Voorstel Ontwikkelingen en samenwerkingsovereenkomst Beschermd Wonen & Opvang - Voorstel.pdf

Raadsvergadering Papendrecht Vergadering van 29 januari 2026 Zaaknummer: 2025-0128723

Voorstel Openbaar

Ontwikkelingen en samenwerkingsovereenkomst Beschermd Wonen & Opvang Bevoegde portefeuillehouder:

Jaco van Erk

Betrokken portefeuillehouder(s):

Arno Janssen;

Fatale termijn: Let op de termijnen: wordt nog geagendeerd in de cyclus van januari.

Gevraagd besluit 1. Kennis te nemen van de regiovisie “Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming” 2. Kennis te nemen van het bod van de gemeente Papendrecht voor de huisvesting van kwetsbare groepen 2026 3. In te stemmen met de financiële consequenties op onze gemeentelijke begroting van de samenwerkingsovereenkomst beschermd wonen en opvang 4. De financiële consequenties van het aangaan van de samenwerkingsovereenkomst beschermd wonen en opvang te dekken uit het begrotingsresultaat en te verwerken via de reguliere planning- en controlcyclus.

Inhoud Inleiding Binnen de gemeente Papendrecht streven we ernaar dat inwoners zo lang en zo zelfstandig als mogelijk in de eigen, vertrouwde omgeving kunnen wonen. Hierbij ligt de primaire focus op preventie, herstel en betere aansluiting bij de lokale ondersteuningsketen om zo vaker (beschermd) thuis te kunnen (blijven) wonen. Tegelijkertijd moeten voldoende passende alternatieven beschikbaar zijn voor inwoners waarbij ondersteuning binnen de bestaande omgeving niet passend is. Hoewel de gemeente zelf verantwoordelijk is voor het bieden van beschermd wonen en opvang aan de eigen inwoners, is de uitvoering en het budget ondergebracht binnen een centrumgemeente constructie. In onze regio is Dordrecht als centrumgemeente op dit moment inhoudelijk en financieel verantwoordelijk voor het organiseren van beschermd wonen en opvang, in mandaat van de gemeenten. Regiovisie Beschermd wonen en opvang In het afgelopen jaar heeft centrumgemeente Dordrecht samen met de regiogemeenten gewerkt aan een nieuwe regiovisie. Deze is in september 2025 door het college van Dordrecht (als verantwoordelijke centrumgemeente) vastgesteld. Hierbij ligt de focus ligt op het zorgen dat inwoners die ondersteuning nodig hebben zo lang mogelijk thuis of in een eigen huis kunnen wonen.

Het proces is dat de colleges van de regiogemeenten worden gevraagd hiermee in te stemmen, als onderdeel van de inhoudelijke samenwerking. Voor onze gemeente geldt daarbij de samenlevingsvisie als bovenliggende gemeentelijk kader. Bod Huisvesting kwetsbare groepen Om uitvoering te geven aan de doelstellingen binnen beschermd wonen en opvang (BW&O), is een regionale samenwerkingsovereenkomst (SOK) van kracht. De huidige samenwerkingsovereenkomst liep eigenlijk eind 2024 af, maar is (na unaniem besluit door de negen gemeenten) verlengd tot eind 2025. Op basis van de afspraken in de samenwerkingsovereenkomst doen de regiogemeenten

(inclusief de centrumgemeente) een “bod", waarin iedere gemeente aangeeft welke vormen van huisvesting de betreffende gemeente de komende periode wil realiseren. Op verzoek van de centrumgemeente is afgelopen jaar een nieuw bod uitgebracht. Er is een investeringsagenda gemaakt waarin de benodigde voorzieningen in de regio zijn opgenomen. Aanleiding was dat niet alle voorzieningen die eerder opgenomen waren in een bod ook daadwerkelijk gerealiseerd waren. In Papendrecht is voor het bod uitgegaan van de regionale behoefte enerzijds en de mogelijkheden binnen de eigen gemeente anderzijds. Op die manier wordt gestreefd naar een regionaal dekkend aanbod voor huisvesting van kwetsbare inwoners. Het college heeft afgelopen november, conform het verzoek van de centrumgemeente Dordrecht, opnieuw een bod uitgebracht. Hierbij informeren we u ook over het gedane bod door het college. Nieuwe samenwerkingsovereenkomst (SOK) Onder de huidige SOK verdeelde de centrumgemeente Dordrecht de overschotmiddelen voor BW&O naar rato van de Wmo integratie-uitkering, zoals die is opgenomen in de septembercirculaire Gemeentefonds 2018, over de gemeenten in de regio. De centrumgemeente Dordrecht is op basis van het historische model BW&O voordeelgemeente op beschermd wonen. Gemeenten ontvingen meer middelen voor BW&O dan zij voor dit doel uitgaven.

Ook de gemeente Papendrecht ontving in het verleden meer middelen voor BW&O dan voor dit doel werd uitgaven. Omdat de middelen niet geoormerkt waren, werden deze middelen grotendeels als inkomst opgenomen in de eigen begroting. Ook voor de komende jaren is in de begroting van Papendrecht deze inkomst structureel (afbouwend) opgenomen. Binnen de nieuwe (concept-)SOK worden alle overschotmiddelen voor BW&O over 2026 en 2027 niet uitgekeerd aan de deelnemende gemeenten maar in een regionale bestemmingsreserve gestort. Geconstateerd is dat de afgelopen jaren de realisatie van voorzieningen voor BW&O achter is gebleven, ondanks dat er regionaal (ruim) voldoende middelen voor dit doel beschikbaar zijn. Vanuit haar verantwoordelijkheid wil de centrumgemeente meer gaan sturen op de realisatie van de benodigde voorzieningen in de regio en daarvoor wil zij de middelen van 2026 en 2027 inzetten. Die middelen betreffen zowel randvoorwaarden om te komen tot meer voorzieningen (bijvoorbeeld onderzoeks- en projectleiderskosten) als ook middelen met flankerende inzet in buurt en preventie. Dit is nodig omdat er wachtlijsten zijn waardoor inwoners niet op de juiste plek met de juiste ondersteuning terecht kunnen. Dit heeft echter een negatief effect op onze lokale begroting. De besluitvorming over de nieuwe SOK (collegebevoegdheid) ligt eind januari voor in het bestuurlijk overleg.

Omdat het besluit financiële consequenties heeft legt het college deze eerst aan u als raad voor, en is het college slechts onder voorbehoud van uw goedkeuring de concept-SOK aangegaan. Dit voorstel ligt nu voor omdat ten tijde van het opstellen van de begroting 2026-2030 er nog geen formeel besluit was over de nieuwe systematiek. Medio december 2025 zijn leidende principes vastgesteld die richting gaven aan de uitwerking van de nieuwe SOK. Dit is aanleiding geweest om versneld een keuze aan de gemeenteraad voor te leggen. Beoogd effect De gemeenteraad informeren over de ontwikkelingen op het gebied van beschermd wonen en opvang en invulling geven aan de bijbehorende samenwerkingsovereenkomst. Argumenten 1.1. Het college van de gemeente Dordrecht heeft de regiovisie “Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming” vastgesteld. De gemeente Dordrecht is door het rijk als centrumgemeente aangewezen om vorm te geven aan de Wmo voorzieningen Beschermd Wonen, Maatschappelijke Opvang en Vrouwenopvang voor de regio. De regiovisie is gericht op het meer in hun eigen kracht zetten van de inwoners door de begeleiding zo veel als mogelijk thuis plaats te laten vinden en niet in een instelling. Daarnaast helpt dit mee aan het betaalbaar houden van de ondersteuning aan onze inwoners in de nabije toekomst.

Deze ondersteuning moet aansluiten bij wat inwoners uit de regio nodig hebben en gaat uit van inclusiviteit. In de regiovisie wordt het belang van een stevige sociale basis in alle gemeenten benoemd zodat een inwoner dicht bij huis terecht kan voor vragen en ondersteuning, in de vertrouwde omgeving. De meer specialistische ondersteuning organiseren we regionaal en is toegankelijk voor inwoners uit de gehele regio

2/5

1.2. De regiovisie past binnen het kader van de samenlevingsvisie van de gemeente Papendrecht Het uitgangspunt van onze samenlevingsvisie is dat we zelfstandig wonen stimuleren, ook voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid of een verslaving. We kijken daarbij wat we hiervoor moeten regelen, zoals begeleiding en ontmoeting. Dit is ook de insteek van de regiovisie, en daarmee past de regiovisie onder de paraplu van onze samenlevingsvisie als nadere uitwerking. 2.1. Om uitvoering te geven aan de regionale ambities op het gebied van BW&O moeten gemeenten een bod uit brengen. Om te komen tot een regionaal dekkend aanbod op het gebied van Beschermd Wonen en Opvang is een inventarisatie gemaakt van het regionaal benodigde aanbod; de investeringsagenda. Vervolgens geven gemeenten aan welk aanbod zij kunnen realiseren om invulling te geven aan een regionaal sluitend aanbod. 2.2.

Vanuit de gemeente Papendrecht is een bod gedaan om een bij de gemeente Papendrecht passende bijdrage te leveren aan het regionale aanbod op het gebied van BW&O Eerder heeft de gemeente Papendrecht voor de periode 2024-2027 het volgende bod gedaan voor de realisatie van voorzieningen op het gebied van BW&O: 1) de verkenning naar een nieuwe locatie voor onze kamer/woontraining voor jongeren (18-27) met een ondersteuningsvraag; 2) uitstroomwoningen voor jongeren (18-27) en 3) het realiseren van een kleinschalige beschermd wonen locatie van huizen van hoop. De eerste twee voorzieningen zijn inmiddels gerealiseerd. Gezien de grote regionale opgave is gemeenten in 2025 gevraagd een nieuw (aanvullend) bod uit te brengen. Het nieuwe bod van de gemeente Papendrecht betreft: • Huizen van Hoop (Beschermd wonen extramuraal; mee te nemen in planvorming Kraaihoek) • Uitbreiding herstelwoningen met 1 herstelwoning en 1 herstelappartement (tussenvoorzieningen); • Uitbreiding van de kamer/woontrainingsprojecten van Enver met 10 plekken. Dit past bij de insteek van Papendrecht om in te zetten op kleinschalige opvang, passend bij de schaal van Papendrecht, ingebed in de wijk en met aandacht voor goede randvoorwaarden. 3.1.

De centrumgemeente stelt een nieuwe systematiek voor omdat de realisatie van voorzieningen voor BW&O achterblijft De SOK is een uitvloeisel van de gezamenlijke opgave in de regio. Geconstateerd is dat er de afgelopen jaren er structureel sprake was van een overschot op de beschikbare middelen voor BW&O. De realisatie van voorzieningen voor BW&O bleef achter bij de ambitie en behoefte. Die redenen hiervoor liggen onvoldoende geschikte locaties, vertraging in de daadwerkelijke ontwikkeling en gebrek aan voldoende personeel. De beschikbaarheid van de middelen speelde hierin geen rol. Er is daarom een investeringsagenda opgesteld om alsnog in de komende jaren te komen tot voldoende voorzieningen. De investeringsagenda is onderdeel van de SOK. Om te voorkomen dat deze vertraging verder oploopt wil de centrumgemeente vanuit haar verantwoordelijkheid steviger gaan sturen op de realisatie van de benodigde voorzieningen in de regio conform de investeringsagenda. Omdat de invoering van de nieuwe financiële verdeelsystematiek ‘’objectief verdeelmodel’’ naar verwachting in 2028 van kracht wordt, en de centrumgemeente dan niet langer voordeelgemeente zal zijn, is dit het moment om de nu nog bestaande overschotten voor de toekomst te reserveren en optimaal te investeren voor onze kwetsbaarste inwoners. Om dit te realiseren willen zij alle middelen van 2026 en 2027 inzetten. 3.2.

Het aangaan van de SOK is nodig om onderdeel te blijven van de regionale samenwerking ten behoeve van de uitvoering van de wettelijke taken Het niet akkoord gaan met de nieuwe SOK betekent dat we geen afspraken hebben met een centrumgemeente rondom de inzet van beschermd wonen en opvang. De gemeente Papendrecht behoudt echter de bestaande zorgplicht en juridische verantwoordelijkheid voor de lokale doelgroep. Tegelijk blijft de centrumgemeente wel verantwoordelijk voor de wettelijke taken die behoren bij de decentralisatie-uitkering. De gemeente zal dan alsnog tot eigen afspraken met de gemeente Dordrecht moeten komen. De verwachting is in ieder geval niet dat dit tot gunstiger voorwaarden leidt. Ook betekent dit niet dat Papendrecht (als de SOK niet getekend wordt) een deel van de

3/5

regiomiddelen ontvangt. Daarnaast betekent dit dat er meer lokale personele inzet nodig is op BW&O en dat de druk op de woningmarkt in Papendrecht groter kan gaan worden. Voor onze inwoners kan dit betekenen dat het nog moeilijker wordt om een passende plek te vinden omdat de afspraken uit de SOK dan mogelijk voorgaan op individuele afspraken met een gemeente. 3.3. Het college heeft mandaat nodig van de raad om, gezien de financiële consequenties, de SOK aan te gaan. De nieuwe concept-SOK beoogt over 2026 en 2027 geen overschotmiddelen aan de deelnemende gemeenten uit te keren maar deze te storten in een regionale bestemmingsreserve. Dit betekent dat in de gemeentelijke begroting verwerkte inkomsten afgeraamd moeten worden. Gezien deze financiële consequenties (zie ook paragraaf financiën), wil en kan het college geen SOK aangaan voordat zij de raad hierin gekend heeft. Daarnaast beschrijft de concept-SOK een nieuwe verdeelsystematiek (voor de eventuele overschotmiddelen) vanaf 2028. De effecten hiervan zijn nog niet bekend. Uw raad wordt hier te zijner tijd over geïnformeerd. 3.4. Het college heeft in het proces de mogelijkheden gebruikt om bezwaar te maken Het college heeft haar bezwaren rondom de nieuwe financiële systematiek kenbaar gemaakt. Concreet zijn onze bezwaren als volgt neergelegd: • We zijn in algemene zin terughoudend in het beleggen van overschotten bij derden.

• De gevolgen voor de gemeenten van de nieuwe systematiek zijn niet duidelijk. Binnen de regio zijn we daarin niet uniek, maar de koers vanuit de centrumgemeente blijft gericht op een nieuwe systematiek. 4.1. De meerjarige financiële consequenties worden gedekt uit het begrotingsresultaat Het aangaan van de SOK heeft consequenties voor het jaar 2026 en verder. Hierop wordt het begrotingsresultaat aangepast. Zie ook de paragraaf: financiën. Kanttekeningen 1.1. De regiovisie hoeft niet besluitvormend behandeld te worden door de gemeenteraad Vanwege de centrumgemeenteconstructie is er geen besluitvormende rol voor de regiogemeenten. Overigens komen de uitgangspunten in de regiovisie overeen met het door de raad vastgestelde kader van de samenlevingsvisie. 2.1. Het bod sluit niet aan bij de vraag van de centrumgemeente naar grotere voorzieningen Het college heeft in de afweging de vraag van de centrumgemeente voor het realiseren van grotere voorzieningen meegenomen. De conclusie is dat dit in de huidige vorm niet te realiseren is in Papendrecht. Daarmee past het lokale bod niet volledig bij de regionale uitvraag. Het college ziet echter geen ruimte om een bod te doen op grootschalige voorzieningen. Daarover moet het gesprek gevoerd worden in en met de regio om te kijken of (meerdere) kleinere locaties een passende oplossing kunnen bieden. 3.1.

Dit besluit is nog niet meegenomen in de P&C cyclus Ten tijde van het opstellen van de begroting 2026-2030 was er nog geen formeel besluit over de nieuwe systematiek. In december zijn leidende principes vastgesteld die richting gaven aan de uitwerking van de nieuwe SOK. Dit is aanleiding geweest om versneld een keuze aan de gemeenteraad voor te leggen. 3.2. Het niet aangaan van de SOK heeft op de korte termijn mogelijk gevolgen voor de overgebleven middelen uit 2025 De centrumgemeente heeft aangegeven wellicht de financiële overschotten van 2025 niet uit te keren in geval een gemeente niet de SOK aangaat. De gemeente Papendrecht heeft over 2025 een inkomst geraamd van € 615.000. 3.3. Landelijk wordt er nog gewerkt aan een ‘objectief verdeelmodel’ ten aanzien van de middelen BW&O

4/5

Op dit moment krijgen centrumgemeenten de middelen voor BW&O. Het Rijk werkt toe naar een volledig andere bekostigingssystematiek. Daarin krijgen alle gemeenten middelen voor hun eigen inwoners die nieuw instromen in beschermd wonen. De centrumgemeenten blijven middelen ontvangen voor de bestaande cliënten. Voor de verdeling van deze middelen is een nieuw, objectief verdeelmodel opgesteld. Deze systematiek is niet meegenomen in het opstellen van de SOK, omdat de uitwerking hiervan nog niet bekend is. Financiën In de gemeentelijke begroting zijn onderstaande bedragen als inkomst opgenomen.

Vanuit de huidige concept SOK keert de centrumgemeente Dordrecht de overschotmiddelen over 2026 en 2027 niet uit. Dit betreft voor de gemeente over die jaren een nadeel van € 555.000 respectievelijk € 585.000. Het nadeel over 2026 kan worden gedekt vanuit het positieve begrotingssaldo 2026. Verwerking hiervan vindt plaats via de Perspectiefnota 2026. Het begrotingssaldo 2025 is van voldoende omvang om het nadeel over 2027 op te vangen en zal verwerkt worden via resultaatbestemming bij de jaarrekening 2025. Overigens is nog niet duidelijk of de inkomsten uit de overschotten echt volledig wegvallen. Dit is afhankelijk van de realisatie van de voorzieningen en de middelen die ingezet gaan worden. In 2027 wordt het overschot en de verdeling bepaald. Bij de Perspectiefnota 2026 zullen wij de in de begroting opgenomen inkomsten neerwaarts bijstellen. Tot slot: Eerder hebben we u bij de jaarrekening 2024 een voordelig saldo op de BW&O- van € 660.000 gemeld. De centrumgemeente heeft ons, na het opstellen van de concernrapportage 2025, geïnformeerd dat dit saldo met € 197.000,- lager uitvalt voor de gemeente Papendrecht. Deze ontwikkeling valt buiten de afspraken in de concept-SOK en daarmee ook buiten dit voorstel. In de jaarrekening volgt de financiële verwerking hiervan. Uitvoering N.v.t. Communicatie & participatie N.v.t. Duurzaamheid & ecologie N.v.t. ICT N.v.t.

Alle relevante stukken zijn voor u ter inzage gelegd.

Bijlagen 1. Regiovisie "Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming" .pdf 2. Concept-samenwerkingsovereenkomst Beschermd Wonen en Opvang 2026 - 2029.pdf

Niet digitale bijlagen

5/5