek zullen de verschillende partners die ruimte krijgen binnen deze accommodaties uitgebreid worden betrokken in verschillende stadia van het onderzoek. Daarbij worden de niet-gemeentelijke accommodaties van Denksport, zalencentrum De Palm, Handbalvereniging DES en gymnastiekvereniging De Olympiaan ook in beschouwing genomen.

6.1 Het gebouw aan de Veerweg kan dienst doen als accommodatie voor hulp- en dienstverlening. Door de inhuizing van de bibliotheek in het gemeentehuis is die ruimte aan de Veerweg 125 -127 (pagina 25 en 26 van het eindrapport) leeg gekomen (circa 750 vierkante meter). Sterk Papendrecht is gehuisvest in deze locatie en heeft behoefte aan extra ruimte voor workshops en vergaderingen. Daarnaast is er bij Woonkracht 10 behoefte aan flexplekken. De accommodatie is goed centraal

3/124

gelegen en kan een maatschappelijke meerwaarde invullen. Realisatie en invulling naar één centrale locatie voor informatie en maatschappelijke hulp- en dienstverlening is hier goed denkbaar. 7.1 Voor de groeiende groep senioren binnen Papendrecht ontstaat behoefte aan gespreide voorzieningen. Voor de groeiende groep senioren is het op termijn wenselijk dat in de directe nabijheid van de woonomgeving laagdrempelige voorzieningen aanwezig zijn voor ontmoeten, bewegen en stimuleren van vitaliteit. In het eindrapport is op pagina 26 een analyse uitgevoerd binnen de verschillende wijken in Papendrecht waar verschillende voorzieningen een mogelijk (toekomstige) functie kunnen vervullen voor deze groeiende doelgroep. Met een goede programmering en beheer is binnen Papendrecht naar de toekomst toe een goed voorzieningenbestand aanwezig. Wel dient men hier naar de toekomst toe de nodige aandacht aan te blijven besteden. Met name in de wijk Wilgendonk ontstaat hiervoor op termijn een uitdaging. 8.1 Accommodaties die een bijdrage aan de sociaal-maatschappelijke opgave leveren dienen in het kader van de gemeentelijke investering daarin in eigendom te zijn van de gemeente Papendrecht. Eigendom van de accommodaties die cruciaal zijn voor het bereiken van de inhoudelijke doelstellingen van de gemeente Papendrecht geeft hierin sturing.

De gemeente investeert daarentegen ook in dergelijke accommodaties. Hiermee is eigendom van dergelijke accommodaties van belang in het bereiken van de sociaal-maatschappelijke opgave van de gemeente (pagina 47 van het eindrapport). 11.1 Beheer en exploitatie zijn geen taken voor de gemeente en worden overgelaten aan gebruikers en de Recreatie- en Cultuur B.V.. Beheer en exploitatie door gebruiker is in bestaande accommodaties het gemeentelijk beleid. Hiermee kunnen de gebruikers zelf hieraan sturing geven. Ook voor en de nieuw te realiseren accommodaties is dit het uitgangspunt. daar waar door multifunctioneel gebruik wordt geïntroduceerd in accommodaties is beheer door de Recreatie- en Cultuur B.V. wel het uitganspunt (pagina 47 van het eindrapport). 12.1 De maatschappelijke accommodaties in eigendom van de gemeente worden volgens 2 conditieniveaus uit de norm NEN 2767 onderhouden. Het gewenste onderhoud is afhankelijk van specifieke afspraken met de gebruiker/huurder. De gemeente Papendrecht hanteert volgens de norm NEN 2767 conditieniveau 2 (in goede conditie) voor voorzieningen met een beeldbepalende karakter en voorzieningen met een gebied overstijgende functie (Sportcentrum en theater). Voor de overige accommodaties wordt conditieniveau 3 (in redelijke conditie) gehanteerd (pagina 48 van het eindrapport).

13.1 Met kostendekkende huur van de gemeentelijke accommodaties kan het gemeentelijke accommodatie bestand met voldoende expertise en tegen aanvaardbare kosten worden beheerd. De afdeling vastgoed dient zichzelf financieel te kunnen bedruipen. De portefeuille van het gemeentelijk vastgoed is groot genoeg om het gemeentelijk vastgoed met voldoende expertisen en tegen aanvaardbare kosten te beheren. Uitgangspunt is daarbij dat de afdeling vastgoed kostendekkende huren in rekening brengt bij gebruikers/huurders (pagina 50 van het eindrapport). 14.1 Een passende begrotingssystematiek geeft meer inzicht in toekomstige kosten en voorkomt fluctuaties in kosten voor groot onderhoud. Op dit moment worden binnen de gemeentebegroting kosten voor groot onderhoud berekend op basis van een gemiddeld bedrag (zoals opgenomen in de huidige meerjaren onderhoudsplannen (MJOP)) voor de komende 5 jaar. Hierdoor kan het bedrag voor groot onderhoud behoorlijk fluctueren. Een aangepaste begrotingssystematiek met een juist programma voor de MJOP's kan meer inzicht geven in toekomstige kosten en voorkomt grote fluctuaties in kosten voor groot onderhoud (pagina 48 van het eindrapport). Kanttekeningen 13.1 Hogere huren bij nieuwe accommodaties moeten vanuit het nieuwe vastgoedbeleid naar gebruikers worden doorberekend. 4/124

Met de realisatie van nieuwe accommodaties en daarbij toepassing van het vastgoedbeleid is uitgangspunt dat naar een kostendekkende verhuursituatie moet worden overgegaan. In het eindrapport is ook aangegeven dat huurders mogelijk hogere huren moeten gaan betalen. In het geval van gebruikers met een maatschappelijke meerwaarde vanuit de ambities van de gemeente Papendrecht, is het dan denkbaar dat de gemeente in die gevallen bijdraagt in de vorm van extra subsidie (pagina 50 van het eindrapport). Daarentegen is ook het besef dat verduurzaming op vele vlakken verbetering brengt en een investering vraagt. Ook in het geval dat de oude accommodaties worden gerenoveerd en verduurzaamd is een kostentoename het gevolg. Voordeel van nieuwbouw is daarbij deze worden afgeschreven over 40 jaar terwijl renovatie en verduurzaming wordt afgeschreven over 15-20 jaar. Daarnaast is bij nieuwe accommodaties een hoger niveau van duurzaamheid bereikbaar. De verwachting is daarnaast dat door de hogere bezettingsgraad ruimtes meer zullen worden verhuurd. Financiën Bij instandhouding van het oude accommodatie bestand is in het eindrapport aangegeven dat de jaarlijkse lasten door renovatie en verduurzaming voor de komende 15 - 20 jaar zullen oplopen van € 390.000,- structureel naar € 600.000,- structureel. De verhoging is het resultaat van renovatie en verduurzaming voor de komende 15-20 jaar.

Dit met uitzondering van theater De Willem en het Sportcentrum. In het eindrapport zijn onderstaande indicatieve stichtingskosten en structurele lasten opgenomen, gebaseerd op huidig prijspeil en exclusief BTW. Voor het ontwikkelen binnen het accommodatiebeleid van een MFA en de sporthal: - MFA: Stichtingskosten € 6.850.000,- structurele lasten: € 274.000,- Sporthal: deze wordt meegenomen in de planvorming van het nieuwe Willem de Zwijgercollege) Stichtingskosten € 6.650.000,- structurele lasten: € 266.000,(meerkosten sporthal tov 3 gymzalen WdZ € 2.050.000,-; structureel € 86.000,-. Uitvoering Na vaststelling en beschikbaar stellen van het gevraagde budget door de raad, zal een opdracht worden uitgezet voor een ruimtelijke studie voor een MFA. Dit zal in nauwe samenhang met de verdere uitwerking van de plannen voor het nieuwe Willem de Zwijgercollege worden uitgevoerd, waarbinnen de uitwerking van de sporthal een onderdeel is. Voor de overige onderdelen uit het vastgoed- en accommodatiebeleid komt het college in Q1 en Q2 met uitwerkingsplannen. Communicatie & participatie Na behandeling en besluitvorming in de raad zullen de betrokken partijen en de inwoners van Papendrecht worden geïnformeerd. De verdere uitwerking van de verschillende beleidsstukken zullen gefaseerd en in nauwe samenspraak met schoolbesturen, maatschappelijke partners en verenigingen hun beslag krijgen.

Er is onder deze partijen veel draagvlak voor het eindrapport. Duurzaamheid & ecologie De gemeente Papendrecht heeft zich geconformeerd om vorm en inhoud te geven aan de landelijke eisen rond CO2. De ambitie van de gemeente Papendrecht is zelfs groter door het streven de gemeentelijke gebouwen al in 2030 CO2-neutraal te laten zijn. Met de uitwerkingen in het eindrapport van de Hospitality Group, zoals het realiseren van een nieuwe MFA en sporthal worden wat betreft duurzaamheid en CO2-neutraliteit grote stappen binnen de gemeente Papendrecht gezet. ICT Niet van toepassing. Alle relevante stukken zijn voor u ter inzage gelegd. Burgemeester en wethouders van Papendrecht,

5/124

Bijlagen 1. R230141EindrapPapendrechtDEF (003). 2. Uitgangspuntennotitie vastgoed- en accommodatiebeleid en IHP-30112022.pdf

6/124

EINDRAPPORT VASTGOED- EN ACCOMMODATIEBELEID EN IHP PAPENDRECHT 5 MEI 2023

7/124

Aan

Gemeente Papendrecht

Van

Hospitality Group Nijverheidsweg-Noord 78 Postbus 2186 3800 CD AMERSFOORT

Auteurs

Martijn Droog (MDAB) Dick Leijen Ruud Manenschijn

Project

Vastgoed- en Accommodatiebeleid en IHP Betreft

Eindrapport Ons kenmerk

R230141/DL/MD/RM Datum

5 mei 2023

© 2023 Hospitality Group

Behoudens uitzonderingen door de wet gesteld mag, zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de rechthebbenden c.q. door de rechthebbenden gemachtigden, niets uit deze uitgave worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking.

8/124

INHOUDSOPGAVE 1 CONTEXT

1

1.1 Aanleiding

1

1.2 Werkwijze

1

2 ACCOMMODATIES IN PAPENDRECHT, DE STAND VAN ZAKEN

4

2.1 Inleiding

4

2.2 Binnensport

4

2.3 Welzijn en cultuur

5

2.4 Zwemmen

6

2.5 Primair onderwijs

6

2.6 Duurzaamheid

7

2.7 Conclusies

7

3 ONTWIKKELINGEN EN OPGAVES IN PAPENDRECHT

9

3.1 Inleiding

9

3.2 Bevolkings- en leerlingenprognose

9

3.3 Ruimtelijk

10

3.4 Sociaal domein

12

3.5 Beleidsambities

12

3.6 Instandhoudingskosten accommodaties

14

3.7 Conclusies

15

3.8 Uitgangspunten voor het nieuwe beleid

17

4 ACCOMMODATIEBELEID

18

4.1 Inleiding

18

4.2 Cultuurcluster

18

4.3 Een extra sporthal voor Papendrecht

22

4.4 Eén centrale locatie voor informatie en maatschappelijke hulp- en dienstverlening

24

4.5 Gespreide voorzieningen voor senioren

26

4.6 Jeugd en jongeren

27

4.7 Overige

28

4.8 Samenvattend

28

9/124

5 INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN (IHP) PRIMAIR ONDERWIJS

30

5.1 Inleiding

30

5.2 Terugblik IHP 2013 - 2022

30

5.3 VO-scholen project

30

5.4 Lokale en wettelijke kaders

30

5.5 Huidige situatie

34

5.6 Scenario’s 2023 - 2034

36

5.7 Fasering en financiën

41

6 VASTGOEDBELEID

45

6.1 Inleiding

45

6.2 Eigendom

45

6.3 Beheer en exploitatie

47

6.4 De huur

50

7 HET TIJDPAD

51

7.1 Inleiding

51

7.2 Prioritering

51

7.3 Tijdpad

53

BIJLAGE 1: GESPREKSPARTNERS

54

BIJLAGE 2: SAMENVATTING VAN RAPPORTAGES

56

BIJLAGE 3: GEGEVENS WIJKEN

57

BIJLAGE 4: RUIMTEPROGRAMMA SPORTHAL

63

BIJLAGE 5: AANDEEL SENIOREN OP WIJKNIVEAU

65

BIJLAGE 6: UITGANGSPUNTENNOTITIE

67

BIJLAGE 7: VERSLAG INLOOPBIJEENKOMST

68

BIJLAGE 8: IHP

71

10/124

1

CONTEXT

1.1

AANLEIDING

De gemeente Papendrecht (ruim 32.000 inwoners) beschikt over een gevarieerd aanbod van scholen en maatschappelijke accommodaties. Deze gebouwen zijn voor een deel in eigendom van de gemeente, voor een deel niet. Daarnaast heeft de gemeente nog het eigendom van enkele woningen, locaties voor brandweer en politie, parkeergarages en panden voor de eigen bedrijfsvoering/kantoorhuisvesting. De gemeente heeft de afgelopen periode stappen gezet in de verdere professionalisering van het vastgoedbeheer, maar wil de komende periode een volgende slag maken. De gemeente wil zicht krijgen in de bestaande en toekomstige behoefte aan maatschappelijke accommodaties. Op basis daarvan wil de gemeente gerichte keuzes maken over de ontwikkeling van dat aanbod, het eigendom, de huur, de rol van de gemeente en de interne organisatie van het vastgoedbeheer. Een andere aanleiding is het gemeentelijke beleid op het gebied van duurzaamheid. De gemeente heeft stevige ambities geformuleerd voor de duurzaamheid van het gemeentelijke vastgoed en streeft naar CO²-neutraliteit in het jaar 2030. Het spreekt voor zich dat die ambities gevolgen hebben voor het vastgoed. Daarnaast geldt dat het bestaande Integrale HuisvestingsPlan (IHP) voor het primaire onderwijs eind vorig jaar is afgelopen.

De gemeente heeft behoefte aan een nieuw IHP, dat ook een visie moet bevatten op de IKC-ontwikkeling en multifunctionaliteit. De ontwikkeling van dit IHP moet ‘hand in hand’ gaan met de ontwikkeling van een visie op het totale maatschappelijke vastgoed en de samenhang tussen IHP en het overige maatschappelijke vastgoed. De gemeente heeft kortom behoefte aan een nieuw accommodatiebeleid, een nieuw IHP en daaruit volgend een nieuw en uitgewerkt vastgoedbeleid. Hospitality Group ondersteunt de gemeente bij de ontwikkeling van het accommodatie- en vastgoedbeleid en IHP. In April 2022 is het project gestart. Dit document is het eindrapport. Dit rapport geeft een samengevatte beschrijving van de huidige situatie van vraag, aanbod, gebruik en beheer van de accommodaties en scholen voor het primair onderwijs in Papendrecht. Ook de maatschappelijke opgave binnen de gemeente is in dit rapport samengevat. Vervolgens zijn uitgangspunten benoemd, waarna uitwerkingen zijn weergegeven van accommodatiebeleid, IHP en vastgoedbeleid.

1.2

WERKWIJZE

In de volgende figuur is schematisch weergegeven welke activiteiten zijn uitgevoerd. Daarna wordt elk van de onderwerpen kort toegelicht.

EINDRAPPORT

11/124

01 | 72

Figuur 1: Onze werkwijze op hoofdlijnen.

BOUWSTENEN IN KAART Gestart is met het in kaart brengen van alle informatie die nodig is om onderbouwd het beleid te kunnen ontwikkelen. De volgende onderwerpen zijn aan bod gekomen: ▪

▪

▪

▪

Kenmerken van de gemeente en de wijken: gegevens over de bevolking (aantallen inwoners, samenstelling van de bevolking naar leeftijden en huishoudens en sociaaleconomische kenmerken), de leefstijlen, kenmerken op het gebied van bewegen, ontmoeten, welzijn, zorg en kenmerken op het gebied van onderwijs en opvang per wijk, zijn in beeld gebracht. Het aanbod van scholen en maatschappelijke voorzieningen: de belangrijkste kenmerken van de scholen en accommodaties zijn door ons in kaart gebracht en beoordeeld op capaciteit, functionaliteit, kwaliteit en samenhang. Daarvoor hebben wij schriftelijke gegevens bestudeerd, accommodaties bezocht en gesprekken gevoerd met een groot aantal vertegenwoordigers van gebruikers of beheerders van de accommodaties. Ook hebben we de gemeentelijke kosten voor instandhouding van de accommodaties in beeld gebracht, alsmede de kosten voor verduurzaming. Beleid en ambities: de kenmerken van het inhoudelijke beleid van de gemeente Papendrecht en haar maatschappelijke partners zijn door ons in kaart gebracht. Dit inhoudelijke beleid vormt één van de pijlers waarop de uitgangspuntennotitie is ontwikkeld. Ontwikkelingen: ontwikkelingen die van invloed zijn op de toekomstige vraag/behoefte aan maatschappelijke accommodaties en scholen zijn in kaart gebracht.

Het betreft ruimtelijke ontwikkelingen en woningbouwprogramma’s, bevolkings- en leerlingenprognoses en ontwikkelingen in het aanbod.

Binnen het onderzoek is bijzondere aandacht besteed aan twee andere gemeentelijke projecten, te weten: ▪

▪

Businesscase cultuur: Dit project beoogt de culturele infrastructuur van de gemeente Papendrecht te versterken door intensieve samenwerking tussen culturele aanbieders en door gerichte keuzes te maken over het toekomstige culturele aanbod. Het spreekt voor zich dat de uitkomsten van de businesscase in hoge mate bepalend zijn voor het toekomstige accommodatieaanbod. De uitkomsten van de businesscase worden in het eerste kwartaal van volgend jaar verwacht, maar vormt in deze fase geen belemmeringen voor de uitgangspunten van het accommodatie- en vastgoedbeleid en IHP VO-scholen: De nieuwbouw van scholen voor het VO-onderwijs biedt aangrijpingspunten om eventuele veranderingen in het accommodatieaanbod, in samenhang met die nieuwbouw, te realiseren.

EINDRAPPORT

12/124

02 | 72

Met de projectleiders van deze andere gemeentelijke projecten heeft geregeld afstemming plaatsgevonden en deze projectleiders hebben zitting in de Projectgroep die het project Vastgoed - en Accommodatiebeleid & IHP begeleidt (waarover later meer). VISIE, KADERS EN UITGANGSPUNTEN Al deze gegevens zijn door ons in samenhang geanalyseerd, waarna conclusies zijn getrokken over de verschillen tussen vraag en aanbod en over de toekomstbestendigheid van aanbod en beheer van accommodaties. Vervolgens zijn algemene uitgangspunten geformuleerd (visie) en is er een vertaling van de uitgangspunten gemaakt naar het accommodatiebeleid, het vastgoedbeleid en het IHP. Dit is neergelegd in een Uitgangspuntennotitie die begin februari 2023 in de Raad is behandeld. UITWERKING BELEID Daarna is – op basis van de uitgangspunten – het beleid verder uitgewerkt. Het wenselijke aanbod aan maatschappelijke accommodaties en scholen is uitgewerkt, de opgave voor verduurzaming is inzichtelijk gemaakt en de spelregels rond het nieuwe vastgoedbeleid zijn opgesteld. Het resultaat van deze werkzaamheden is in dit eindrapport neergelegd. PROJECTSTRUCTUUR De werkzaamheden zijn uitgevoerd binnen de volgende projectstructuur: ▪

▪

▪

▪

▪

Projectgroep: De Projectgroep bestaat uit medewerkers van de gemeente Papendrecht vanuit de disciplines cultuur, financien, onderwijs, ruimtelijke ordening, sport en bewegen, het sociale domein en vastgoed. De Projectgroep is tot dusver vijf maal bijeengekomen, bewaakt en becommentarieert onze resultaten en draagt mede zorg voor de interne coördinatie en afstemming. Stuurgroep: De Stuurgroep bestaat uit de ambtelijke projectleider, uit de externe projectleiders en de verantwoordelijke wethouders. Deze Stuurgroep is vier maal bijeengekomen en is tijdens deze bijeenkomsten geinformeerd over de voortgang, knelpunten en keuzemogelijkheden. Klankbordgroepen: Er zijn twee Klankbordgroepen geformeerd. Dat zijn: ▪ Klankbordgroep Onderwijs en Opvang, die bestaat uit vertegenwoordigers van de schoolbesturen en directies van de kinderopvang. ▪ Klankbordgroep Maatschappelijke Accommodaties, die bestaat uit vertegenwoordigers van instellingen voor cultuur, sport en bewegen, wonen, welzijn en zorg. De Klankbordgroepen zijn vier maal door ons geraadpleegd. De Klankbordgroepen denken mee over de ontwikkeling van het Vastgoed- en Accommodatiebeleid en het IHP. Bijeenkomsten met de Raad: In oktober heeft een eerste informatiesessie met de Raad plaatsgevonden. Tijdens die sessie zijn visie, randvoorwaarden, uitgangspunten en kaders toegelicht en zijn vragen beantwoord.

In januari heeft de Commissie zich gebogen over de Uitgangspuntennotitie en begin februari is de notitie behandeld in de Raad. Als laatste heeft nog een slotbijeenkomst plaatsgevonden. Alle verenigingen en instellingen die bij dit project betrokken zijn geweest zijn voor die bijeenkomst uitgenodigd. Het verslag van deze slotbijeenkomst treft u aan in de bijlagen.

AFBAKENING Het project heeft zich vooral gericht op sociaal maatschappelijke accommodaties (cultuur, ontmoeting en welzijn), binnensportaccommodaties en scholen voor het primair onderwijs. Overig gemeentelijk vastgoed (parkeergarages, woningen, et cetera) hebben vooral aandacht gekregen binnen het Vastgoedbeleid. Buitensportaccommodaties zijn niet meegenomen in dit project. Vanuit het oogpunt van leesbaarheid is ervoor gekozen om dit rapport zo beknopt mogelijk te houden. De uitgebreide verslaglegging van de inventarisatie en uitwerkingen van Vastgoedbeleid en IHP zijn in afzonderlijke bijlagen neergelegd.

EINDRAPPORT

13/124

03 | 72

2

ACCOMMODATIES IN PAPENDRECHT, DE STAND VAN ZAKEN

2.1

INLEIDING

Dit hoofdstuk geeft een samenvatting van de huidige staat van de accommodaties in Papendrecht. Voor alle typen accommodaties wordt kernachtig beschreven hoe het op dit moment gesteld is met: ▪ ▪ ▪ ▪

De capaciteit: is er voldoende accommodatie? De functionaliteit: zijn de accommodaties geschikt voor de activiteiten die erin plaatsvinden? De kwaliteit: hoe is het gesteld met de technische staat van de accommodaties? De bezetting: worden de accommodaties goed gebruikt en worden ze gebruikt voor activiteiten waarvoor ze zijn bedoeld?

Dit hoofdstuk geeft een samenvatting van de Uitgangspuntennotitie die eerder is verschenen. De beschrijving van ‘de stand van zaken’ is in die Uitgangspuntennotitie aanmerkelijk uitgebreider dan in dit eindrapport. Daarom is de oorspronkelijke Uitgangspuntennotitie als bijlage bij dit rapport gevoegd.

2.2

BINNENSPORT

CAPACITEIT In de gemeente Papendrecht zijn vier sporthallen en twaalf gymzalen gevestigd. De totale capaciteit van deze binnensportaccommodaties, rekening houdend met het aantal inwoners, is nagenoeg gelijk aan het Nederlandse gemiddelde. Kortom, de capaciteit van de accommodaties is redelijk in lijn met die van andere gemeenten met deze omvang. FUNCTIONALITEIT De functionaliteit (zijn de accommodaties geschikt voor hun doel) van de sporthallen is goed. De vier hallen zijn – door hun omvang, hoogte en voorzieningen – goed geschikt voor de activiteiten van de verenigingen en scholen in Papendrecht. De gymzalen zijn, door de beperkte afmetingen en hoogte, beperkt functioneel voor het verenigingsleven en in mindere mate ook beperkt functioneel voor het moderne bewegingsonderwijs. De Danszalen zijn specifiek ingericht voor dansactiviteiten en zijn theoretisch nog extra in te zetten voor maatschappelijke activiteiten als seniorengym, yoga, et cetera. TECHNISCHE KWALITEIT In de volgende figuur is de technische kwaliteit (ouderdom en technische staat) per accommodatie inzichtelijk gemaakt. Papendrecht beschikt over een relatief nieuw sportcentrum. Het gros van de overige sportaccommodaties is (sterk) verouderd. Figuur 2: Technische kwaliteit binnensportaccommodaties in Papendrecht uitgesplitst naar type accommodatie.

EINDRAPPORT

14/124

04 | 72

De figuur laat zien dat met name de stand-alone gym- en danszalen het einde van hun technische levensduur bereikt hebben. De sporthallen verkeren in voldoende tot goede staat, waarbij het sportcentrum één derde van het totaal aantal m² sportvloeroppervlak beslaat. De accommodaties die in matige tot slechte staat verkeren hebben tezamen bijna de helft van het sportvloeroppervlak BEZETTING De sporthallen zijn goed bezet. Er is zelfs sprake van een tekort aan geschikte zaalruimte voor een aantal verenigingen op de populaire avonduren. De gymzalen daarentegen zijn minder goed bezet. Dat is ook niet verwonderlijk, omdat deze minder geschikt zijn voor verenigingsactiviteiten.

2.3

WELZIJN EN CULTUUR

CAPACITEIT De gemeente Papendrecht beschikt over een ruim aanbod aan accommodatie voor welzijn en cultuur. Voor cultuur (actieve en passieve cultuurdeelname) ligt het aanbod ongeveer gelijk aan dat van soortgelijke gemeenten. Voor welzijn, ontmoeting en sociaal-culturele activiteiten is het aanbod ruim bemeten. FUNCTIONALITEIT De meeste accommodaties zijn onvoldoende functioneel. Deze accommodaties (b.v. Excelsior /ToBe) zijn ooit gerealiseerd voor een andere functie (doorgaans kleuterscholen of scholen voor primair onderwijs) en zijn niet geschikt voor de activiteiten die er nu in plaatsvinden. Cursussen of vergaderingen kunnen goed worden gehuisvest in deze accommodaties, maar activiteiten die geluid en/of vuil (boetseren, schilderen et cetera) produceren eigenlijk niet. KWALITEIT In de volgende figuur is de technische kwaliteit per accommodatie inzichtelijk gemaakt. Het gros van de welzijn- en cultuuraccommodaties is sterk verouderd. De enige uitzondering is de accommodatie aan de Boeieraak waar Haviq en Suppord momenteel gevestigd zijn. Figuur 3: Technische kwaliteit welzijn- en cultuuraccommodaties in Papendrecht uitgesplitst naar type accommodatie.

De figuur laat zien dat veel accommodaties het einde van hun technische levensduur bereikt hebben. Bijna twee derde van het totaal aantal m² vloeroppervlak voor welzijn en cultuur heeft een matige tot slechte technische kwaliteit.

EINDRAPPORT

15/124

05 | 72

BEZETTING De bezetting van de accommodaties voor welzijn- en cultuuractiviteiten is relatief laag. Dit hangt overigens sterk samen met de beperkte functionaliteit van de accommodaties. Als voorbeeld; als in één ruimte muziek wordt gemaakt zijn de omliggende ruimtes vaak niet te gebruiken vanwege de geluidsoverlast.

2.4

ZWEMMEN

Het nieuwe sportcentrum in Papendrecht beschikt, naast de twee sporthallen, ook over binnen- en buitenbaden. Binnen is er een wedstrijdbad, een instructiebad mét verstelbare bodem (tezamen goed voor 775 m² zwemwateroppervlak) en een peuterbad. Buiten is er een wedstrijdbad, instructiebad, recreatiebad met een tweetal glijbanen (tezamen goed voor ca. 1.280 m² zwemwateroppervlak), een waterspeelplaats voor peuters en een ligweide. Het zwembad is een eigentijds en aantrekkelijk zwembad, dat functioneel is en in goede technische staat verkeert. Het zwembad trekt relatief veel bezoeken, waarbij vermeld moet worden dat het bad ook een functie vervult voor inwoners uit omliggende gemeenten. Ook geldt dat, met de hoeveelheid zwemwater, het bad meer bezoekers kan huisvesten.

2.5

PRIMAIR ONDERWIJS

Het primair onderwijs in Papendrecht is gehuisvest in 14 schoolgebouwen. De algemene indruk van de schoolgebouwen is doorgaans positief. De capaciteit van de scholen is voldoende om het aantal leerlingen op te vangen, de functionaliteit is, met uitzondering van het binnenklimaat, op orde en de technische kwaliteit ook. Dat heeft niet alleen te maken met het feit dat de helft van het aantal schoolgebouwen is gerenoveerd naar aanleiding van het huidige IHP, maar ook met het feit dat verschillende schoolgebouwen pas in deze eeuw zijn gerealiseerd. Toch moet de algemene positieve indruk voor een zestal scholen worden genuanceerd. Hierond er worden de specifieke aandachtspunten van deze scholen benoemd: ▪

▪ ▪

▪

Kofschip en Prins Floris locatie Zuidkil: Het schoolgebouw aan de Zuidkil is gerealiseerd aan het begin van deze eeuw, maar toch heeft het gebouw te maken met enkele bekende bouwkundige en installatietechnische problemen. Eén van de meest urgente problemen is het binnenklimaat dat als zeer slecht wordt ervaren. Oranje Nassauschool: De capaciteit van de Oranje Nassauschool is niet voldoende om het huidige en toekomstige aantal leerlingen te huisvesten. Noodlokalen Prins Floris locatie Lindenzoom: De Prins Florisschool is onder meer in een viertal noodlokalen op de Lindenzoom gehuisvest. Gezien de algehele staat van de nood lokalen en de ontwikkeling van de ruimtebehoefte acht het schoolbestuur het noodzakelijk het gebruik van de noodlokalen op termijn te beëindigen. OBS Anne Frank en SBO De Kameleon: OBS Anne Frank is gehuisvest in een gebouw van bijna 30 jaar oud (bouwjaar 1994). Het gebouw is daarom niet gerenoveerd in het kader van het vorige IHP . Het schoolbestuur ervaart met name problemen op het gebied van functionaliteit van het gebouw die voor een groot deel heeft te maken met de indeling ervan. Daarnaast is het binn enklimaat ondermaats.

Zonder in deze paragraaf al te veel in detail te treden op de onderwerpen binnenklimaat en duurzaamheid wordt in de volgende figuur in een oogopslag duidelijk hoe de scholen er op deze onderwerpen voor staan.

EINDRAPPORT

16/124

06 | 72

Figuur 4: Onderwijsaccommodaties in Papendrecht beoordeeld op binnenklimaat en duurzaamheid.

2.6

DUURZAAMHEID

Eén van de aanleidingen voor dit project is de gemeentelijke ambitie op het gebied van duurzaamheid. Het behoeft nauwelijks betoog dat het huidige accommodatieaanbod onvoldoende duurzaam is. Het aanbod van maatschappelijke accommodaties bestaat onder meer uit een groot aantal verouderde gebouwen met energetisch slechte eigenschappen. Het Bureau 2030 heeft onlangs een duurzaamheidsscan uitgevoerd van de gebouwen die eigendom zijn van de gemeente. Daaruit bleek stevige ingrepen noodzakelijk zijn om de duurzaamheidsambities te realiseren (waarover later meer). Ook voor de schoolgebouwen geldt dat de duurzaamheid kan worden versterkt.

2.7

CONCLUSIES

Wij hebben de volgende conclusies getrokken over het aanbod van de maatschappelijke accommodaties en scholen voor het primair onderwijs. AANBOD Het aanbod van de accommodaties en scholen kent meerdere gezichten, te weten: ▪

▪

▪

De grotere accommodaties voor cultuur en binnensport zijn kwalitatief en functioneel op orde. Hiermee worden het sportcentrum, het theater en de Oostpolderhal van de korfbalveren iging PKC bedoeld. Aan de andere kant beschikt Papendrecht over een groot aantal middelgrote en kleine verouderde accommodaties, die technisch niet op orde zijn, functioneel niet geschikt zijn, soms niet voldoen aan Arbo-eisen en voor bijvoorbeeld muziekactiviteiten ongeschikt zijn. Ook worden deze accommodaties doorgaans monofunctioneel gebruikt en zijn ze niet toekomstbestendig. Deze accommodaties hebben bovendien energetisch slechte eigenschappen (onvoldoende duurzaam). Wat algemene staat, structurele ruimtebehoefte en functionaliteit betreft zijn verreweg de meeste schoolgebouwen op orde. De schoolbesturen ervaren in vrijwel álle accommodaties (oude, nieuwe en gerenoveerde) problemen met het binnenklimaat. Ook stellen de schoolbesturen dat vrijwel elk schoolgebouw matig scoort op het gebied van duurzaamheid.

VERHOUDING VRAAG EN AANBOD ▪ De verhouding tussen het aantal gymzalen aan de ene kant en het aantal sporthallen aan de andere kant is niet in balans. Verhoudingsgewijs zijn er te veel gymzalen die beperkt inzetbaar zijn voor het verenigingsleven. ▪ De capaciteit van accommodaties voor welzijn en cultuur is (meer dan) voldoende. Sterker nog er is meer m² dan nodig. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de beperkte functionaliteit van deze accommodaties ervoor zorgt dat een overschot aan m²-ers nodig is. ▪ Vraag en aanbod van scholen voor primair onderwijs zijn op dit moment redelijk in evenwicht.

EINDRAPPORT

17/124

07 | 72

GEBRUIK/BEZETTING De bezetting van de grote binnensportaccommodaties kan kwantitatief en kwalitatief de toets der kritiek goed doorstaan. Hiermee wordt bedoeld dat de accommodaties goed benut worden en dat deze worden gebruikt voor de activiteiten waarvoor ze zijn bedoeld (sport- en beweegactiviteiten). Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat de capaciteit van de sporthallen in de doordeweekse avonduren niet toereikend is om in de wensen en behoefte van een aantal (grotere) vereniging te voorzien. De bezetting van de culturele accommodaties is wisselend. Er zijn accommodaties die, ondanks de slechte technische en functionele staat, voldoende tot goed zijn bezet, er zijn er ook die bezettingsproblemen kennen. De bezetting van de accommodaties voor welzijn is relatief laag en betreft voornamelijk de functies ontmoeten/vrijetijdsbesteding. Er is hier nog onvoldoende relatie met de maatschappelijke opgave. Deze maatschappelijke opgave wordt in hoofdstuk 3 verder toegelicht.

EINDRAPPORT

18/124

08 | 72

3

ONTWIKKELINGEN EN OPGAVES IN PAPENDRECHT

3.1

INLEIDING

In het vorige hoofdstuk is de huidige situatie van accommodaties en scholen in Papendrecht kernachtig beschreven. Dat hoofdstuk is geëindigd met conclusies. In dit hoofdstuk worden enkele ontwikkelingen beschreven die van invloed zijn op de toekomstige vraag/behoefte aan accommodaties.

3.2

BEVOLKINGS- EN LEERLINGENPROGNOSE

BEVOLKING Het aantal inwoners van Papendrecht zal de komende jaren licht dalen. De verwachting is dat het aantal inwoners daalt van iets meer dan 32.000 in 2020, naar circa 30.500 in het jaar 2040, een daling van ongeveer 4,7 %. De samenstelling van de bevolking naar leeftijdsgroepen zal de komende jaren ook veranderen. Net als vele andere gemeenten zal Papendrecht te maken krijgen met minder kinderen en meer senioren. In de volgende grafiek is de veranderende samenstelling van de bevolking weergegeven. Grafiek 1: Bevolkingsprognose Papendrecht uitgesplitst naar leeftijdsgroepen.

Bron: Onderzoekcentrum Drechtsteden In grafiek 4 is goed te zien dan het aandeel inwoners van 65+ in 2040 ongeveer 28% bedraagt. Het betreft op dat moment ruim 8.500 inwoners. Het aantal kinderen en jongvolwassenen t/m 24 jaar daalt in 2040 (7.610 inwoners) met ruim 14% ten opzichte van 2020 (8.870 inwoners). Deze ontwikkelingen zullen gevolgen hebben voor de vraag/behoefte aan accommodaties, te weten: ▪

▪

Een groot deel van de leden van (sport)verenigingen bestaat uit jeugdleden. Door het dalende aantal inwoners in de leeftijdsgroep tot 19 jaar, zal het aantal jeugdleden naar verwachting ook dalen. Tegelijkertijd stijgt de sportdeelname onder de groep ouderen (een trend die al jarenlang zichtbaar is), maar die stijging zal de daling onder de jeugd niet compenseren. Door de groei van de groep senioren verandert de vraag/behoefte van karakter. De te verwachten veranderingen zijn: ▪ Het gebruik van accommodaties zal meer overdag gaan plaatsvinden en minder tijdens de populaire avonduren. Dit geldt voor de volle breedte van de accommodaties. ▪ De vraag/behoefte aan ontmoetingsruimte zal toenemen. Senioren zijn de ‘grootverbruikers’ van deze accommodaties.

EINDRAPPORT

19/124

09 | 72

▪

▪

De vraag/behoefte zal ook van karakter veranderen. De nieuwe groep senioren zal – minder dan de huidige generatie ouderen – aangetrokken voelen tot de meer ‘traditionele’ activiteiten voor bewegen, ontmoeting en sporten. Er ontstaat meer behoefte aan aangepaste arrangementen voor senioren en inwoners met een beperking zieken. Daarmee worden combinaties bedoeld van bewegen, ontmoeten, welzijn en zorg.

LEERLINGEN Het aantal leerlingen binnen het primair onderwijs in Papendrecht is de afgelopen jaren sterk afgenomen (circa 200 leerlingen minder tussen 2019 en 2022) en zal de komende jaren naar verwachting verder dalen. De volgende grafiek laat zien dat het leerlingenaantal tussen 2028 en 2032 een lichte stijging kent, maar vervolgens verder daalt. In 2039 zijn er naar verwachting zo’n 200 leerlingen minder dan in 2022. Dat staat gelijk aan een middelgrote basisschool. Grafiek 2: Leerlingenprognose voor het primair onderwijs in Papendrecht.

2.600 2.557 2.500

2.432 2.394

2.400

2.353

2.300 2.200 2.100 2.000 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039

Bron: PVG, december 2022

3.3

RUIMTELIJK

Binnen de gemeente zijn er twee ruimtelijke ontwikkelingen, die los staan van dit project, maar van groot belang zijn voor het te ontwikkelen accommodatie- en vastgoedbeleid. Het zijn het VOscholenproject en de ontwikkelingen van woningbouwcorporatie Woonkracht10. VO-SCHOLENPROJECT Papendrecht beschikt over twee VO-scholen, te weten het Willem de Zwijger College en Christelijke Scholengemeenschap De Lage Waard. De gebouwen zijn verouderd en het leerlingaantal is de afgelopen jaren gedaald. Deze ontwikkelingen waren de aanleiding voor een haalbaarheidsstudie betreft de herontwikkeling van toekomstbestendige accommodaties op een tweetal locaties. Zie de eerstvolgende figuur. De haalbaarheidsstudie is eind 2021 afgerond en de programma’s van ruimten zijn ontwikkeld.

EINDRAPPORT

20/124

10 | 72

Figuur 5: Locaties voor de nieuw te ontwikkelen VO-scholen in Papendrecht

De ontwikkelingen van de nieuwe VO-scholen biedt kansen binnen het accommodatie- en vastgoedbeleid. Het betreft: ▪ ▪

het sportaanbod binnen het verenigingsleven. een nieuwe accommodatie (sociaal-cultureel) in relatie tot de gebiedsontwikkeling bij het Willem de Zwijger college.

WOONKRACHT10 Woonkracht10 is een woningbouwcorporatie binnen de Drechtsteden. In Papendrecht is Woonkracht10 eigenaar van circa 4.000 woningen. In de wijk Kraaihoek is onlangs een herstructureringsproject van start gegaan. Er komen onder andere nieuwe levensloopbestendige woningen en ook het openbaar gebied wordt toekomstbestendig gemaakt met een veilige verbinding tussen Kraaihoek en het centrum. De gevolgen van de herstructurering voor de maatschappelijke opgave in Kraaihoek is nog ongewis. Dit hangt sterk af van de samenstelling van de bevolking na de herstructurering en de mate waarin de huidige inwoners ook weer terugkeren na deze operatie. Ook worden er in Papendrecht Senioren complexen verbouwd tot de zogenoemde SeniorPlus complexen. Dit zijn bestaande gebouwen die, in het kader van de vergrijzing en de ambitie om senioren langer zelfstandig thuis te laten wonen, toekomstbestendig worden gemaakt. Deze complexen staan hoofdzakelijk in de wijken Westpolder en Kraaihoek. Figuur 6: Locaties SeniorPlus complexen Woonkracht10

EINDRAPPORT

21/124

11 | 72

Voor deze groeiende groep senioren zijn accommodaties voor ontmoeting en sociale participatie van belang. Momenteel is er alleen in het complex aan de Badhuisstraat een ontmoetingsruimte van 40 m² aanwezig. Voldoende ruimte voor ontmoeting voor senioren is een aandachtspunt voor de verdere uitwerking van het accommodatiebeleid.

3.4

SOCIAAL DOMEIN

Binnen het sociaal domein hebben zich de afgelopen jaren belangrijke ontwikkelingen voltrokken. De meest belangrijke zijn (althans voor dit project): SPORT EN BEWEGEN ▪ Tot de uitbraak van de Covid-19 crisis werden Nederlanders steeds sportiever. Het percentage Nederlanders dat regelmatig sport, steeg jaar na jaar en ook het aantal keren dat Nederlanders per maand sporten nam steeds toe. Echter, in 2020 en 2021 is de sport- en beweegdeelname hard gedaald. Landelijke cijfers over 2022 zijn nog niet beschikbaar. ▪ Nederlanders zijn meer ongeorganiseerd (buiten verenigingsverband) gaan sporten en minder binnen verenigingen. De toename van het sporten en bewegen werd vooral veroorzaakt doordat meer Nederlanders lid zijn geworden van een sportschool/fitnesscentrum of zijn gaan bewegen in de buitenruimte (hardlopen, fietsen, etc.). ▪ Uit de gesprekken die wij hebben gevoerd met vertegenwoordigers van de sportverenigingen in Papendrecht blijkt dat deze landelijke trends ook zichtbaar zijn in Papendrecht, zij het in mindere mate. Grote groepen inwoners voelen zich nog steeds aangetrokken tot sporten en bewegen in verenigingsverband. CULTUUR ▪ Ook voor de sector cultuur geldt dat Corona een zware wissel heeft getrokken. De bezoekaantallen zijn in 2020 en 2021 fors gedaald en voor veel culturele instellingen blijkt dat de bezoekaantallen zich in 2022 nog onvoldoende hebben hersteld.

De ledenaantallen van muziekvereniging Excelsior zijn wel stabiel gebleven en onlangs zelfs gegroeid. WELZIJN EN ONTMOETEN ▪ Het percentage eenzamen neemt toe. De toename onder ouderen wordt vooral veroorzaakt door de vergrijzing, maar in Papendrecht is er ook een toename van eenzaamheid onder jongeren. ▪ Jeugd en jongeren hebben behoefte aan ontmoeten in binnen- en buitenruimte in de wijk. TRANSFORMATIE Gemeenten zetten meer en meer in om voorzieningen en accommodaties voor bewegen, cultuur, ontmoeten, sport en welzijn in te zetten als algemene en preventieve voorzieningen binnen het sociale domein. Doel is om door middel van die voorzieningen in te zetten op ontmoeting, voorkomen van vereenzaming, sociale samenhang en vitaliteit.

3.5

BELEIDSAMBITIES

Wij hebben verschillende beleidsdocumenten van de gemeente Papendrecht bestudeerd waarin de gemeente haar ambities heeft neergelegd op het gebied van bewegen, cultuur, onderwijs, sporten, ontmoeten en participatie. Aanvullend daarop hebben wij gesprekken gevoerd met medewerkers van de gemeente Papendrecht vanuit verschillende beleidsgebieden en met vertegenwoordigers van de maatschappelijke partners. In de bijlage is een samenvatting gegeven van de ambities van de gemeente en de maatschappelijke partners. In deze paragraaf vatten wij alle ambities samen met behulp van de ‘waaier sociale domein’. Deze waaier, die is ontwikkeld door Arrangementenmonitor B.V., geeft een schematisch overzicht van alle activiteiten, producten en diensten binnen het sociale domein die inwoners in staat stellen om zelfstandig hun leven vorm te geven. De binnenste twee cirkels geven de activiteiten weer waar de zelfredzame inwoners een beroep op doen/aan deelnemen. Dat zijn een betaalde baan, zinvolle

EINDRAPPORT

22/124

12 | 72

vrijetijdsbesteding, sporten, deelname aan verenigingen of andere sociale verbanden. De derde cirkel is die van algemene, voorliggende voorzieningen. De buitenste cirkel is de professionele hulp- en zorgverlening voor de minder of niet zelfredzame inwoners. De gedachte achter deze waaier is dat – naarmate gemeente en maatschappelijke partners – meer inzetten op algemene voorzieningen, het beroep op de professionele zorg- en hulpverlening kan verminderen (de buitenste cirkels). Wij hebben alle beleidsspeerpunten en ambities vertaald naar de waaier sociale domein. Onderstaand treft u omcirkeld aan waar gemeente en maatschappelijke partners vooral op inzetten. Sociale participatie/ontmoeting is ‘rood’ omcirkeld omdat de gemeente dit zit als een van haar kerntaken. Figuur 7: Beleidsambities samengevat.

Arrangementenmonitor B.V. © Sterk samengevat geldt dat wordt ingezet op meer samenhang en samenwerking in het sociale domein, op preventie, bewegen en vitaliteit, op stimulering van ontmoeting en behoud van sociale samenhang. Daarbij gelden als extra aandachtspunten: ▪

▪

De gemeente wil verenigingen zoveel mogelijk de gelegenheid bieden om een sterke rol te spelen binnen het sociale domein. De inzet is om vitale verenigingen in de positie te brengen om deze rol te vervullen. De gemeente hecht met nadruk belang aan ontmoeting en ziet dat het faciliteren van ontmoeting als één van haar kerntaken.

Deze ambities geven sterk richting aan het te ontwikkelen vastgoed- en accommodatiebeleid. Immers, de beoogde samenhang en samenwerking wordt niet ondersteund met het huidige aanbod van accommodaties. Dat huidige aanbod kenmerkt zich door een sterke versnippering, door accommodaties die slechts één of slechts enkele gebruikers huisvesten en door ontbrekende afspraken over de bijdrage die zij leveren aan de beleidsambities. In de volgende tabel is in steekwoorden weergegeven welke gevolgen de beleidsspeerpunten kunnen/moeten hebben voor het accommodatiebeleid.

EINDRAPPORT

23/124

13 | 72

Tabel 1: Hoofdrichting voor accommodatiebeleid.

Van

Naar

Versnippering en groot aantal kleinere stand-alone accommodaties

Accommodaties die samenhang en samenwerking stimuleren

Historisch gegroeid activiteitenaanbod

Sterke bijdrage aan de beleidsambities en maatschappelijke opgave

Historisch gegroeide maatwerkafspraken

Onderbouwde lijn voor (accommodatie)subsidies

Bij de uitwerking van het vastgoed- en accommodatiebeleid hebben wij we deze ontwikkelrichting centraal gesteld. Daarbij geldt overigens dat dit niet altijd betekent dat de gemeente als eerste aan zet is. Er zijn bijvoorbeeld ook commerciële organisaties die een bijdrage leveren aan de gemeentelijke doelstellingen. Het spreekt voor zich dat de gemeente niet aan zet is om voor dergelijke organisatie (b.v. fitness) huisvesting te bieden. Bij de uitwerking van het vastgoed- en accommodatiebeleid zijn onderbouwde afwegingen gemaakt voor de gemeentelijke rol en bijdrage op het gebied van huisvesting. CULTUUR De cultuursector in Papendrecht heeft inmiddels een beleidsnotitie opgesteld die volledig in lijn is met deze ontwikkeling. In deze notitie is vastgelegd hoe de cultuuraanbieders een bijdrage willen leveren aan de beleidsambities van de gemeente. DUURZAAMHEID Alle Nederlandse gemeenten hebben te maken met ambities uit het klimaatakkoord en formuleren vaak zelf ook gemeentelijke ambities. Het streefdoel, voor maatschappelijk vastgoed, in het klimaatakkoord is 49% CO²-reductie in 2030 en het einddoel is 95% CO²-reductie in 2050. De gemeente Papendrecht heeft voor zichzelf ‘de lat hoger gelegd’. De ambitie van de gemeente is dat het gemeentelijke vastgoed al in het jaar 2030 CO²-neutraal is. Argumenten zijn eerst en vooral het milieu en de voorbeeldfunctie van de gemeente.

De gemeente Papendrecht heeft onlangs een scan laten uitvoeren van de duurzaamheid van het gemeentelijke vastgoed. Per accommodatie zijn de energieprestaties in kaart gebracht en zijn maatregelen benoemd om de energieprestaties te verbeteren. Uit deze scan is gebleken dat een forse daling van het energieverbruik en CO²-uitstoot mogelijk is, maar dit vergt de nodige investeringen. INCLUSIEF ONDERWIJS Sinds 2014 kennen we het zogenaamde Passend Onderwijs. Dat houdt in dat schoolbesturen een zorgplicht hebben voor plaatsing van kinderen op een school die het beste past bij de onderwijs - en ondersteuningsbehoefte. Inmiddels is er landelijk sprake van een tendens naar inclusief onderwijs, waarbij minder kinderen worden verwezen naar het speciaal (basis)onderwijs. In het najaar van 2022 brengt het Ministerie van OCW een routekaart 'naar inclusiever onderwijs in 2035' uit. Het organiseren en implementeren van inclusiever onderwijs kan consequenties hebben voor de huisvesting van het onderwijs. In Papendrecht speelt dit voornamelijk bij SBO De Kameleon. Daarmee is niet gezegd dat er binnenkort een nieuw gebouw voor De Kameleon zou moeten worden ontworpen, maar bij het nemen van beslissingen die lange-termijnconsequenties hebben (i.c. grootscheepse renovatie of nieuwbouw) moet hier wel rekening mee worden gehouden.

3.6

INSTANDHOUDINGSKOSTEN ACCOMMODATIES

Het is al vaker vermeld, maar een flink deel van het huidige accommodatieaanbod voor sport, welzijn en cultuur bestaat uit oude gebouwen, die het einde van de technische levensduur hebben bereikt. De kosten die de gemeente op dit moment maakt voor deze gebouwen, zijn relatief laag (met uitzondering van het Sportcentrum en Theater de Willem). Dit wordt veroorzaakt door:

EINDRAPPORT

24/124

14 | 72

▪ ▪

De meeste accommodaties zijn – door hun ouderdom - inmiddels volledig afgeschreven. Er rusten dus nog nauwelijks kapitaallasten op de gemeentebegroting. De kosten voor het grote onderhoud voor deze accommodaties zijn alleen voor de komende vijf jaren verwerkt in de begroting. Veel gepland onderhoud valt buiten die horizon.

De gemeentebegroting geeft daarmee geen goed beeld van de te verwachten kosten, indien de levensduur van deze accommodaties met 15 of 20 jaar moeten worden verlengd. In dat geval moet rekening gehouden worden met: ▪ ▪

▪

Extra kosten voor groot onderhoud. Kosten voor renovatie en indien nodig aanpassingen als gevolg van wet- en regelgeving (bijvoorbeeld arbo en toegankelijkheid). Voor een aantal accommodaties geldt dat – indien de levensduur substantieel moet worden verlengd– renovatie moet plaatsvinden, bovenop het grote onderhoud. Kosten voor verduurzaming. De gemeente heeft immers de ambitie om te verduurzamen.

In de volgende grafiek zijn de huidige (gemeentebegroting) en de te verwachten kosten voor de accommodaties weergegeven indien de gemeente besluit om de levensduur met 15 tot 20 jaar te verlengen. Grafiek 3: Huidige en toekomstige instandhoudingskosten accommodaties binnensport, cultuur en welzijn excl. het Sportcentrum en theater De Willem.

In de vorige grafiek is te zien dat de instandhoudingskosten – met uitzondering van het Sportcentrum en theater De Willem – op dit moment € 390.000,- bedragen. Indien alle accommodaties gehandhaafd blijven, dan stijgen de jaarlijkse kosten met circa € 600.000.

3.7

CONCLUSIES

De beschreven ontwikkelingen zullen gevolgen hebben op de vraag/behoefte aan accommodaties en daarmee ook op het te ontwikkelen accommodatie- en vastgoedbeleid. Die gevolgen hebben zowel betrekking op de omvang van de vraag/behoefte als ook de aard van de vraag/behoefte (de kwalitatieve kenmerken). DE OMVANG VAN DE VRAAG/BEHOEFTE De omvang van vraag/behoefte aan accommodaties in Papendrecht zal de komende jaren wijzigen. Voor de verschillende typen accommodaties is die verandering door ons op de volgende manier becijferd:

EINDRAPPORT

25/124

15 | 72

Effecten van verandering van het aantal inwoners, bevolkingssamenstelling en leerlingen in het primair onderwijs: Gestart is met het inschatten van de effecten van de bevolkings- en leerlingenprognoses. Samengevat worden de volgende effecten verwacht: ▪

▪

▪

Bewegen en sport: Kinderen (tot circa 14 jaar) zijn in grote getale lid van sportverenigingen. Na die leeftijd daalt het percentage lidmaatschappen sterk. De groep inwoners tot 14 jaar wordt de komende jaren kleiner in Papendrecht. Tegelijkertijd krimpt de groep volwassenen en groeit de groep senioren. Het percentage lidmaatschappen onder senioren ligt fors lager. Alhoewel dat percentage de komende jaren naar verwachting zal stijgen, zal de groeiende groep senioren de daling van het aantal jeugdleden niet kunnen opvangen. Er mag dus een daling worden verwacht van het aantal actieve sporters en leden van sportverenigingen. Voor de binnensport geldt overigens een te verwachten stijging van het gebruik voor het bewegingsonderwijs, als gevolg van de wettelijke plicht om minimaal 2 lesuren bewegingsonderwijs aan te bieden per leerling in het primair onderwijs, ondanks het dalende aantal kinderen. Cultuur en muziek: Voor cultuur en muziek verwachten wij ook een afname van de groep leden tot 14 jaar. Doordat de culturele sector haar bakens aan het verzetten is (een grotere bijdrage aan de beleidsdoelstellingen van de gemeente) is het te verwachten dat deze nieuwe activiteiten ook weer nieuwe deelnemers/leden trekken. Sociaal-cultureel, welzijn en zorg: Voor deze activiteiten/accommodaties geldt het tegenovergesteld van de ontwikkeling binnen sport en bewegen.

Senioren zijn oververtegenwoordigd als het gaat om lidmaatschappen en deelname aan sociaal-culturele activiteiten. Door de groei van het aantal senioren zal de behoefte op dit vlak toenemen.

Effecten van trends en ontwikkelingen De cijfers uit de bevolkingsprognose zijn vervolgens door ons gecorrigeerd aan de hand van de trends en ontwikkelingen op het gebied van participatie (bewegen, cultuur, sport, sociaal-cultureel, welzijn en zorg). ▪