RB Regionale Energiestrategie Drechtsteden 1.0.pdf

(zoals aanleg van warmte-infrastructuur op gemeentegrond of afwijking van een omgevingsvergunning of bestemmingsplan).

Nieuwbouw

brugging in deze tussenfase. Bij inwerkingtreding van de Wet

Dat kan van zeer kleinschalig (enkele gebouwen), maar ook

Bij locatieontwikkelingen wordt in relevante documenten

Collectieve Warmtevoorziening zullen we het uitnodigingska-

grootschalig op bijvoorbeeld cluster- of wijkniveau. Als gebou-

(waaronder nieuwe bestemmingsplannen en de selectiepro-

der op de wet toetsen en eventuele aanpassingen doorvoeren.

weigenaren stappen willen zetten richting aardgasvrij, en die

cedure voor de ontwikkelaar) een verwijzing opgenomen naar

stappen passen binnen de kaders van de gemeentelijk transi-

de TVW en het hierboven beschreven uitnodigingskader voor

tievisie warmte, verlenen gemeenten medewerking om deze

collectieve warmte.

initiatieven uit te voeren.

25 Hierbij kan gedacht worden renovatiemomenten van woningcorporaties of andere grote eigenaren, vervanging of sanering van het huidige gasnet, rioolvervanging, werkzaamheden aan de openbare ruimte, verbouwingen of de vervanging van Cv-ketels en nieuwbouwwerkzaamheden.

57/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

56

verder bezit (zowel particulier, als van woningcorporaties) zijn

10.7 Vervolgstappen

aanvullende randvoorwaarden vanuit rijkswege nodig.

Ten behoeve van de warmtetransitie werken we aan zowel

Schaalbare en kopieerbare aanpak

collectieve aanpakken voor het realiseren van aansluitingen

De Drechtsteden werken nauw samen op dit thema om

op het warmtenet, als aan individuele maatregelen. Voor

capaciteit en middelen zo effectief mogelijk in te zetten én te

individuele maatregelen als isolatie, hybride warmtepompen

voorkomen dat binnen de regio steeds opnieuw het wiel wordt

of de overstap naar all-electric werken we per doelgroep een

uitgevonden.

aanpak uit om gebouweigenaren te ondersteunen. Om de warmtetransitie mogelijk te realiseren zetten wij daarVoor collectieve maatregelen gelden de gemeentelijke Tran-

om in op een regio brede schaalbare en kopieerbare aanpak.

sitievisies Warmte als kader voor het gesprek met initiatieven

We gebruiken hiervoor de lessen die zijn opgedaan in de ge-

van gebouweigenaren en marktpartijen. We noemen dit een

meente Dordrecht en nog worden opgedaan in de proeftuin in

uitnodigingskader, waarmee we houvast bieden in de ‘tussen-

Sliedrecht-Oost en andere gemeenten, om zoveel mogelijk tot

fase’ waarin randvoorwaarden als de Wet Collectieve Warmte-

een uniforme werkwijze te komen.

Wilt u meer weten over de Regionale Structuur Warmte? Ga naar bijlage I. Warmte

Wilt u meer weten over de Transitie Visies Warmte?

voorziening nog niet beschikbaar zijn. Versterken handelingsperspectief Focus op collectieve aanpak in warmtenetbuurten

Tot slot zetten wij in op het versterken van het handelingsper-

In warmtenetbuurten ligt de focus op de collectieve aanpak.

spectief én goed informeren van onze inwoners, bedrijven en

We zetten samen met onze maatschappelijke partners volop

maatschappelijke partners. Hierbij stimuleren wij bovendien

in op de doorontwikkeling van de warmtenetten.

isolatie en energiebesparende maatregelen, zodat CO2 -uit-

Hierbij bieden we ondersteuning voor inbreiding en uitbrei-

stoot direct wordt gereduceerd, comfort toeneemt, energielas-

ding van de bestaande warmtenetten in Dordrecht, Papend-

ten dalen én gebouwen reeds worden voorbereid op alterna-

recht en Sliedrecht. Dit geldt binnenkort eveneens voor de

tieve warmtevoorzieningen.

Ga naar de website

warmtenetten die momenteel in Hendrik-Ido-Ambacht en Zwijndrecht in ontwikkeling zijn. Gezamenlijke inzet startmotor In de komende jaren zetten we gezamenlijk met de corporaties en HVC in op de aansluiting van de 5.930 woningen waarvoor een Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen is verkregen. Parallel zoeken we naar de volgende kansrijke clusters van woningen die haalbaar en betaalbaar op een warmtenet kunnen worden aangesloten. Op de korte termijn zien de partners in de Drechtsteden nog mogelijkheden voor VvE’s en utiliteit, echter om de gecreëerde springplank te kunnen benutten voor

58/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

57

Deel III Energiesysteem 11

Energiesysteem 2030-2050

11.1 Leidende principes

11.2 Energiesysteem 2021-2030 11.3 Energiesysteem na 2030

11.4 Vervolgstappen energiesysteem

59/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

58

11 Energiesysteem 2030-2050

D

e energietransitie is in 2030 nog niet klaar.

Denk bijvoorbeeld aan energieopwekking, flexibili-

aan het wooncomfort en beperkt de kosten en de

Ook na deze belangrijke periode gaan we hier-

teit om verschillen tussen vraag en aanbod te over-

ruimtelijke impact van de energietransitie.

mee door. Het is belangrijk om nu al na te denken

bruggen, en energievraag. En ook aan de verschil-

over deze volgende periode, zodat we in de nabije

lende energie-infrastructuren: het elektriciteitsnet,

III.

toekomst de juiste keuzes maken. We geven in dit

het aardgasnet en de warmtenetten. Elke stap die

We zetten energiedragers en lokale bronnen slim

hoofdstuk inzicht in ons energiesysteem in 2030,

we zetten, beïnvloedt de andere onderdelen.

in. Zo is elektriciteit een energiedrager van hoge

Hoogwaardige benutting lokale bronnen

kwaliteit, maar is warmte van geothermie van

en een doorkijk naar 2050. Daarbij letten we goed op kansen voor koppelingen tussen verschillende

Het energiesysteem is één geheel: winsten in

lage kwaliteit. Het is inefficiënt om elektriciteit te

onderdelen van het energiesysteem.

een onderdeel kunnen elders ten koste gaan van

gebruiken voor warmte als er ook lokale geother-

ruimte, geld of energie. Het is daarom belangrijk

mische bronnen aanwezig zijn. Met oog hierop

om integraal te werk te gaan om te komen tot

zetten wij de lokale (warmtebronnen) zo efficiënt

een systeem met de hoogst haalbare maatschap-

mogelijk in.

11.1 Leidende principes

pelijke en ecologische baten en laagst mogelijke maatschappelijke en landschappelijke kosten. Een

Een ander voorbeeld is waterstof. In het geval dat

Ons energiesysteem verandert stap voor stap.

integrale aanpak is zeer complex. Op dit moment

blauwe of groene waterstof in de toekomst groot-

We schakelen over van fossiele brandstoffen naar

is er bovendien nog onvoldoende inzicht in de

schalig en goedkoop geproduceerd kan worden uit

duurzame energiebronnen, daarbij worden steeds

totale kosten en baten van de transitieopgave om

duurzame energiebronnen, moet er onthouden

meer decentrale energiebronnen ingezet en we

de afweging voor de volledige periode tot 2050

worden dat verbranding van waterstof gebeurt

zoeken naar slimme en efficiënte oplossingen om

integraal te maken.

bij hoge temperaturen. Het is energetisch onlo-

de pieken in vraag en aanbod op te vangen en te

gisch om hier woningen mee te verwarmen tot 20

overbruggen.

graden Celcius. Daarom willen we dit soort hoogWat is een integrale aanpak?

waardige energie eerst inzetten voor processen

We zetten samen met stakeholders in op een

Een integrale aanpak binnen de energietransitie

die hoge temperaturen vereisen. Blijft er warmte

duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar, en efficiënt

betekent een aanpak waar alle effecten van ons

over, dan kan dat als restwarmte voor woningen

energiesysteem. Hierin staan de volgende princi-

energiesysteem – zoals het nu werkt én van veran-

worden gebruikt. In de energietransitie kijken we

pes centraal:

deringen – in beeld zijn en in overweging worden

altijd eerst naar de beschikbare lokale bronnen en

I.

Stapsgewijze en integrale aanpak;

genomen. Er is dan oog voor alle aspecten van

naar de kwaliteit van energiebronnen.

II.

Energie-efficiëntie en energiebesparing;

onderlinge afhankelijkheden.26

III.

Hoogwaardige benutting van lokale bronnen;

IV.

IV.

Flexibiliteit;

We streven naar een balans tussen energievraag

V.

Niet afwentelen.

Flexibiliteit

Energie-efficiëntie en energiebesparing

en -energieproductie. In het bestaande energie-

We gebruiken zo weinig mogelijk energie, onder

systeem draaien we door de afstemming tussen

meer door goed te isoleren en energiezuinige

die twee vooral aan de productieknop: bij meer

We kunnen het huidige energiesysteem niet van

apparaten te gebruiken. Dit wordt bereikt door

vraag, produceren we meer. In het toekomstige

de ene op de andere dag ingrijpend veranderen.

een combinatie van technische verbeteringen in

systeem is de energieproductie, door de inzet van

Het energiesysteem is complex en bestaat uit aller-

isolatie en elektronica én gedragsveranderingen

zonne- en windenergie, minder stuurbaar. Daarom

lei kleinere systemen.

in huis en op de werkvloer. Dit samen draagt bij

ontwikkelen we manieren om ook aan de vraag-

I.

II.

Stapsgewijze en integrale aanpak

26 De website http://www.ruimtevoorenergie.nl illustreert hoe veel daar bij komt kijken.

60/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

59

knop te draaien: bij minder productie verkleinen we de vraag.

gie en de ruimte die nodig is voor transport, conversie en

ten voor grootschalige opwekking van zonne-energie voor de

Binnen onze regio zal er overigens geen volledige balans tus-

opslag?

gebouwde omgeving, evenals een aantal kleine windmolens.

sen vraag en aanbod mogelijk zijn.

• Kunnen keuzes aan de kant van de gebruiker ook ruimtelij-

Energieuitwisseling met andere regio’s is daarom noodzakelijk. Duurzame energiebronnen zijn namelijk weersafhankelijk en daardoor minder stuurbaar dan fossiele bronnen. Restwarmte

ke gevolgen hebben?

Er zijn daarnaast 7.500 woningequivalenten aangesloten op een warmtenet.

• Hoeveel energie gaat er bij opslag en omzetting naar een Toekomstbeeld 2030

andere energiedrager verloren?

en geothermie zijn daarentegen continu beschikbaar, maar

• Op basis van een zorgvuldige afweging van deze vraagstuk-

In 2030 is dat veranderd. We gebruiken 20% minder energie in

bewegen niet mee met de vraag. Deze kunnen in combinatie

ken willen wij komen tot een eerlijke en realistische invulling

onze gebouwde omgeving. Een groter deel van de energie die

met opslag bijdragen aan de benodigde flexibiliteit.

van de energietransitie in onze regio. We willen hiermee

we nog gebruiken, is nu opgewekt middels lokale zon en wind

nadrukkelijk voorkomen dat we deze opgave onevenredig

en warmtebronnen. Daarnaast heeft 30% van de geschikte

Ook opslag en omzetting van energie spelen hierbij een

afwentelen op andere regio’s of landen of andere genera-

grote daken zonnepanelen en wekken een stuk meer huishou-

belangrijke rol om tot een betrouwbaar energiesysteem te

ties. Deze afweging

dens en MKB energie op middels zonnepanelen op hun dak.

kunnen komen. Dit is nodig om resterende verschillen tussen

• vraagt om een brede systeemblik. Keuzes hebben immers

vraag en aanbod (zowel in tijd als ruimte) te overbruggen.

onderlinge verbanden: iedere keuze kan een andere beïn-

Ondertussen is het aantal woningequivalenten aangesloten op

Opslag en omzetting kunnen de belasting op de energienet-

vloeden.

een warmtenet flink toegenomen. Ook in andere sectoren zijn

ten op piekmomenten verlagen. Hiermee kan een deel van de

er grote stappen gemaakt. Zo rijdt nu een beduidend deel van

verzwaring van deze netten en de daaraan gekoppelde kosten

de regio in elektrische auto’s.

worden voorkomen.

11.2 Energiesysteem 2021-2030

Opslag en omzetting kunnen echter ook veel geld kosten en

11.3 Energiesysteem na 2030

veel ruimte eisen. Bovendien kan er energie verloren gaan in

Ons doel voor 2030 is om tenminste 0,37 TWh bij te dragen

het proces. Het moet daarom niet de enige oplossing zijn maar

aan de nationale opgave van 35 TWh aan duurzame energie-

worden ingezet in combinatie met andere oplossingen. Met

opwekking op land én om 12.000 – 25.000 woningen te ver-

Ook na 2030 moeten er nog grote stappen gezet worden in de

een blik op integraliteit pleiten we daarom voor het instellen

duurzamen en op duurzame warmtebronnen aan de sluiten.

verduurzaming van ons energiesysteem.

van prijsprikkels om opslagsystemen rendabel te maken. Hier

Daarnaast willen we zo veel mogelijk energie besparen n 0,07

moet worden onthouden dat technologieën voor opslag en

TWh aan energie middels kleinschalig zon op dak realiseren.

Elektriciteit uit zon & wind & water

omzetting nog volop in ontwikkeling zijn.

In de komende paragrafen leggen we uit wat het verschil in

Voor de opwekking van elektriciteit uit zon, wind en water na

het energiesysteem zal zijn vergeleken met nu, gebaseerd op

2030 houden we technologische ontwikkelingen en innovaties

cijfers uit de nationale Klimaatmonitor.

nauwlettend in de gaten. We kunnen zo inspelen op belangrij-

V.

Niet afwentelen

Keuzes in de energietransitie hebben ruimtelijke consequen-

ke veranderingen.

ties. Dit leidt bij de energietransitie tot vragen zoals:

Op dit moment gebruikt de regio Drechtsteden ruim 5 TWh

• Wat is het ruimtebeslag van het totale energiesysteem?

aan energie per jaar (Klimaatmonitor 2018). Dit is de gehele

Warmtebronnen

• Wat zijn de onderlinge afhankelijkheden binnen het sys-

regio, inclusief landbouw en industrie. Mobiliteit is hierbij niet

Ook voor het benutten van lokale warmtebronnen zullen we

meegenomen omdat het vaak bovenregionaal is. Ongeveer de

inspelen op innovaties.

teem? • Wanneer kunnen functies als wonen, natuur, werken en

helft daarvan wordt gebruikt door de gebouwde omgeving. In

energieopwekking gecombineerd worden en wanneer slui-

2019 werd ongeveer 1,63 TWh aan energie gebruikt in wo-

Kernenergie

ten ze elkaar uit?

ningen. Een kleine 8% van de woningen in de regio wekken al

Kernenergie valt buiten de RES-opgave voor 2030. Vanwege

elektriciteit op middels zon op dak en er zijn meerdere projec-

de lange bouwtijden zal (extra) kernenergie voor 2030 ook

• Wat is de relatie tussen de keuze voor de opwek van ener-

61/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

60

geen bijdrage kunnen leveren aan de benodigde CO2 -reductie.

Gedurende het transport van afvalwater de verwerking in een

er een overschot is aan duurzame elektriciteit. Er gaat bij de

Kernenergie kan wel invloed hebben op het verloop van de

afvalwaterzuivering gaat energie verloren. Energieverlies kan

omzetting van elektriciteit naar waterstof en terug naar elek-

transitie in de elektriciteitssector in de periode ná 2030. Een

worden beperkt door afvalwater dichter bij de bron te behan-

triciteit echter veel energie verloren: de helft tot twee derde28.

groter aandeel van kernenergie in de elektriciteitsproductie

delen. Zo wordt voorkomen dat methaan prematuur wordt

Bij de inzet van waterstof als structurele energiedrager moet

kan dan leiden tot een afname van druk op uitrol van her-

gevormd, blijft de temperatuur van de afvalstromen zo hoog

er dus veel meer (duurzame) energie worden opgewekt. Ook

nieuwbaar (en de ruimte die daarvoor nodig is), infrastructuur

mogelijk (wat helpt met gisting) en wordt directe vergisting

is nog onderzoek gaande naar verschillende manieren waarop

en flexibiliteitsdiensten na 2030.

mogelijk doordat de organische stroom niet wordt gemengd

waterstof getransporteerd en opgeslagen kan worden.

met hemelwater. Kernenergie kent echter ook een aantal belangrijke nadelen.

Om bovenstaande redenen is brede toepassing van waterstof

Financieel is de bouw van een kerncentrale veel ongunstiger

Lokaal geproduceerd groen gas kan op verschillende manieren

pas wenselijk bij grootschalige en goedkope beschikbaarheid

dan installaties voor zonne- of windenergie. Dit leidt tot een

worden ingezet. Denk bijvoorbeeld aan de piekvoorziening van

van duurzame energiebronnen. Ook is waterstof een hoog-

hogere productieprijs van energie. Kernenergie kan ook niet

warmtenetten, wijken waar andere aardgasvrije opties moei-

waardige energiedrager die hoge temperaturen kan genere-

flexibel worden geproduceerd. Dat betekent dat het altijd de-

lijk toegepast kunnen worden of toevoeging aan het gasnet.

ren. Het is gewenst om waterstof (en groen gas) op een zo

zelfde hoeveelheid energie produceert. Dit maakt het slechter

Ook zijn er verschillende technieken waarbij groen gas kan

hoogwaardig mogelijke manier toe te passen als:

te combineren met de investeringen die gedaan zijn in meer

worden ingezet voor de flexibiliteit van ons energiesysteem,

• Grondstof en proceswarmte voor industrie;

flexibele vormen van energieopwekking zoals zon en wind.

door energieproductie en energievraag beter op elkaar aan te

• Brandstof voor zwaar transport (vrachtverkeer, zee- en

Ook kan de veilige berging van kernafval op lange termijn

laten sluiten. Meer informatie over groen gas staat in Bijlage J

niet worden gegarandeerd, wat ernstige problemen voor de

Potentie groen gas.

binnenvaart); • Opslag piekproductie en flexibiliteit elektriciteit;

toekomst creëert.

• Opslag voor piekproductie warmtenetten en bepaalde Flexibiliteit, waterstof en accu’s

delen van de gebouwde omgeving waarvoor elektriciteit en

Technisch zijn er ook nog veel vraagstukken. Nieuwe soorten

Met de opkomst van hernieuwbare energie groeit ook het aan-

warmtenetten geen uitkomst bieden (zoals de historische

kernreactoren, bijvoorbeeld met thorium als splijtstof, zijn

deel energie dat afkomstig is uit weersafhankelijke bronnen

binnenstad of dijklinten).

nog in ontwikkeling en is nog veel onderzoek nodig.27 Experts

zoals zon en wind. Flexibiliteit is nodig om energieproductie en

verwachten niet dat er voor 2050 in Europa een commerciële

-vraag op elkaar te laten aansluiten.

Wij zullen voor flexibiliteit naar de combinatie van technieken kijken: waterstof, accu’s en andere manieren om vraag en aan-

thoriumcentrale kan komen. Deze noodzakelijke flexibiliteit kan op diverse manieren worGroen gas

den gecreëerd: flexibele opwek, demand-response systemen,

Voor de RES 1.0 hebben we laten verkennen wat mogelijke

conversie naar andere energiedragers, opslag van energie en

kansen zijn voor productie van groen gas uit rioolwater en

de connecties met omringende landen. Technieken daarvoor

groente, fruit en tuin (GFT) afval. In de regio is de maximale

zijn echter nog volop in ontwikkeling. Iedere techniek heeft ei-

theoretisch haalbare groen gas productie vanuit rioolwater

genschappen voor specifieke toepassingen. Naar verwachting

en GFT 0,04 TWh. Indien andere reststromen ook omgezet

zal in de toekomst een combinatie het meest efficiënt zijn.

bod van energie op elkaar te laten aansluiten.

kunnen worden, kan dit aandeel met een factor 5-6 vergroot worden. Deze theoretische berekening is puur op energetische

Waterstof is een energiedrager die een rol kan spelen bij

basis gemaakt en zal in de praktijk lager uitvallen.

transport en opslag van energie, zeker in die gevallen waarbij

27 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/duurzame-energie/opwekking-kernenergie 28 De omzetting van elektriciteit in waterstof met een elektrolyser heeft een efficiëntie tussen de 60% en de 80% (hydrogeneurope.eu). De omzetting van waterstof naar elektriciteit in een brandstofcel heeft een efficiëntie van maximaal 60% (SOFC-type) (energy.gov). De totale efficiëntie ligt dus indicatief tussen de 36% en 48%.

62/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

61

Netimpact warmte

11.4 Vervolgstappen energiesysteem

Het warmtenet is een belangrijk onderdeel van het energiesysteem in de Drechtsteden. Dankzij de sterke inzet op warm-

In het vervolg op de RES 1.0 maken we samen met onze stake-

tenetten kan de netimpact vanuit de warmtetransitie op het

holders een verdiepingsslag op het energiesysteem en daar-

elektriciteitsnet worden beperkt ten opzichte van de totale

voor benodigde infrastructuur. Belangrijke thema’s daarbij zijn:

benodigde netuitbreidingen. Net als voor elektriciteit, brengen we ook de netimpact voor warmtenetten in beeld.

Wilt u meer weten over groen gas?

Netimpact elektriciteit Onze elektriciteits- en gasnetten zullen door de energietransi-

Ga naar bijlage J. Kansen groen gas

tie ingrijpend moeten veranderen. Zo moet het elektriciteitsnet in hoog tempo worden verzwaard en uitgebreid en moeten er aanpassingen worden gemaakt in het gasnet. Niet alles is tegelijkertijd mogelijk. Het is een grote uitdaging om tijdig

Wilt u meer weten over het energiesysteem in onze provincie?

de benodigde aanpassingen en uitbreidingen te realiseren. Het is belangrijk dat we deze uitbreidingen slim en efficiënt ontwerpen. Systeemefficiëntie speelt hier een cruciale rol. Daarnaast moeten we rekening houden met ander ruimte-

Energiesysteemstudie Zuid-Holland

gebruik. Met Stedin vindt actieve afstemming en verdieping plaats op dit onderwerp. Hier kan meer over worden gelezen

Ga naar de website

in Bijlage F Netimpact elektriciteitsnet). Aandachtspunten daarbij zijn: • Concretisering van benodigde uitbreidingen voor bestaande

Wilt u meer weten over het nationaal Programma Energiehoofdstructuur?

en nieuwe elektriciteitsstations; • Zon op dak levert in alle scenario’s het grootste aandeel in opgesteld vermogen en dat leidt tot een groot aantal knelpunten op lagere netvlakken. In het vervolg van het RES-proces is het nodig om gezamenlijk met Stedin de vervolgstappen gedetailleerder in beeld te brengen om het

Nationaal Programma Energiehoofdstructuur

aantal knelpunten te verminderen. De planvorming van regionale ontwikkelingen op het vlak van warmtetransitie,

Ga naar de website

warmtebronnen, elektrisch vervoer en andere ontwikkelingen moeten worden samengebracht naar een integraal regionaal uitvoeringsplan voor de energie-infrastructuur; • Samenhang met de energievraag voor industrie en mobiliteit.

63/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

62

Vervolg 12

Het vervolg

12.1 Inleiding 12.2 Financiële consequenties 12.3 Borging lokaal beleid / Inpassing in de Omgevingswet

12.4 Afstemming buurregio’s en het Groene Hart

12.5 Draagvlak 12.6 Aansluiting nationale programma’s

12.7 Beperken van de opwarming van de aarde

64/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

63

12 Het vervolg

12.1 Inleiding

D

12.2 Financiële consequenties

Bestuur (ROB) is gepubliceerd geldt in dit organisatievraagstuk als belangrijke informatiebron. Het rapport is gebaseerd op een onderzoek naar de

eze RES 1.0 beschrijft de energiestrategie voor

Vaststelling van de RES 1.0 heeft op zichzelf geen

uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor ge-

de regio Drechtsteden. Met de strategie bou-

directe financiële consequenties. De uitvoering van

meenten, provincie en waterschappen, dat de ROB

wen we voort op het Toekomstperspectief Drecht-

de RES 1.0 valt primair onder de regie en verant-

op verzoek van het kabinet heeft uitgevoerd.

steden Energieneutraal 2050, de Energiestrategie

woordelijkheid van de gemeenten. De uitvoering zal

Drechtsteden Energieneutraal en de concept-RES

vanwege de benodigde inzet, capaciteit en investe-

Het rapport sluit aan op een onderzoek van het

uit 2020. Met dit document zetten we een belang-

ringen wel aanvullende financiële middelen vergen.

onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (AEF) in opdracht van het ROB. Het geeft nader inzicht in

rijke stap in de beleidsontwikkeling. We omschrijven hier welke financiële consequen-

de benodigde financiën en de complexiteit rond

De ambities uit de RES 1.0 moeten voor 2030 in

ties er naar huidig inzicht worden voorzien om in

de sturing van de energietransitie. Het rapport

uitvoering worden gebracht en worden gereali-

de komende jaren uitvoering te kunnen geven aan

wordt als zwaarwegend advies meegenomen bij de

seerd door initiatiefnemers. De decentrale over-

de RES 1.0. Ook omschrijven we op welke wijze de

komende landelijke coalitieonderhandelingen.

heden zijn daarbij onder andere verantwoordelijk

financiële consequenties in de komende maanden

voor de planologische inpassing in het kader van

nader worden geconcretiseerd én op welke manier

Wat betreft de bekostiging, adviseert de ROB in het

lokale beleidskaders. Op dit moment staan deze

er bestuurlijke besluitvorming over de benodigde

rapport om de uitkomsten van het onderzoek van

regels onder andere in de Wet ruimtelijk ordening.

middelen plaats kan vinden.

AEF over te nemen, met uitzondering van bepaalde door AEF meegerekende uitvoeringskosten

Vanaf 1 januari 2022 worden deze wetten en reBenodigde organisatie

voor provincies en gemeenten. In 2024 (het meest

Het uitvoeren van onze energiestrategie vergt inzet

‘gemiddelde’ jaar in de onderzochte periode) gaat

Op het regionale proces waarin de RES wordt

op energiebesparing, de opwekking van duurzame

het voor gemeenten om een bedrag van € 599,6

opgesteld, volgt dus nog een lokaal proces om de

energie, de verduurzaming van mobiliteit én de

miljoen ter compensatie van de uitvoeringslasten.

plannen in het lokale beleid vast te leggen. Pas

warmtetransitie. Om dit allemaal in goede banen

In dat jaar hebben gemeenten volgens het rapport

hierna kan door initiatiefnemers een vergunning

te leiden, is het belangrijk om in de komende jaren

gemiddeld 14 tot 17 extra fte nodig.29 Voor de

worden aangevraagd om uitvoering te geven aan

te zorgen voor een goede organisatie, aansturing

provincies gaat het om € 37,5 miljoen en voor de

een passend project.

en uitwerking. Het is van belang om te komen tot

waterschappen om € 22,6 miljoen. De investerings-

een organisatie die passend is voor de opgave en

kosten in onder andere eigen verduurzaming zijn

In dit laatste hoofdstuk gaan wij in op dit vervolg.

de te uitvoeren werkzaamheden. Tegelijk moet de

niet opgenomen in deze bedragen en zijn waar-

Ook geven we inzicht in de financiële consequen-

organisatie ook rekening houden met de financiële

schijnlijk ook zeer substantieel.

ties, de wijze waarop de RES 1.0 nader wordt

situatie waarin de decentrale overheden zich

geborgd en hoe wij in onze aanpak aansluiten bij

bevinden.

gels gebundeld in de Omgevingswet.

Het werkelijke bedrag dat de gemeenten, provin-

buurregio’s en nationale programma’s.

cies en waterschappen ter compensatie van de Rapport van de Raad voor het Openbaar Bestuur

uitvoeringslasten zullen ontvangen, zal door het

In dit hoofdstuk staan de algemene vervolgstap-

‘Van Parijs naar praktijk’

nieuwe kabinet worden bepaald en is daarmee nog

pen. Het is een verdieping op de concrete vervolg-

Het rapport ‘Van Parijs naar praktijk’, dat in janu-

onzeker. Het rapport van de ROB zien wij met oog

stappen besproken in voorgaande hoofdstukken.

ari van dit jaar door de Raad voor het Openbaar

op de status hiervan als een belangrijke indicatie.

29 Dit is een gewogen gemiddeld van 86 tot 100 fte extra voor G4 gemeenten, 39 tot 49 fte voor G40 gemeenten, 17 tot 19 fte voor middelgrote gemeenten en 8 tot 9 fte voor kleine gemeenten.

65/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

64

Concretiseren van de benodigde organisatie in de

dak) wordt toegepast. Zo vergen bestaande rijwoningen die na

De netimpact analyse (Bijlage F Netimpact elektriciteitsnet) die

Drechtsteden

2005 zijn gebouwd naar huidig inzicht tussen de € 16.500 en

ten behoeve van de RES 1.0 is uitgevoerd door netbeheerder

Momenteel werken de gemeenten en regio samen om de be-

€ 27.000 aan investeringen om deze volledig aardgasvrij te ma-

Stedin beschrijft de impact van de RES op de energie-infra-

nodigde organisatie verder te concretiseren en kwantificeren.

ken, terwijl dit voor rijwoningen van voor 1950 op kan lopen

structuur en geeft een eerste inzicht in de financiële investe-

Hierbij brengen we voor elke gemeente en de regio in beeld

tot € 71.000.30

ringen die hier voor Stedin mee samenhangen.

hoeve van de energieambities en welke capaciteit en middelen

Op dit moment is (landelijke) wet- en regelgeving nog in ont-

p basis van de analyse stelt Stedin dat zij tot 2030 tenminste €

hiervoor beschikbaar zijn.

wikkeling en zijn er onvoldoende subsidies en andersoortige

60 miljoen (scenario laag) en maximaal € 203 miljoen (scenario

(financiële) regelingen om dit soort benodigde investeringen

hoog) aan benodigde investeringen verwachten om hun ener-

voor alle gebouwen te realiseren.

gie-infrastructuur in de Drechtsteden voldoende te kunnen

welke activiteiten er momenteel worden uitgevoerd ten be-

De volgende stap bestaat uit het identificeren van de aanvullende activiteiten (vervolgstappen) die nodig zijn om de

verzwaren. Zeer relevant met betrekking tot deze getallen is

gestelde ambities te realiseren en om dit te kwantificeren naar

Zoals eerder is gezegd, betekent de urgentie van de energie-

dat de impact op het elektriciteitsnet vanuit de warmtetransi-

benodigde capaciteit en middelen. Nadat alles in kaart is ge-

transitie niet dat alles voor deze opgave kan wijken en streven

tie beperkt is ten opzichte van de totale netuitbreidingen. Dit

bracht, wordt gekeken waar er kansen zijn voor publiek-priva-

we nadrukkelijk naar een rechtvaardige energietransitie waar

komt door de inzet op warmtenetten.

te, meervoudig lokale, regionale en provinciale samenwerking

niemand achter blijft. De kosten die netbeheerders (binnen én buiten de Drecht-

om de strategie zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren. Met oog hierop kiezen wij in deze tussenfase voor een aanpak

steden) ten behoeve van de energietransitie maken, worden

Deze uitwerking zal lokaal leiden tot een bestuurlijk voorstel

waar wij inwoners en bedrijven stimuleren en faciliteren om

doorberekend aan al hun eindgebruikers. Dit betekent dat

aan de gemeenteraad waarin wordt gevraagd om de aanvul-

stappen te zetten waar het nu wel kan of op basis van gelden-

inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties deze

lende middelen beschikbaar te stellen. Dit voorstel zal sterk

de wetgeving noodzakelijk is. Echter maken wij ook bewust

kosten uiteindelijk terugzien op hun energierekening. Dit zal

gerelateerd zijn aan de aanvullende middelen die het Rijk via

een pas op de plaats met betrekking tot stappen die nog niet

samen met de toenemende belasting op aardgas een structu-

het gemeentefonds beschikbaar stelt ten behoeve van de

haalbaar en betaalbaar gezet kunnen worden.

rele verhoging van (woon)lasten tot gevolg hebben. Dit geeft

uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord.

de noodzaak voor systeemefficiëntie weer. Het stimuleren en faciliteren van energiebesparende en iso-

Benodigde investeringen

latiemaatregelen achten wij van groot belang, omdat ener-

Een tweede aandachtspunt voor de gemeenten die aandeel-

giearmoede door de stijgende energieprijzen juist ook op kan

houder zijn van Stedin is de aanwezigheid van voldoende

Investeringskosten gebouwen

treden op het moment dat deze maatregelen niet (kunnen)

investeringsruimte. Dit heeft Stedin nodig om zelf investe-

De energietransitie brengt ook de nodige investeringen aan

worden doorgevoerd.

ringen te doen. Vanwege deze randvoorwaarde hebben alle aandeelhoudende gemeenten eind maart een voorstel van

gebouwen met zich mee. Zo is er voor bedrijven veel verscheidenheid in mogelijkheden en verplichtingen op het gebied van

Investeringskosten netimpact

Stedin ontvangen om collectief een bedrag van € 200 miljoen

energiebesparing, geldt voor veel grote kantoren dat deze per

De elektriciteits- en gasnetten zijn door de energietransitie

aandelenvermogen te storten. De gemeenteraden van de

1 januari 2023 minimaal energielabel C moeten hebben én

ingrijpend aan het veranderen. Om alle ontwikkelingen als

aandeelhoudende gemeenten zullen over dit voorstel moeten

moeten alle gebouwen uiterlijk in 2050 aardgasvrij zijn.

gevolg van de energietransitie te faciliteren en betaalbaar te

besluiten. Relevant met betrekking tot dit voorstel is dat een

houden, is het noodzakelijk om naar het totale energiesysteem

groot deel van het verzorgingsgebied van Stedin buiten het

De investeringskosten per gebouw zijn zeer afhankelijk van de

te kijken. Door de systeemefficiëntie te vergroten, wordt de

gebied van aandeelhoudende gemeenten ligt.

specifieke situatie en zullen variëren op basis van de gekozen

gemiddelde benutting van het net verbeterd.

Een laatste aandachtspunt is dat de benodigde investeringen gevolgen hebben voor het uit te keren dividend. Met oog op

oplossing én de mate waarin ook opwek van energie (zon op

30 Dit is een gewogen gemiddeld van 86 tot 100 fte extra voor G4 gemeenten, 39 tot 49 fte voor G40 gemeenten, 17 tot 19 fte voor middelgrote gemeenten en 8 tot 9 fte voor kleine gemeenten.

66/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

65

het bovenstaande wordt duidelijk dat de eerste gevolgen van-

Stimuleringsmiddelen en fondsvorming

le proces waarin de RES 1.0 is opgesteld, volgt daarom nog

uit de netimpact zich inmiddels al voordoen voor de aandeel-

Met de realisatie van duurzame opwekking van energie en

een lokaal proces om de plannen in het lokale beleid vast te

houdende gemeenten.

isolatiemaatregelen kunnen aanzienlijke investeringen en

leggen. Pas hierna kan door initiatiefnemers een vergunning

werkzaamheden gepaard gaan. Zowel de plaatsing als de

worden aangevraagd om uitvoering te geven aan een passend

Met betrekking tot dit onderwerp roepen wij de Rijksoverheid

inkoop van benodigde materialen levert een bijdrage aan de

project.

op om een stevigere eigen verantwoordelijkheid te nemen in

werkgelegenheid. Daarnaast kunnen duurzame investeringen

dit financiële vraagstuk. Ook roepen we op om de regulering in

voor inwoners, bedrijven en maatschappelijke bedrijven een

De decentrale overheden zijn zelf verantwoordelijk voor deze

het belang van snelle transitie niet teveel over te laten aan de

flinke kostenbesparing opleveren, wat de toekomstbestendig-

borging in de eigen lokale beleidskaders. Die komen op dit

toezichthouder (Authoriteit Consument & Markt).

heid versterkt.

moment onder andere voort uit de Wet ruimtelijk ordening. De borging van de RES 1.0 in het lokale beleid is een proces

Een eigen substantiële bijdrage van het Rijk (al dan niet via

Met oog op het bovenstaande en om de gestelde duurzaam-

waar ruimte is voor lokale bestuurlijke afwegingen en zorgvul-

participatie) in regionale netbeheerders is noodzakelijk. De

heidsambities te realiseren, is het een overweging om vanuit

dige afstemming met ambities uit aangrenzende domeinen.

netbeheerders en het financiële reguleringssysteem dat op

de overheden stimuleringsmiddelen in te zetten, deel te ne-

hen van toepassing is, passen niet bij de opgave van de ener-

men in energiecoöperaties of fondsen vorm te geven. Dit om

Zo zal in de gemeente Papendrecht bij de borging van het uit-

gietransitie én is nu nog teveel geënt op zeer lage rente, net-

energieopwekking en andere duurzame investeringen aan te

werkingsgebied zon langs de Betuwelijn nadrukkelijk rekening

onderhoud en kleine netuitbreidingen. Ook is het van belang

jagen. Bijkomend voordeel is dat de lokale overheden hier-

worden gehouden met het amendement ‘niet bouwen boven

dat het Rijk op een gebalanceerde manier invulling geeft aan

mee meer regie kunnen pakken en er bijvoorbeeld op kunnen

de A15’ dat op 21 januari door de gemeenteraad is aangeno-

benodigde investeringen voor de verschillende energie-infra-

sturen dat zoveel mogelijk investeringen lokaal of regionaal

men.

structuren voor waterstof, elektriciteit en warmte.

bijdragen aan de economie en arbeidsmarkt. Omgevingswet

De transitie naar andere vormen van energiegebruik heeft ook

Besluitvorming over aanvullende financiële middelen

Met de invoering van de Omgevingswet wil de overheid de

desinvesteringen in gasnetten als gevolg. Dit vergt dan ook

Besluitvorming over aanvullende activiteiten en financiële

regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en sa-

adequate compensatie door het Rijk om te voorkomen dat de

middelen loopt altijd volledig via de lokale besturen en bij

menvoegen. Met de Omgevingswet komen alle onderwerpen

financiële gevolgen ervan onevenredig bij netbeheerders, hun

voorkeur via de reguliere planning & control cyclus. Financiële

uit de fysieke leefomgeving samen. Thema’s als gezondheid,

klanten en lokale overheden neer slaan.

consequenties kunnen bovendien per organisatie verschillen

veiligheid, geluid, natuur, bouw en water maken integraal

omdat ze afhankelijk zijn van de lokale bestuurlijke afwegingen

onderdeel uit van de Omgevingsvisies en beleid.

Aandeelhouderspositie HVC

en keuzes. Of en hoeveel middelen er ter beschikking worden

Ontwikkeling van warmtenetten is vanwege de aandeelhou-

gesteld, blijft dus nadrukkelijk een lokale bestuurlijke afweging.

De Omgevingswet biedt ook het kader om te sturen op de

derspositie van gemeenten in HVC ook een financieel aan-

maatschappelijke opgaven. De vier meest omvangrijke maat-

dachtspunt. HVC heeft namelijk een financieringsstructuur

schappelijke opgaven met een grote ruimtelijke impact zijn:

waarbij alle aandeelhoudende gemeenten tot dusver risicodrager zijn voor de financiering van de onderneming. Het gevolg van benodigde investeringen is dat de zelfstandige

12.3 Borging lokaal beleid / Inpassing in de Omgevingswet

financierbaarheid van HVC tenminste enkele jaren opschuift.

klimaatadaptatie, landbouwhervorming, de verstedelijkingsopgave en de energietransitie.31 De inzet van nieuwe energiesystemen zoals zonneweides,

Bovendien is nog niet bekend wat de effecten van de nieuwe

Huidige lokale regels en beleidskaders

windturbines op land, aardgasvrije wijken en bodemener-

Warmtewet en de daarbij horende regulering zullen zijn. Deze

De plannen uit de RES 1.0 kunnen pas worden uitgevoerd

gie heeft een impact op de fysieke, sociale en economische

ontwikkelingen worden nauwlettend gevolgd.

nadat ze zijn vastgelegd in het gemeentelijke en provinciale

leefomgeving. Dat vraagt om keuzes over hoe we die fysieke

beleid en de regels voor de leefomgeving. Op het regiona-

leefomgeving willen benutten of juist beschermen.

31 https://www.collegevanRijksadviseurs.nl/projecten/panorama-nederland

67/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

66

g in el Monitoring & evaluatie

Omgevingsvergunning / Projectbesluit

erk rw

Programmatische aanpak

oo

oe

welke wijze we elkaar ondersteunen en versterken.

gebouwen of een doelstelling voor te benutten dakoppervlak-

Het Groene Hart

te voor duurzame energieopwekking. Uiteindelijk zal in de

Het gebied aan de noordzijde van de Betuwelijn is onderdeel

omgevingsplannen de einddatum voor aardgas per gebied

van het Groene Hart. Dit is een internationaal uniek gebied,

worden opgenomen.

bestaande uit veel verschillende landschappen met bijzondere delen, drie provincies en zeven RES-regio’s. De aanwezigheid

Instructieregels

Ui

tv

Het omgevingsplan maakt maatwerkvoorschriften mogelijk.

kwaliteiten. Het Groene Hart strekt zich uit over twee lands-

Programma’s Algemene regels

in contact met onze buurregio’s om vast te stellen waar en op

Omgevingsvisie / Omgevingswaarden

in g

Toezicht & handhaving

• Omgevingsplannen Bijvoorbeeld via een strenge energieprestatie-eis voor nieuwe

ng eli kk

Ter ug ko pp

Bele ids on tw i

i

d ds

12.4 Afstemming buurregio’s en het Groene Hart

van dit gebied is belangrijk voor de leefbaarheid van de gehele Randstad. Zowel in het provinciale beleid als in het Rijksbeleid wordt het belang van dit gebied benadrukt. Het noordelijk deel van RES-regio Drechtsteden sluit aan op RES-regio Alblasserwaard en ligt in het Groene Hart.

Afstemming buurregio’s Onze regio grenst aan de RES-regio’s Alblasserwaard, Metropool Regio Rotterdam Den Haag en West-Brabant. Verschillen-

De energietransitie vraagt om een integrale benadering en

de waterwegen en de corridors A15 en A16 doorkruisen meer-

een passende weging van belangen. Dat speelt des te meer

dere van deze regio’s. Ten behoeve van de energiestrategie

in kwetsbare gebieden met een unieke ruimtelijke kwaliteit.

is afstemming met onze buurregio’s daarom van belang. Dit

Zonder passende afstemming kunnen veel gelijktijdige ontwik-

richt zich op het verkennen van de mogelijkheden van cluste-

kelingen leiden tot onsamenhangende keuzes. De energietran-

De RES 1.0 krijgt een plaats in de instrumenten van de

ring van grootschalig zon en wind én de zorgvuldige inpassing

sitie in het Groene Hart vraagt daarom om een zorgvuldige

beleidscyclus van de Omgevingswet waaronder:

hiervan. Dit is concreet aan de orde bij het uitwerkingsgebied

afweging. Als RES-regio hebben we een verantwoordelijkheid

zon langs de A15, het uitwerkingsgebied zon langs de Betu-

om keuzes met regio-overstijgende effecten af te stemmen

• Omgevingsvisies

welijn en het aan te houden onderzoeksgebied voor wind bij

met omliggende RES-regio’s. Deze afstemming is gericht op

In de omgevingsvisie leggen de gemeenten, provincie en

Avelingen.

een goede kwaliteit van de leefomgeving en op het voorkomen

rin

le Be

g

Afbeelding 34: Beleidscyclus van de Omgevingswet

van afwenteling.

waterschappen hun ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast. Door als overheden

Ook heeft afstemming betrekking op het efficiënt benutten

gezamenlijk met elkaar te praten en kennis te bundelen, ont-

van de netcapaciteit. Waar er uitbreiding noodzakelijk is, zullen

Het bestuurlijk Platform Groene Hart heeft de drie Provinciaal

staat een overzicht van de risico’s, kansen, belangen en afwe-

we kijken of we samen met de buurregio’s kunnen optrekken.

Adviseurs Ruimtelijke Kwaliteit (PARK’s) gevraagd om op basis

gingen per gebied. Voor energie staan er strategische keuzes

Op deze wijze gaan we zorgvuldig om met ons landschap en

van de concept-RES’en van de zeven regio’s die (deels) in het

in voor de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen

zetten we in op lage maatschappelijke kosten voor de investe-

Groene Hart liggen aan te geven hoe de zoekgebieden zich

op hun grondgebied.

ringen in netcapaciteit.

verhouden tot de kwaliteiten van het gebied en waar kansen liggen om de verschillende RES-plannen op elkaar af te stemmen, zodat deze elkaar versterken.

• Programma’s

Een ander punt waarover we afstemming zoeken, is de we-

In programma’s krijgt de omgevingsvisie een concrete uit-

derzijdse maatschappelijke participatie. Met onze buurregio’s

werking met een samenhang aan projecten en initiatieven.

hebben we contact over het betrekken van elkaars inwoners

Het advies bevat vijf hoofdpunten, die zijn gebruikt in het con-

Bijvoorbeeld voor het stoppen met aardgas (‘uitfaseren’ van

bij locaties die gevolgen hebben voor de leefomgeving buiten

cretiseringsproces van de zoekgebieden:

aardgas; aardgasvrije wijken).

de eigen RES-regio. Bij het vervolg van de RES 1.0 blijven we

1.

Kijk over grenzen, zie het Groene Hart als geheel;

68/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

67

2. 3. 4. 5.

Respecteer de verscheidenheid; investeer in ruimtelijke

“Een burgerberaad laat inwoners politici helpen om beslissin-

namelijk investeringen in de infrastructuur voor elektriciteit,

kwaliteit;

gen te nemen over complexe - vaak polariserende - onderwer-

(hernieuwbaar) gas en warmte nodig. De huidige systematiek

Verbind de energie-opgave aan andere grote opgaven en

pen. Een groep gelote burgers doet, op basis van uitgebreide

gaat uit van reguliere vervanging van bestaande kabels en

kom zo tot integrale gebiedsperspectieven;

informatie en overleg, aanbevelingen over beleid.”

leidingen en de gebruikelijke uitbreidingen. Dit systeem heeft

Een goed georganiseerd energienetwerk helpt heldere

meerdere decennia goed gewerkt, maar is niet meer toerei-

ruimtelijke ontwikkeling – en omgekeerd;

In het proces naar de RES 2.0 en 2030 blijven we in de Drecht-

kend. Er moeten voortijdig investeringen worden gedaan in de

Gebruikmakend van de RES-documenten is een poging ge-

steden realistisch en nuchter in onze energietoekomst die

verzwaring van kabels, opslag en aanleg van warmtenetten.

daan zoekgebieden te vinden in de vorm van een serie van

aansluit bij de mogelijkheden van onze regio, maar ook bij de

testbeelden en afwegingsprincipes. De testbeelden zijn

wensen en ideeën van onze inwoners. Een brede campagne

De ontoereikende financieringssystematiek raakt ons direct

bedoeld om grip te krijgen op de opgave op de bovenregi-

maakt onderdeel uit van de participatie én bewustwording

vanuit onze deelnemingen in de netbeheerder voor gas en

onale schaal en om te laten zien dat een samenhangend

over het belang van de energietransitie.

elektriciteit en in het warmtebedrijf. Om de infrastructuur

beeld kán ontstaan en er dus iets te kiezen valt.

tijdig en betaalbaar te realiseren, zijn er nieuwe financieringsvormen nodig om de oplopende investeringen te bekostigen.

Dit advies geeft voeding voor het verder concretiseren en uitwerken van de zoekgebieden én het vasthouden van de

12.6 Aansluiting nationale programma’s

Het gaat om een nationaal vraagstuk dat in het verlengde ligt van de aansluiting van nationale programma’s op de RES’en.

samenwerking met de andere omliggende energieregio’s en het Groene Hart.

Energie-infrastructuur: investeringsruimte en integrale doorkijk 2050 We verwachten van het Rijk dat de RES’en en de nationale programma’s goed op elkaar aansluiten en op elkaar invoeren. Wij

12.5 Draagvlak

12.7 Beperken van de opwarming van de aarde

willen daar actief aan bijdragen. We willen zicht krijgen op de hoogte van de benodigde investeringen, de beschikbare inves-

Deze RES 1.0 geeft invulling aan de afspraken in het Klimaa-

Om te komen tot de RES 1.0 hebben we een intensief partici-

teringsruimte en de wijze waarop deze investeringsruimte kan

takkoord, waarbij de RES-regio’s samen 35 TWh elektriciteit

patietraject doorlopen en met veel stakeholders gesproken.

worden vergroot. Ook willen we bekijken welke geldstromen

grootschalig opwekken en 1,5 miljoen woningen verduur-

Uitgangspunt was dat we stappen nemen die draagvlak heb-

(zoals SDE+, MIRT, woningimpuls, etc.) naar ons gebied gaan,

zaamd hebben in 2030. Tegelijkertijd komt de realisatie van

ben en niet dat we slechts draagvlak creëren. Ook naar 2030

en die waar mogelijk met elkaar verbinden.

het Klimaatakkoord langzaam op gang en zijn we daarmee niet op schema om de gewenste CO2-reductie te halen.34 Ook zal

blijft dit een belangrijk uitgangspunt. De RES is een belangrijke schakel om toe te werken naar een

een nieuw kabinet besluiten of en hoe Nederland het doel van

De eerste stappen die we hebben gezet in de participatie krij-

integraal energiesysteem, dit in samenhang en interactie met

49% minder CO2-uitstoot in 2030 bijstelt naar 55%.

gen komende jaren een vervolg. Het online energie-participa-

het Nationale Programma Energiehoofdstructuur, de Integrale

tieplatform wordt een structureel kanaal waar we met elkaar

Verkenning Energie-infrastructuur 2030-205032 en de Energie-

Ten slotte laten nieuwe metingen zien dat de opwarming

in gesprek blijven gaan. Ieder vanuit zijn of haar expertise ván

systeemstudie Zuid-Holland.33 Deze samenhang heeft voor de

van de aarde sneller gaat dan verwacht. Het is dan ook waar-

en betrokkenheid mét onze regio. Jongeren – degenen die er

RES niet alleen betrekking op de netimpact elektriciteit, maar

schijnlijk dat er aanvullende stappen nodig gaan zijn om de

in de toekomst het meest zullen merken van de energietransi-

ook op de Regionale Structuur Warmte.

opwarming van de aarde te beperken tot 1,5, maar maximaal

tie – krijgen een prominente rol in het participatieproces naar

2, graden Celsius.

de naar de RES 2.0 en daar voorbij. Ook is een mogelijkheid

Financiering energie-infrastructuur

om een gelote groep inwoners uit de Drechtsteden uit te nodi-

De huidige wet- en regelgeving is onvoldoende toegesneden

gen om deel te nemen aan een burgerberaad.

op de gevolgen van een versnelde energietransitie. Dit heeft

32 https://www.netbeheernederland.nl/nieuws/integrale-scenarios-voor-klimaatneutraal-nederland-2050-basis-voor-toekomstige-infrastructuur-1359 33 https://systeemstudie-pzh.hub.arcgis.com/ 34 https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-en-energieverkenning-2020

69/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

68

Colofon Deze Regionale Energiestrategie is tot stand gekomen in samenwerking met de gemeenten Alblasserdam, Dordrecht, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht, de provincie Zuid-Holland, de waterschappen Hollandse Delta en Rivierenland en ruim duizend betrokkenen uit de regio.

Gemeente

Hardinxveld-Giessendam

Regionale Energiestrategie Drechtsteden 1.0 Opdrachtgever Bestuurlijk Overleg RES Drechtsteden Beeldverantwoording Fotografie

Clim Sorée, Royal HaskoningDHV

Kaarten

Royal HaskoningDHV

Afbeeldingen 11 - 17 Royal HaskoningDHV Afbeelding 32

KYNDA | creative digital agency, gebaseerd op afbeelding van NP RES

Afbeelding 34

KYNDA | creative digital agency, gebaseerd op afbeelding van Aan de slag met de Omgevingswet

Vormgeving KYNDA | creative digital agency

17 mei 2021

70/314

Inleiding

Deel I Energiegebruik

Deel II Energiebronnen

Deel III Energiesysteem

Vervolg

69

71/314

Bijlage A

Onderbouwing bod

Energieregio Drechtsteden doet in de RES 1.0 een bod om 0,37 TWh van de nationale opgave van 35 TWh aan duurzame energie op land op te wekken in 2030. Een gedeelte hiervan wekken we nu al op, middels grootschalig zon op dak, zonnevelden en onze (kleine) windmolens. Daarbij willen we in de komende jaren meer duurzame energieopwekking realiseren door:   

Groot in te zetten op grootschalig zon op dak; Zonnevelden in uitwerkingsgebieden in restruimten; Zonnevelden (en windmolens) in uitwerkingsgebieden bij Kijfhoek, langs de A15, langs de Betuwelijn en aan de westzijde van de A16.

Ons bod is als volgt opgebouwd: 1 2 3 4 5 6 7

Zon op dak grootschalig (gerealiseerd) Zon op dak grootschalig (in de pijplijn) Zon op dak grootschalig (aanvullend) Zon en wind (gerealiseerd) Zon en wind (in de pijplijn) Zon in restruimten (aanvullend) Zon en wind uitwerkingsgebieden grootschalig (aanvullend) Ons bod Tabel 1: Ons bod

TWh 0,02 0,04 0,15 0,03 0,004 0,02 0,11 0,37

Voor de berekeningen met zon is de NP RES methodiek van het PBL gebruikt. Deze gaat uit van 950 vollasturen/jaar. 1. Zon op dak gerealiseerd Gerealiseerd grootschalig zon op dak (> 15 kWp) is 21.681 0,85 MWh volgens Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (april 2021). Dat is 0,02 TWh. 2.

Zon op dak in de pijplijn

Cijfers voor de pijplijn komen van het NP RES. Op hun factsheet uit oktober 2019 worden zon-PV, wind op land en de laatste status van SDE-subsidies in kaart gebracht. Hieruit wordt opgemaakt dat er op dat moment 38,412 kWp in de pijplijn zat (uitgaande van een realisatiefactor van 50%). Rekenend met 950 vollasturen komt dit neer op 36.491 MWh, wat 0,04 TWh is. 3. Zon op dak aanvullend Er zijn verschillende scenario's voor zon op dak. Wij hebben drie scenario's tussen 30% en 70% benutting in beeld gebracht. De berekeningen zijn in tabel 2 te zien. 30% Benutting is de laagste. Hier is voor gekozen omdat het percentage te beschikken dak gegeven vanuit NP RES (70%) in onze ogen onrealistisch hoog is.

1 72/314

Toepassing

Opwek laag (30%)

Opwek midden (50%)

Opwek hoog (70%)

Zon op grote daken

218,6 x 950 = 207.670 MWh = 0,21 TWh

364,4 x 950 = 346.180 MWh = 0,35 TWh

510,1 x 950 = 484.595 MWh = 048 TWh

Tabel 2: Scenario's laag, midden, hoog opwek middels grootschalig zon op dak Het 30% scenario verwijst naar het percentage beschikbare daken waar we in 2030 zon willen hebben gerealiseerd. Dit is inclusief gerealiseerde projecten en projecten in de pijplijn. De berekening voor het bod wordt: 218,6– 22,8 (gerealiseerd) – 38,4 (pijplijn) = 157,4 MWp. 157,4 x 950 vollasturen = 149.530 MWh = 0,15 TWh 4, 5. Zon en wind gerealiseerd en in de pijpl ijn Zon en wind (gerealiseerd) Zon en wind (in de pijplijn) Tabel 3: Zon en wind gerealiseerd en in de pijplijn

0,03 TWh 0,004 TWh

6. Zon en wind in restruimten In de regio Drechtsteden is in de verschillende typen restruimten een maximaal potentieel geïdentificeerd van 85,1 hectare. Voor dit (theoretische) potentieel van circa 85 hectare is een opwekpotentieel berekend van maximaal 0,07 TWh. Op basis van verschillende benuttingspercentages (%) zijn drie scenario’s realistisch geacht: Totaal pot.

laag

ha TWh % Restruimten totaal 85,1 0,007 10% Tabel 4: Laag, midden en hoog scenario restruimten

midden

Hoog

TWh 0,021

% TWh % 30% 0,035 50%

In het bod is uitgegaan van het scenario midden, dat is 0,02 TWh. 7. Zon en wind gerealiseerd Het participatief ontwerpend onderzoek heeft de drie zoekgebieden teruggebracht tot vier uitwerkingsgebieden voor zon en wind. Bij zon en wind grootschalig gaat het alleen om potentie in de uitwerkingsgebieden, onderzoeksgebieden zijn niet meegerekend. De potentie is weergegeven in onderstaande tabellen: Totaal pot. ha Kijfhoek

108

laag Ha zon 25

midden %

23%

Ha zon 30

% 28%

Hoog Ha zon 35

% 32%

2 73/314

Zoekgebied wind en zon A16 Zoekgebied zon Betuwelijn

31

5

16%

8

26%

11

35%

220

50

23%

55

25%

60

27%

Zoekgebied zon A15

27

5

19%

10

37%

15

56%

Tabel 5: Laag, midden en hoog scenario uitwerkingsgebieden zon– in hectare Totaal pot. ha

laag

midden

Hoog

TWh

%

TWh

%

TWh

%

Kijfhoek

108

0,02375

23%

0,03040

28%

0,03325

32%

Zoekgebied wind en zon A16 Zoekgebied zon Betuwelijn

31

0,0048

16%

0,00760

26%

0,01045

35%

220

0,0475

23%

0,05225

25%

0,05700

27%

Zoekgebied zon A15

27

0,0048

19%

0,00950

37%

0,01425

56%

Tabel 6: Laag, midden en hoog scenario uitwerkingsgebieden zon – in TWh Er is in de berekeningen voor grootschalige energieopwekking in de uitwerkingsgebieden ook uitgegaan van wind in het ‘middenscenario’ in de vorm van één windturbine (WGT) ten westen van de A16. Totaal pot.

laag

WTG’s 3

WTG’s 0

Totaal pot.

laag

WTG’s 3

TWh 0

midden % 0%

Hoog

WTG’s % WTG’s 1 33% 3

Zoekgebied wind en zon A16 Tabel 7: Laag, midden en hoog scenario uitwerkingsgebieden zon – in aantallen midden % 0%

% 100%

Hoog

TWh % TWh % 0.01089 33% 0,03267 100%

Zoekgebied wind en zon A16 Tabel 8: Laag, midden en hoog scenario uitwerkingsgebieden zon – in TWh

De bijdrage van uitwerkingsgebieden aan het bod komt dan uit op 0,11 TWh.

3 74/314

Participatiestrategie voor de totstandkoming van de RES 1.0 Drechtsteden & Transitievisies Warmte 2021

75/314

Inhoudsopgave 1. Hoe is de participatiestrategie tot stand gekomen? 2. Waarom willen we de omgeving betrekken? 3. Hoe gaan we omgeving betrekken? 4. Hoe gaan we de participatie organiseren?

76/314

1. Hoe is de participatiestrategie tot stand gekomen?

77/314

Het proces 25 beleids-en communicatieadviseurs hebben samen, onder begeleiding van SIR communicatie & participatie, deze participatiestrategie ontwikkeld.

78/314

2. Waarom willen we de omgeving betrekken?

79/314

Waarom willen we de omgeving betrekken? We creëren wederzijds begrip over de energietransitie door inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties in de regio Drechtsteden te informeren, laten meedenken en/of deelnemen. Wij begrijpen de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. En zij begrijpen ons.

80/314

3. Hoe gaan we de omgeving betrekken?

81/314

Participatiestrategie We informeren en betrekken inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties grotendeels online op onderwerpen die voor de deelnemers relevant zijn en de benodigde input geven voor besluitvorming. We voeren de gesprekken lokaal en faciliteren het regionaal. Dit draagt, samen met heldere en transparante communicatie, bij aan het creëren van wederzijds begrip voor de energietransitie. 82/314

Participatiepijlers

Onderstaande participatiepijlers werken we uit: 1. Lokale gesprekken regionaal faciliteren 2. Relevante onderwerpen 3. Online gespreksvormen 4. Heldere en transparante communicatie

83/314

Participatiepijler 1 Lokale gesprekken regionaal faciliteren

84/314

Lokale gesprekken regionaal faciliteren We kiezen ervoor om de gesprekken lokaal te voeren en regionaal te faciliteren. Door lokaal uit te nodigen, zijn we herkenbaar en relevant voor de deelnemers. Door regionaal te faciliteren kunnen we efficiënt werken binnen de beschikbare tijd.

85/314

Hoe werkt dat?

Lokale gesprekken regionaal faciliteren ziet er als volgt uit:

1. Broninformatie op drechtstedenenergie.nl. 2. Regionaal (online) gespreksvormen faciliteren en zorgen voor zoveel mogelijk eenduidigheid in tools en vraagstelling. 3. Gezamenlijke planning maken en afstemmen op bestuurlijke besluitvorming. 4. Lokaal uitnodigen, regionaal aanmeldingen verwerken en bevestigen. 5. Lokaal gesprek voeren en uitwerken resultaten. 6. Regionaal resultaten bij elkaar brengen en delen via drechtstedenenergie.nl. 7. Lokaal delen en verwijzen naar drechtstedenenergie.nl. 86/314

Participatiepijler 2 Relevante onderwerpen

87/314

We kiezen relevante onderwerpen Deelnemers doen pas mee als het onderwerp voor hen relevant is. Tegelijkertijd is er input nodig voor de besluitvorming. Het formuleren van de participatievraag is de sleutel. We formuleren voor elk onderwerp de participatievraag. Dit is de vraag waar we aan het einde van het participatieproces antwoord op willen hebben. Per vraag bepalen we of het een lokaal of gezamenlijk gesprek is.

88/314

In gesprek over 6 onderwerpen We gaan in gesprek over 6 onderwerpen binnen de energietransitie. Voor elk onderwerp formuleren we een eigen participatievraag: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Zon op dak grootschalig Zon in restruimten Energiebesparing Warmtetransitie Zon en wind in zoekgebieden Energiesysteem 89/314

Participatievragen per onderwerp (1/3) Onderwerp

In gesprek over

Participatievraag

Lokaal of gezamenlijk

1. Zon op dak grootschalig

Informeren en meedenken over maatregelen om het plaatsen van zonnepanelen op grote daken te ondersteunen.

Wat helpt u om grote daken te voorzien van zonnepanelen?

Gezamenlijk

2. Zon in restruimten

Informeren en meedenken over geschikte restruimten voor zonneenergie.

Onder welke technische en sociale randvoorwaarden is een restruimte geschikt voor zonne-energie?

Gezamenlijk

Welke restruimten (locaties) zijn met oog op deze randvoorwaarden geschikt? Wat zijn mogelijke aanvullingen?

Lokaal

Kloppen de geformuleerde randvoorwaarden nog?

Gezamenlijk

Wat helpt u om thuis of op de werkvloer (meer) energie te besparen?

Gezamenlijk

3. Energiebesparing

Informeren en meedenken over het verminderen van energieverbruik.

90/314

Participatievragen per onderwerp (2/3) Onderwerp

In gesprek over

Participatievraag

Lokaal of gezamenlijk

4. Warmtetransitie

Informeren en meedenken over de technische en sociale consequenties bij het overschakelen van aardgas naar een nieuwe warmtevoorziening.

Wanneer is voor u de overstap naar aardgasvrij reëel en behapbaar?

Lokaal

Wat zijn de criteria die bepalen welke warmtevoorziening voor welke wijk de voorkeur heeft? In welke wijken en met welke tussenstappen zouden we moeten starten? Hoe wilt u worden betrokken bij verdere planvorming per wijk?

91/314

Lokaal

Participatievragen per onderwerp (3/3) Onderwerp

In gesprek over

Participatievraag

Lokaal of gezamenlijk

5. Zon en wind in zoekgebieden

Informeren en meedenken over de randvoorwaarden en criteria die bepalen op welke locaties zon- en windenergie wordt opgewekt.

Welke randvoorwaarden en criteria bepalen welke locaties binnen de zoekgebieden geschikt kunnen zijn voor het opwekken van energie met zonnepanelen en/of windturbines?

Lokaal (per zoekgebied)

6. Energiesysteem

Onderzoek over scenario’s energiesysteem doorkijk 2050.

Wat kan de energietransitie voor u in de toekomst betekenen?

Gezamenlijk

92/314

We managen de verwachtingen aan de voorkant Het is belangrijk om deelnemers aan de voorkant mee te geven waarover ze kunnen meedenken en wat er met hun input wordt gedaan. Bij de uitnodiging voor de participatiegesprekken geven we deze informatie mee, samen met een procesplanning, zodat duidelijk is wat de vervolgstappen zijn.

93/314

Participatiepijler 3 Online gespreksvormen

94/314

We kiezen online gespreksvormen De meerderheid van de gesprekken zullen we online voeren, aangevuld met fysieke gesprekken daar waar mogelijk. We kiezen voor online gesprekken, omdat we dat efficiënter kunnen organiseren in de beschikbare tijd. Tevens is het toegankelijker waardoor meer deelnemers kunnen meedoen. Bovendien zorgt het voor continuïteit gezien de ontwikkelingen van corona.

95/314

Drechtstedenenergie.nl als kanaal voor participatie Op basis van de participatievraag kiezen we voor passende online gespreksvormen: online enquête, versnellingskamer, virtual tour, Zoom meetings, webcasting, e-Partcipatieplatform enz. Op behoefte kiezen we aanvullende fysieke gespreksvormen, zoals een excursie in de omgeving.

96/314

Participatiepijler 4 Duidelijke en heldere communicatie

97/314

We zorgen voor duidelijke en heldere communicatie Voorwaarde voor succesvolle participatie is duidelijke en heldere informatie. We onderscheiden verschillende soorten informatie: • Procesinformatie over voortgang en besluitvorming van de RES. • Energiemix Drechtsteden zoals verwoord in de concept RES. • Inhoudelijke informatie over de zes onderwerpen. • Samenhang met andere beleidsprocessen.

98/314

We faciliteren de informatie regionaal, en delen lokaal Aansluitend op participatie, faciliteren we de informatie regionaal en delen we het lokaal. Dat betekent dat we de afzender drechtstedenenergie.nl gebruiken als bronbestand. Gemeenten, waterschappen en de provincie kunnen de informatie overnemen en/of ernaar verwijzen in de lokale communicatie.