Regiovisie "Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming" .pdf
Tekst van het document
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
1
Inhoudsopgave Voorwoord Visual Samenvatting
3 4 5
1 Aanleiding 1.1 Leeswijzer
8
2 Waar staan we nu
4 Wat is daarvoor nodig? 4.1 Verantwoordelijkheden nemen en verdelen
23
4.2 Financiële samenwerking en risicobeheersing
23
4.3 Data gestuurd werken
23
4.4 Kritische blik op de productstructuur
24
4.5 Contractering en handhaving
24
5 Hoe verder?
2.1 Beschermd wonen
10
2.2 Beschermd wonen in het huidige zorglandschap
11
2.3 Parallelle ontwikkelingen
13
2.4 Huidige samenwerking tussen gemeenten
16
5.1 Planning
26
5.2 Communicatie
27
Klik op de titels om naar het betreffende hoofdstuk te gaan.
3 Waar willen we naar toe? 3.1 Van beschermd wonen naar wonen met bescherming
18
3.2 Uitgangspunten voor een toekomstbestendig ondersteuningsaanbod wonen met bescherming
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
18
2
Voorwoord Als wethouder van de centrumgemeente Dordrecht
De landelijke beweging richting verdere decentralisatie
ben ik trots om onze gezamenlijke regiovisie met u te
is in gang gezet, al is nog niet duidelijk wanneer de
delen: “Van beschermd wonen naar thuis wonen met
nieuwe wet precies ingaat. Met deze regiovisie bereiden
bescherming”. Deze visie is het resultaat van intensieve
wij ons daar alvast op voor. We sluiten aan bij landelijke
samenwerking tussen de gemeenten in de Drechtsteden
ontwikkelingen en zetten onze eigen, daarop afgestemde
en Alblasserwaard. Samen hebben we uitgewerkt hoe
regionale koers uit.
we ook in de toekomst passende ondersteuning kunnen blijven bieden aan onze meest kwetsbare inwoners.
Wat mij persoonlijk raakt, is de kracht van samenwerking die ik in onze regio zie. Niet alleen tussen gemeenten,
We hebben onszelf een belangrijke vraag gesteld: Hoe
maar ook met zorgaanbieders, woningcorporaties en
zorgen we ervoor dat beschermd wonen beschikbaar en
andere partners. Die samenwerking is onmisbaar als we
betaalbaar blijft, en tegelijkertijd beter aansluit bij wat
écht het verschil willen maken.
mensen nodig hebben? Ons antwoord daarop is helder:
Wim van der Kruijff Wethouder beschermd wonen en opvang Centrumgemeente Dordrecht
we willen dat mensen zoveel mogelijk in hun eigen, ver-
De afgelopen jaren hebben we al mooie stappen gezet.
trouwde omgeving kunnen blijven wonen. En als dat niet
Projecten waarin mensen weer perspectief kregen, waar-
lukt zonder hulp, dan zorgen we ervoor dat de benodigde
in we samen nieuwe vormen van wonen en ondersteu-
ondersteuning beschikbaar is.
ning hebben ontwikkeld. Met deze visie zetten we die lijn voort. En ik ben ervan overtuigd dat we door te blijven
Voor inwoners die meer specialistische zorg nodig
samenwerken in de volle breedte van onze regio, nog
hebben, organiseren we voorzieningen verspreid over de
veel meer kunnen bereiken.
regio. Daarbij kijken we niet alleen naar wat de overheid
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
kan doen, maar ook naar wat mensen – met hulp van
Ik kijk uit naar het vervolg. Naar nieuwe initiatieven,
hun eigen netwerk – zelf kunnen organiseren. Zo bouwen
naar lokale en regionale projecten die bijdragen aan een
we aan een samenwerking waar iedereen de verantwoor-
samenleving waarin iedereen zich thuis kan voelen –
delijkheid neemt die hij of zij aankan
met of zonder ondersteuning.
3
Van beschermd wonen
Gemeenten verantwoordelijk voor maatschappelijke ondersteuning
naar thuis wonen met bescherming
en beschermd wonen. Rijk verstrekt middelen aan centrumgemeente Dordrecht. Beschermd wonen alleen in intramurale voorzieningen Pilot Beschermd Thuis (intensieve zorg thuis)
Samenwerkingsafspraken negen gemeente
2015
2016-2018
Regionale Agenda HKG (opgave huisvesting kwetsbare groepen)
2020
Diverse woonproducten toegevoegd in de regio
Visie van Opvang naar Wonen wordt vastgesteld
Regiovisie Beschermd Wonen
en uitgewerkt
2021
2023
2024
Uitbreiden Beschermd Thuis en opstellen uitvoeringsagenda
2025
Uitgangspunt: Zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen. Thuis bieden wat thuis kan. In een vertrouwde omgeving Met regie over eigen leven Passende ondersteuning thuis (vanuit het lokale aanbod) Preventief
Wat is hiervoor nodig? 1. Instemming met regiovisie en samenwerking tussen negen gemeenten, zorgaanbieders, lokale ondersteuningsketen en woningcorporaties
Wanneer thuis wonen met bescherming niet lukt Molenlanden Alblasserdam
Hendrik-Ido-Ambacht
Gorinchem
Papendrecht
2. Inzicht in behoeften, lokaal en regionaal
Sliedrecht
Hardinxveld-Giessendam
Zwijndrecht Dordrecht
3. Afspraken over financiering 4. Werken aan een Uitvoeringsagenda
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
4
Goed om vooraf te weten
Samenvatting Hoe zorgen we ervoor dat we ons beschermd wonen aanbod passend doorontwikkelen zodat het ook in de toekomst beschikbaar blijft voor onze meest kwetsbare inwoners? Het voornaamste uitgangspunt is dat we onze inwoners in staat stellen zo lang en zo zelfstandig als mogelijk in de eigen, vertrouwde omgeving te laten wonen. Tegelijkertijd moeten voldoende passende alternatieven beschikbaar blijven voor inwoners waarbij ondersteuning binnen de bestaande omgeving niet passend is. In deze visie beschrijven we hoe we als regio richting geven aan onze ambities. We richten ons daarbij op het verbeteren van het aanbod zelf maar hebben ook aandacht voor de infrastructuur op het gebied van zorg, huisvesting en financiën. Het laten slagen van deze doorontwikkeling kunnen we niet alleen. Samenwerking tussen de negen gemeenten onderling maar ook tussen gemeenten, zorgaanbieders en andere partners binnen en buiten de keten is essentieel om tot een geactualiseerd en toekomstbestendig beschermd woonaanbod te kunnen komen in onze regio.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
De voorbereiding op de doorcentralisatie is landelijk en regionaal al ingezet. Deze regiovisie bouwt daarop voort, sluit aan bij wat wordt ontwikkeld en zet de volgende stap. In deze regiovisie beogen we de ontwikkelingen in verschillende (lopende) trajecten zoals de visie van Opvang naar wonen, de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen en in ontwikkeling zijnde lokale woon- en zorgvisies met elkaar te verbinden en de effecten ervan te versterken. Keuzes en uitkomsten van de verschillende opgaven kunnen (deels) op elkaar van invloed zijn. Dit vraagstuk hangt nauw samen met andere complexe vraagstukken en autonome ontwikkelingen. Onder andere: het aantal economische daklozen groeit, de toegang tot de Wlz wordt ingeperkt, er is een woningtekort en er is een opvangcrisis. Echter, gezien de complexiteit van al deze vraagstukken afzonderlijk, is het helpend ze ook af en toe op te knippen in stukjes en ze eerst afzonderlijk te bezien. Om ze daarna weer samen te voegen. Middels deze regiovisie stellen we onze gedeelde visie op de toekomst van beschermd wonen vast. We vragen de negen gemeenten nu niet om onomkeerbare keuzes te maken. De komende vier jaar monitoren we de ontwikkelingen van beschermd wonen en onderzoeken we de effecten van de aangescherpte focus op de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis.
In het vierde jaar zullen we de negen gemeenten op basis van de vergaarde data en ervaringen een aantal scenario’s voorleggen om te komen tot een keuze over de vorm van de samenwerking en verdeling in verantwoordelijkheden tussen regio en lokaal. Een financiële uitwerking zal onderdeel uitmaken van de voor te leggen scenario’s.
5
1 Aanleiding
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
6
In 2015 werd de ‘’nieuwe’’ wet maatschappelijke ondersteuning
voor het organiseren van beschermd wonen en opvang. Naast
Daarnaast concludeerde de commissie dat een nieuw verdeelmo-
(Wmo) ingevoerd. De invoering van deze wet ging gepaard met
de verschuiving in verantwoordelijkheden kregen gemeenten de
del (het objectief verdeelmodel) en een verdere decentralisatie
een decentralisatie van taken. Met andere woorden, de verant-
inhoudelijke opdracht om vanuit de veranderende maatschap-
van de beschikbare middelen voor beschermd wonen noodza-
woordelijkheid voor de ondersteuning van mensen die niet of
pelijke blik op langdurige zorg (zo lang mogelijk thuis blijven,
kelijk zijn om de effectiviteit van de beweging van beschermd
niet volledig op eigen kracht voor zichzelf kunnen zorgen werd
eigen regie) en met het oog op de financiële houdbaarheid, de
wonen naar beschermd thuis te vergroten. Om te voorkomen
overgedragen van het rijk naar de lokale gemeenten.
kwaliteit van het aanbod te verbeteren en een verandering in
dat de keuzevrijheid van inwoners zou worden beperkt door
denken en gedrag op gang te brengen.
de financiële decentralisatie werd tot slot een verschuiving in
Concreet betekende dit dat ondersteuningsvormen zoals
de financiële verantwoordelijkheid voor mensen uit andere ge-
dagbesteding of begeleiding hierdoor een lokale, gemeente-
Decentralisatie beschermd wonen
meenten voorgesteld. Hierdoor is niet langer de gemeente van
lijke verantwoordelijkheid werd. Ook voor beschermd wonen
Om de gewenste ontwikkelingen voor beschermd wonen
vestiging maar de gemeente van herkomst financieel verant-
en maatschappelijke opvang gold de decentralisatie. Voor
nadrukkelijker richting te geven verscheen in 2015 het advies-
woordelijk voor iemand die beschermd gaat wonen. Dit noemen
deze ondersteuningsvormen is echter een belangrijk verschil
rapport ‘’Van beschermd wonen naar beschermd thuis’’ van de
we het woonplaatsbeginsel.
gemaakt tussen de wettelijke verantwoordelijkheid, de financiële
commissie Dannenberg . In dit rapport werd gesteld dat zowel
verantwoordelijkheid en de uitvoering en organisatie. Hoewel
stevige inhoudelijke als ook stelselwijzigingen nodig waren om de
Doordecentralisatie beschermd wonen
elke gemeente zelf verantwoordelijk werd voor het bieden
ondersteuning te verbeteren. De inhoudelijke focus moest worden
In 2020 werd aangekondigd dat de werkwijze voor beschermd
van beschermd wonen en opvang aan zijn eigen inwoners,
verlegd naar preventie, herstel, betere aansluiting bij de lokale
wonen conform het advies zou gaan veranderen3. Het invoeren
werd de uitvoering en het budget ondergebracht binnen een
ondersteuningsketen en het behouden van zelfstandigheid om zo
van de wetswijziging staat momenteel (april 2025) gepland
centrumgemeente constructie. In onze regio is Dordrecht als
vaker (beschermd) thuis kunnen (blijven) wonen.
voor 1 januari 2026. Met de invoering van de zogenoemde
1
2
centrumgemeente op dit moment financieel verantwoordelijk
1
Alblasserdam, Dordrecht, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht, Molenlanden, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht
2
Adviescommissie Toekomst beschermd wonen in opdracht van de Vereniging Nederlandse Gemeenten, 11 november 2015
3
Maatschappelijke opvang blijft onder centrumgemeente constructie bestaan
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
‘’doordecentralisatie beschermd wonen’’ wordt Beschermd
7
wonen volledig gedecentraliseerd en komt de huidige rol van de
1.1 Leeswijzer
centrumgemeente te vervallen. De BW middelen die de centrumgemeente nu ontvangt zullen gefaseerd worden afgebouwd.
Deze regiovisie bestaat uit vijf hoofdstukken. We starten in
Gelijktijdig zullen de middelen volgens het nieuwe verdeelmodel
hoofdstuk één met de aanleiding. Waarom stellen we een
gefaseerd overgaan naar de individuele gemeenten. Zij worden
regiovisie op? In hoofdstuk twee bespreken we het huidige
daarmee ook financieel verantwoordelijk voor het organiseren
zorglandschap beschermd wonen en staan we stil bij de
van beschermd wonen voor de eigen inwoners.
voornaamste ontwikkelingen van de afgelopen jaren. In hoofdstuk drie kijken we vooruit. Hoe zorgen we ervoor dat
Wat betekent dit voor onze regio?
we de beweging in onze regio tot een succes maken en we ons
Het realiseren van een toekomstbestendig aanbod en een
beschermd wonen aanbod klaar maken voor de toekomst.
succesvolle doordecentralisatie van beschermd wonen vragen
Middels een aantal uitgangspunten wordt beschreven hoe we
om goede voorbereiding. Hoewel we in deze regio al mooie
als regio richting geven aan deze punten. In hoofdstuk vier
stappen hebben gezet in de beweging van beschermd wonen
staan we stil bij de manier waarop we met elkaar samenwer-
naar beschermd thuis zijn we er nog niet. Aanvullende inzet op
ken en het belang van samenwerking in de toekomst. Tot slot
zowel de beweging als ook de voorbereiding op de impact van
bieden we in hoofdstuk vijf een doorkijkje naar de uitvoerings-
de stelselwijzigingen en het creëren van de juiste randvoorwaar-
agenda en beschrijven we wat we in de aanloop naar de invoe-
den zijn noodzakelijk. Hoewel we ons er van bewust zijn dat de
ring van de wetswijziging zullen ondernemen om de invoering
wetswijziging in de eerste plaats vooral een rijksoverheidskwestie
optimaal voor te bereiden.
is, heeft het ook impact op de bredere keten, van onze inwoners en zorgaanbieders tot woningcorporaties en de gemeentelijke samenwerking binnen de regio. De regiovisie die nu voor u ligt is tot stand gekomen om richting te geven aan de veranderingen en vanuit de regionale kleur de beweging naar beschermd thuis kracht bij te zetten.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
8
2 Waar staan we nu
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
9
2.1 Beschermd wonen Beschermd wonen is voor iedereen van 18 jaar en ouder die
hierbij onderscheid op grond van een aantal factoren om te
door psychische, sociale of maatschappelijke problemen dag
bepalen wat voor soort ondersteuning het meest passend is bij
en nacht (24/7) hulp nodig heeft. Zo beschrijven we beschermd
de betreffende persoon. In hoofdstuk drie gaan we nader in op
wonen aan onze inwoners. Maar wat houdt beschermd wonen
de verschillende factoren en bespreken we de ontwikkeling van
nu precies in? Wie doet een beroep op beschermd wonen,
deze voorzieningen vanuit de agenda Huisvesting kwetsbare
wat voor voorzieningen gebruiken zij en wat bieden we op het
groepen (HKG).
moment aan binnen onze regio aan? De groep inwoners die gebruik maakt van beschermd wonen is divers. Niet alleen de psychiatrische problematiek, maar ook de sociaal maatschappelijke of culturele achtergrond en de zwaarte van de hulpvraag kunnen sterk verschillen. Deze verschillen in ondersteuningsbehoeftes vragen om maatwerk en de beschikbaarheid van een breed ondersteuningsaanbod. In onze regio bieden we momenteel beschermd wonen in zowel een intramurale als extramurale setting aan. Daarnaast ontwikkelen we steeds meer alternatieve varianten. Het uitgangspunt is daarbij steeds om te kijken naar manieren om onze kwetsbare inwoners zo zelfstandig mogelijk kunnen laten wonen. Denk bijvoorbeeld aan een voorziening waarbij de inwoner semi-zelfstandig in een extramurale woonvorm woont met ondersteuning in nabijheid of op afroep. Ook ondersteuning bij het wonen in de eigen woning is inmiddels mogelijk. We maken
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
10
2.2 Beschermd wonen in het huidige zorglandschap
uitstroom in andere lagen. Voor iedere inwoner wordt een eigen
Financiële problemen kunnen leiden tot relatieproblemen, scheiding
afweging gemaakt om te bepalen in welke laag het meest
of depressie. Preventie voorkomt escalatie, daarom is een
passend is bij de hulpvraag en de overige factoren (conform
sterke sociale basis nodig waar de inwoner met dit soort vragen
De verschillende soorten beschermd wonen maken onderdeel
inschaling in de ZRM). De reis die iemand vervolgens binnen de
naar toe kan. Snel de juiste ondersteuning bieden houdt de
uit van een brede keten aan zorg en ondersteuningsvormen.
piramide maakt kan er vervolgens ook heel verschillend uit zien.
hulpvraag klein en voorkomt escalatie naar multi-problematiek.
De verantwoordelijkheid voor de gehele keten is grofweg onder
Een hulpvraag kan klein beginnen. Bijvoorbeeld wanneer iemand
In de paarse laag zitten vooral mensen met ‘kleine’ hulpvragen.
te verdelen in een viertal wetten: de Wet maatschappelijke
door de hoge energieprijzen in de financiële problemen raakt.
Ook hulpvragen inzake bestaanszekerheid en werk kunnen vanuit
ondersteuning (Wmo), de Zorgverzekeringswet (Zvw), de
de sociale basis worden opgepakt. Voor sommige mensen is
Jeugdwet en de Wet langdurige zorg(Wlz). Binnen de keten
de ondersteuning vanuit de sociale basis echter onvoldoende.
hebben gemeenten de verantwoordelijkheid voor de Wmo.
Bijvoorbeeld als iemand niet in staat is tot arbeid, maar wel
Hoewel deze afbakening binnen de keten in de praktijk vaak veel
behoefte heeft aan structuur in zijn week. Dan kan een indicatie
onduidelijker is beperken we ons in dit hoofdstuk tot het stuk waar onze directe verantwoordelijkheid en invloed ligt. Om het complexe zorglandschap van beschermd wonen binnen de Wmo beter te kunnen duiden hebben we de samenhang schematisch in een piramide weergegeven. Binnen de piramide onderscheiden we de volgende lagen: de Sociale basis , Individuele begeleiding 4
& dagbesteding , Beschermd thuis en Beschermd wonen 5
6
intramuraal . De lagen zijn communicerende vaten, waarbij 7
investering in een bepaalde laag effect heeft op in- door- en
voor individuele begeleiding en/of dagbesteding afgegeven Bescherm wonen intramuraal
Beschermd thuis Individuele begeleiding & dagbesteding De Sociale basis
4
Sociale basis, het totaal aan algemene voorzieningen voor (hulp)vragen zonder indicatie, dat beschikbaar is in een wijk of gemeente.
5
Individuele begeleiding & dagbesteding: Individuele begeleiding is ondersteuning die is afgestemd op de persoonlijke situatie van de inwoner, in de thuissituatie. Dagbesteding is een vorm van ondersteuning waarbij iemand, afgestemd op de persoonlijke situatie buitenshuis ondersteuning en structuur krijgt aangeboden (veelal) in groepsverband. Beide zijn op basis van een indicatie.
6
Beschermd thuis: Extramurale Intensieve begeleiding/ ondersteuning die flexibel inzetbaar is, indien nodig 24 uur per dag, op basis van een indicatie.
7
Beschermd wonen Intramuraal: woonvoorziening met 24 uur per dag intensieve begeleiding, op basis van een indicatie.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
worden. Dit is de blauwe laag van de piramide. Als één of meerdere maatwerkvoorzieningen onvoldoende zijn om iemand zelfstandig te laten wonen wordt in eerste instantie gekeken naar wat de verdere mogelijkheden voor ondersteuning binnen de woonomgeving zijn. Als thuis wonen geen optie is, wordt gekeken naar de mogelijkheid van een extramurale woonvorm, liefst in de directe woonomgeving van de inwoner.
11
Je komt dan in de oranje laag terecht. Deze laag is momenteel
licht verstandelijke beperking in combinatie met onderliggende
er 30 mensen zijn doorgestroomd naar de Wlz (waarvan 18 uit
divers van karakter. Zo kunnen je ondersteuning ontvangen in
psychiatrische problemen. Binnen de 40+ doelgroep kwam
bw intramuraal). Kortom, hoewel de wachttijd van inwoners soms
de eigen woning met ondersteuning op afroep maar je kunt ook
verslavingsproblematiek veelvuldig voor. In alle gevallen werd een
anders doet vermoeden is er wel degelijk sprake van beweging in
ondersteuning ontvangen in een woning van een zorgaanbieder
vorm van beschermd wonen als best passende oplossing gezien
de keten.
met eigen voordeur. Wanneer specialistische, 24-uurs ondersteu-
om mogelijke escalatie van problemen te voorkomen en groei en
ning noodzakelijk is kom je in de bovenste laag van de piramide.
ontwikkeling te stimuleren.
De rode laag, betreft beschermd wonen intramuraal. Net als in
Ondersteuningsmogelijkheden in de regio Op dit moment zijn in onze regio 13 beschermd wonen klassiek
de andere lagen van de piramide is ook binnen deze vorm het
In 2022 maakten 1309 inwoners gebruik van een vorm van
en beschermd thuis aanbieders gecontracteerd. Deze aanbieders
streven om mensen zo veel als mogelijk binnen of nabij hun eigen
dagbesteding en maakten 3025 mensen gebruik van een vorm
zitten verspreid over de regio met een concentratie in Dordrecht.
omgeving in een intramurale voorziening te ondersteunen. De
van Individuele begeleiding. Omdat voor de sociale basis geldt
inhoudelijke hulpvraag is echter altijd leidend. Wanneer het niet
dat dit een algemene voorziening is waar in principe alle inwoners
lukt om binnen de eigen omgeving een passende woonvorm te
binnen een gemeente gebruik van kunnen maken ontbreken voor
vinden zal buiten de directe omgeving of regio naar een geschikte
deze ondersteuningsvorm harde cijfers. Gezien de algemene
locatie worden gezocht.
toegankelijkheid tot deze ondersteuning spreken we hier over het totale inwoneraantal van de regio (374.968).
Beschermd wonen in cijfers Als we verder inzoomen naar onze regio dan zag het zorgland-
Wanneer we kijken naar de in- uit- en doorstroom bewegingen
schap er in 2022 als volgt uit uitgaande van onderzoeksrapport
voor beschermd wonen intramuraal en extramuraal dan zien we
bureau HHM april 2023. In 2022 woonde in de centrumgemeente
dat erin 2022 64 inwoners zijn ingestroomd in bw intramuraal en
regio 374.968 mensen. Van deze inwoners maakte in totaal
70 in bw thuis/extramuraal. Tegelijkertijd zijn er 64 mensen uit-
452 mensen gebruik van een vorm van beschermd wonen
gestroomd uit bw intramuraal en 77 mensen uit bw thuis/extra-
(221 beschermd wonen intramuraal en 231 beschermd thuis/
muraal. Er zijn 18 mensen van intramuraal doorgestroomd naar
extramurale woonvorm). De grootste groep was tussen de 18 en
extramurale zorg. Andersom zijn er 6 mensen van extramurale
34 jaar oud. Binnen deze doelgroep had het grootste deel een
zorg doorgestroomd naar intramurale zorg. We zien in 2022 dat
8
De overzichtskaart laat het aantal locaties per gemeente zien. (Peildatum 20228).
Uit Zorglandschap Beschermd wonen en Opvang, Bureau HHM, april 2023
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
12
Deze dertien instellingen bieden verschillende vormen van
2.3 Parallelle ontwikkelingen
beschermd wonen en beschermd thuis aan op in totaal 21
problematiek en in mentale problemen als gevolg van de prestatiemaatschappij. Door de druk op de GGZ zien we onder
locaties in onze regio. Daarnaast zijn er inwoners die een
Zoals eerder beschreven maakt de ondersteuningscategorie
andere een toename aan verwarde personen en personen met
indicatie ontvangen voor beschermd thuis (extramurale BW)
beschermd wonen onderdeel uit van een breed zorglandschap
onbegrepen gedrag. Ook zien we dat mensen met veel zwaardere
binnen de eigen woning. Binnen klassiek beschermd wonen
met verschillende wetten, verantwoordelijke instanties en
problematiek in beeld komen omdat er in een eerder stadium
hebben bewoners geen eigen voordeur. Ze hebben wel een
ketenpartners. Maar ook buiten het directe zorglandschap
geen hulp beschikbaar was. Ook de toenemende polarisatie in
eigen (slaap)kamer en maken verder gebruik van gedeelde
is er sprake van een grote diversiteit aan beleidsterreinen en
de samenleving en de groeiende kloof tussen arm en rijk spelen
voorzieningen zoals een keuken, badkamer en huiskamer.
aandachtsgebieden die indirect op het functioneren van de
een belangrijke rol in de afname van de sociale cohesie en onze
Binnen beschermd thuis zijn verschillende varianten mogelijk.
beschermd wonen schakel in de keten van invloed zijn. Een
bereidheid om naar elkaar om te kijken. Daardoor zijn mensen
Zo zijn er vormen waarbij bewoners een eigen voordeur hebben
aantal van de belangrijkste onderwerpen zijn; maatschappelijke
sneller aangewezen op meer formele vormen van zorg.
of met een andere bewoner de voordeur delen. Ook zijn er
opvang, de woningmarkt, de wet langdurige zorg, de zorgverze-
locaties waar kleine groepjes mensen geclusterd samenwonen.
keringswet en de jeugdwet. Voor al deze onderwerpen geldt dat
Maatschappelijke opvang
Een groot aantal van de instellingen biedt ondersteuning aan
de beschikbaarheid van de voorzieningen binnen deze domei-
Binnen de Maatschappelijke opvang zien we dat de doelgroep
een combinatie van Wmo en Wlz cliënten. De populatie is op
nen onder druk staan. Het is daarom belangrijker dan ooit dat
breder wordt: van ‘klassiek’ daklozen naar steeds meer jongeren
sommige locaties specifiek, zo is er een tussenvoorziening
we beschermd wonen niet in een vacuüm bekijken maar dat we
en gezinnen. Ook zijn er meer ‘economisch’ daklozen en neemt bij
voor vrouwen en een speciale voorziening voor mensen met
meer integraal naar het vraagstuk kijken. Daarom beschrijven
de populatie binnen de opvang de complexiteit van de problemen
autisme. Daarnaast is sprake van diversiteit in de identiteit van
we hieronder de belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen
toe. Mede door het vastlopen van de woningmarkt zien we dat de
de verschillende aanbieders. Er zijn verschillende instellingen
en specifieke knelpunten in aanpalende dossiers.
door- en uitstroom steeds moeilijker wordt. Ook zien we regel-
met een uitgesproken christelijke identiteit. De zwaarte van de
matig dat pas na een aantal maanden wordt bekeken of iemand nog een andere vorm van ondersteuning, zoals een beschermde
de ondersteuningsbehoefte kunnen verschillende indicaties
Maatschappelijke ontwikkelingen en de druk op het systeem
worden afgegeven. Alle indicatiesoorten kunnen momenteel
Binnen de Wmo verwachten we de komende jaren een toena-
regelmatig (te) lang binnen de opvang. Gezien de diversiteit van
worden gedifferentieerd in zorgzwaarte tussen licht, midden
me van zorgvragers. Niet alleen de dubbele vergrijzing en het
de populatie binnen de opvang loopt men het risico dat klachten
en zwaar.
dreigende tekort aan mantelzorgers maar ook andere ontwikke-
verergeren, met alle gevolgen van dien. Om dit probleem te on-
lingen binnen onze samenleving dragen bij aan deze verwachte
dervangen wordt gewerkt aan de invoering van een triage aanpak
stijging. We zien bijvoorbeeld een toename in eenzaamheids-
waarbij mensen in de opvang binnen de eerst 6 weken een
ingezette indicaties kan per locatie verschillen. Afhankelijk van
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
woonvorm, nodig heeft. Hierdoor verblijven kwetsbare mensen
13
keukentafelgesprek krijgen. Op het moment dat een ander type
Binnen onze zorgkantoorregio (Waardenland) is tussen de
naar de Wlz veel groter is dan van tevoren werd ingeschat. Als
indicatie dan passend blijkt zal deze worden afgegeven. Met deze
prevalente zorgverzekeraar (VGZ), zorgkantoor en de gemeen-
gevolg hiervan zijn de kosten voor de Wlz de afgelopen jaren
insteek hopen we de doorstroom te bevorderen en de doelgroep
ten inmiddels een regionale samenwerkingsagenda opgesteld
aanzienlijk gestegen en is de betaalbaarheid van de GGZ binnen
binnen de opvang scherper te kunnen afbakenen.
met een focus op GGZ, ouderenzorg en preventie. Uit de eerste
de Wlz verder onder druk komen te staan. Om de aanhoudende
analyses blijkt dat in onze regio de wachttijden voor behandelin-
hoge instroom te remmen zijn aanvullende afspraken gemaakt
Voor uitgebreide informatie over de ontwikkelingen op dit gebied
gen van een aantal psychiatrische stoornissen hoger liggen dan
tussen MIND, de Nederlandse GGZ, Valente, ZN en de VNG . Door
verwijzen we naar de Visie van opvang naar wonen 2020-2025.
het landelijk gemiddelde. Voor de behandeling van verslavings-
reeds bestaande toegangscriteria scherper te gaan toetsen ver-
problematiek is de wachttijd zelfs het dubbele van het landelijk
wacht het CIZ deze instroom sterk te verminderen. Om scherper
Zorgverzekeringswet
gemiddelde. Het is in het belang van onze inwoners, maar zeker
in beeld te krijgen wat de mogelijke gevolgen van de strengere
In 2022 zijn het Integraal Zorgakkoord (IZA) en Gezond en Actief
ook in ons belang als regio om deze wachttijden naar beneden te
toetsing voor onze regio zouden kunnen zijn is een eerste analyse
Leven Akkoord (GALA) in het leven geroepen met als doel de
brengen en zo mogelijke escalatie en inzet van duurdere zorg- en
gemaakt van de vijf grootste Wlz zorgaanbieders in de regio
huidige gezondheidszorg te verbeteren. Het IZA richt zich er
ondersteuningstrajecten in te voorkomen. Vanuit de samen-
Waardenland. Hieruit komt naar voren dat we in onze regio al een
specifiek op de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en
werkingsagenda wordt daarom door zorgverzekeraars ingezet
zeer zorgvuldige afweging maken voordat we iemand doorverwij-
betaalbaar te houden. Om de zorg toekomstbestendig te maken
op samenwerking tussen zorgaanbieders, om wachtlijsten en
zen naar de Wlz. In de meeste gevallen worden de aanvragen die
zal naast investeringen vanuit gemeenten ook moeten worden
wachttijden te verminderen.
aanbieders daarna doen gehonoreerd. Ondanks dat het er op lijkt
9
gewerkt aan de regionale samenwerking met zorgverzekeraars.
dat we in onze regio voldoende kritisch kijken naar wanneer we
Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) richt zich op het
Voor uitgebreidere informatie over de ontwikkelingen op dit
iemand aanmelden, en onze instroomcijfers daarmee al laag zijn
verbeteren van deze samenwerking om tot een gezondere samen-
gebied verwijzen we naar de samenwerkingsagenda regio
in vergelijking met andere regio’s, is het goed mogelijk dat het CIZ
leving te komen.
Waardenland van VGZ en de gemeenten.
in de toekomst het beleid verder zal aanscherpen met de nodige gevolgen voor de Wmo als gevolg.
Wet langdurige zorg Sinds 1 januari 2021 hebben inwoners die blijvend intensieve
Voor uitgebreidere informatie over de ontwikkelingen op dit
geestelijke gezondheidszorg binnen een beschermde woonvorm
gebied verwijzen we naar de Kamerbrief van 14 april 2023,
nodig hebben, toegang tot de Wet langdurige zorg (Wlz). Inmid-
Ontwikkelingen ggz in de Wet langdurige zorg.
dels is gebleken dat de groep die vanuit de Wmo is overgestapt
9
Bipolaire stoornis, neurocognitieve stoornissen, schizofrenie, depressie, somatische symptoomstoornissen en diagnose onbekend
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
14
Woonzorgvisie en huisvesting kwetsbare groepen
Jeugdwet
Arbeidsmarkt
Iedereen heeft recht op een dak boven zijn hoofd. We richten
Door een toename van zorgvragen staat ook de beschikbaarheid
De arbeidsmarkt in Nederland staat onder druk. In 2022 was er
ons daarom zoveel mogelijk op het voorkomen dat inwoners hun
en de betaalbaarheid van voorzieningen in de Jeugdwet onder
landelijks sprake van een tekort van bijna 28.000 werknemers in
woonplek kwijt raken. Wie door omstandigheden toch dakloos
druk. Om voor dit complexe probleem naar een oplossing te
de sector zorg en welzijn. Het is de verwachting dat door o.a. de
raakt bieden we een goede, veilige maar wel tijdelijke woonplek.
zoeken is in samenwerking tussen rijk, gemeenten, cliëntorgani-
vergrijzing het aantal zorgvragers zal toenemen en hiermee het al
Daarnaast richten we ons op het bieden van ondersteuning
saties en aanbieders de ‘’Hervormingsagenda Jeugd’’ opgesteld.
bestaande tekort verder zal oplopen tot naar schatting 135.000
met als doel iemand zo snel mogelijk, weer zelfstandig onder
Een belangrijke wijziging die in de hervormingsagenda staat
medewerkers in 2031. Ook in onze eigen regio geven zorgaan-
een eigen dak te kunnen laten wonen. Wanneer dit niet direct
is dat er langdurig zal worden geïnvesteerd in de kwaliteit en
bieders aan dat de tekorten oplopen.10 Tegelijkertijd verwachten
haalbaar is door aanvullende hulpvragen op andere leefgebieden
effectiviteit van jeugdhulp. Ook worden gemeenten verplicht
we de komende jaren een stijging in het aantal zorgvragen. Met
kan een tussenvoorziening vanuit opvang of passend vorm van
gesteld om bepaalde specialistische hulp regionaal in te kopen
het oog op deze verwachte stijging is het van groot belang dat
beschermd wonen tijdelijk uitkomst bieden. Naast de aandacht
ter bevordering van de beschikbaarheid en continuïteit van hulp.
we onze processen en werkzaamheden zo efficiënt mogelijk
voor deze kwetsbare groep hebben we ook nadrukkelijk oog
Binnen de hervormingsagenda staat tevens omschreven dat we
inrichten waardoor we het personeel wat er is zo goed mogelijk
voor de veiligheid en leefbaarheid van onze stad voor de overige
de reikwijdte van de jeugdwet gaan beperken. Dit zien we als een
inzetten.
inwoners. Dus ook degenen die in de buurt van een opvang- of
kans om de kosten te kunnen drukken, daarom willen we binnen
tussenvoorziening wonen.
de regio de sociale wijkteam versterken en de doorgaan met beweging van jeugdzorg ‘naar voren’ te halen en er een algemene
Voor uitgebreidere informatie over de ontwikkelingen op dit
voorzieningen van te maken. Naar verwachting zal het inperken
gebied verwijzen we naar de Agenda Huisvesting Kwetsbare
van de reikwijdte ook gevolgen hebben voor de aansluiting op
groepen 2021-2022 en de HHM Rapportage uit 2023.
de Wmo en mogelijk op de instroom in beschermd wonen. De precieze impact is echter nog niet te bepalen. Voor uitgebreidere informatie over de ontwikkelingen op dit gebied verwijzen we naar de Hervormingsagenda Jeugd 2023 – 2028 en naar de lokale visie sociaal domein.
10
Op basis van ABF Research bepaald aan de hand van onder andere cijfers over openstaande vacatures en de spanningsindicator van het UWV.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
15
Lokale visies in de regio Naast ontwikkelingen gelinkt aan grote landelijke ontwikkelingen
Voor uitgebreidere informatie over de ontwikkelingen op
zijn er ook lokale Wmo plannen. De meeste gemeenten in onze
dit gebied verwijzen we naar de lokale plannen van de
regio hebben een eigen plan voor de Wmo specifiek of voor het
desbetreffende gemeenten.
sociaal domein in de breedte. Met de komst van de doordecentralisatie wordt het nog belangrijker dat de lokale voorzieningen in de sociale basis aansluiten bij geïndiceerde voorzieningen zoals
2.4 Huidige samenwerking tussen gemeenten
Individuele begeleiding, dagbesteding en de (vooralsnog) centrum gemeente voorzieningen. Hieronder volgt een korte uiteenzetting
Met de decentralisatie (2015) verschoof de verantwoordelijk-
van de rode draad die door alle lokale plannen heen loopt.
heid voor beschermd wonen van het Rijk naar de lokale gemeenten. Dordrecht is als centrumgemeente binnen onze
Gemeenten in de regio zijn het met elkaar eens dat iedere
regio verantwoordelijk voor de uitvoering van beschermd
inwoner toegang moet hebben tot passende ondersteuning. Ook
wonen. Volgens dit construct hebben we in de regio succesvol
wordt in alle gemeenten geïnvesteerd in een sterke sociale basis.
met elkaar samengewerkt om beschermd wonen toegankelijk te
Bij iedere hulpvraag wordt gekeken of deze binnen de sociale ba-
maken en houden voor onze inwoners. De doordecentralisatie is
sis kan worden opgepakt. Pas als dit onvoldoende passend blijkt
uitgesteld waardoor bovenstaande samenwerking de komende
wordt gekeken naar een Wmo maatwerk voorziening. Onze regio
jaren binnen dezelfde vorm voortgezet zal worden.
is divers en het aanbod binnen de sociale basis kan per gemeente verschillen. Daarom is het van belang dat we hoog specialistische zorg op regionaal niveau organiseren en beschikbaar houden. Tegelijkertijd blijven we ernaar streven om mensen zo veel mogelijk binnen hun eigen omgeving te ondersteunen. Wanneer het thuis wonen niet gaat kijken we eerst binnen de regio naar een passende woonplek. Iedere gemeente zal de komende periode blijven werken aan het creëren van een passend woningaanbod, om zo de uitstroom naar zelfstandig wonen te stimuleren.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
16
3 Waar willen we naar toe?
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
17
3.1 Van beschermd wonen naar wonen met bescherming
en sociale basis. Alleen als we de juiste balans weten te vinden
Om zo goed mogelijk, dichtbij huis te kunnen aansluiten bij wat
tussen laagdrempelig, lokaal ondersteuningsaanbod, goede
onze inwoners nodig hebben is uitbreiding en diversifiëring van
aansluiting op regionale voorzieningen en voldoende aandacht
het aanbod in beschermd wonen varianten noodzakelijk. We
In de voorgaande hoofdstukken concludeerden we al dat er
voor de leefbaarheid en veiligheid van alle inwoners in onze
willen daarbij een kanteling maken van beschermd wonen in de
altijd inwoners zullen zijn die (tijdelijk) in meer of mindere mate
wijken heeft deze beweging een echte kans.
klassieke zin naar een focus op wonen met bescherming (thuis).
ondersteuning nodig hebben. Tegelijkertijd stelden we vast dat de
In sommige gevallen zullen we hiervoor buiten de gebaande
druk op de beschikbaarheid, houdbaarheid en betaalbaarheid van
In samenspraak met betrokken partijen hebben we een aantal
paden (maar altijd binnen de financiële kaders) moeten gaan, om
diverse voorzieningen, wetten en regelingen toeneemt. Daarmee
uitgangspunten geformuleerd waarmee we scherper kunnen
zo passend mogelijk te kunnen ondersteunen.
rijst de vraag hoe we dit dilemma het hoofd kunnen bieden. Want
sturen11 op de ingezette beweging en daarmee te komen tot een
wat we zeker weten is dat we ook in de toekomst ondersteuning
toekomstbestendig zorglandschap inclusief een passende rol
willen kunnen blijven bieden aan hen die het echt nodig hebben.
voor het nieuwe beschermd wonen.
We geloven dat het antwoord op die vraag te vinden is in de
3.2 Uitgangspunten voor een toekomstbestendig ondersteuningsaanbod wonen met bescherming
doorontwikkeling naar wonen in de wijk (met bescherming) als alternatief voor intramuraal beschermd wonen. We willen af van het idee dat beschermd wonen de oplossing is voor mensen die niet meer volledig zelfstandig kunnen wonen. Dit moet
Algemene uitgangspunten
niet langer de standaard, maar de uitzondering worden. Door
Wanneer een inwoner met een psychische kwetsbaarheid tijdelijk
extramuraal, in de eigen wijk of in de eigen woning alternatieve
niet in staat is om zelfstandig te wonen kan een beroep worden
vormen aan te bieden zorgen we ervoor dat hoog specialistische
gedaan op beschermd wonen. We ondersteunen mensen het
en complexe ondersteuning in een intramurale woonvorm
liefst binnen hun eigen omgeving. Dit kan variëren van zorg
beschikbaar blijft voor inwoners die dit echt nodig hebben. Deze
binnen de eigen woning tot zorg binnen de regio. In enkele
verdere verschuiving naar wonen in de wijk betekent ook dat we
uitzonderlijke gevallen zullen we voor passende ondersteuning
aanvullend zullen moeten investeren in onze de lokale voorvelden
uitwijken naar een bovenregionale of landelijke voorziening.
11
Omdat het een domein is wat constant in beweging is houden we ruimte om tussentijds bij te sturen als de situatie daar om vraagt.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
18
We werken met elkaar vanuit de volgende algemene
Voorveld: de lokale basis als anker
Gemeenten verschillen in identiteit, populatie en diversiteit
uitgangspunten:
Als iemand (tijdelijk) hulp nodig heeft is dat meestal als eerste
in hulpvragen. Het is dan ook logisch dat de exacte invulling
Inwoners met een psychische kwetsbaarheid wonen zo lang
zichtbaar voor de directe omgeving. Het is daarom essentieel
van de lokale sociale basis per gemeente verschilt. Binnen
en zo zelfstandig als mogelijk in hun vertrouwde omgeving
dat we onze inwoners in staat stellen om in een vroeg stadium,
de regio is het echter van belang dat de verschillen niet
en woning.
dichtbij huis, laagdrempelig hulp te vragen en te ontvangen.
te groot zijn en dat in elke gemeente een gelijkwaardig
Bijvoorbeeld door aan te kloppen bij een wijkteam of andere
ondersteuningsaanbod beschikbaar is. We spreken daarom met
maar we weten dat bij een deel van de huidige populatie wel
locatie in de wijk waar ondersteuning beschikbaar is. De
elkaar af dat elke gemeente minimaal een vergelijkbaar basis
levenslang en levensbreed een vorm van beschermd wonen
aanwezigheid van een stevige aanbod vanuit de sociale basis
ondersteuningsaanbod biedt. De details werken we nader met
nodig is.
in iedere gemeente in de regio is randvoorwaardelijk. Een
elkaar uit in de uitvoeringsagenda.
Beschermd wonen vanuit de Wmo is in principe tijdelijk , 12
Lichte ondersteuning waar mogelijk, intensieve ondersteuning waar nodig. Het lokale en regionale ondersteuningsaanbod zijn samen dekkend, zodat er voor iedereen een passend
laagdrempelige toegang, snelle en passende ondersteuning en goed op- en afschalen van ondersteuning behoren tot de
Uitgangspunten over hoe het voorveld zou moeten worden
mogelijkheden. Daarnaast is speciale aandacht voor vroeg
ingericht:
signalering en inzet op preventie wenselijk.
Elke gemeente is en blijft verantwoordelijk voor de
ondersteuningsaanbod is in de regio.
ondersteuning van de eigen inwoners: preventief, tijdens en
We zoeken de mogelijkheden voor de meest passende
Niet alleen aan de start van een ondersteuningstraject maar ook
ondersteuning, buiten de gebaande paden, binnen de
bij uitstroom naar zelfstandig wonen is een goed functionerende
financiële ruimte
sociale basis van groot belang. Om inwoners succesvol,
in een toegankelijk, stevige sociale basis aan lokale
duurzaam te laten uitstromen is het in eerste instantie belangrijk
voorzieningen. Zo maken we zelfstandig wonen ook voor
Naast deze algemene uitgangspunten hebben we hieronder ook
om te weten binnen welke gemeente de inwoner gaat uitstromen.
meer kwetsbare inwoners mogelijk.
een aantal specifieke uitgangspunten gedefinieerd waar we ons
Lokale gemeenten zullen vervolgens een pro-actievere houding
de komende jaren op zullen gaan richten.
moeten aannemen. Bijvoorbeeld door te kijken waar vanuit de
bij uitstroom uit wonen in een instelling; Voorkomen is beter dan genezen. Elke gemeente investeert
sociale basis beter kan worden aangesloten bij onze inwoners die beschermd wonen of bij inwoners die zich vanuit beschermd wonen in onze gemeenten gaan vestigen.
12
Op dit moment is het tijdelijk. Gezien de onzekerheden en ontwikkelingen in de WLZ zou dit op termijn kunnen gaan veranderen.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
19
Toegang: Toegang tot en ondersteuning tijdens Beschermd wonen
Uitstroom: Duurzame uitstroom door een geschikte woonplek
De Agenda Huisvesting Kwetsbare groepen is de regionale
Inwoners weten zelf vaak heel goed wat er nodig is voor hun
De stap naar zelfstandigheid kan groot en overweldigend
Daarnaast moeten de lokale woonzorgvisies een belangrijke
herstel, ook als ze met zeer complexe vragen aankloppen. Het
voelen. Zeker wanneer iemand voor een langere periode in een
bijdrage gaan leveren in dit vraagstuk.
is belangrijk dat we hen de ruimte geven om hierin keuzes te
beschermde woonvorm is verbleven. We onderkennen het belang
kunnen maken. Met andere woorden, de inwoner heeft de regie.
en de kracht van een goed sociaal netwerk. Zowel tijdens het
Om bovenstaande te realiseren werken we met elkaar vanuit de
Dit betekent echter niet dat we er van uitgaan dat iedereen
verblijf als bij de voorbereiding op de uitstroom. Om de kans te
volgende uitgangspunten:
instaat is deze afwegingen volledig zelfstandig te maken en dat
vergroten dat mensen succesvol en duurzaam uitstromen zetten
Werken vanuit actieve verbinding tussen de woonvorm en
men dus geen hulp nodig heeft, maar wel dat we de inwoner
we al in een vroeg stadium tijdens het verblijf in op actievere
lokale mogelijkheden op de plek waar je (weer) gaat wonen
zoveel mogelijk de ruimte bieden om keuzes te maken die bij hem
begeleiding bij en stimulering van het (behoud van het) sociale
is randvoorwaardelijk voor een goede terugkeer en wordt
passen en daardoor soms ook buiten de ‘norm’ kunnen vallen.
netwerk van cliënten. Van begeleiders verwachten we een meer
voor uitstroom al opgebouwd
Het is aan ons om binnen de mogelijkheden zo goed mogelijk
proactieve aanpak om dit te stimuleren en faciliteren. Hierbij kan
aan te sluiten bij het perspectief van de inwoner, te stabiliseren,
worden gedacht aan het helpen organiseren van een bezoek aan
aanbieden van passende woonvoorzieningen en woonruimte
ontwikkelen en zo bij te dragen aan een duurzame uitstroom.
een vriend of familielid maar ook aan het leggen van contact
vanuit de Agenda Huisvesting Kwetsbare groepen. Zo zorgen
met het sociale team in de gemeente waar iemand naar terug zal
we er samen voor dat onze inwoners in de eigen omgeving
keren.
zo zelfstandig mogelijk kunnen blijven wonen.
Om bovenstaande te realiseren werken we met elkaar vanuit de
agenda waarin de afspraken vastliggen voor deze doelgroep.
Elke gemeente neemt actief deel aan het realiseren en
volgende uitgangspunten: Het gehele proces, van toegang tot uitstroom, sluit aan bij het perspectief van de inwoner Inwoners hebben zelf regie over het hersteltraject om weer zelfstandig te kunnen wonen.
Naast een stabiel netwerk is de beschikbaarheid van een (eigen)woning van wezenlijk belang om de doorstroom naar zelfstandig wonen mogelijk te maken. Het huidige tekort aan woningen belemmert de doorstroom binnen beschermd wonen. Onnodig wachten kan zorgen voor een opleving, of het ontstaan van problemen. Daarbij maakt het dat er een plek bezet blijft, ten koste van iemand die deze vorm van intensieve zorg wel nodig heeft. Woningen, voorrang bij uitstroom naar wonen en woonlocaties creëren zijn binnen de regio een belangrijk thema. Alle gemeenten in de regio moeten hier actief mee aan de slag.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
20
Passende ondersteuning: Samen werken in de regio
Naast flexibiliteit van de zorg gaat passende ondersteuning soms
Vanaf de eerste hulpvraag (vroeg signalering/ambulante inzet
ook over een heel specifiek zorgaanbod. Denk bijvoorbeeld aan
in de sociale basis) tot aan uitstroom of bij een terugval is het
specialistische ondersteuning aan mensen met autisme. Dit
belangrijk dat de vervolgstappen goed op elkaar aansluiten.
soort voorzieningen zijn voor een kleine groep van groot belang
We hebben het in Nederland knap ingewikkeld ingericht. Deze
maar hebben niet de schaalgrootte om in iedere afzonderlijke
ingewikkelde rolverdeling zorgt te vaak voor onnodige problemen
gemeente te faciliteren. Om ook inwoners met een meer
en vertraging in het ontvangen van de juiste hulp. In de tussentijd
specialistische ondersteuningsvraag te kunnen ondersteunen
blijft de hulpvraag onverminderd of wordt de noodzaak zelfs
is regionale samenwerking essentieel. Alleen zo kunnen we
groter.
de kwaliteit waarborgen en een zo dekkend mogelijk aanbod realiseren.
We streven ernaar om al onze inwoners een passend ondersteuningsaanbod te kunnen bieden waarbij gemakkelijk kan
Bovenstaande wordt vertaald in onderstaande uitgangspunten:
worden op- of afgeschaald. De financiële verantwoordelijkheid
Kwalitatief hoogwaardige en passende ondersteuning voor
moet daarbij van ondergeschikt belang zijn. Dit vraagt flexibiliteit
een kleine kwetsbare groep vereist regionale inkoop en
van alle betrokkenen in de keten. Van gemeenten, inkopers
uitvoering van intramurale ondersteuning en extramurale
en Wmo consulenten tot zorgaanbieders en sociale teams.
ondersteuning inclusief huisvesting;
De behoefte aan een betere aansluiting van de verschillende
Het regionale aanbod is flexibel genoeg om tijdelijk en
ondersteuningsvormen onderstreept het belang van goede
kortdurend op te schalen, om (dreigende) toename van
samenwerking en regionale inkoop. Ook vraagt dit om ruimte
problematiek op te vangen. Waar mogelijk binnen de
voor innovatie. We denken dan bijvoorbeeld aan de mogelijkheid
bestaande woonplek.
om zorgaanbieders meer zekerheid te geven door meerjarig te financieren.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
21
4 Wat is daarvoor nodig?
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
22
4.1 Verantwoordelijkheden nemen en verdelen
4.2 Financiële samenwerking en risicobeheersing
staat in plaats van dat zij terugkeren naar de gemeente van
De beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis
Vanaf 2026 krijgen gemeenten stapsgewijs zelf de financiën
opgebouwd waardoor herstel hier kansrijker is. Dit vraagt om
heeft ook gevolgen voor het regionale versus lokale aanbod.
voor BW. Naar verwachting is er in de loop van 2025 meer
goede afspraken over de financiering van de begeleiding van deze
Wat is er beschikbaar in de eigen gemeente en wanneer moet er
duidelijkheid over de precieze financiële effecten van de
inwoners.
worden uitgeweken naar een regionale of zelfs bovenregionale
invoering van het woonplaatsbeginsel. Hoogstwaarschijnlijk zal
ondersteuningsvorm. Met de wetswijziging dreigt het duidelijke
een afbouwperiode van vijf jaar worden gehanteerd waarbij de
4.3 Data gestuurd werken
onderscheid in de verantwoordelijkheid zoals we die nu kennen
middelen aan de individuele gemeenten tegelijkertijd opgebouwd
We schrijven visies, maken inschattingen, begrotingen en
(BW valt onder de centrumgemeente) te vervagen. Tegelijkertijd
worden. Parallel aan deze ontwikkeling zal dan ook het financiële
plannen en aan het eind evalueren we hoe het daadwerkelijk is
blijft de vraag naar hoog specialistische ondersteuning bestaan.
verdeelmodel veranderen van historisch naar objectief. Zoals
verlopen maar er werd tot nu toe nog onvoldoende langdurig
Het is niet reel om dit soort aanbod in elke lokale gemeente te
het er nu uitziet verwachten we dat dit voor ons betekent dat het
gemonitord. Nu middelen schaarser worden en de hulpvraag
faciliteren.
overschot zal teruglopen naar ongeveer nul.
onverminderd hoog blijft wordt het steeds belangrijker om ons
herkomst. Dit omdat zij hier een sociaal netwerk hebben
beleid ook door data te laten sturen. Om inzichtelijk te maken De wetswijziging beoogt de rol van lokale gemeenten te vergroten
Gelet op de verschuiving in de financiën wordt het voor
wat werkt en waar bijsturing of een extra impuls noodzakelijk is,
door de middelen rechtstreeks naar de lokale gemeenten over
gemeenten in theorie gemakkelijker om de middelen in te
zullen we de komende jaren meer data gedreven gaan werken
te hevelen. Hoewel de financiële bijdrage van het Rijk dus naar
zetten om cliënten lokaal passender te kunnen ondersteunen.
met behulp van een data dashboard. Binnen dit dashboard wordt
de individuele gemeenten zal overgaan stelt de VNG dat een
Tegelijkertijd zullen afspraken moeten worden gemaakt over
alle data rondom beschermd wonen verzameld en geanalyseerd.
gedecentraliseerd systeem alleen verantwoord is als er sprake
de bekostiging van regionale voorzieningen voor beschermd
Zo kunnen we over een periode van meerdere jaren beter
is van een krachtige regionale samenwerking. Gemeenten
wonen en de regionale uitvoeringskosten zoals toegang, inkoop,
monitoren wat de effecten, trends en bewegingen zijn. Op basis
hebben daarom een aantal niet vrijblijvende afspraken met elkaar
beleidsontwikkeling, etc. Ook zal er nadrukkelijk moeten worden
van deze cijfers kunnen we beter evalueren en goed onderbouwd
vastgelegd in de Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO). In de
nagedacht over de bekostiging van maatschappelijke opvang
voorspellingen over de komende jaren doen en keuzes maken
NvO maken gemeenten richtinggevende afspraken met elkaar
aangezien we het te kort daar bij het wegvallen van het overschot
over de regionale financiële samenwerking.
over wat zij als regio samendoen op het gebied van beschermd
op BW daar niet langer uit zullen kunnen.
wonen én hoe dit lokaal en bovenregionaal is verbonden. Éen van deze afspraken is dat regio’s samen met professionals, inwoners
Bij het opstellen van verdeelsleutels dient rekening gehouden
en ketenpartijen moeten komen tot een regiovisie. Ook binnen de
te worden met de fasering van de afbouw van de huidige
veranderende context blijft goede regionale samenwerking dus
BW-populatie. Daarnaast zullen inwoners die uitstromen uit
van groot belang.
intramuraal beschermd wonen voorzieningen in sommige gevallen terecht komen in de gemeente waar deze voorziening
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
23
We willen de komende vier jaar gaan monitoren op de volgende
4.4 Kritische blik op de productstructuur
thema’s:
In het verleden hebben we onze producten, indicaties, kostprijzen en werkwijze steeds geprobeerd aan te passen aan de huidige
Instroom, uitstroom en doorstroom van klassiek beschermd wonen en beschermd thuis De ondersteuningsduur voor klassiek beschermd wonen en
tijd. Ook nu zullen we opnieuw moeten kijken naar de bestaande producten. Een belangrijke overweging daarbij is of de producten wel voldoende ondersteunend zijn aan de beweging die we willen
beschermd thuis
maken. Dit vraagt om flexibiliteit van aanbieders en kan ook
Aantal terugkerende cliënten
leiden tot een aanpassing in prijsafspraken. We zijn in 2023 al
Gemeente van herkomst versus uitstroom gemeente
gestart met het evalueren van het huidige product beschermd
Financiële effecten
wonen extramuraal. In 2024 en 2025 zijn hierop al bw producten aangepast. We blijven dit kritisch monitoren. Indien nodig zullen
Jaarlijks zullen de cijfers bekeken en besproken worden met
we producten opnieuw aanpassen als de ontwikkelingen daar om
zowel de bestuurders als de zorgaanbieders. De cijfers geven
vragen.
een deel van het verhaal, ze geven inzicht in trends. Het blijft natuurlijk altijd van belang om aandacht te hebben voor het
4.5 Contractering en handhaving
achterliggende verhaal om zo een compleet beeld te krijgen. Op
De uitgangspunten zullen worden verankerd in onze werkwijzen.
basis van de cijfers kan je wel gerichtere vragen gaan stellen.
Dit houdt onder andere in dat we in de contractering actief zullen gaan wegen hoe aanbieders bijdragen aan de uitgangspunten.
Door bovenstaande te monitoren hebben we na vier jaar een
Contractmanagers zullen vervolgens actief gaan monitoren of
goede onderbouwing van de effectiviteit van BW en BT. We
aanbieders vanuit de uitgangspunten werken. Wanneer hier
kunnen de bewegingen tussen laag A en B van de piramide
bij herhaling niet of onvoldoende aan wordt voldaan zullen we
goed in beeld brengen. We weten van de nieuwe cliënten wat de
handhavingsmaatregelen toe passen. De exacte uitwerking van
woonplaats van herkomst is. Op basis daarvan kunnen we een
de te nemen maatregelen zal nader worden uitgewerkt in de
inschatting maken wat de gevolgen zullen zijn op het moment
uitvoeringsagenda.
dat het objectief verdeel model in werking gaat. We kunnen analyseren op welke vorm van samenwerking binnen de regio het meest effectief is en zo goed onderbouwde keuzes maken.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
24
5 Hoe verder?
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
25
5.1 Planning Na de wetswijziging13:
In 2024:
In 2025 en verder
gaan we van regionaal naar lokaal, start woonplaatsbeginsel
zijn we gestart met de registratie van de woonplaats van
wordt de nieuwe samenwerkingsovereenkomst uitgewerkt
en objectief verdeelmodel; zal de financiële bijdrage aan de centrumgemeente trapsgewijs worden afgebouwd en de bijdrage aan de individuele gemeenten zal worden opgebouwd. De afbouwperiode zal naar verwachting vijf jaar duren; zal op grond van de Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) uitvoering moeten worden gegeven aan de niet-vrijblijvende afspraken over wat wij als regio samendoen op het gebied
herkomst voor nieuwe en her-indicaties; bouwen we verder aan het dashboard beschermd wonen en opvang; zijn we gestart met het monitoren van data, en in- en
en voorgelegd ter ondertekening; wordt de regiovisie voorgelegd ter vaststelling door de negen gemeenten; starten we met de jaarlijkse duidingssessie op de data met
doorstroom gegevens van alle beschermd wonen indicaties
bestuurders, ambtenaren, zorgaanbieders en de regionale
in de regio;
Wmo adviesraad;
is de samenwerkingsovereenkomst beschermd wonen en opvang verlengd tot 30 juni 2025.
Beschermd Wonen én hoe dit lokaal en bovenregionaal is verbonden.
werken we als regio aan een concrete uitvoeringsagenda op basis van de geformuleerde uitgangspunten; werken we aan de implementatie van de uitvoeringsagenda en inventariseren we welke aanpassingen in bestaande voorzieningen, producten of indicaties zullen moeten worden
Hoewel de invoering nog even op zich laat wachten zijn we in 2023 al gestart met de voorbereidingen. In 2024 hebben we de eerste concrete wijzigingen in de werkwijzen al aangepast.
doorgevoerd; in 2028 zullen we op basis van de vergaarde data, lessen en ontwikkelingen van de voorgaande jaren een aantal scenario’s opleveren. In deze scenario’s zullen een aantal verschillende varianten worden voorgelegd aan bestuurders ten aanzien van de nieuwe verdeling en inzet van financiën, de grens tussen de lokale en regionale verantwoordelijkheid; in 2029 word een nieuwe samenwerkingsovereenkomst voorgelegd en zullen we de visie actualiseren conform het gekozen scenario.
13
zoals deze tijdens het schrijven van dit stuk in de tweede kamer ligt
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
26
5.2 Communicatie Zoals eerder in dit stuk beschreven, worden een aantal acties in deze visie al opgepakt in de plannen behorende bij de Agenda HKG en de Visie van opvang naar wonen. Ook wordt er op andere beleidsterreinen hard gewerkt aan oplossingen op het gebied van oa wonen, veiligheid en jeugdzorg. De regiovisie beschrijft vanuit welk perspectief we de komende jaren aan de slag gaan met het betaalbaar en beschikbaar houden van beschermd wonen. We doen dit altijd in samenhang met de rest van het zorglandschap. Dat betekent ook dat de communicatie van groot belang is om aan onze partners en inwoners duidelijk te maken waar we mee bezig zijn en wat eventuele veranderingen voor hen betekenen. We zullen daarom een duidelijk communicatieplan opstellen waarmee we, in begrijpelijke taal communiceren over de effecten van de ontwikkelingen.
Regiovisie: Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming
27
Vormgeving: Ulfert Molenhuis, Rocketboys Fotografie: Ineke Linssen