Perspectiefnota 2023-2028 definitief.pdf

Perspectiefnota 2023-2028

Versie: 30-05-2023

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 2

Voorwoord Het bestuursakkoord is een belangrijke bron en daarmee leidend geweest voor ons collegeprogramma. Uiteraard is dat een vorm van een strategische visie die voor ons college de komende vier jaren van belang is. Sterker nog, ook in de periode daarna zal het collegeprogramma doorwerken. In het collegeprogramma zijn acht hoofdthema's verwoord die samen het geheel vormen van waar onze gemeente voor staat. Het gaat om de volgende thema's: 1. Vitale bevolkingsomvang en -samenstelling (sturen via bouwen). 2. Positie in de regio 3. Toekomstbestendige economische structuur 4. Houding in de duurzaamheidstransitie 5. Omgaan met mobiliteit 6. Toekomstbestendige sociale structuur 7. De leefomgeving 8. Bestuur en toekomstbestendige gemeentelijke organisatie Wij werken aan deze thema's op een open, transparante en proactieve manier. Ons college geeft hiermee vertrouwen en is betrouwbaar. Goede communicatie en participatie waar nodig vinden wij belangrijk. Wij zijn positief, realistisch en zijn bereid keuzes te maken, ook voor de langere termijn. Daarin zijn de bovenstaande thema's leidend. Vanuit deze thema's geredeneerd zijn in het collegeprogramma een aantal grote projecten beschreven, die in de huidige collegeperiode moeten worden gestart of uitgevoerd.

Het gaat dan om onder andere de volgende grote inhoudelijke opgaven: • Huisvesting onderwijs • Bouwprojecten • Mobiliteit • Veiligheid • Sociaal domein • Openbare ruimte • Vastgoed • Verduurzaming Het college is op dit moment bezig om te bouwen aan een strategische agenda die gebaseerd is op de thema's uit het collegeprogramma. De uitwerking van die agenda leidt tot een strategische visie. Een strategische visie die ver over de horizon van het collegeprogramma heen gaat en waar scenario's onderdeel van uitmaken. En daarmee kan die visie ook een belangrijke inhoudelijke leidraad vormen voor de gemeenteraad en het college bij het wegen van het belang van toekomstige voorstellen omtrent de grote projecten en de grote inhoudelijke opgaven. Uiteraard zijn de financiële mogelijkheden van groot belang. Desondanks vinden wij als college dat de strategische visie niet gedomineerd mag worden door een beperking in financiële mogelijkheden. We moeten kunnen bouwen aan de droom, waarbij de gerealiseerde werkelijkheid wellicht iets minder fraai zal zijn, maar wel herkenbaar is gebaseerd op de toekomst.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 3

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 4

Inhoud Voorwoord .............................................................................................................................................. 3 I.

Inleiding ........................................................................................................................................... 6

II.

Beleidsontwikkelingen................................................................................................................... 10

III. Financiële ontwikkelingen ............................................................................................................. 19 Bijstelling meerjarenperspectief 2023-2028 ..................................................................................... 19 Toelichting Financiële ontwikkelingen meerjarenperspectief 2023-2028 .................................... 21 Bijstelling Investeringsprogramma 2023 – 2028 ............................................................................... 34 Bijlage 1: Lijst van afkortingen .......................................................................................................... 36

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 5

I.

Inleiding

We leven in een tijd van zekere onzekerheden Vanuit financieel perspectief willen we de toekomst zo goed en zuiver mogelijk voorspellen. De voorspelbaarheid is de laatste jaren onder druk komen te staan. In deze inleiding schetsen wij een beeld, ook met inzichten verkregen uit de cijfers rondom de Jaarrekening 2022, van de zekerheden en onzekerheden met betrekking tot onze financiële toekomst. Ontwikkelingen arbeidsmarkt Het Centraal Planbureau (CPB) geeft aan dat in veel (essentiële) sectoren op dit moment sprake is van een groot tekort aan medewerkers. En die krapte op de arbeidsmarkt houdt naar verwachting nog twee decennia aan. Op dit moment groeit de beroepsbevolking nog met gemiddeld 76.000 mensen per jaar, maar na 2025 loopt deze groei terug naar nul per jaar in 2040. Het CPB denkt dat er een groot risico is voor langdurige krapte op de arbeidsmarkt. Dit structurele karakter, onder andere vanwege de vergrijzing, zal ondanks de verwachte groeivertraging niet verdwijnen. Daarmee dreigt de krapte op de arbeidsmarkt de gemeentelijke ambities onder druk te zetten. Met de verwachting dat de krapte op de arbeidsmarkt nog jaren zal aanhouden, o.a. door de vergrijzing, is de noodzaak voor een nieuwe regionale strategische benadering van het arbeidsmarktvraagstuk groot en zal hierop geïnvesteerd moeten worden.

We kennen inmiddels een grote mobiliteit in onze organisatie en zijn veel tijd kwijt met het vinden van nieuwe medewerkers in vaste dienst en als dat niet lukt via inhuur. We constateren dat het kwaliteitsniveau van de organisatie daarmee op langere termijn onder druk staat. We zien tevens een toenemende behoefte over bijna de hele linie van de organisatie aan uitbreiding van de formatie. Naast het feit dat de kosten voor arbeid in onze organisatie stijgen, is het de vraag of we zonder verdere formatie-uitbreiding onze ambities kunnen waarmaken. Het angstbeeld van blijvende hoge inflatie en loonontwikkelingen CAO De inflatie is vanaf 2021 tot voor ons ongekende hoogten gestegen (zie tabel CBS). Daarbij spelen de energieprijzen een belangrijke rol, maar ook de prijzen voor grondstoffen en arbeid die worden doorberekend in de consumentenprijzen. Deze landelijke effecten zijn ook lokaal merkbaar. De prijsstijgingen zetten bijvoorbeeld aanbestedingen onder grote druk (het is lastig de kosten van investeringen goed te ramen). Een gevolg van de prijsstijgingen en daarmee de daling van de koopkracht is dat er forse eisen zijn gesteld in de CAOonderhandelingen. In alle sectoren zien we een stevige groei van de lonen. De gemiddelde loonstijging bij gemeenten in 2023 is ruim 9%, waarbij de laagste inkomens er het meest op vooruit gaan.

Er is een zeker risico dat de loonstijgingen weer leiden tot prijsstijgingen en we derhalve in de gevreesde loonprijs spiraal komen.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 6

Financiële verhouding Rijk-gemeenten Onze belangrijkste inkomstenbron is de Algemene Uitkering, geld van de rijksoverheid. Dit is geregeld in de Financiële Verhoudingswet. Het Rijk bepaalt de hoogte van het Gemeentefonds. Dit Gemeentefonds beweegt mee met de rijksuitgaven. Extra uitgaven en bezuinigingen hebben direct invloed op de omvang van het fonds. Dit krimpt of groeit mee met de rijksuitgaven. Deze beweging heet accres. In de maand april 2023 zijn er veel publicaties geweest over bezuinigingen op de rijksuitgaven. Dat betekent dat met enige vertraging ook op de uitkering aan de gemeenten wordt bezuinigd. Hoe groot de daling van die inkomsten is weten we op dit moment nog niet. Het is wel weer een risico voor onze meerjarenbegroting. Opvang vluchtelingen en Oekraïners Wij leveren een bijdrage aan de opvang van vluchtelingen en Oekraïners. Naar verwachting zal de stroom asielzoekers en vluchtelingen in ieder geval in 2023 groter worden. De oorzaak is onder andere de grote onrust in sommige delen van de wereld. Dat geldt uiteraard ook voor de mensen uit de Oekraïne. Ons uitgangspunt is dat het een minimale impact heeft op de financiële middelen. Er moet ook rekening worden gehouden met steeds meer inzet van zowel de organisatie als het bestuur.

We weten uiteraard op dit moment niet wat de toekomst betekent ten aanzien van de opvang van vluchtelingen en welke positie de rijksoverheid hierbij inneemt. Grote projecten en de uitdaging om deze investeringen te financieren Als we vanuit een meerjarenperspectief kijken zien we dat we ten aanzien van een aantal grotere tot zeer grote projecten investeringen worden gevraagd. We kunnen dan denken aan (en het is zeker geen uitputtende lijst) projecten als: - Integraal Huisvestingplan primair onderwijs - Huisvesting VO-scholen - Herinrichting begraafplaats - Maatregelen mobiliteitsplan - Herijking kompas sociaal domein - Kwaliteit openbare ruimte - Verduurzaming gemeentelijk vastgoed en het accommodatiebeleid - Integraal Veiligheidsplan Het gaat soms om grote sommen geld benodigd voor de investering en daarmee ook hoge exploitatielasten (kapitaallasten) met stevige gevolgen voor de (meerjaren) begroting. Daarbij speelt mee dat hoe langer we wachten met de investering hoe hoger deze wordt. Deze extra complexiteit is aan de orde omdat de prijzen van die investeringen (de verwachte kosten) ook fors zijn gestegen en stijgen, terwijl ook de rente op de kapitaalmarkt stijgt. Onze investeringen worden dus groter en geld lenen daarvoor wordt duurder. Het beslag op de middelen wordt daarmee groter.

Aanpak voor geschetste financiële problematiek Op 29 maart 2023 heeft het college op basis van de geschetste situatie zoals hiervoor beschreven gekozen voor de volgende aanpak uit twee blokken:

Blok 1: Meerjarenvisie en integraliteit

We hebben een aantal visiedocumenten met actiepunten zoals het Bestuursakkoord en het Collegeprogramma. De daarin genoemde opgaven beschouwen we vanuit een meerjarenperspectief. Van belang daarbij is dat we integraal kijken en zoeken naar mogelijkheden om zaken te combineren en hierop te focussen.

Blok 2: Kijken naar de wijze van begroten

We onderzoeken waar we eventueel inzet kunnen verminderen of stoppen. We betrekken daarbij uiteraard elementen als wettelijk of niet-wettelijk, kerntaak of niet, meer op risico begroten, etc. Ook zoeken we naar mogelijkheden om te temporiseren, en dus om meer gefaseerd van A naar B te komen. We werken toe naar een weerbare en wendbare begroting.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 7

Strategische visie Om de goede beleidsmatige keuzes door de raad en het college te kunnen maken is een strategische visie onontbeerlijk. Het gaat dan om een doorkijk naar tenminste 2030 en zo mogelijk verder. Wat voor gemeente willen we zijn? Wat zijn visie- en beleidsspeerpunten de komende jaren? Vanuit een analyse van de huidige situatie ontwikkelen we een visie voor de toekomst. De uitwerking daarvan helpt bij het maken van keuzes en het nemen van beslissingen. Expert mening Als een extra check of wij de financiële situatie op de langere termijn in een juist perspectief zien, organiseren wij in september een raadsbijeenkomst met een externe deskundige. Wij zien dit als een nuttige avond in de aanloop naar de begrotingsbehandeling. Financiële status op hoofdlijnen Hieronder wordt het structureel financieel meerjarenperspectief weergegeven. Het financieel toezicht door de provincie is gebaseerd op het structureel begrotingsevenwicht. Daarom wordt het begrotingssaldo gecorrigeerd met de incidentele baten en lasten. De maatschappelijke, wettelijke en economische ontwikkelingen blijven in hoog tempo doorgaan. Daarnaast zijn er nog de ambities uit het collegeprogramma wat de druk op het financieel meerjarenperspectief doet toenemen.

Na verwerking van de opgenomen financiële ontwikkelingen in de perspectiefnota 2023-2028 ziet het meerjarenperspectief als volgt uit: Financieel meerjarenperspectief 2023-2028 Structureel begrotingssaldo na 1ste begrotingswijziging 2023 Begrotingssaldo na 1ste begrotingswijziging 2023

2023 2024 2025 2026 € 4.477.000 € 5.707.000 € 6.502.000 € 3.121.000 € € 2.539.500 € 5.092.000 € 6.407.000 € 2.971.000 €

2027 275.000 € 220.000 €

2028 275.000 220.000

Saldo Perspectiefnota 2023-2028 structureel Saldo Perspectiefnota 2023-2028 incidenteel Totaal saldo Perspectiefnota 2023-2028

€ -952.500 € -3.058.000 € -3.027.000 € -2.754.000 € -2.783.000 € -3.285.000 € -1.531.000 € -41.000 € -66.000 € -45.000 € 100.000 € 100.000 € -2.483.500 € -3.099.000 € -3.093.000 € -2.799.000 € -2.683.000 € -3.185.000

Structureel begrotingssaldo na Perspectiefnota 2023-2028 Begrotingssaldo na Perspectiefnota 2023-2028

€ 3.524.500 € 2.649.000 € 3.475.000 € € 56.000 € 1.993.000 € 3.314.000 €

367.000 € -2.508.000 € -3.010.000 172.000 € -2.463.000 € -2.965.000

In het bovenvermelde begrotingssaldo 2023-2028 dient rekening te worden gehouden dat er vanaf 2024 een claim op de algemene uitkering (meicirculaire 2023) is gelegd van gemiddeld € 1,5 mln. ter compensatie van sterk gestegen loon- en prijsstijgingen en volumegroei. Hier zit een risico dat wanneer de meicirculaire 2023 onvoldoende stijgt, het begrotingssaldo negatief moet worden bijgesteld. Het financieel meerjarenperspectief laat nu al zien, buiten de grotere projecten die er nog aankomen en de onzekere economische vooruitzichten als gevolg van landelijke en mondiale ontwikkelingen, dat we voorbereidende maatregelen moeten gaan treffen om het financieel meerjarenperspectief in balans te houden. In 2024 zal er een traject worden opgestart om de financiële positie naar de toekomst toe ook op orde te houden: • We beoordelen de programma overstijgende activiteiten en combineren deze activiteiten waar dit leidt tot doelmatige en goedkopere uitvoering. • We gaan meer op risico begroten en daarbij nemen we ook mee of de aan de activiteiten verbonden budgetten en beschikbare capaciteit voldoende in balans zijn. Wat komt er mogelijk nog financieel op ons af? In het gepresenteerde financieel meerjarenperspectief is nog geen rekening gehouden met alle ontwikkelingen die wij voorzien.

Dat kan ook niet omdat nadere uitwerking noodzakelijk is inclusief besluitvorming om dit financieel concreet op te kunnen nemen. We noemen o.a.: 1. In 2023 zijn er bij de eerste begrotingswijziging 2023 veel onderzoeken ingepland wat mogelijk leidt tot investeringen of structurele uitgaven. 2. We hebben te maken met grote projecten die voor de komende jaren op stapel staan en ook nog verder uitgewerkt moeten worden. We noemen, niet limitatief: • In 2023 zal het nieuwe gemeentelijke rioleringsplan (GRP) worden vastgesteld. We verwachten dat de investeringen zullen toenemen. Aangezien de werkzaamheden niet alleen in de riolering gaan zitten maar ook in het openbreken en opnieuw inrichten van de wegen worden niet alle investeringskosten toegerekend aan de rioolheffing.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 8

• •

•

•

•

Een voorzichtige inschatting met betrekking tot de uitvoering lokale fietsagenda vraagt om een investering van ongeveer € 3 mln. Op basis hiervan nemen vanaf 2027 jaarlijks de kapitaallasten toe met een bedrag € 65.000. Binnen de begroting worden structurele middelen vrijgemaakt, conform het eerder gepresenteerde voorlopige dekkingsplan, om de investering in de huisvesting VO-scholen te kunnen dekken. Rekening houdend met een hogere rente op de kapitaalmarkt en de investering nog wel gebaseerd op het oude prijspeil 2022 met een jaarlijkse "normale" indexatie, is de prognose dat er nog extra € 0,2 mln. dekking gevonden moet worden. Het zal onvermijdelijk zijn dat de geprognosticeerde investeringsomvang van € 90 mln. ook onder druk komt te staan ondanks er rekening is gehouden met een jaarlijkse indexatie. We kunnen hier nog keuzes in maken om de investering bij te stellen, maar een risico is zeker aanwezig dat de investeringskosten stijgen. In 2023 zal nadere uitwerking plaatsvinden over het uitvoeringsplan accommodatiebeleid en het Integraal Huisvestingsplan. Indicatief zullen de kapitaallasten structureel oplopen tot een bedrag van € 1,5 mln. tot € 2 mln. Hierin zijn uiteraard nog keuzes te maken. De toenemende lasten zullen verspreid over de komende 20 jaar plaatsvinden.

Uitvoeringsplan integrale veiligheid zal meerdere scenario's kennen waarover nog een besluit genomen moet worden. Indicatief betekent dit een structurele last van tussen de € 0,63 mln. en € 1,4 mln. Het betreft hier naast integrale wijkaanpak ook het treffen van voorzieningen voor verkeersveiligheid in de wijken. In 2023 wordt een nieuw mobiliteitsbeleid (het Mobiliteitsplan) opgesteld. Het mobiliteitsplan zal meerdere investeringen met zich mee brengen. In het collegeprogramma is hier al een eerste indicatie gegeven van € 2,5 mln.

Hiermee rekening houdend ontstaat er de komende jaren, en nog echt indicatief, een aanvullend structureel effect op de begroting van afgerond € 3,5 mln. tot € 4,5 mln. per jaar. Aangezien dit nog maar indicaties zijn op nader uit te werken plannen vormen deze nog geen onderdeel van het financieel meerjarenperspectief, maar versterken wel de begrotingsopgave waar we de komende jaren voor staan. De financiële ontwikkelingen en risico's zijn uitgewerkt in hoofdstuk III. Proces Door het vaststellen van deze perspectiefnota stemt de raad naast budgetaanpassingen voor het lopende jaar 2023 ook in met de basisuitgangspunten voor de begroting 2024 - 2028.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 9

II.

Beleidsontwikkelingen

In dit hoofdstuk geven wij een breder beeld van wat we het komende jaar zien aan beleidsontwikkelingen die op ons afkomen en waarop we ons moeten voorbereiden. Het is geen limitatieve opsomming, maar het betreft wel de meest relevante ontwikkelingen die nu bekend zijn. De landelijke economische vooruitzichten De oorlog in Oekraïne en de sterk verminderde gasleveranties uit Rusland hebben in 2022 tot hoge energieprijzen en een forse toename van de economische onzekerheid geleid. Sinds begin 2023 dalen de (olie- en) gasprijzen op de groothandelsmarkt weer. Dat laatste is het gevolg van onder meer de zachte winter en een afname van het gasverbruik in Europa. Omdat deze daling echter vertraagd wordt doorgegeven aan huishoudens en bedrijven, geven zij nog relatief veel geld uit aan energie; dit drukt de bestedingen. Daar staat tegenover dat huishoudens hiervoor door overheden deels worden gecompenseerd. Verder draagt ook de krappe arbeidsmarkt gedurende de ramingsperiode bij aan de consumptie in Europa. De economische groei voor de eurozone komt in 2023 uit op 0,8%. In 2024 neemt de inflatie naar verwachting verder af waardoor de economische groei versnelt naar 1,5%. De inhaalgroei na corona neemt steeds verder af. Daar staat tegenover dat de Chinese economie in 2023 herstelt.

China beëindigde eind 2022 het Zero-Covid-beleid waardoor de verwachting is dat bedrijven en havens niet meer dichtgaan. In vergelijking met andere landen heeft de Nederlandse economie het de afgelopen jaren zeer goed gedaan. Op macroniveau is de Nederlandse economie het afgelopen jaar meer gegroeid dan die van andere landen. Een aantal verklaringen voor lagere groei bij andere landen ligt voor de hand: zo heeft de Duitse industrie zwaar te lijden gehad onder de energiecrisis, is inflatie in de Verenigde Staten al langer een probleem en valt de Britse groeivertraging vermoedelijk primair te verklaren uit een combinatie van de impact van corona en Brexit. Desalniettemin blijft de sterke groei van de Nederlandse economie een puzzel en het CPB wil naar de oorzaken daarvan de komende tijd meer onderzoek doen. Ondanks inflatie en pessimisme onder consumenten is de consumptie gegroeid. In 2022 was de consumptiegroei met 6,6% zelfs buitengewoon sterk. Dit is verrassend in het licht van een historisch laag consumentenvertrouwen en een hoge inflatie, maar hierbij moet worden opgemerkt dat 2021 nog een jaar met veel coronabeperkingen was waardoor de consumentengroei in 2022 enigszins geflatteerd is.

Bovendien droeg de sterke werkgelegenheidsgroei in 2022 bij aan het beschikbaar huishoudinkomen en hebben de spaarbuffers die tijdens de lockdowns zijn gevormd bijgedragen aan minder financiële zorgen voor sommige huishoudens. Voor de komende jaren valt het corona-effect eruit, waardoor de consumptiegroei terugvalt maar wel positief blijft. Dalende inflatie, indexatie van pensioenen, compensatiemaatregelen van de overheid en stijgende lonen zorgen ervoor dat consumenten vooral in 2023 meer te besteden hebben. Vanaf 2024 zien we een normalisering. Geopolitieke ontwikkelingen en prijsstijgingen of -dalingen van energie vormen de grootste bron van onzekerheid in 2023 en 2024. Allereerst is de toekomst van energieleveringen en -prijzen met grote onzekerheid omgeven. Dit, zou de economie nog verder kunnen afremmen en zou de inflatie aanzienlijk hoger doen uitkomen. Maar ook andere factoren zorgen voor mogelijke risico's: zo zou bij een langer hoog blijvende Europese inflatie de ECB de rente nog verder kunnen verhogen dan nu wordt gedacht, wat de consumptie en investeringen zou remmen en mogelijk huizenprijzen verder zou kunnen drukken. Ook de (economische) spanningen tussen China en de VS kunnen een risico vormen. Overigens zijn er ook ‘opwaartse risico’s en dus redenen waarom de economische groei hoger zou kunnen uitpakken.

Zo zou een snel einde aan de oorlog in Oekraïne kunnen leiden tot geopolitieke en economische ontspanning in Europa. Ook is te denken aan een verdere daling van de Nederlandse spaarquote, waardoor de consumptie een verdere boost zou kunnen krijgen. In veel (essentiële) sectoren is er op dit moment een groot tekort aan medewerkers met name door de vergrijzing maar ook door belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen o.a. door de energietransitie, duurzaamheid, vraag naar zorg en sociale vraagstukken zoals armoede. De krapte op de arbeidsmarkt houdt naar verwachting nog twee decennia aan. Daarom is het cruciaal dat er gewerkt wordt aan oplossingen voor deze arbeidskrapte. De werkloosheid loopt in 2023 en 2024 naar verwachting licht op naar respectievelijk 3,9% en 4,1%, nog steeds ruim onder het langjarige gemiddelde van 6,0% in de periode 2003-2022.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 10

Het overheidstekort loopt in 2023 op tot 3,0% en is 2,6% in 2024. De uitgaven stijgen de komende jaren door extra overheidsuitgaven uit het coalitieakkoord (inclusief duurzaamheid en energietransitie), maatregelen voor de hoge energieprijzen, door extra uitgaven voor de opvang van Oekraïners, asielzoekers en compensatiemaatregelen Groningen. Op wat langere termijn stijgt het overheidstekort tot boven de 3% van het bruto binnenlands product (bbp) vanwege o.a. intensiveringen uit het coalitieakkoord, oplopende rente-uitgaven, en afnemende krapte op de arbeidsmarkt waardoor op termijn minder onderuitputting is verondersteld. Door de overheidstekorten neemt de overheidsschuld verder toe. In 2031 wordt een stijging van de schuldquote tot 60% bbp verwacht. Hierbij zijn tot en met 2027 de meerjarencijfers uit de begroting van het kabinet gevolgd, en daarna is voor de departementale begrotingen, exclusief beleid, een nominale uitgavengroei verondersteld van 2% per jaar. Overigens een oplopend begrotingstekort zal de financiële verhouding met het Rijk nog meer onder druk zetten en wellicht tot nog meer (financiële) onzekerheid leiden. Een herijking van het begrotingsbeleid is nodig om aan de toekomstige opgave voor de gemeente Papendrecht te voldoen.

De financiële verhouding Rijk en gemeenten; de onzekerheid blijft De maatschappelijke opgaven waar we een belangrijke bijdrage aan moeten leveren, zijn niet mals. Afgezien van de al bestaande opgaven binnen het sociaal domein en de jeugdzorg, is er om te beginnen de energietransitie, één van de grootste maatschappelijke vraagstukken van deze tijd. Gemeenten staan onder andere voor de opgave om in 2050 de gebouwde omgeving aardgasvrij te maken. Nederland moet vanaf dan een klimaat neutrale samenleving zijn. Het doel is duidelijk, de weg ernaartoe niet. Ook hebben de gemeenten de handen vol aan het realiseren van natuurherstel en het terugdringen van de stikstofuitstoot. In combinatie met het aanjagen van de woningbouw is dat een enorme puzzel. De opvang van vluchtelingen en asielzoekers houdt gemeenten bezig. De opvang- en noodlocaties zijn overvol, terwijl de instroom door blijft gaan. Daarnaast vormen ook de krappe arbeidsmarkt en impact van toenemende digitalisering en informatiesamenleving een steeds groter wordende uitdaging. We zien dat burgers en bedrijven steeds zelfredzamer zijn en ze doen steeds meer online. Ook wij kunnen en moeten meer gebruik gaan maken van de kansen van digitalisering in beleid, opgaven en (efficiëntere) dienstverlening. En dat in een omgeving waarin beveiliging en privacy van data en persoonsgegevens cruciaal zijn.

Het financieel perspectief is vanaf 2026 nog steeds onzeker en ook de aankondigingen in de voorjaarsnota 2023 van het Rijk laat een niet al te rooskleurig beeld zien. We noemen onder andere de niet volledige compensatie van het loon- en prijseffect, de normeringssystematiek "samen de trap op en samen de trap af" wordt vanaf 2026 losgelaten en vindt er alleen loon – en prijsindexatie plaats aangevuld met een volumegroei op basis van de stijging van het bruto binnenlandsproduct. Welk financieel effect dit heeft zullen we moeten afwachten. Het kabinet heeft wel via het coalitieakkoord de gemeenten een goede financiële basis geboden tot en met 2025. Er zijn voor die periode extra middelen aan het gemeentefonds toegevoegd en de opschalingskorting is naar achteren geschoven. Echter de extra middelen zijn niet structureel, wat het perspectief vanaf 2026 onzeker maakt. Tegelijkertijd zien we dat het Rijk, meer dan voorheen vanuit diverse fondsen eenmalig wil bijdragen aan investeringen, terwijl investeringen meestal tot structurele lasten leiden. We zien een paradoxaal verband ontstaan. Wij zijn verplicht vanuit het provinciaal financieel toezicht om meerjarig een structureel sluitend meerjarenperspectief te presenteren terwijl het Rijk niet verder gaat dan incidenteel middelen ter beschikking te stellen.

Dat maakt het voor gemeenten bijzonder lastig, zo niet onmogelijk, financieel structureel evenwicht te realiseren. Er wordt al door diverse organisaties (VNG, BDO, Deloitte etc.) aangegeven om het onderscheid in incidentele en structurele begrotingsruimte in te ruilen voor simpelweg gewoon het meerjaren begrotingssaldo. Helaas is het nog niet zover. De terugval in de omvang van het gemeentefonds vanaf 2026 en de onzekerheden met betrekking tot de nieuwe financieringssystematiek wordt ook wel aangemerkt als ‘het ravijn’. De financiële onzekerheid maakt het voor gemeenten lastig om structureel beleid te maken of te investeren in de maatschappelijke opgaven die er zijn. De ombuigingsoperatie die in 2022 is doorgevoerd heeft er zeker toe geleid dat we als gemeente Papendrecht er financieel goed voor staan. Dat maakt dat we nu in staat zij, indien nodig, tijdig maatregelen naar de toekomst toe kunnen treffen. Stabiele en heldere financiële randvoorwaarden zijn nodig om het onzekere financiële perspectief voor gemeenten na 2025 aan te pakken. Aan de hand van uitgangspunten zoals balans tussen opgaven en

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 11

beschikbare middelen (euro's en capaciteit) en een stabiel meerjarig financieel perspectief wordt inmiddels gewerkt aan de financiële verhoudingen tussen Rijk en gemeenten. Daarbij wordt ook aandacht gegeven voor een financieringsvorm die past bij de opgaven en een zo laag mogelijke administratieve last. Voor een krachtig en autonoom lokaal bestuur is het belangrijk dat de middelen die beschikbaar zijn voor de autonome en medebewindstaken voldoende en meerjarig stabiel zijn. Daarbinnen kunnen wij dan, in combinatie met het lokale belastingbeleid, onze eigen afwegingen maken. De uitwerking van de voorjaarsnota 2023 van het Rijk in de meicirculaire 2023 zal hopelijk meer duidelijkheid geven en hopelijk meer financiële stabiliteit. Inflatiecijfer Een belangrijke pijler voor de economie is de inflatie. Wij hanteren hiervoor de consumenten prijsindex (cpi) en de Prijs overheidsconsumptie, beloning medewerkers uit de septembercirculaire 2022. Het verloop voor de komende jaren laat het volgende beeld zien.

Uitgangspunten loon- en prijsstijging overheidssector 2023-2028 Begrotingspost 2023 2024 1)

Exploitatiebudgetten 2)

Loonontwikkeling

2025

2026

2027

2028

5,9%

2,4%

2,4%

1,9%

1,9%

1,9%

2,8%

3,9%

3,8%

3,6%

3,6%

3,6%

1) Spt-circulaire 2022 Consumentenprijsindex (cpi) 2) Spt.-circulaire 2022 Prijs overheidsconsumptie, beloning medewerkers

De bovenstaande inflatiecijfers betreffen de inflatie op de overheidsconsumptie en hanteren we structureel voor de meerjarenbegroting 2024-2028. Het Rijk rekent hier immers ook mee. Echter we moeten ons ook realiseren dat de werkelijkheid op dit moment anders is. Met name door exogene factoren (mondiale economische ontwikkelingen en Oekraïne) zien we forse prijsstijgingen bij o.a. materialen en energie. En die prijs krijgen we uiteraard doorbelast in de opdrachten die we laten uitvoeren. Om die reden wordt er een voorstel gedaan om extra middelen beschikbaar te stellen als stelpost. Daarnaast zullen we blijven kijken of activiteiten en investeringen nodig zijn, verantwoord uitgesteld kunnen worden of naar beneden kunnen worden bijgesteld. Opvang vluchtelingen De druk in de asielketen blijft onverminderd hoog. Aantallen opvangplekken worden met regelmaat omhoog bijgesteld. Naast opvangplekken als overbruggingscapaciteit op de korte termijn is er ook meerjarig opvangcapaciteit nodig. De opvang voor Oekraïners loopt naar verwachting de komende periode nog door. Dit geldt ook voor de hoge taakstelling op het vlak van huisvesting statushouders. Op meerdere sporen leveren we als gemeente Papendrecht een aandeel. Tegelijk zien we ook dat het voldoen aan de opgaves en verzoeken vanuit het Rijk richting gemeenten steeds meer begint te knellen.

Landelijk is nog altijd niet besloten over de zogenoemde 'spreidingswet' die hierin meer duidelijkheid en evenredigheid moet bieden. Financieel is de basisafspraak dat de gemeenten alle kosten vergoed krijgen voor de werkzaamheden die ze moeten doen. De kosten voor personele inzet is hierbij nog onzeker. Als gemeente hanteren we eveneens het uitgangspunt van minimale impact op de gemeentefinanciën. Tegelijk signaleren we met zorg de onvermijdelijk hogere druk op ambtelijke capaciteit, maatschappelijke partners en voorzieningen in het sociaal domein door de opvang van vluchtelingen en de huisvesting en inburgering van statushouders.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 12

Onderwijs Als gevolg van de coronacrisis zijn onderwijsachterstanden ontstaan. Om deze achterstanden aan te pakken zijn scholen en gemeenten aan zet via het Nationaal Programma Onderwijs. Ook andere onderwijszaken vragen om aandacht vanuit de gemeente. Denk hierbij aan de uitvoering van het onderwijsachterstandenbeleid, het leerlingenvervoer en het vormgeven van een nieuw Integraal Huisvestingsplan (IHP). Kompas Sociaal Domein Het sociaal domein is continu in ontwikkeling met de nodige hervormingen en beleidsaanpassingen. Bij deze ontwikkelingen hanteren we de uitgangspunten uit het Kompas Sociaal Domein 2021-2024 als leidraad. In dit Kompas staat onze visie op het sociaal domein om te werken aan een gezond, veilig, sterk, sociaal en inclusief Papendrecht waar alle inwoners de ruimte hebben om mee te doen. De concrete uitvoering van het Kompas Sociaal Domein werken we uit via jaarlijkse uitvoeringsagenda's. Als het gaat om wet- en regelgeving spelen de komende jaren onder andere de herziening van de Participatiewet, de inhoudelijke en financiële ontwikkelingen op het vlak van jeugd en WMO en de Brede SPUK (zie verderop) een rol. Ook vragen actuele ontwikkelingen onze aandacht, zoals de effecten van hoge inflatie, de energiecrisis en de opgave rondom wonen en zorg voor ouderen. Het eerder genoemde vluchtelingenvraagstuk, vraagt ook iets van het sociaal domein.

In het Kompas Sociaal Domein staat dat we het sociaal domein binnen de huidige financiële kaders moeten uitvoeren. Waar nodig en waar passend kan het zijn dat we een beroep doen op de reserve Rijkstromen taakmutaties. In de loop van 2023 gaan we aan de slag met het proces van de herijking van het Kompas Sociaal Domein, zodat de raad in de loop van 2024 een vervolgvisie hierop kan vaststellen. Uitvoering door verbonden partijen Een groot deel van het sociaal domein voeren we samen met andere gemeenten uit de regio uit. Wij doen dit via verschillende verbonden partijen: de Dienst Gezondheid & Jeugd (inclusief Serviceorganisatie Jeugd en Veilig thuis) en de GR Sociaal (GRS). Op dit moment geeft centrumgemeente Dordrecht uitvoering aan beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Op deze taken vindt naar verwachting per 1 januari 2025 een doordecentralisatie plaats richting lokale gemeenten, deze doordecentralisatie bereiden we nu regionaal voor. De uitvoering bij de verbonden partijen gaat gepaard met budgetten die onder druk staan en daardoor om politiek-bestuurlijke keuzes vragen. Ook richting het Rijk blijft een gezamenlijke lobby nodig voor extra rijksmiddelen om de taken uit te kunnen blijven voeren.

Opdrachtgeverschap richting Sterk Papendrecht In de gemeente Papendrecht is Sterk Papendrecht dé voorziening voor alle inwoners met een hulpvraag op het gebied van gezin & relatie, wonen & activiteiten, gezondheid & zorg, werk & inkomen. Goede heldere (subsidie)afspraken en sterk opdrachtgeverschap zijn noodzakelijk en versterken we de komende jaren. Sterk Papendrecht biedt dienstverlening vanuit verschillende wetten, te weten: • Jeugdwet • Participatiewet • Wet Maatschappelijke Ondersteuning • Wet Onafhankelijke Clientondersteuning • Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Daarnaast voert Sterk Papendrecht enkele regelingen uit, zoals de verordening jeugdhulp, meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, de toegangspoort nieuwe Start en de briefadressen. Visie en Actieagenda Wonen en Zorg Ouderen Papendrecht heeft, net als de rest van Nederland, de komende jaren te maken met een dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt toe en ouderen bereiken een hogere leeftijd. Daarbij is het de bedoeling dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Dit brengt een aantal uitdagingen met zich mee. Uitdagingen die we niet alleen als gemeente Papendrecht kunnen oppakken. Samenwerking is noodzakelijk. Samen met onze partners wordt de visie Wonen en Zorg Ouderen opgesteld. Deze bieden we na het zomerreces aan de raad ter vaststelling aan. Onder de visie komt een actieagenda te hangen.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 13

Deze stelt het College vast. In de visie en de agenda komt een aantal thema's aan bod: het hebben van voldoende geschikte woningen, een geschikte en veilige (woon)omgeving, vitale zelfredzame ouderen (preventie) en voldoende passende zorg en ondersteuning. Voor de uitvoering van de actieagenda zijn extra incidentele middelen nodig. Zodra de hoogte hiervan bekend is komen we hier op terug. Overige belangrijke (beleids)ontwikkelingen binnen het sociaal domein • Uitvoering van het actieplan armoede (inclusief de aanpak van energie-armoede) Het vroeg signaleren van betalingsproblemen en een sluitende schuldenaanpak als speerpunten van het actieplan armoede, blijven van belang. We monitoren de effecten van de inflatie op de financiële situatie van huishoudens. Daarnaast blijven we huishoudens met een laag inkomen ondersteunen door middel van minimaregelingen. En hebben we specifiek voor die doelgroep aandacht als het gaat om verduurzaming. •

De herijking van beleid Werk & Inkomen en het Wmo-beleid De herijking minimabeleid is inmiddels, eind 2022, afgerond. In het tweede deel van 2022 is gestart met de herijking Wmo. De nieuwe verordening leggen we eind september 2023 aan de raad voor. De herijking van het beleid voor Werk & Inkomen start halverwege 2023 en besluitvorming over de gewijzigde verordening Werk & Inkomen zal naar verwachting halverwege 2024 plaatsvinden. Deze loopt gelijk met wijzigingen die gedaan moeten worden in onze verordening, als gevolg van aanpassing van de Participatiewet in het kader van het Rijksinitiatief 'Participatiewet in Balans'.

•

Uitwerking geven aan de pilot was- en strijkservice in regionaal verband In 2022 is een pilot Was- en Strijkservice gestart. De voorziening wordt uitgevoerd door inwoners met een (zeer) grote afstand tot de arbeidsmarkt uit de deelnemende Drechtsteden die nu langdurig zijn aangewezen op een uitkering. Deze service willen we laten uitgroeien tot een algemene voorziening voor wassen en strijken. Enerzijds voor alle inwoners die dat willen, anderzijds als voorliggende voorziening op de Wmo-maatwerkvoorziening huishoudelijke hulp.

•

Wet versterking regie op de volkshuisvesting In 2022 lanceerde het Rijk de Nationale Bouw- en Woonagenda in antwoord op de huidige wooncrisis. Als onderdeel van deze agenda stelt het Rijk momenteel de Wet versterking regie op de volkshuisvesting op. Deze wet moet het mogelijk maken dat rijksoverheid, provincies en gemeenten, samen met samenwerkingspartners zoals corporaties, in samenhang de diverse bouw- en woonopgaven aanpakken. In de kern beoogt de wet meer woningen, meer betaalbare woningen en voldoende passende woningen voor aandachtsgroepen, De planning is vooralsnog dat deze wet per 1 januari 2024 ingaat. De precieze impact van de wet is op dit moment nog onduidelijk, maar zal ongetwijfeld gevolgen hebben voor (de uitvoering van) ons volkshuisvestelijk beleid.

•

Doordecentralisatie beschermd wonen en opvang Dit jaar zijn de voorbereidingen opgestart met de doordecentralisatie Bescherm Wonen vanuit het initiatief centrumgemeente Dordrecht. De invoering van het woonplaatsbeginsel en het nieuwe verdeelmodel voor beschermd wonen zijn wederom uitgesteld. De voorgenomen invoeringsdatum van beide maatregelen was 1 januari 2024, maar zowel het rijk als de gemeenten constateren dat dit tijdpad te krap is. De nieuwe streefdatum wordt 1 januari 2025.

Skatepark Een duurzaam skatepark met 'flow' en uitdagende obstakels daagt zowel kinderen als jongeren en jongvolwassenen uit tot bewegen en ontmoeting. Dit heeft over meerdere jaren een positief effect op de fysieke, mentale en sociale gezondheid. De verkenning van de mogelijkheden voor uitbreiding / verplaatsing van het skatepark is gestart. In het najaar van 2023 verwachten we meer duidelijkheid over de locatie en de kosten. Bewegen in de buitenruimte (het groen) Ongebonden sporten, spelen en bewegen in de openbare ruimte en in het groen draagt bij aan de gezondheid. De behoeften van onze inwoners vormen daarbij een belangrijke leidraad. In het najaar van 2023 start een behoefteonderzoek onder de inwoners. Na het behoefteonderzoek, gaan we aan de slag met de uitkomsten daarvan.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 14

Brede SPUK Begin dit jaar is de Brede SPUK-regeling (=specifieke uitkering) voor alle gemeenten beschikbaar gesteld voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Deze regeling is voor alle gemeenten in werking gesteld om diverse afspraken uit te kunnen voeren. Deze (landelijke) afspraken zijn vastgelegd in het Hoofdlijnen Sportakkoord II, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Preventieakkoord, en loopt van 2023 tot en met 2026. Vanuit Papendrecht is de uitkering voor alle 15 onderdelen aangevraagd. De uitkering bedraagt de eerste 3 jaar ruim € 500.000 jaarlijks en het vierde jaar ruim € 400.000. Momenteel wordt een integraal plan van aanpak opgesteld, dat we in september 2023 moeten indienen als onderbouwing voor de financiële aanvraag. Ontwikkeling nieuwbouw voortgezet onderwijs Op 9 november 2021 heeft u op basis van een haalbaarheidsonderzoek ingestemd met de verdere uitwerking van het voorkeursscenario voor de vernieuwing van de huisvesting van het voortgezet onderwijs. In 2022 hebben de scholen onder begeleiding van een deskundige een ruimtelijk functioneel programma van eisen gemaakt. Op basis van dit programma zijn er stedenbouwkundige randvoorwaarden opgesteld die door uw raad in februari 2023 zijn vastgesteld.

Deze documenten vormen de basis voor het stedenbouwkundig ontwerp waarin de inrichting van de gebieden beschreven zal worden. Omdat het gaat om integrale gebiedsontwikkeling bieden we ook ruimte voor woningbouw, maatschappelijke voorzieningen zoals (recreatieve) sport en groen/water. Over de toekomstige huisvesting voor het voortgezet onderwijs nemen we steeds stapsgewijs een besluit. Het concept stedenbouwkundig ontwerp zal in 2023 aan u worden voorgelegd. Daarna kunnen we ook de eerste financiële besluiten/investeringsbeslissingen voorleggen. Om de gebiedsontwikkeling mogelijk te maken, zijn al diverse objecten verworven (o.a. Sauna) en er worden nog gesprekken gevoerd over de aankoop van enkele andere objecten. Omgevingswet Op 14 maart 2023 is bekend geworden dat de Omgevingswet samen met de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen daadwerkelijk op 1 januari 2024 in werking zal treden. Dit vergt een enorme inspanning vanuit de lijnorganisatie om gesteld te staan op 1 januari 2024. Inzet van extra capaciteit is noodzakelijk. Voorop staat dat de dienstverlening aan burgers en bedrijven niet in het geding komt en streven wij ernaar dat gebiedsontwikkeling doorgang kan vinden. Daarnaast is de inzet vooral gericht op het voldoen aan de 28 minimale vereisten die zijn opgesteld door de VNG. De kosten van implementatie voor de gemeente zijn hoog.

Dit komt met name door de aanschaf van nieuwe ICT-software en de beheerkosten en daarmee samenhangen als ook de noodzakelijke aanstelling van gespecialiseerde medewerkers. Ook de onduidelijkheid van de regelgeving bij het Rijk en de vele aanpassingen die nu nog plaatsvinden dragen niet bij aan de implementatiekosten. Door slim samen te werken in de regio wordt getracht de kosten zo laag mogelijk te houden. Omdat veel specialistische kennis ontbreekt is de gemeente Papendrecht, net als bij veel andere gemeenten, afhankelijk van de markt. Dit drijft de kosten eveneens op. Het Rijk heeft middelen beschikbaar gesteld voor de implementatie. In de septembercirculaire van 2022 is een bedrag van € 242.000 voor de Omgevingswet en € 36.000 voor de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen beschikbaar gesteld voor Papendrecht. Ook in 2023 en 2024 zullen uitkeringen plaatsvinden. Overigens blijft de VNG met het Rijk in gesprek over de kosten van invoering en uitvoering op de langere termijn en de terugverdientijd van het stelsel. Na 1 januari 2024 is het werk nog zeker niet afgerond. De invoering van de Omgevingswet markeert het begin van een transitieperiode die in elk geval tot eind 2029 duurt. De invoering van de Omgevingswet met zoveel partijen en afhankelijkheden, is een complexe opgave.

Het nieuwe stelsel voor het omgevingsrecht en het DSO-lv (landelijke voorziening) worden ook na inwerkingtreding verder ontwikkeld en gemonitord om de doelen van de wet te halen en de beoogde veranderingen door te voeren. Ambtelijk vraagt dit ook de nodige capaciteit en ruimte voor 'learning by doing' en waar fouten maken mag. Dit kan mogelijk vanaf 2024 en verder, buiten de claims die nu al in de perspectiefnota zijn opgenomen, nog leiden tot extra financiële claims.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 15

Uitvoeringsprogramma Energietransitie Drechtsteden In juli 2021 zijn de Regionale Energie Strategie 1.0 (RES) en de Transitie Visie Warmte 2021 (TVW) door de raad vastgesteld. Om uitvoering te geven aan deze beleidsdocumenten zijn de komende jaren extra formatie en middelen nodig. Vanuit de Groeiagenda en de pijler Energie is door de regio i.s.m. de zeven gemeenten, de OZHZ en de provincie een 'Uitvoeringsprogramma Energietransitie Drechtsteden 2022-2025' opgesteld. Dit uitvoeringsprogramma geeft een indicatie van de inzet die naar verwachting nodig is voor de uitvoering van het klimaatakkoord en de in de RES en in de TVW vastgelegde ambities. Dit zogenaamde urgentiedocument geeft, samen met het eerder opgestelde advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) over uitvoeringskosten voor gemeenten, een beeld van de verwachte groei in benodigde capaciteit en middelen om uitvoering in de meest brede zin op regionaal en lokaal niveau te kunnen realiseren. Het rijk heeft op basis van dit onderzoek de regeling CDOKE in het leven geroepen, waarmee jaarlijks gelden beschikbaar zijn voor de inzet van capaciteit voor Klimaat en Energie. Door de eerder geschetste uitdagingen rond de energietransitie en de snelheid waarmee we daar geconfronteerd worden, is gekozen deze in eerste instantie in te zetten voor Energie.

Er wordt geworven op zowel de sociale (energiemaatregelen en communicatie) als civiele (infra) kant van de energietransitie. De verwachting is dat einde dit jaar het volledige team Energietransitie op poten staat. De verwachting is dat de vraag om deze gelden ook op andere onderdelen van de klimaatwet in te zetten groter zal worden. Dat is volledig in lijn met het integrale karakter van de uitdaging die we hebben en de intentie van de klimaatgelden. De klimaatverandering gaat nog sneller dan verwacht en de huidige energieprijzen maken de energietransitie ook urgent. Ook vragen inwoners van hun overheid duidelijkheid over het van aardgas afstappen en om ondersteuning bij het bezuinigen op energie. De benodigde inzet op deze onderwerpen zal alleen maar groter worden. Om de ambities vanuit het klimaatakkoord te bereiken zullen we in de gehele breedte van de klimaatcrisis sneller moeten gaan. Stilstaan is geen optie. Invoeren omgekeerd inzamelen afval met recycletarief. De gemeenteraad heeft in december 2021 besloten tot een systeemwijziging voor de inzameling van huishoudelijk afval. Aansluitend heeft de gemeenteraad in september 2022 een uitvoeringskrediet beschikbaar gesteld van € 930.000 voor het gemeentelijk aandeel in deze systeemwijziging. Conform de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) investeert HVC in de belangrijkste hardware voor de nieuwe inzameling.

Na participatie met bewoners en plaatsing van de meeste inzamelvoorzieningen in 2023 worden naar verwachting begin 2024 de laatste aanvullende inzamelvoorzieningen (voor GFT en plastic, blik en drankkarton, PBD) geplaatst die dan worden afgestemd op het meer feitelijke gebruik vanaf begin januari 2024. Het tweede deel van de systeemwijziging betreft de invoering van het recycletarief per 01 januari 2024 en het begeleidings- en handhavingstraject om het nieuwe gebruik te ondersteunen. Aanvullend wordt voor 2024 en 2025 ingezet in een publiekscampagne afvalscheiding als gerichte ondersteuning van de bewoners gericht op het bewuster scheiden van (meer) herbruikbare grondstoffen en het beperken van de hoeveelheid restafval. Aansluitend wordt voor 2025 een evaluatie afvalscheiding en zwerfafval uitgevoerd. Dit alles heeft tot doel dat de inwoners bewuster afval gaan scheiden, om het restafval te beperken en de hoeveelheid herbruikbare grondstoffen te verhogen. Dat is goed voor beperking van kosten en voor het milieu. Investeringen buitensport accommodaties Voor 2023 heeft de gemeenteraad voor het sportcomplex Slobbengors besloten tot de aanleg van een nieuw kunstgrasveld op veld 3 en de renovatie van het hoofdveld. In de zomerperiode worden deze werkzaamheden uitgevoerd.

Om de speelmogelijkheden voor de vereniging zo goed mogelijk te faciliteren is (in afstemming met de vereniging) de geplande renovatie aan de velden 2 en 4 (beide hybridevelden) een jaar uitgesteld en wordt in 2023 regulier onderhoud uitgevoerd. De renovatie is opnieuw ingepland voor de zomer van 2024. Voor 2024 wordt, conform planning, de renovatie voorgesteld van het (hybride) hoofdveld sportcomplex in de Oostpolder.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 16

Organisatieontwikkeling De ontwikkeling van de organisatie is een continu proces. De in 2020 vormgegeven nieuwe structuur is in 2021, volgens planning, grondig geëvalueerd. De bezetting van een aantal cruciale functies baart ons zorgen. Ook zien we dat er steeds meer taken vanuit het Rijk en provincies naar de gemeenten zijn gekomen. De afgelopen tijd is de arbeidsmarkt verder verslechterd. Op dit moment zijn heel veel vacatures moeilijk in te vullen, waardoor we of onze eisen bij moeten stellen, of andere oplossingen moeten zoeken. Daarbij is inzet van externen onvermijdelijk. We zien deze trend bij alle gemeenten. Voor een middelgrote gemeente zoals Papendrecht wordt echter de kwetsbaarheid – die toch altijd al aanwezig is – groter. Het moeilijk kunnen invullen van vacatures, het grote personeelsverloop en veel externe inhuur, zien wij als een risico voor het realiseren van onze ambities.

De agenda organisatieontwikkeling voor 2023 en verder bestaat onder andere uit het verbeteren van processen en implementeren van nieuwe werkwijzen binnen de teams, het vormgeven van de externe oriëntatie, het versterken van het programmatisch werken, het vertalen van de gevolgen van grote trajecten naar de organisatie en de wijze waarop mensen in de organisatie moeten handelen (bijvoorbeeld de Omgevingswet), het bezetten van formatie daar waar plaatsen door externe mobiliteit vacant zijn geworden en het verder ontwikkelen van de strategische personeelsplanning (SPP). Dit is er ook op gericht om cruciale posities in de organisatie op voldoende bezetting te houden, zowel kwantitatief als kwalitatief. Om de bezetting voor 2024 op niveau te houden in relatie tot de taken, is een investering van circa € 700.000 nodig. Groeiagenda en Regiodeal In de afgelopen periode is gewerkt aan de actualisatie van de Regionale Groeiagenda 2030. Zowel ambtelijk als bestuurlijk is input opgehaald over de accentverschuivingen die we zien in de Groeiagenda. Op 31 januari 2023 was er een bijeenkomst voor raadsleden waarbij zij hierop konden reageren en reflecteren. Ook zijn er gesprekken gevoerd met onze triple helix partners (onderwijs, gemeenten en bedrijfsleven). Dit heeft geresulteerd in een contourennota met accentverschuivingen.

Deze contourennota wordt de komende periode verder uitgewerkt in een geactualiseerde Groeiagenda. Vanuit de contourennota en de benoemde accentverschuivingen, liggen structurele intensiveringen voor de hand. De komende periode wordt gebruikt om deze intensiveringen nader te duiden in aard en financiële omvang. Deze leggen we naast de huidige regionale budgetten, zodat keuzes hierover in een bestuurlijk regionaal proces afgewogen kunnen worden. De financiële uitwerking volgt in de begroting Groeiagenda 2024 en in het Uitvoeringsprogramma 2024. We willen in de perspectiefnota 2023-2028 alvast melding maken van de te verwachten intensiveringen. Het Uitvoeringsprogramma 2024 zal gebaseerd zijn op de geactualiseerde Groeiagenda. In het Uitvoeringsprogramma zijn de ambities geconcretiseerd en financieel vertaald. In dat document wordt duidelijk of en voor welk bedrag geïntensiveerd wordt. Het Uitvoeringsprogramma wordt in de bestuurlijke overleggen op 29 juni 2023 door de werkgroepen vastgesteld en voor het zomerreces aangeboden aan de colleges met verzoek dit door te geleiden naar de raden, zodat zij dit kunnen verwerken in de lokale begrotingen. In november 2023 kunnen regio’s een voorstel indienen voor de vijfde ronde van de Regio Deals. De middelen van de Regio Deal zijn een goede impuls om projecten vlot te trekken, nieuwe initiatieven op te starten en spin-off te creëren.

Een Regio Deal is niet alleen een financiële bijdrage uit de Rijksoverheid, maar een samenwerking waarin Rijk en regio samen met projecten aan de slag gaan en dus ook financieel hieraan bijdragen. Er zijn in de regio Drechtsteden-Gorinchem voldoende kansen om extra kwaliteit toe te voegen en daarmee de kwaliteit van leven, wonen en werken te versterken. Het proces van de Regio Deal is begin 2023 gestart. Op dit moment zitten we in de fase dat potentiële projecten in kaart worden gebracht. Vervolgens wordt regionaal afgewogen welke projecten uiteindelijk in de Deal opgenomen worden. Dan wordt ook inzichtelijk welke investering de Regio Deal van Papendrecht vraagt.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 17

Kabels en leidingen De verwachte beheer- en degeneratiekosten voor de aanleg van het glasvezelnetwerk worden geschat tussen de € 500.000 en € 1,5 mln. over meerdere jaren. De kosten worden vergoed vanuit de leges degeneratiekosten kabels en leidingen. Op dit moment kunnen hierover nog geen concrete resultaten worden gegeven en zullen deze wanneer van toepassing in de P&C-cyclus verder worden uitgewerkt. COA-locatie Seringenstraat 16 Gedurende de looptijd van de opvanglocatie kunnen zich situaties voordoen die vragen om extra investeringen (bijvoorbeeld extra hulpverlening of begeleiding). Hiervoor krijgt de gemeente middelen van het Rijk. Het uitgangspunt van het college blijft een minimale impact op de financiën. Wanneer dit zich voordoet, zullen wij via de reguliere P&C-cyclus hierop terugkomen. Uitvoeringsplan Integraal Veiligheidsplan Het op 2 februari jl. vastgestelde integraal veiligheidsplan kent 3 prioriteiten: verkeersveiligheid, integrale wijkaanpak en de aanpak van ondermijning. Voor ondermijning is reeds budget beschikbaar gesteld ter grootte van € 167.000. Op dit moment worden financiële scenario's uitgewerkt op het gebied van verkeersveiligheid en de integrale wijkaanpak. Bij de uitwerking van het mobiliteitsplan zijn er financiële scenario's voor verkeersveiligheid voorzien die variëren van 'klein' (€ 1 mln. per 10 jaar) naar 'middel' (€ 2,5 mln.

per 10 jaar) tot 'groot' (€5 mln. per 10 jaar). Voor de integrale wijkaanpak geldt voorlopig dat de minimumvariant € 0,5 mln. bedraagt, de middenvariant € 0,7 mln. en oploopt naar een maximumvariant van € 0,9 mln. Vervolg uitkomsten onderzoek 2e locatie jongerenwerk (motie) De raad heeft aan het college gevraagd, onderzoek te doen naar de mogelijkheid om een inlooplocatie voor jeugd en jongeren te openen in de wijk Kraaihoek. Het eerste onderzoek leverde helaas geen gewenste locatie op. Het college besluit op korte termijn over een vervolgonderzoek. Hierbij willen we ook de mogelijkheid onderzoeken voor een tijdelijke inlooplocatie. De mogelijke financiële gevolgen worden concreet na afronding van het vervolgonderzoek. Volumegroei Wet Inburgering 2023 e.v. Naar aanleiding van de hoge taakstelling huisvesting statushouders is er een grotere opgave op het vlak van inburgering. De verwachting is dat dit zich ook de komende jaren nog gaat voordoen. Nog onbekend is of de Rijksmiddelen voldoende meestijgen om deze extra kosten te dekken. Zodra hier meer informatie over bekend is, komen wij daar bij u op terug. Kader evenementenbeleid In 2024 wil het college komen tot een kader evenementenbeleid waarmee wij een afweging kunnen maken welke evenementen wij van belang vinden, welke rol wij als gemeente hebben en welke financiële bijdrage wij ervoor over hebben.

De beschikbare financiële middelen voor evenementen worden daarbij betrokken.

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 18

III.

Financiële ontwikkelingen

In dit hoofdstuk zijn verwachte ontwikkelingen financieel vertaald. Hiervan is veel niet beïnvloedbaar. Denk aan eerdere besluitvorming, areaaluitbreiding, bijdragen verbonden partijen en financiële gevolgen van het rijksbeleid. Daarnaast kan beleidsintensivering ook om extra middelen vragen.

Bijstelling meerjarenperspectief 2023-2028 In het onderstaande overzichten zijn concreet de financiële effecten voor het uitvoeringsjaar 2023 en het meerjarenperspectief 2024-2028 uitgewerkt. I.

Incidentele effecten

Incidenteel financiële ontwikkelingen Nr. Omschrijving 1 Donatie Giro555 Turkije en Syrië 2 Inhuurbudgetten 3 Energiecrisis en armoede 4 Dekking Energiecrisis en armoede 5 Implementatiekosten technische automatissering 6 Wereldfeest 7 Toezicht- en handhaving Energielabel C Kantoorpanden

U/I I/S U I U I U I I I U I U I U I

2023 € 33.000 € 1.500.000 € 600.000 € -600.000 € 15.000 € € 21.000

2024 €

2025 -

€

PM

2026 -

€

2027 -

PM

€

PM

€ € € € €

50.000 21.000

€ € € € €

21.000

€ € € €

2028 -

€

PM -

Opmerk -

PM

Zie document Formatie en b

-

€ € €

-

€ € € € €

€

-

PM

PM

8

Verlenging en conversie bestaande applicaties vergunningverlening

U

I

€

40.000

€

-

€

-

€

-

€

-

€

-

9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

Implementatie Wet Kwaliteitsborging (WKB) Dekking stelpost Algemene Uitkering Ondersteuning Omgevingswet Dekking budget Omgevingswet Uitvoering Woonwagen- en standplaatsenbeleid Continuering Schoolmaatschappelijk werk Actieplan Armoede en schuldenproblematiek 2022-2025 Versterken Jeugd- en onderwijsbeleid Dekking Bestemmingsreserve Rijksstromen taakmutaties Uitbreiding SKO Theater Dekking coronareserve Tijdelijke subsidieregeling impuls ontmoetingen Tijdelijke subsidieregeling impuls cultuur Dekking Tijdelijke subsidieregeling Herijking Wmo - Wmo naar de voorkant Specifieke regeling Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) Specifieke regeling Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) Coördinatie en uitvoering Regeling Brede SPUK Dekking Regeling Brede SPUK Procesregisseur Veiligheid en Sociaal Domein Beleidsadviseur Sociaal Domein Specifieke Regeling Ventilatie in scholen Dekking Specifieke Regeling Ventilatie in scholen Intensivering klimaatakkoord voor energiearmoede en wijkaanpakken (Energiearmoede) Dekking Algemene reserve Lokaal Economisch Beleid Dekking Lokaal Economische Beleid Vliegende Brigade Dekking Vliegende Brigade Extra inrit buitensportaccommodatie Oostpolder

U U U U U U U U I U I U U I U U U U I U U U I

I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I

€ € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € €

60.000 -60.000 50.000 80.000 50.000 -290.000 19.500 -52.500 30.000 36.000 -66.000 31.000 -31.000 45.000 591.000 -591.000

€ € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € € €

16.000 -16.000 50.000 80.000 100.000 -455.000 50.000 60.000 -60.000 55.000 90.000 -

€ € € € €

€ € € € €

-

€ € € € €

-

-

€

€ € € € € € € €

16.000 -16.000 PM 100.000 -200.000 PM 60.000 -60.000 55.000 90.000 -

€ € € € €

€ € € € € € € €

16.000 -16.000 PM 80.000 100.000 -280.000 PM 60.000 -60.000 55.000 90.000 -

€ €

-

€ €

-

U

I

€

100.000

€

-

€

-

€

-

€

-

€

-

I U I U I U

I I I I I I

€ € € € € €

-100.000 37.000 -37.000 20.000

€ € € € € €

18.000 -18.000 -

€ € € € € €

18.000 -18.000 -

€ € € € € €

18.000 -18.000 -

€ € € € € €

18.000 -18.000 -

€ €

-

€ € €

-

-100.000 €

-100.000

32 33 34 35 36 37 38

Totaal Incidenteel € 1.531.000 €

€ € € € € € € €

41.000 €

€ € € € € € € €

66.000 €

Perspectiefnota 2023-2028 – Gemeente Papendrecht 19

PM € € € € € € € € € € €

PM

PM -100.000 PM 60.000 -60.000

€ € € € € € € € € €

PM

45.000 €

PM -100.000 PM PM

II.

Structurele effecten

Structureel financiële ontwikkelingen Nr. Omschrijving 39 Uitbreiding griffie 40 Nieuwe CAO Gemeenten 41 Indexatie subsidies 42 Indexatie Recreatie & Cultuur Holding B.V. 43 Prijsstijgingen algemeen 44 Begroting VRZHZ 2024 45 Begroting OZHZ 2024 46 Begroting DG&J 2024 47 Begroting SoJ 2024 48 Bijdrage SGD 2024 49 Begroting GRS 2024 50 Claim Algemene Uitkering - Dekking Inflatie en looneffecten 51 Budget toekomstige investeringen 52 Verhoging OZB 53 Digitale veiligheid 54 Kapitaallasten Dekking Bestemmingsreserve kapitaallasten toekomstige 55 investeringen 56 Energiebeheer Gemeentehuis 57 Vergoeding uitleenpersoneel 58 Dienstverlening 59 Dekking dienstverlening 60 Zorg- en Veiligheidshuis 61 Extra modules applicatie vergunningverlening 62 Regisseur en ondersteuning Ondermijning 63 Dekking budget Ondermijning 64 Toezichthouder Bouw en OOV 65 Lokale subsidie St.

Leergeld Wet regie Volkshuisvesting & Wijziging huisvestingswet 66 (actualisatie woonbeleid) 67 Versterken toegang jeugdteams 68 Continuering Wijk GGD'er 69 Pellerpop (Evenement) 70 Adviespunt Scheiden, Kind en Ouderschap (SKO) 71 Indexatie programmabudgetten Sociaal Domein 72 Indexering contract Louterbloemen 73 Versterken casusregie Jeugd (Sterk Papendrecht) 74 Versterken casusregie Volwassenen (Sterk Papendrecht) 75 Datagedreven werken Sociaal Domein Versterken en structureel uitvoering geven aan Onderwijs 76 Achterstandenbeleid (OAB) 77 Dekking SPUK Onderwijs Achterstanden Beleid (OAB) 78 Versterken Wonen 79 Effecten Jaarprogramma OZHZ 2023

U/I I/S U S U S U S U S U S U S U S U S U S U S U S I S U S I S U S U S

€ € € € € € € € € € € € € € € €

2023 83.000 600.000 125.000 17.000 140.000 -600.000 540.000 -608.000 40.000 -