Presentatie 20241114 Ontwerp omgevingsvisie Papendrecht.pdf
Tekst van het document
Omgevingsvisie Papendrecht Een duurzame toekomst met een krachtige gemeenschap
Versie 26 september 2024
Inhoud Hoofdstukken zijn aanklikbaar
1.
De omgevingsvisie van de gemeente Papendrecht
5
2.
Stand van Papendrecht 2.1 Papendrecht toen 2.2 Papendrecht nu
10 11 12
3.
Onze ambities
17
4.
Hier gaan we voor! 4.1 Een gezonde en veilige leefomgeving voor mens en natuur 4.1.1 Bodem en water vormen de basis 4.1.2 Voldoende biodiversiteit in onze hele gemeente 4.1.3 Een leefomgeving met zo min mogelijk milieuhinder 4.1.4 Een veilige leefomgeving 4.2 Klimaatbestendig en bijna energieneutraal 4.2.1 Aanpassen van onze leefomgeving aan de veranderende weersomstandigheden 4.2.2 Een bijdrage leveren aan het beperken van de uitstoot van broeikasgassen 4.2.3 Zo circulair mogelijk omgaan met grondstoffen 4.3 Ruime mogelijkheden voor werken en vrijetijdsbesteding 4.3.1 Ons vestigingsklimaat is onderscheidend binnen de regio 4.3.2 Een levendig centrumgebied 4.3.3 Onze leefomgeving nodigt uit om naar buiten te gaan en te bewegen 4.4 Onze woningvoorraad en woonomgeving veranderen mee met de samenstelling van onze bevolking 4.4.1 Een aantrekkelijke buitenruimte in de woonomgevingg 4.4.2 Het voorzieningenniveau is uitgebreid en meer afgestemd op jonge mensen en kwetsbare inwoners 4.4.3 Woningen bouwen naar behoefte en met oog voor groepen met beperkte kansen op de woningmarkt
22 24 24 27 30 33 37 37 40 42 44 44 46 48 50 50 53 55
5.
Vervolg en uitvoering 5.1 Omgevingsvisie binnen de beleidscyclus van de Omgevingswet 5.2 Sturingsfilosofie 5.3 Het belang van participatie
58 59 61 63
Begrippenlijst Bronnenlijst
64 66
Omgevingsvisie Papendrecht
|
2
Voorwoord ‘Regeren is vooruitzien’ luidt een bekend gezegde. Dat geldt zeker voor onze leefomgeving. Veranderingen in de fysieke leefomgeving kosten tijd. Bij veranderingen kan gedacht worden aan een veranderende woonbehoefte, nieuwe wensen vanuit ondernemers, of het verder inrichten van de buitenruimte om mogelijkheden te bieden voor een gezonde levensstijl. Daarom is het belangrijk om ver vooruit te kijken, koers te bepalen en op tijd bij te sturen als de samenleving daarom vraagt. Op die manier zorgen we ervoor dat het ook in de toekomst prettig wonen, werken en recreëren is in onze gemeente. In deze omgevingsvisie doen we dit door richtinggevende keuzes te maken voor de lange termijn. Het gaat hier om een periode van ongeveer 30 jaar. Dit doen we door verder te kijken dan ons eigen vakgebied van de leefomgeving en door altijd samen te werken met andere vakgebieden als dat nuttig kan zijn. In deze omgevingsvisie stellen wij de volgende vragen: 1. 2. 3.
Wat is de stand van Papendrecht en welke uitdagingen komen er op ons af? Welke ambities heeft Papendrecht voor de toekomst? Welke doelen hebben wij als Papendrecht en wat zijn hierbij de prioriteiten?
De omgevingsvisie is nadrukkelijk geen afvinklijst. Het is een uitnodiging aan iedereen die in Papendrecht woont, werkt of regelmatig op bezoek komt om bij te dragen aan de ambities. In deze omgevingsvisie staan kaders voor de toekomst en handvatten voor iedereen om met ideeën te komen en deze zelf, of samen met de gemeente uit te voeren. Zo bouwen we samen aan een gemeente waar het ook in de toekomst prettig verblijven is.
“Regeren is vooruitzien”
Omgevingsvisie Papendrecht
|
3
Leeswijzer De omgevingsvisie bestaat uit 5 hoofdstukken: 1. 2. 3. 4. 5.
De omgevingsvisie van de gemeente Papendrecht Stand van Papendrecht Onze ambities Hier gaan we voor! Vervolg en uitvoering
In hoofdstuk 1 leggen we uit hoe en waarom deze omgevingsvisie tot stand is gekomen. In hoofdstuk 2 kijken we naar de historie en huidige stand van Papendrecht. Waar blinken wij in uit? Welke uitdagingen zijn er voor Papendrecht? In hoofdstuk 3 beschrijven we op basis van de inzichten uit hoofdstuk 2 welke vier ambities wij hebben voor de toekomst. In hoofdstuk 4 worden achtereenvolgens alle vier de ambities behandeld. Per ambitie zijn doelstellingen gegeven die bijdragen aan het verwezenlijken van de ambitie. In hoofdstuk 5 wordt aangegeven hoe we verder gaan met de omgevingsvisie. Hoe staat de omgevingsvisie in verhouding tot ander beleid en hoe houden we de omgevingsvisie voor de lange termijn relevant?
Omgevingsvisie Papendrecht
|
4
1.
Versie maand 2024
De omgevingsvisie van de gemeente Papendrecht
1.
2.
Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Deze wet vervangt 26 wetten op het gebied van de leefomgeving. Het gaat, onder andere, om wetten over bouwen, gezondheid, water, ruimtelijke ordening en natuur. De komst van de Omgevingswet is de grootste wetswijziging van de afgelopen 170 jaar. Artikel 1.3 van de Omgevingswet bepaalt dat de Omgevingswet nodig is met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming van het leefmilieu. Concreet worden met de Omgevingswet vier hoofddoelen nagestreefd: 1. Verduidelijken van de wetgeving over de leefomgeving. Voor inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de overheid moet de wetgeving overzichtelijker, voorspelbaarder en gebruiksvriendelijker worden. 2. Meer samenhang in beleid, besluitvorming en regelgeving over de leefomgeving. 3. Meer flexibiliteit mogelijk maken om doelen voor een goede leefomgeving te bereiken. 4. Het versnellen en verbeteren van besluitvorming over aanvragen en projecten in de leefomgeving.
4.
3. Gemeentelijk omgevingsplan
De provinciale omgevingsverordening
Waterschapsverordening.
5. Omgevingswet
6. Figuur 1: Overzicht van de zes kerninstrumenten van de Omgevingswet. 1. Omgevingsvisie
Strategische en integrale langetermijnvisie op de fysieke leefomgeving. Verplicht voor Rijk, provincie en gemeente. 2. Programma’s
Programma’s maken de doelen van de omgevingsvisie concreet. Indien nodig met een programmatische aanpak. 3. Decentrale regels
De Omgevingswet bestaat uit zes kerninstrumenten (figuur 1): de omgevingsvisie, programma’s, het omgevingsplan, algemene regels, omgevingsvergunningen en projectbesluiten.
Elk bestuursorgaan heeft een gebiedsdekkende regeling met alle regels voor de fysieke leefomgeving.
De invoering van de Omgevingswet verplicht gemeenten een omgevingsvisie te hebben. Bij het opstellen van de omgevingsvisie krijgen gemeenten veel keuzevrijheid, maar moeten wel voldoen aan een aantal randvoorwaarden: • Het moet de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving beschrijven. • Het moet de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, gebruik, beheer, bescherming en behoud van het grondgebied beschrijven. • Het moet de hoofdzaken beschrijven van het integrale beleid voor de fysieke leefomgeving.
Algemene rijksregels voor activiteiten beschermen de leefomgeving. Initiatiefnemers weten hierdoor vooraf wat de mogelijkheden zijn en hoeven geen vergunning aan te vragen.
1.
Omgevingsvisie
4. Algemene rijksregels
5. Omgevingsvergunning
Een omgevingsvergunning is alleen nodig als de algemene rijksregels niet volstaan. Deze kan worden aangevraagd bij één loket. 6. Projectbesluit
Een projectbesluit is nodig voor ingrijpende en ingewikkelde projecten waarbij een publiek belang speelt.
Omgevingsvisie Papendrecht
|
6
1.
Inhoudsopgave
Van de omgevingsvisie 1.0 naar een omgevingsvisie 2.0 Op 21 januari 2021 heeft de gemeenteraad de eerste omgevingsvisie van de gemeente Papendrecht vastgesteld. Deze omgevingsvisie 1.0 is grotendeels tot stand gekomen op basis van een uitgebreid participatietraject. In interviews en vraaggesprekken op straat, in het theater en op het voetbal- en korfbalveld zijn onze inwoners bevraagd over de toekomst van Papendrecht. Tijdens groepsinterviews zijn diverse organisaties, zoals seniorenbond ‘De Ertepeller’ en ‘Papendrecht Verrast’ gevraagd naar hun mening. Daarnaast zijn de ‘Dag van de toekomst’ en het ‘Papendrechtcafé’ georganiseerd om zoveel mogelijk informatie op te halen. Inmiddels zijn we drieënhalf jaar verder en is de Omgevingswet een feit. In die drieënhalf jaar hebben wij, net als de rest van Nederland, veel geleerd over de Omgevingswet. Het blijkt dat we met de omgevingsvisie 1.0 niet uit de voeten kunnen, omdat hij onvoldoende aansluit op de manier van werken onder de Omgevingswet. Daarom hebben we deze nieuwe omgevingsvisie geschreven. De uitkomsten van de participatie zijn zonder beperking meegenomen in de omgevingsvisie 2.0.
Relatie met de nationale- en provinciale omgevingsvisie Niet alleen wij stellen een omgevingsvisie op. Ook het Rijk en de provincie Zuid-Holland hebben een omgevingsvisie opgesteld. Bij het schrijven van de omgevingsvisie van Papendrecht hebben we rekening gehouden met de beleidskeuzes die in zowel de nationale als de provinciale omgevingsvisie staan. De Nationale omgevingsvisie (Novi) geeft een beeld van Nederland over ongeveer 75 jaar. Voor alle regio’s in Nederland wordt gestreefd naar een balans tussen wonen, werken en voorzieningen. Het uitgangspunt is om de fysieke leefomgeving vorm te geven op basis van lokale kenmerken en kwaliteiten. Er worden vier nationale belangen genoemd:
1.
Omgevingsvisie
1. 2. 3. 4.
Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie Duurzaam economisch groeipotentieel Sterke en gezonde steden en regio’s Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied
Deze nationale belangen zijn uitgewerkt in beleidskeuzes. Bij het schrijven van deze omgevingsvisie is rekening gehouden met de beleidskeuzes in de Novi. De omgevingsvisie Zuid-Holland schetst een perspectief tot 2050. Een grote uitdaging vormt de grote vraag naar ruimte terwijl de beschikbare ruimte beperkt is. Daarom moet gezocht worden naar een integrale aanpak om de kwaliteit van voorzieningen, de infrastructuur en groen in en om de stad te versterken. Voor onze regio zijn een aantal opgaven van belang. In de Alblasserwaard moeten bodemdaling en verzakkingsschade beperkt blijven. Daarnaast wordt gewerkt aan 10% groenblauwe dooradering en moet er voldoende zoetwater beschikbaar blijven.
Regionale samenwerking Regionale samenwerking is minimaal zo belangrijk als samenwerking met het Rijk en de Provincie. Wij werken onder andere samen in Drechtsteden verband, met onze individuele buurgemeenten en binnen de veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid. Als Drechtsteden stellen we gezamenlijk beleid op met betrekking tot onze regionale positie. Hierin geven wij aan hoe wij gezamenlijk kijken naar een goede balans voor de ruimtelijke functies in ons gebied. De kwaliteit van leven en brede welvaart zijn daarbij leidende principes. Op deze manier geven wij niet alleen uitvoering aan de opgaven van het Rijk en de Provincie, maar geven wij als regio ook aan wat wij van deze overheden verwachten. Als Drechtsteden werken wij ook samen binnen de Smart Delta Drechtsteden. Hierin wordt samengewerkt aan thema’s als economie, woningbouw, mobiliteit, milieu en energie. Bij de Smart Delta zijn ook marktpartijen en onderwijsinstellingen betrokken.
Omgevingsvisie Papendrecht
|
7
1.
Inhoudsopgave
Rollen van de gemeente
Zorgplichten voor de leefomgeving
In plaats van zelf initiatieven te nemen, kiest de gemeente steeds vaker voor een faciliterende houding bij initiatieven die inwoners, bedrijven of andere organisaties starten. De gemeente kan nu en in de toekomst grofweg drie rollen aannemen:
De Omgevingswet bevat een algemene zorgplicht. Dit houdt in dat overheden, bedrijven én inwoners verantwoordelijk zijn voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Dus niet alleen de overheid. De zorgplicht gaat uit van het beginsel dat iedereen zich aan de regels houdt en eigen verantwoordelijkheid neemt. Naast de algemene zorgplicht is in de Omgevingswet ook een algemeen verbod opgenomen (artikel 1.7 sub a Omgevingswet). Het is verboden om een activiteit te verrichten of na te laten als daardoor aanzienlijke nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving dreigen te ontstaan. Bijvoorbeeld een milieuverontreiniging die aanzienlijke schade aan de kwaliteit van lucht, bodem of water veroorzaakt. Naast de algemene zorgplicht zijn er ook een aantal specifieke zorgplichten opgenomen in de omgevingswet. Een aantal voorbeelden hiervan zijn:
1. 2.
3.
de regierol: in deze rol coördineren wij de realisatie van een project of initiatief. Wij hebben bijvoorbeeld de regie bij het opstellen van de omgevingsvisie en een omgevingsplan; de faciliterende rol: voor initiatieven in de fysieke leefomgeving laten wij de regierol steeds vaker aan initiatiefnemers over en nemen wij zelf een faciliterende rol in. De gemeente neemt deel als belanghebbende en bewaakt het algemeen belang; de regulerende rol: Om het algemeen belang te dienen toetst de gemeente aanvragen voor omgevingsvergunningen aan beleid en wet- en regelgeving en beoordeelt zij of het participatietraject zorgvuldig is doorlopen. De gemeente hakt knopen door en maakt bij ieder besluit duidelijk hoe ze de verschillende belangen tegen elkaar afweegt. Als eindbeslisser bepaalt zij of een initiatief daadwerkelijk door mag gaan.
• • •
zorg voor veiligheid tegen overstromingen; het bestrijden van wateroverlast; zorg voor voldoende en schoon (zoet)water voor verschillende functies; zorg voor de volksgezondheid in stedelijke en rurale gebieden en met name het bestrijden van hittestress en ziekten en plagen die verbonden zijn met klimaatverandering; bescherming van natuur en landschap tegen verdroging en vermindering van de biodiversiteit; zorg voor het behoud van het functioneren van essentiële netwerken (drinkwater, gas, elektriciteit, riolering, internet, etcetera) en infrastructuur; zorg voor de inzameling en transport van stedelijk afvalwater; zorg voor de verwerking van afvloeiend hemelwater; zorg voor het beperken van nadelige gevolgen voor de grondwaterstand.
• • • • • •
1.
Omgevingsvisie
Omgevingsvisie Papendrecht
|
8
1.
Inhoudsopgave
Status en totstandkoming Nadenken over de toekomst doe je niet alleen, maar samen. Bij de totstandkoming van de omgevingsvisie 1.0 en andere beleidsstukken zoals de Regionale Energiestrategie, het Mobiliteitsplan en de Visie wonen en zorg voor senioren, zijn inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners actief betrokken. Deze omgevingsvisie begint dus niet vanaf nul, maar bouwt voort op wat er allemaal is. Iedereen krijgt de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. Iedere zienswijze zal puntsgewijs worden samengevat en er zal worden aangegeven in hoeverre ieder punt leidt tot aanpassing van de omgevingsvisie.
1.
Omgevingsvisie
In de omgevingsvisie legt de gemeenteraad haar ambities en doelstellingen voor de lange termijn vast. Daarmee is de omgevingsvisie het belangrijkste instrument van de gemeenteraad om te sturen op de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. De ambtelijke organisatie stelt op basis van de omgevingsvisie programma’s en het omgevingsplan op. Deze vormen de basis voor onze dienstverlening naar inwoners, ondernemers en andere gebruikers. Het is dus belangrijk dat de omgevingsvisie altijd actueel is. Daarom wordt hij ongeveer iedere twee jaar gewijzigd vastgesteld. De gemeenteraad heeft bepaald dat bij iedere gewijzigde vaststelling participatie moet plaatsvinden. Hoe uitgebreid de participatie wordt opgezet hangt af van de impact die de wijzigingen hebben op de samenleving.
Omgevingsvisie Papendrecht
|
9
1.
Inhoudsopgave
2.
Versie maand 2024
Stand van Papendrecht
Wij zijn een middelgrote gemeente en groots in verscheidenheid. Naast belangrijke bedrijventerreinen met grote werkgevers, is er een divers onderwijswinkel- en sport aanbod. Wij hebben een groot aantal parken, en ten noorden van de A15 en Betuwelijn liggen een klein agrarisch landschap en natuurgebied. Daarnaast hebben wij diverse woonwijken met veel groen en water. Het dijklint springt eruit als de cultuurhistorische ruggengraat van het dorp. In dit hoofdstuk blikken we kort terug op de geschiedenis van Papendrecht en kijken vervolgens naar waar we nu staan. Wat is kenmerkend voor Papendrecht? Waar blinken wij in uit? Welke aandachtspunten hebben wij? De omgevingsvisie 1.0 is in samenspraak met onze inwoners tot stand gekomen en vormt de basis voor deze omgevingsvisie 2.0. We kijken vooruit tot 2050. Dat is nog ver weg, maar we willen ons richten op de toekomst om zo trends en ontwikkelingen te benutten.
1930
2.1 Papendrecht toen Voor Papendrecht zijn de rivier en de grillen van het water altijd bepalend geweest. Tot de tiende eeuw was er alleen maar water en moeras. Een echt oer-landschap. Vanaf de elfde eeuw begonnen de eerste veenontginningen en droogleggingen in de Alblasserwaard. Dit gebeurde onder andere door het graven van sloten en greppels en door dijken aan te leggen om de eerste huizen te beschermen tegen overstromingen. Het aantal droogleggingen en dijken nam in de loop van de eeuwen steeds verder toe. Zo ontstond steeds meer grond die droog genoeg was voor landbouw en om te wonen. Op de dijk die om de Alblasserwaard werd gelegd ontstond Papendrecht. Tot de Tweede Wereldoorlog bestond Papendrecht vrijwel alleen uit bebouwing langs het dijklint.
1950
De opzet en het karakter van Papendrecht veranderden drastisch na de watersnoodramp van 1953. Tijdens deze ramp brak de dijk bij Noordhoek, waardoor twee mensen om het leven kwamen en 1300 mensen geëvacueerd moesten worden. Naar aanleiding van de watersnoodramp werd het deltaplan uitgevoerd. Voor Papenrecht betekende dit dat de dijk verlegd en versterkt werd. Vanaf halverwege de jaren ’70 werden veel dijkwoningen gesloopt om de dijk te verzwaren en vanaf de jaren ‘80 werden de buitendijkse gebieden ingedijkt door
1. 2.
Stand van Papendrecht
Omgevingsvisie Papendrecht
1990
|
11
1.
Inhoudsopgave
Tegelijkertijd blijft de bevolking van Nederland de komende decennia naar verwachting groeien. De bevolking groeit op dit moment vooral door migratie en een stijgende levensverwachting. In 2040 is een kwart van de bevolking 65 jaar of ouder. Dit leidt tot een steeds grotere groep senioren en steeds kleinere groep jonge mensen. Dit zorgt enerzijds voor een krimpende beroepsbevolking, waardoor er structurele krapte op de arbeidsmarkt ontstaat. Anderzijds groeit de zorgvraag, waardoor er steeds meer geld en medewerkers in de zorg nodig zijn. De kwaliteit van de zorg in stand houden en de zorgkosten in toom houden vormen daarom een enorme uitdaging.
de aanleg van een nieuwe dijk. De rivier ‘de Geul’ werd afgedamd en een groot deel van het oude dijklint verloor haar functie als beschermer tegen het water. Vanaf de jaren ‘50 breidde Papendrecht snel uit. Er kwamen één voor één woonwijken in de polder bij. Ook groeide het oppervlak aan bedrijven hard. Het ging vaak om watergebonden bedrijvigheid. Met name op het nieuwe buitendijkse industrieterrein Oosteind. In het nieuwe millennium zijn de wijken Oostpolder, Merwehoofd en Land van Matena gebouwd. Daarmee is het volledige grondgebied ten zuiden van de A15 bebouwd of als park ingericht. Alleen de Vriesenpolder is nog een open landschap.
2.2 Papendrecht nu De veranderende wereld We zijn op allerlei manieren verbonden met de wereld om ons heen. Ontwikkelingen die soms wereldwijd spelen, bepalen mede onze mogelijkheden voor de toekomst. Zo worden, in de meeste westerse landen, tegenwoordig veel minder kinderen geboren dan voorheen.
1. 2.
Stand van Papendrecht
Omgevingsvisie Papendrecht
Verder is er een toename van één- en tweepersoons huishoudens, ook worden mensen ouder en het overheidsbeleid richt zich op zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Dat betekent dat er meer huizen nodig zijn om hetzelfde aantal mensen te huisvesten dan vroeger. De beperkte doorstroommogelijkheden naar geschikte woningen voor senioren heeft een negatief effect op de woningmarkt. Doorstroming is van belang voor starters, gezinnen en het huisvesten van verschillende doelgroepen zoals statushouders en arbeidsmigranten. Ook worden er op dit moment minder woningen gebouwd dan de afgelopen jaren. Door de schaarste aan woningen zal er veel vraag zijn naar zowel koop- als huurwoningen. De vraag naar specifieke woonproducten als zorggeschikte- en gelijkvloerse woningen neemt naar verwachting toe. Wereldwijd groeit de welvaart door. Hierdoor worden grondstoffen en ruimte steeds schaarser. In sommige industrieën is al een structureel tekort aan grondstoffen. Het gaat vaak om metalen en fossiele brandstoffen. De agrarische sector produceert steeds intensiever en de vraag naar ruimte neemt toe. Om gezondheidsrisico’s te beperken en biodiversiteit te beschermen, zorgt dit enerzijds voor gebruik beperkende maatregelen rondom agrarische bedrijven, terwijl deze ruimte anderzijds hard nodig is voor nieuwe woningen, nieuwe natuur en recreatiemogelijkheden.
Een leefomgeving met ruimte voor bewegen en recreëren is een aantrekkelijke omgeving. Tenslotte heeft de toegenomen welvaart geleid tot meer vervuiling van de leefomgeving. Het gaat onder andere om luchtvervuiling en micro-plastics die in de leefomgeving terecht komen.
|
12
1.
Inhoudsopgave
Bij de verbranding van fossiele brandstoffen komt CO² vrij. Dit zorgt voor opwarming van de aarde en klimaatverandering. Mensen en dieren stoten CO² uit, maar veruit de meeste CO² wordt uitgestoten bij de verbranding van olie, gas en kolen. Mobiliteit veroorzaakt in Nederland 22% van de CO² uitstoot. 75% van deze uitstoot komt voor rekening van het wegverkeer. De toenemende hoeveelheid CO² in de atmosfeer heeft overal ter wereld consequenties en leidt in Nederland tot extremer weer, langere periodes van hitte en droogte of veel neerslag in een korte tijd, met als gevolg een negatieve invloed op onze fysieke leefomgeving. Daarnaast zal de zeespiegel verder stijgen en zullen de rivierstanden hogere pieken krijgen. In het Klimaatakkoord heeft het Rijk afgesproken om in 2050, tenminste 95% minder CO² uit te stoten dan in 1990. Globalisering houdt in dat landen en bedrijven over de hele wereld meer samenwerken en afhankelijk van elkaar zijn. Concreet betekent dit dat je voor de productie van een auto, onderdelen gebruikt die uit verschillende landen komen. In Nederland groeit de kenniseconomie nog steeds, waardoor de lonen hoger liggen dan in veel andere landen. De maakindustrie verplaatst steeds meer naar lagelonenlanden, waar goedkoper kan worden geproduceerd. Ook staan veel mensen steeds individualistischer in het leven.
Ze gamen bijvoorbeeld met mensen van over de hele wereld, maar weten niet wie hun buren zijn. Dit zorgt voor minder sociale cohesie, waardoor mensen minder op elkaar letten en er vaker alleen voor staan. Tijdens de coronapandemie werd de afhankelijkheid van bepaalde producten uit het buitenland pijnlijk duidelijk. Mede daardoor wordt steeds kritischer gekeken naar globalisering.
Bodem en water De Papendrechtse bodem is in de loop van tienduizenden jaren gevormd. Hij is voedselrijk en zorgt voor relatief veel voedingsstoffen in het oppervlaktewater. Dit is gunstig voor de groei van planten en algen. Doordat water stroomt blijft er beweging en daarmee ook zuurstof in het water. Omdat Papendrecht in een rivierdelta ligt bestaat de bodem vooral uit rivier- en zeeklei. Van noord naar zuid
1. 2.
Stand van Papendrecht
Omgevingsvisie Papendrecht
kronkelt een zandafzetting door ons grondgebied. In Land van Matena is dit van oost naar west het geval. Grotere veenafzettingen beginnen ten noordoosten van Papendrecht. In de bodem zijn voedingstoffen aanwezig voor groei en bloei. Het gaat om organische koolstoffen en mineralen. Levensvormen die veel voorkomen zijn schimmels, bacteriën en kleinere organismen. Hoe klein ook, het bodemleven is belangrijk voor de natuur boven het maaiveld. Door menselijke activiteiten is de belasting van de bodem steeds verder toegenomen. Het gaat om vervuiling, bodemdaling en tenslotte ondergrondse infrastructuur en bouwwerken. Bodemvervuiling bestaat bijvoorbeeld uit het lozen van afvalwater, storten van vuilnis, slijtage van autobanden en lekkages van ondergrondse tanks en leidingen. Door oxidatie en afspoelend regenwater zijn ook lood en zink in de bodem terecht gekomen. Tenslotte dalen ook vanuit de lucht stoffen op de bodem neer. De bodemdaling in Papenrecht is zo’n één tot enkele millimeters per jaar. Dit komt door ontwatering en toegevoegd gewicht. Ontwatering heeft voor een lagere grondwaterstand gezorgd, waardoor een grotere druk op de kleilaag is ontstaan en plantenresten opdrogen. Extra gewicht wordt toegevoegd door nieuwe bouwwerken, zoals huizen, het toevoegen van zand om bouwwerken en bestrating te ondersteunen.
Ontwatering en het toevoegen van gewicht zorgen er allebei voor dat de kleilaag langzaam in elkaar wordt gedrukt en plantenresten verdwijnen. Ondergrondse infrastructuur en bouwwerken bestaan uit kabels en leidingen voor telecommunicatie, water, gas, elektriciteit, drainage, riolering, parkeergarages, kelders, wegfunderingen, waterberging, ondergrondse afvalbakken, het warmtenet en funderingen voor gebouwen. Door de drukte in de bodem is er in het dorp steeds minder plek voor boomwortels.
Ruimtelijke structuur van de gemeente Papendrecht Het grondgebied van de gemeente Papendrecht is één van de kleinste van Nederland. Omdat we toch nog zo’n 32.000 inwoners hebben, is bijna ons hele grondgebied bebouwde kom. Zoals te zien op figuur 2 is alleen de Vriesenpolder nog open gebied. De A15 en Betuwelijn lopen in onze gemeente naast elkaar. Samen vormen zij een duidelijke grens
|
13
1.
Inhoudsopgave
tussen het bebouwd gebied van Papendrecht en het open landschap van de Alblasserwaard. Naast de A15 is de N3 een bovenlokale belangrijke verkeersader. Binnen de gemeente zijn de Burgemeester Keijzerweg en de Veerweg de belangrijkste wegen. Papendrecht grenst via land aan de gemeenten Sliedrecht, Alblasserdam en Molenlanden. Met de Merwedebrug hebben we een directe verbinding met Dordrecht. Alle Drechtsteden samen vormen een agglomeratie van ruim 270.000 inwoners. Karakteristiek voor Papendrecht is het oude dijklint. Omdat hier eeuwenlang bijna alle bebouwing geconcentreerd was, is hier een grote diversiteit aan bebouwing, functies en cultuurhistorische elementen te vinden. Verder vallen de relatief grote industrieterreinen Oosteind, Nieuwland Parc , Slobbengors en Noordhoek op. Wij hebben drie wijkwinkelcentra en met De Meent hebben wij een winkelcentrum met een regionale functie binnen onze grenzen. Naast detailhandel en dienstverlening is horeca een verrijkende functie binnen het dorpscentrum. In Papendrecht zijn onder andere twaalf basisscholen, twee scholengemeenschappen, een theater, bibliotheek, vier sporthallen, twaalf gymzalen en een zwembad. Woningcorporatie Woonkracht 10 bezit ongeveer 4000 sociale huurwoningen binnen onze gemeente. Sinds het verleggen van de waterkerende dijk heeft Papendrecht zich op een nieuwe manier aan de rivier verbonden.
Zo zijn direct langs de rivier het sport- en recreatiepark Slobbengors en de woonwijk Merwehoofd ontwikkeld.
1. 2.
Stand van Papendrecht
Figuur 2: Kaart van de gemeente Papendrecht
Omgevingsvisie Papendrecht
|
14
1.
Inhoudsopgave
vaak en er zijn veel vrijwilligers. Zij vervullen een belangrijke verbindende rol bij onder andere kerken, sportverenigingen, culturele activiteiten en in de zorg. Daarnaast heeft Papendrecht een bovengemiddeld hoog aantal mantelzorgers. Er is een ruim aanbod aan horeca, moderne sportfaciliteiten en winkels voor de niet-dagelijkse boodschappen. Wij hebben drie waterbushaltes en zelfs voor een bezoek aan een theater hoef je Papendrecht niet uit. Wij blinken daarmee uit in wandel- en beweegmogelijkheden!
Waarin blinken wij uit? Wij zijn geen grote stad, maar ook geen plattelandsdorp. Toch is het beste van beide werelden nooit ver weg. Papendrecht ligt als gemeente redelijk centraal in het land. We zijn onderdeel van de Randstad. Voor alle grootstedelijke voorzieningen kunnen we naar Rotterdam, of de brug over naar Dordrecht. Rust, ruimte en natuur zijn nog dichterbij te vinden. Het landschap van de Alblasserwaard begint al in de Vriesenpolder en met de Biesbosch wonen we in de buurt van één van de belangrijkste natuur- en recreatiegebieden van Nederland. Onze economie is onderscheidend. We hebben een divers bedrijfsaanbod in diverse economische sectoren. Er is ruim voldoende werkgelegenheid. Naast bedrijven in de maritieme- en luchtvaart sector onderscheidt Papendrecht zich door het grote aantal bedrijven in de weg- en waterbouw, de industrie en de zakelijke dienstverlening en detailhandel. Per 10.000 inwoners hebben wij minder bedrijfsvestigingen dan gemiddeld. Toch is de werkgelegenheid bovengemiddeld. Dat komt doordat wij een aantal grote (internationale) bedrijven hebben, met veel medewerkers in dienst. De dorpse cultuur is nog sterk aanwezig. Ons dorp heeft een duidelijke identiteit. Niet alleen door het dijklint met al haar historie, maar ook omdat veel inwoners naar elkaar omzien. Bewoners kennen en begroeten elkaar
1. 2.
Stand van Papendrecht
Omgevingsvisie Papendrecht
Tenslotte is ook onze aantrekkelijke buitenruimte een belangrijke troef. We hebben een lang dijklint waar cultuurhistorie nadrukkelijk aanwezig is. Onder andere twee Rijksmonumenten: een middeleeuwse huisterp en een veertiende-eeuwse klok op de Nederlands hervormde kerk. Daarnaast hebben we een rivieroever die op steeds meer plaatsen is ingericht om te wandelen, fietsen of gewoon van het uitzicht te genieten. Om te recreëren of even in het groen te zijn, kunnen mensen de Vriesenpolder in, maar ook gewoon naar één van de mooie parken om de hoek.
Welke aandachtspunten heeft onze gemeente? Je kunt je alleen goed voorbereiden op de toekomst als je durft te zeggen wat extra aandacht nodig heeft. De ligging van Papendrecht brengt namelijk ook extra risico’s met zich mee voor gezondheid en veiligheid. Door de aanwezigheid van belangrijke wegen en industrie is de luchtkwaliteit onvoldoende en wordt meer geluidsoverlast ervaren dan gemiddeld. Daarnaast worden de mogelijkheden voor woningbouw en functies waar mensen langere tijd verblijven beperkt door de risico’s die buisleidingen, routes voor gevaarlijke stoffen en hoogspanningsleidingen met zich meebrengen. Ongeveer de helft van alle klachten over verkeersveiligheid heeft betrekking op de inrichting van verkeerslocaties. Onder andere door onze ligging nabij ontsluitingswegen kan Papendrecht aantrekkelijk zijn voor ondermijnende of criminele activiteiten. Tenslotte is Papendrecht kwetsbaar bij een overstroming door hoge waterstanden in de rivier, of een dijkdoorbraak. Als het mis gaat, staat ons dorp snel en diep onder water. Een ander aandachtspunt vormt de grote behoefte aan zorg. In Papendrecht wonen relatief veel meer senioren dan in Nederland en de Drechtsteden.
|
15
1.
Inhoudsopgave
Figuur 4. Aantal 65-plussers in 2021 en 20240 naar leeftijdsklasse
In figuur 3 wordt de verwachte groei aan senioren tussen 2021 en 2040 weergegeven. Bijna de helft van onze senioren is matig tot zeer ernstig eenzaam. Ook steeds meer jonge mensen voelen zich eenzaam. Ondanks dat het aantal inwoners waarschijnlijk weinig verandert, neemt de woningbehoefte verder toe omdat de huishoudens steeds kleiner worden. Tegelijkertijd hebben wij weinig ruimte om binnen onze bebouwde kom uit te breiden. Het gebrek aan nieuwe uitleglocaties voor bedrijfsterreinen en verdichtingsmogelijkheden binnen bestaande terreinen is ook een aandachtspunt voor onze economische positie. Bedrijven die snel willen groeien kunnen moeilijk uitbreiden. Inkrimping of vertrek van een grote werkgever kan grote impact hebben op onze economische positie en de werkgelegenheid. De detailhandel is het afgelopen decennium in transitie. Onder andere door de sterke toename van internetverkopen en stijgende kosten. Uitbreiding van het winkelaanbod, of een gebrek aan vernieuwing is een risico voor het winkelaanbod en de uitstraling en het functioneren van onze winkelcentra.
2021
3.969
2040
3.970
0
2.000
2.461
856
3.200
4.000
65-74 jaar 75-84 jaar 85+ jaar
6.000
1.735
8.000
10.000
Bron: Bevolkingsprognoses Primos 2020.
Figuur 3: Aantal 65-plussers in 2021 en 2040 naar leeftijdsklasse
Tenslotte zijn er een aantal aandachtspunten voor onze buitenruimte en de bereikbaarheid. Een groot deel van onze buitenruimte is ingericht in de jaren ‘60 en ‘70. Daarmee nadert de buitenruimte in deze gebieden het einde van haar technische levensduur. Er is behoefte aan ruimte voor voorzieningen om te sporten en bewegen, maar de ruimte is beperkt. Ondanks dat wij veel groen en water hebben, kunnen groengebieden en waterpartijen nog beter met elkaar verbonden worden. Hetzelfde geldt voor de aantrekkelijkheid van de dijk en haar verbinding met de rivier. Deze is de afgelopen decennia sterk verbeterd, waarbij de kwaliteit sterk afhangt van je plek op de dijk. De meeste fietspaden liggen langs drukke wegen en straten. Dit maakt fietsen minder aantrekkelijk. Ook is in Papendrecht het aanbod aan openbaar vervoer ondermaats. Jonge mensen vinden dat er te weinig te doen is in Papendrecht, maar kunnen ’s avonds ook moeilijk naar huis vanuit andere gemeenten. Mensen die slecht ter been zijn, moeten soms lang lopen naar de dichtstbijzijnde bushalte en bussen rijden ‘s avonds niet lang door.
1. 2.
Stand van Papendrecht
Omgevingsvisie Papendrecht
|
16
1.
Inhoudsopgave
3.
Versie maand 2024
Onze ambities
Met onze gemeente, onze pluspunten, aandachtspunten en de veranderende wereld in ons achterhoofd kunnen we vooruitkijken naar Papendrecht in 2050. Hoe ziet ons dorp er dan uit? Waar werken we? En hoe maken we elkaar ervan bewust dat we ons moeten voorbereiden op de toekomst? Wij beschrijven ons toekomstbeeld aan de hand van de volgende ambities: 1. 2. 3. 4.
Een gezonde en veilige leefomgeving voor mens en natuur Klimaatbestendig en bijna klimaatneutraal Ruime mogelijkheden voor werken en vrijetijdsbesteding Onze woningvoorraad en woonomgeving veranderen mee met de samenstelling van onze bevolking
Een gezonde en veilige leefomgeving voor mens en natuur In 2050 hebben wij de basis op orde. De natuur floreert doordat groengebieden via routes met elkaar verbonden zijn. Hierdoor kunnen planten, dieren en andere organismen zich goed verspreiden. Vaak zijn deze ecologische routes en plekken gecombineerd met
1. 3.
Onze ambities
Omgevingsvisie Papendrecht
wandel- en fietsroutes en verblijfsplekken. De kwaliteit van de natuur sluit naadloos aan bij de gebieds- en bodemkenmerken ter plaatse. Soms ontkomen we er niet aan om de bodem aan te tasten voor de bouw van woningen, of de aanleg van infrastructuur. Dit is tot een minimum beperkt. Omdat verontreinigingen die een onacceptabel risico voor mensen en natuur vormden zijn verwijderd, is de bodemkwaliteit zo veel mogelijk op orde. Onze inwoners leven in een gezondere en veiligere leefomgeving en toch hebben wij nog steeds een grote werkgelegenheid op onze bedrijfsterreinen. Dit komt omdat Papendrecht is ingedeeld in verschillende gebieden, waarbij activiteiten die gevaar of overlast opleveren zijn gescheiden van plekken waar mensen wonen en verblijven. De vestiging van nieuwe bedrijven en de verplaatsing van bestaande bedrijven die hinder veroorzaken voor de gezondheid en veiligheid gebeurd zo ver mogelijk af van onze wooongebieden. Bedrijven voldoen aan de eisen die gesteld zijn op het gebied van veiligheid en milieu, zoals voor lucht-, bodem- en waterkwaliteit. We handelen vanuit de gedachte ‘beter voorkomen dan genezen’, waarbij we een gezonde balans nastreven tussen economische belangen en de gezondheid en veiligheid van onze inwoners.
|
18
1.
Inhoudsopgave
Verplaatsen in Papendrecht gebeurt veilig. Met onderling goed verbonden wandel- en fietspaden verplaatsen de inwoners zich vooral goed te voet en per fiets. Belangrijke routes voor fietsers en automobilisten zijn van elkaar gescheiden, oversteekplaatsen voor voetgangers zijn overzichtelijk en de inrichting van verkeersituaties rondom scholen, gezondheids- en winkelcentra en sportvoorzieningen is extra verbeterd. De meest kwetsbare verkeersdeelnemers hebben de meeste aandacht gekregen. Ook in het donker voelen Papendrechters zich veilig op straat, omdat de juiste balans is gevonden in de hoeveelheid verlichting is de openbare ruimte. Hierbij is rekening gehouden met veiligheidsbeleving, overlast en criminaliteit én de nachtrust voor mens en natuur. Ondanks dat de zeespiegel is gestegen en de afvoer van de rivieren soms veel hoger is dan we nu gewend zijn, zorgen de dijken langs de rivier voor veiligheid. Zij zijn waar nodig versterkt. Hierbij is zoveel mogelijk rekening gehouden met de belangen van bewoners en ondernemers. Waar het niet anders kon, zijn radicale keuzes voor technische en ruimtelijke oplossingen gemaakt. Bij privébezit ligt de verantwoordelijkheid om maatregelen tegen hoog water te nemen, bij inwoners en ondernemers, maar de gemeente informeert en communiceert over de risico’s en maatregelen en ondersteunt bij calamiteiten.
Vluchtroutes en vluchtlocaties in het geval van een overstroming zijn algemeen bekend.
Klimaatbestendig en bijna energieneutraal De inrichting van de openbare ruimte en private percelen zijn aangepast aan het veranderde klimaat. Daardoor is het nog steeds fijn wonen en werken in ons dorp. Als je in 2050 een ballonvaart over Papendrecht zou maken, ziet het dorp er dan ook heel anders uit. Daken liggen vol met zonnepanelen, waardoor veel huizen zelfvoorzienend zijn in hun elektriciteitsbehoefte. Daarnaast zijn wijken en buurten zoveel mogelijk zelfvoorzienend. Daarbij is het dorp veel groener geworden. In buurten en wijken zijn aantrekkelijke schaduwrijke locaties zoals (school)pleinen, parken en ontmoetingsplekken te zien. Naast groene daken is ook de bestaande groen- en waterstructuur aangepast. Met name de rijen bomen langs wandel- en fietsroutes springen eruit.
1. 3.
Onze ambities
Omgevingsvisie Papendrecht
Eenmaal terug op de grond vallen ook kleinere veranderingen op. Er zijn meer wadi’s aanwezig om water op te vangen en meer gazon en beplantingsvakken om water langer vast te houden. Alle overbodige verharding is vervangen door groen en er zijn meer natuurvriendelijke oevers aangelegd. Verder slingert er minder zwerfafval op straat en in het openbaar groen. Dat het weer extremer wordt is zeker, maar hoeveel extremer is onbekend. Bij de keuze van typen planten en bomen wordt daar rekening mee gehouden. Zo is ervoor gezorgd dat het groen goed aansluit bij dieren, insecten en andere organismen die passen bij het warmere klimaat. Buiten het zicht van de meeste bezoekers zullen in 2050 nog veel meer veranderingen zijn doorgevoerd. Alle huizen en andere gebouwen zijn van het gas af en hebben naar de maatstaven van nu een hoog energielabel. Alle wijken zijn aangesloten op het warmtenet, zijn allelectric of hebben een aansluiting voor duurzaam gas. Woningen zijn ingericht om koel te blijven, of er is een koele plek in de omgeving van de woning. De afvalproductie is sterk beperkt en bijna alle producten die we gebruiken zijn gemaakt van hergebruikt materiaal. De inrichting van de openbare ruimte en kenmerken van de bodem hebben ervoor gezorgd dat klimaatverandering niet leidt tot grote schommelingen van grondwaterstanden.
Het opvangen van neerslag en vertraagd afgeven aan de bodem gebeurt bij voorkeur op de plek waar het valt. Voor een groot deel onder onze rijbanen en in grotere groenvoorzieningen.
Ruime mogelijkheden voor werken en vrijetijdsbesteding In 2050 is Papendrecht nog steeds een dorp met een sterke identiteit en aantrekkelijke woon- en werkgebieden. De mogelijkheden voor ondernemers om te ondernemen en voor inwoners om hun vrije tijd goed in Papendrecht te besteden zijn wel flink toegenomen. De totale oppervlakte aan bedrijfsvloeren is ongeveer gelijk gebleven. Wel is de verdeling over Papendrecht en de manier van produceren sterk veranderd. Industriële bedrijven die relatief veel overlast veroorzaken, zijn alleen nog op de grote bedrijfsterreinen
|
19
1.
Inhoudsopgave
te vinden. De bedrijven die de meeste overlast veroorzaken hebben de ruimte op het midden van deze terreinen. Bedrijven die minder overlast veroorzaken zijn juist bij elkaar in de buurt te vinden, zodat er meer aanloop is ontstaan. Bedrijfskavels aan het water worden voor watergebonden bedrijvigheid gebruikt, zodat optimaal gebruik wordt gemaakt van vervoersmogelijkheden en kansen die ligging aan het water biedt. We hebben een bruisend centrum waar winkels, horeca en maatschappelijke functies gemengd zijn. Dit zorgt voor de aanloop van veel mensen, die het bezoek aan verschillende functies kunnen combineren. Met horeca, terrassen, groen en (culturele) evenementen is de Markt echt de centrale ontmoetingsplek van Papendrecht geworden. Een plek waar inwoners elkaar ontmoeten, ontspannen en graag hun vrije tijd doorbrengen. Er is een directe verbinding van de Markt en De Meent naar de jachthaven. Zowel de jachthaven als de verbindingsroute zijn een stuk aantrekkelijker geworden. Het aantal vierkante meter aan winkels is niet toegenomen, het aantal winkels binnen deze vloeroppervlakte mogelijk wel. De Meent heeft wel haar functie als regionaal verzorgend centrum behouden, door het diverse niet-dagelijkse aanbod. Ook de mogelijkheden om buiten het centrum vrije tijd te besteden zijn toegenomen.
Deze mogelijkheden draaien vooral om sporten en bewegen in de openbare ruimte en zijn voornamelijk gratis toegankelijk. Binnen- het groenblauwe netwerk is het aantrekkelijk en veilig wandelen en fietsen. Er ligt een aantrekkelijk skatepark, voor zowel skaters, steppers als bmx-ers. Ook in-line skaters en wielrenners kunnen mooie routes afleggen. Alle leeftijdsgroepen worden uitgedaagd om te bewegen. Zo is er voor kinderen een diversiteit aan speeltuinen. Voor jongeren, (jong)volwassenen en senioren zijn er sportveldjes, fitnesstoestellen en beweegtuinen. Daarnaast zijn er voldoende bankjes langs goed toegankelijke wandel- en fietspaden. Er is zoveel mogelijk rekening gehouden met mensen die een beperking ervaren. We hebben nog steeds een zwembad, sporthallen en voldoende gymzalen die aangepast zijn aan eisen en wensen van de tijd en sportvelden om georganiseerd te sporten.
1. 3.
Onze ambities
Omgevingsvisie Papendrecht
|
20
1.
Inhoudsopgave
In de buitenruimte is het voor iedereen goed toeven
Onze woningvoorraad en woonomgeving veranderen mee met de samenstelling van onze bevolking Papendrecht heeft in 2050 een voorsprong binnen de regio en heeft alle voorzieningen voor regelmatig gebruik te bieden, die haar inwoners nodig hebben. Het aantal jonge mensen en senioren is in balans. Dit zien we niet alleen terug op straat , maar ook in het voorzieningenaanbod. Er zijn scholen, sportvoorzieningen en uitgaansgelegenheden (cultuur en horeca), maar ook buurthuizen en zorgvoorzieningen. Behalve dat jonge mensen senioren ondersteunen, omdat zij in de zorg werken, is er gelegenheid om elkaar in de buitenruimte te ontmoeten. In de buitenruimte is het voor iedereen goed toeven. Zo zijn er ruime mogelijkheden om te sporten en bewegen. Mensen maken gebruik van goed begaanbare fiets- en voetpaden. Op warme dagen is het met name voor senioren goed uit te houden, mede omdat er veel meer bomen aanwezig zijn. Ondertussen zijn er speeltuinen en sporttoestellen in de buitenruimte aanwezig. De groenblauwe structuur is overal versterkt. Soms zijn nieuwe verbindingen gemaakt, verharding voor auto’s is op veel plekken ingeruild voor groen en de kwaliteit van het groen en water is verbeterd. Hier hebben niet alleen mensen profijt van, maar ook planten en dieren. Mensen hebben bijvoorbeeld meer wandelroutes en meer plekken om in de buitenruimte met elkaar af te spreken.
Dieren kunnen zich makkelijker verplaatsen en hebben meer voedselbronnen tot hun beschikking. De groenblauwe structuur vormt een buffer voor de effecten van het extremere weer. De energietransitie is ver gevorderd, maar in de buitenruimte is hier weinig van te merken. Voorzieningen voor elektriciteit zijn zoveel mogelijk weggewerkt, of gecombineerd met andere voorzieningen. Een belangrijke manier om de balans tussen jong en oud te bewaren is het bouwen voor doorstroming. In welke levensfase iemand zich ook bevindt: er zijn mogelijkheden om door te stromen. Er zijn voldoende appartementjes waar jongeren kunnen starten, eengezinswoningen en geschikte woningen voor senioren. Soms verandert de vraag naar woningen snel. Daarom wordt regelmatig meegewerkt aan alternatieve woonvormen, zoals meergeneratiewoningen en flexwoningen. Daarmee is een plek verzekerd voor de oorspronkelijke Papendrechters, maar ook voor bijzondere doelgroepen en jonge mensen van buiten Papendrecht. Voor deze laatste groep is Papendrecht aantrekkelijk vanwege de ruimte in combinatie met het goede voorzieningenniveau én vanwege de diverse woon- en werkmilieus. In navolging van het dijklint hebben ook andere buurten een duidelijkere identiteit gekregen en is er meer functiemenging aanwezig.
1. 3.
Onze ambities
Omgevingsvisie Papendrecht
|
21
1.
Inhoudsopgave
4.
Versie maand 2024
Hier gaan we voor!
4.1 Een gezonde en veilige leefomgeving voor mens en natuur 1. Bodem en water vormen een goede basis 2. Voldoende biodiversiteit in onze hele gemeente 3. Een leefomgeving zonder milieuhinder 4. Een veilige leefomgeving
1. 4.
Hier gaan we voor!
4.2 Klimaatbestendig en bijna energieneutraal
4.3 Ruime mogelijkheden voor werken en vrijetijdsbesteding
1. Aanpassen van onze leefomgeving aan de veranderende weersomstandigheden 2. Een bijdrage leveren aan het beperken van de uitstoot van broeikasgassen 3. Afval zoveel mogelijk circulair verwerken
1. Ons vestigingsklimaat is onderscheidend binnen de regio 2. Een levendig centrumgebied 3. Onze leefomgeving nodigt uit om naar buiten te gaan en te bewegen
4.4 Onze woningvoorraad en woonomgeving veranderen mee met de samenstelling van onze bevolking
Overzicht ambities en doelstellingen Figuur 4: De vier ambities en dertien doelstellingen
Vanuit ons verleden en het heden hebben we vier ambities beschreven voor de toekomst van Papendrecht rond 2040. Om deze ambities waar te maken hebben we onszelf doelen gesteld. Om deze doelen te kunnen halen hebben we prioriteiten gesteld.
Omgevingsvisie Papendrecht
|
23
1. Een aantrekkelijke buitenruimte in de woonomgeving 2. Het voorzieningenniveau is uitgebreid en meer afgestemd op jonge mensen en kwetsbare inwoners 3. Woningen bouwen naar behoefte en met oog voor groepen met beperkte kansen op de woningmarkt
1.
Inhoudsopgave
4.1
Een gezonde en veilige leefomgeving voor mens en natuur
Bodemecologie We moeten zuinig zijn op onze bodem. Om de kwaliteit van natuur en ecologie te waarborgen zorgen we dat er voldoende voedingsstoffen in de bodem aanwezig zijn. Waar mogelijk en noodzakelijk versterken en verrijken we de bodem. ! •
•
4.1.1 Bodem en water vormen de basis De bodem is het fundament van ons leven. Onze woningen en infrastructuur staan erop of erin. Met het groen wat erin is geworteld zorgt de bodem voor groei en bloei. In de bodem bevindt zich vocht en water. Een ander essentieel onderdeel van het leven. Bodemkenmerken bepalen het niveau van het water. In onze laaggelegen regio met relatief veel klei en veen in de ondergrond bepalen watergangen onze waterhuishouding. Samen met de dijken noodzakelijk om te kunnen wonen in een delta van grote rivieren.
Bodemkenmerken Onze bodem bestaat voornamelijk uit rivier- en zeeklei. Dit komt door de eeuwenlange afzettingen door de rivieren. De zandafzettingen die door deze kleigronden lopen zijn archeologisch interessant tot zo’n vijf meter onder het maaiveld. Ook de omgeving van de Kerkbuurt en Dijkstraat heeft een hoge archeologische verwachting.
•
Bodemkwaliteit Onze bodem is door menselijke activiteiten steeds verder vervuild geraakt. We moeten ons bewust zijn van de kwaliteit van onze bodem. De kwaliteit van de bodem mag geen risico’s opleveren voor mensen en de biodiversiteit. ! •
• •
! • •
1. 4.
Wij stellen de volgende prioriteiten: benutten bodemkenmerken bij ruimtelijke ontwikkelingen; beschermen van aanwezige archeologische structuren die zichtbaar zijn binnen Papendrecht.
Hier gaan we voor!
Omgevingsvisie Papendrecht
Wij stellen de volgende prioriteiten: zoveel mogelijk intact laten van de bodemstructuur. Onnodig graven wordt voorkomen; zo min mogelijk verplaatsen van grond. Mengen van grond doen we alleen als het de bodem verrijkt; zorgen dat het percentage organisch materiaal in de bodem toeneemt, door hiermee rekening te houden bij keuzes in ontwerp, beheer en onderhoud van ruimtelijke ontwikkelingen.
• •
|
Wij stellen de volgende prioriteiten: de bodemkwaliteit in Papendrecht levert geen ontoelaatbare risico’s voor de volksgezondheid op; kwaliteit van de bodem past bij de functie waarvoor de bodem gebruikt wordt; beschermen we onze inwoners bij ontoelaatbare risico’s. Dit doen we door saneren van de verontreiniging, isoleren van de verontreiniging of verandering van het gebruik van een plek; aandacht voor verbetering van de bodemkwaliteit bij nieuwe ontwikkelingen; meegegeven voorschriften voor materiaalgebruik bij ruimtelijke ontwikkelingen.
24
1.
Inhoudsopgave
Bodemdaling
Bodemfuncties
Om Papendrecht leefbaar te houden blijven wij in de toekomst water aan de bodem onttrekken, bouwwerken bouwen en bestrating aanleggen. Dit betekent dat bodemdaling blijft bestaan. Hier willen wij verstandig mee omgaan. Om hoogteverschil te voorkomen schenken we extra aandacht aan de overgang tussen gefundeerde en ongefundeerde delen van de leefomgeving.
De bodem is een samenstelling van grondsoorten aangevuld met mineralen, verontreinigingen en vocht. De aanwezigheid van (energie) infrastructuur en bouwwerken, als parkeergarages en kelders, in de bodem zullen toenemen. Onder andere de energietransitie zal steeds meer ruimte in de bodem vragen. Het gaat met name om extra leidingen voor bijvoorbeeld het warmtenet. Op grote diepte is er plek voor warmte- en koude uitwisseling. Op bepaalde plekken, met name onder straten, wordt het behoorlijk druk in de bodem. Dit mag niet ten koste gaan van de andere functies die de bodem heeft, bijvoorbeeld de ruimte voor boomwortels. Dit vraagt om keuzes.
! •
• • • •
1. 4.
Wij stellen de volgende prioriteiten: eisen stellen om bodemdaling en restzettingen bij nieuwe ontwikkelingen in de toekomst te beperken; voorkomen van extra druk op de bodem, op plekken die het meest gevoelig zijn voor bodemdaling; rekening houden met bodemdaling en overgangen tussen gefundeerde en ongefundeerde elementen, bij de inrichtings- en materiaalkeuzes voor de buitenruimte; aandacht blijven geven aan de toegankelijkheid van belangrijke routes voor voetgangers, openbare gebouwen en zorg-, ouderen-, en winkelcentra; bodemdaling, en daarmee de toegankelijkheid van de openbare ruimte, is een onderdeel van de planning en inrichting bij ruimtelijke ontwikkelingen.
Hier gaan we voor!
Omgevingsvisie Papendrecht
! •
• • •
|
Wij stellen de volgende prioriteiten: rekening houden met de toekomstige ondergrondse ruimtevraag bij ruimtelijke ontwikkelingen; zoeken naar geschikte plekken in het straatprofiel als ondergrondse infrastructuur en objecten een (te) grote beperking voor bomen vormen. Dit kan bijvoorbeeld ten koste gaan van parkeerplekken; op zoek gaan naar oplossingen in situaties waar de ligging van kabels en leidingen niet ideaal is; zorgen voor ordening bij een toename van verschillende functies in de diepere ondergrond -zo’n 15 tot 40 meter diep-, zoals energieuitwisseling en wateropslag.
25
1.
Inhoudsopgave
Waterhuishouding De waterhuishouding van Papendrecht bestaat uit een systeem van watergangen, (hemel)waterriolering, drainage en voorzieningen die het water vasthouden. De zorgtaak voor het goed functioneren van de waterhuishouding ligt bij de gemeente Papendrecht en het waterschap Rivierenland. Het waterschap bepaalt de minimale afmetingen van watergangen. Het gaat om de breedte van de bodem, de oevers en de diepte van het water. Door middel van peilbesluiten stelt het waterschap ook het waterniveau in de watergangen vast. De gemeente zorgt voor de afvoer van regenwater dat valt op de openbare ruimte én op particuliere percelen, voor zover het regenwater hier redelijkerwijs niet kan worden verwerkt. Drainage in de openbare ruimte zorgt ervoor dat grondwaterstanden niet te hoog of te laag worden. Waterberging bij overvloedige neerslag en waterbeschikbaarheid bij droogte worden in paragraaf 4.2.1 besproken.
1. 4.
Hier gaan we voor!
Omgevingsvisie Papendrecht
! •
• • • •
|
Wij stellen de volgende prioriteit: zoveel mogelijk gescheiden inzamelen van afvalwater en hemelwater; voorkomen dat bepaalde (bouw)materialen zorgen voor een verslechtering van de waterkwaliteit; verminderen van de kwetsbaarheid van de water-ecologie door ingrepen in het watersysteem en bewustwordingsacties onder bewoners; informeren en stimuleren van inwoners en woningeigenaren om hemelwater van daken en tuinen op eigen perceel op te vangen en te verwerken; onderzoeken of bepaalde waterverbindingen of ‘rondpompen van water’ een verbetering van de waterkwaliteit geeft.
26
1.
Inhoudsopgave
4.1.2 Voldoende biodiversiteit in onze hele gemeente Voldoende biodiversiteit betekent dat er voldoende verschillende planten, dieren en andere organismen aanwezig zijn in een ecosysteem. Verschillende typen planten, dieren en andere organismen noemen we soorten. Een ecosysteem bestaat uit de wisselwerking tussen de soorten in een bepaald gebied. Over het algemeen geldt: hoe groter de biodiversiteit hoe beter een ecosysteem werkt. Biodiversiteit is niet alleen belangrijk voor de natuur, maar ook voor mensen. Voldoende biodiversiteit levert een bijdrage aan alle vier de ambities die wij als gemeente in deze omgevingsvisie hebben opgeschreven. De bijdrage van soorten en uiteindelijk het ecosysteem worden door het Rijk ecosysteemdiensten genoemd. In figuur 5 zijn voorbeelden van ecosysteemdiensten gegeven. Het gaat niet goed met de biodiversiteit. Het aantal soorten planten, dieren en micro-organismen nemen af. Wij willen de biodiversiteit op de volgende manieren vergroten: • •
de groen- en waterstructuur versterken; biodiversiteit op particulier terrein stimuleren; meer bomen in de openbare ruimte.
•
1. 4.
Hier gaan we voor!
Bron: PBL, WUR, CICES 2014, www.pbl.nl
Figuur 6. Voorbeelden van ecosystemen in Nederland
Omgevingsvisie Papendrecht
|
27
1.
Inhoudsopgave
plekken waar ze een schuine oever hebben kan extra winst worden geboekt voor biodiversiteit. Naast verbindingszones zijn verblijfsgebieden en verblijfsplaatsen voor soorten belangrijk. Voor vleermuizen bevinden die zich bijvoorbeeld in ruimtes in gebouwen of in holtes in bomen. Belangrijke verblijfsgebieden voor andere soorten zijn onder andere de wat rustigere parken, zoals bijvoorbeeld Park Noordhoekse wiel en de Tiendzone. De gebouwde omgeving is vooral voor gebouw gebonden soorten zoals vleermuizen, huiszwaluwen en huismussen belangrijk als verblijfs- en voortplantingsplekken. Wij geven de gebouwde omgeving extra aandacht, omdat deze steeds minder verblijfs- en voortplantingsplekken heeft.
De groen- en waterstructuur versterken Een gezond ecosysteem in Papendrecht heeft een robuust netwerk van groen en water nodig. Een robuust netwerk in Papendrecht en in de wijken, dat goed aansluit op de regionale ecologische structuur. Het robuuste netwerk dient te bestaan uit verblijfsgebieden en verbindingen. De verbindingen bestaan uit lijnvormige groen- en waterstructuren waarlangs soorten zich kunnen verplaatsen. Voor watergebonden soorten kunnen deze bijvoorbeeld bestaan uit lange sloten met ecologische oevers. Bij de netwerken moeten we zorgen voor verplaatsingsmogelijkheden door de lucht, over land, in het water en in de bodem. We voorkomen onderbrekingen in deze verbindingen, omdat deze een barrière vormen voor verplaatsing. De verschillende soorten stellen specifieke eisen aan deze verbindingen. Voor vleermuizen is het bijvoorbeeld belangrijk dat er lijnvormige boomstructuren zijn die zo min mogelijk worden onderbroken. Onder andere voor vogels is de ecologische verbinding tussen het Alblasserbos bij Alblasserdam en de Sophiapolder in de Noord belangrijk. Andere belangrijke groen- en waterstructuren zijn de groenzone langs de A15, de twee rivieren met hun dijken en oevers, de bermen en bomenlanen langs grote wegen zoals de Burgemeester Keijzerweg, de Veerweg, de Kennedylaan en het aan de N3 geclusterde groen.
Daarnaast zijn voor watergebonden soorten de grotere watergangen belangrijk. Vooral op
1. 4.
Hier gaan we voor!
Omgevingsvisie Papendrecht
! Wij stellen de volgende prioriteiten: • behouden, beschermen en versterken van groene en blauwe verbindingen en gebieden die belangrijk zijn voor de biodiversiteit; • bij ruimtelijke ontwikkelingen, in de buurt van groene en blauwe verbindingen vormt het versterken van de aanwezige structuren een uitgangspunt; • meer in beeld brengen waar in Papendrecht de natuurwaarden hoog zijn, of waar sprake is van kansen op versterking van de biodiversiteit, of het wegnemen van ecologische barrières; • plaatselijke 'icoonsoorten', zoals bijvoorbeeld merel, gierzwaluw en vleermuis als doelsoort gebruiken in projecten. Dat betekent dat per project wordt bekeken op welke manier rekening kan worden gehouden met de verschillende soorten. Bijvoorbeeld bij de inrichting van groen en het creëren of versterken van schuilgelegenheden, voedselbronnen of voortplantingsplaatsen; • natuurvriendelijk beheer van water en groen; • kiezen voor toepassing van inheems groen, in belangrijke ecologische structuren; • rekening houden met het veranderende klimaat, bij de soortkeuze en standplaats van bomen. We planten bomen die hier over vijftig jaar nog steeds kunnen leven.
|
28
1.
Inhoudsopgave
Biodiversiteit op particulier terrein stimuleren
Bomen in de openbare ruimte
Een groot deel van Papendrecht bestaat uit particuliere tuinen en daken. Voor veel planten en dieren is het al een grote verbetering als bewoners en eigenaren van woningen en terreinen aandacht geven aan ecologie. Nestkasten, groene daken, groene gevels en het verwijderen van overbodige verharding in de tuin kunnen door perceeleigenaren worden uitgevoerd. Ook bij de keuze van beplanting en bomen is het mogelijk meer rekening te houden met het versterken van de biodiversiteit.
In de gemeente Papendrecht hanteren we voor bomen en schaduw de 3-30-300 vuistregel. Dit betekent dat iemand vanuit een woning minimaal 3 bomen kan zien, minimaal 30% van de openbare ruimte schaduw van een boom ontvangt en binnen 300 meter altijd een koele plek in het groen aanwezig is. Zo'n groene plek is minimaal 200 m² groot, met minimaal 40% schaduw. Er zijn mogelijkheden om te zitten, eventueel gecombineerd met mogelijkheden om te spelen en ontmoeten. Bij voorkeur ontstaat de schaduw door aanwezig bomen.
! •
! •
•
• • • • •
1. 4.
Wij stellen de volgende prioriteiten: natuur-inclusief bouwen is de nieuwe norm (dit betekent dat ecologische voorzieningen, zoals nestkasten verplicht onderdeel worden van op te leveren gebouwen, terreinen en tuinen); informeren en stimuleren van bewoners en eigenaren van bestaande gebouwen om nestvoorzieningen en gevelgroen aan te brengen. Via educatie stimuleren wij dit bij scholen en openbare gebouwen; voorlichting aan en acties met bewoners om tot meer vaste planten, struiken en bomen te komen die bijdragen aan het vergroten van de ecologie in Papendrecht; stimuleren van meer groen en water en minder verharding op private terreinen, in tuinen, op daken en langs gevels; afspraken maken met de woningcorporatie over mogelijke ecologische inrichting bij verhuizingen en mogelijkheden voor huurders; aanleggen van groen en gedeeltelijk ontharden van (school) pleinen. Elk groter plein krijgt voor minimaal 15% een bodem die niet uit verharding bestaat; aandacht voor communicatie die past bij de te bereiken doelgroepen. Alle activiteiten die we doen dragen bij aan blijvende effecten op lange(re) termijn.
Hier gaan we voor!
Omgevingsvisie Papendrecht
•
•
|
Wij stellen de volgende prioriteiten: hanteren van de 3-30-300 regel bij nieuwe ontwikkelingen. Bij het creëren van verblijfsplekken in de openbare ruimte is het percentage schaduw 40%; bomen in de openbare ruimte en schaduw kunnen zorgen voor minder licht in woningen of schaduw op daken met zonnepanelen. Hiermee wordt rekening gehouden bij de locatiekeuze van een boom en de keuze van het type boom; proberen om gezonde bomen van enige omvang te behouden, bij de herinrichting van straten. Met name vanwege de waardevolle ecosysteemdiensten, die oudere en vooral grote bomen hebben.